# جذر بعثر (ب-ع-ث)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

معناه في القرآن: Dışarı gönderildi

- الحروف: ب - ع - ث
- في القرآن: الورود: ٢ · الآيات: ٢ · الصيغ: ٢
- المعاجم: ٨

## الصيغ (٢)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [بُعْثِرَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/siga/%D8%A8%D9%8F%D8%B9%D9%92%D8%AB%D9%90%D8%B1%D9%8E.md) | فُعْلِرَ | Dışarı gönderildi | ١ | ١ | [١٠٠:٩](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/ayet/100:9.md) |
| [بُعْثِرَتْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/siga/%D8%A8%D9%8F%D8%B9%D9%92%D8%AB%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فُعْلِرَتْ | Dışarı gönderildi | ١ | ١ | [٨٢:٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/ayet/82:4.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٢ (الإجمالي: ٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [قبر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٢٧ · Kabr mezar demektir
2. [علم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Dağın sivri noktası demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بعثر |
| Yapı | Dörtlü (Rubâî) |
| Özel Durum | Naht (iki kökün birleşimi: [بعث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) ve أثير / [عثر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1.md)) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بعث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md), [نثر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1.md), [نبش](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B4.md) |
| Zıt Kök | [دفن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%81%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin altını üstüne getirerek içindekini dışarı saçmak, havuzun veya kabın dibini tersyüz edip dağıtmak |
| Çekirdek Özet 2 | Kabirlerin ve göğüslerin altüst edilerek gizlenmiş olanların zorunlu ve apaçık biçimde açığa çıkarılması |
| Çekirdek Özet 3 | Gizli ve örtük olanın ani, radikal bir altüst oluşla eksiksiz biçimde dışsallaştırılması ve alenileşmesi ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Eylemi sadece sıradan bir dağıtma veya canlanma sayıp derinlerdeki saklı olanın altüst edilerek ifşa edilmesi boyutunu gözden kaçırmak |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بع | Uzaklaştırma, ayırma, bir şeyden bir parçayı koparıp dışarı atma temel hareketini ifade eder; [بعث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md), [بعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md), [بعض](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md), [بعر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B1.md) köklerinde sabittir. | ث | Hareketi durağanlıktan koparma, gizlendiği yerden uyandırıp fırlatma ve yayma anlamına yöneltmiştir ([بعث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md)). |
| [بعث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) | Harekete geçirme, uykudan veya ölümden diriltip gönderme çekirdeği. | ر | Çekirdeğe katılan dördüncü harf, eyleme şiddet, altüst etme, tersyüz ederek içindekileri etrafa saçma ve savurma ivmesi kazandırmıştır. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Korunaklı bir alanın, kapalı bir kabın veya yerin derinliğindeki iç mekânı temsil eder. |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Gizli olanın görünürlük kazanması, bilince çıkması ve kaynağın dışa açılması payını taşır. |
| ث | İşaret, çarpı; yoğunlaşma (ت türetmesi) | Sınırın şiddetle aşılması, durgunluğun kırılması ve saklı olanın patlak vermesi hareketini içerir. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin nihai sonucunu, dipten gelen şeyin en üste çıkmasını ve açığa fırlatılmasını simgeler. |
| بعثر | Kapalı bir mekânın içinin şiddetle yarılarak en dipte saklananların bütünüyle yüzeye çıkarılıp saçılması | Durgun, örtülü ve gizli bir haznenin altüst edilip saklanan ne varsa gözler önüne serilmesi ve saçılması bütünsel hareketidir. |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir havuzun veya kuyunun dibinin kazılarak altının üstüne getirilmesi, altüst edilip bozulması; bir eşyanın karıştırılıp altındakilerin üste saçılması. بَعْثَرْتُ حَوْضِي |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde doğrudan bu dörtlü formun müstakil bir beyit şahidi sözlüklerde mahfuz kalmamış, daha çok bedevi kullanımındaki havuzun tersyüz edilmesi ve eşyaların altüst edilmesi tasvirleriyle aktarılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hadis ve rivayet metinlerinde iç sıkıntısı ve mide bulantısını tasvir etmek için تَبَعْثَرَتْ نَفْسِي şeklinde nefsânî/biyolojik altüst oluşu anlatmak üzere kullanılmıştır. |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Tāj al-ʿArūs.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapçada yer alan بعثر lafzı, klasik dilcilerin (özellikle Râgıb el-İsfahânî ve Zeccâc) üzerinde durduğu üzere, üçlü köklerin genişletilmesi veya iki ayrı kökün meczedilmesiyle oluşan bileşik (münhat) bir form özelliği gösterir. İkili بع çekirdeği Sami dillerinde ayırma, çıkarma, dağıtma dairesinde yer alırken, Arapçaya özgü bu dörtlü türetimde [بعث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) (gönderme, diriltme) kökü ile أثير (tozutma, altüst etme) veya [عثر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1.md) köklerinin anlamsal kaynaşması gözlenir. İbranice ve Süryanicede doğrudan birebir dörtlü kök paraleli bulunmamakla birlikte, kökün ilk iki harfini oluşturan temel Sami çekirdeği durağan olanı yerinden fırlatma fonksiyonuna işaret eder. Arap dilinde bu kök, hem fiziksel bir mekanın altüst edilmesi hem de bu yolla gizlenen unsurların çevreye saçılması ikili eylemini tek bir morfemde birleştiren özgün bir sentetik genişleme olarak tebarüz etmiştir.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), el-Müfredât.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [بعث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) ve أثير köklerinin naht yoluyla birleşimi | Diriltip çıkarma ile toprağı altüst edip tozutma manalarının tek fiilde meczedilmesidir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | بع kök tabanı | Sami dillerinde var olan ayırma ve çıkarma matrisinin Arapçada dörtlüye genişlemesidir. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrudan bir morfolojik denk tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

المصدر: el-Müfredât, Lisān al-ʿArab, Tahdhīb al-Lugha.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بعثر | Anlamlı | Altüst edip saçmak | Bir kabın veya yerin altını üstüne getirerek içindekileri dışarı çıkarmak ve dağıtmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بعثر | Merkez | Altüst ederek açığa çıkarma | Derinde olanı altını üstüne getirip dışarı saçarak bütünüyle görünür kılmak. | Hem altüst etmeyi hem de içindekini fırlatıp saçmayı birlikte içerir. |
| [بعث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) | Komşu | Harekete geçirme ve gönderme | Bir şeyi uykusundan, durağanlığından veya ölümünden uyandırıp bir yöne yöneltmek. | Altüst etme ve mekanik dağıtma vurgusu taşımaz; doğrudan diriltme ve sevk eylemidir. |
| [نثر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1.md) | Komşu | Saçma ve dağıtma | Toplu halde bulunan şeyleri birbirinden ayırıp etrafa yaymak. | Öncesinde derin bir kazma veya altüst etme ameliyesi zorunlu değildir. |
| نبş | Komşu | Eşip çıkarma | Toprağı veya gömülü yeri kazıyıp içindeki gizlenmiş şeyi ortaya çıkarmak. | Odak noktası kazıma eylemidir; saçıp dağıtma boyutunu içermez. |
| [دفن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%81%D9%86.md) | Zıt | Örtme ve gizleme | Bir şeyi yerin altına koyarak üzerini toprakla kapatıp görünmez kılmak. | بعثر eyleminin tam tersi olarak içeri sokma ve saklama eylemidir. |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بعثر | Altüst edip içindekini dışarı saçmak | Derinliği tersyüz ederek gizliyi ifşa etme bütünlüğünü ifade eder. | Kesin |
| Latince | Eruere, effundere | Kazıp çıkarmak, dışarı dökmek | Yerin altından çekip çıkarma yönünü karşılar; şiddetli altüst oluş nüansını kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | To overturn and scatter, to unearth | Altüst ederek saçmak, gün yüzüne çıkarmak | Dağıtma ve açığa çıkarma boyutunu verir; kıyamet bağlamındaki kozmik şiddeti tam aktaramaz. | Güçlü |
| Almanca | Umwälzen und hervorholen, aufwühlen | Altüst edip dışarı çıkarmak | Derinlemesine altüst oluşu karşılar; saçılma ve yayılma boyutunu ikincil bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | Renverser et disperser, exhumer | Tersyüz edip dağıtmak, kabirden çıkarmak | Yüzeye çıkarma ve dağıtma eylemini verir; naht kökenli çift yönlü etkiyi eksik bırakır. | Güçlü |

المصدر: Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Gesenius.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بُعْثِرَتْ (İnfitâr [82:4](https://lisan.digital/ar/ayet/82:4.md)) | Kabirlerin altüst edilerek ölülerin fırlatılıp çıkarılması | Kıyametin kozmik altüst oluş anı; fiziki alemin altının üstüne getirilerek gömülü olanın ortaya saçılması. |
| بُعْثِرَ (Âdiyât [100:9](https://lisan.digital/ar/ayet/100:9.md)) | Kabirdekilerin ve nefislerde gizlenenlerin bütünüyle deşilip ifşa edilmesi | Hesaba çekilme uyarısı; insanın derinliklerinde sakladığı gerçek niyetlerin ve amellerin açığa vurulması. |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ba's ve haşir bahsi | Cismani dirilişin keyfiyeti, toprağın altındaki zerrelerin nasıl toplanıp dışarı fırlatılacağı. | Yokluktan yaratma değil, gizlenmiş zerrelerin altüst edilerek zorunlu ifşası. |
| Fıkıh | Kabir hukuku ve defnedilen mal | Gömülü hazinelerin açığa çıkması veya mezarların bozulması/açılması hallerinin hükmü. | Kabrin veya arazinin altının üstüne getirilmesi fiiliyatı. |
| Tefsir | Kıyamet sahnelerinin tasviri | Kabirlerin altüst edilmesi ile göğüslerde saklanan sırların ortaya saçılması arasındaki semantik bağ. | Fiziki yarılma ile ahlaki/bâtıni ifşanın birbirini tamamlaması. |
| Hadis | Ruhi dalgalanma ve fitne tasvirleri | Nefsin altüst olması, iç huzursuzluğu ve fitne anında cemiyetin altının üstüne gelmesi. | Denge durumunun bozulup içteki çalkantının dışa vurması. |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Eskatoloji ve uhrevi adalet | Mutlak ifşa | Gizliliğin bütünüyle son bulması | Ahirette hiçbir niyetin ve bedenin saklı kalamayacağını, mutlak saydamlaşmayı sağlar. | Kesin |
| İlmi | Yeraltı ve jeolojik hareketler | Tektonik altüst oluş | Derin katmanların yüzeye fırlaması | Bir sistemin alt katmanlarının dış basınçla yüzeye çıkması ve açığa serilmesi olgusudur. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal kriz ve devrim | Statükonun altüst olması | Bastırılan halk dinamiklerinin yüzeye çıkması | Düzenin alt katmanlarında biriken enerjinin kabuğu parçalayarak iktidar alanına saçılmasıdır. | Muhtemel |
| İktisadi | Saklı servetin tedavüle çıkması | Yastık altı değerlerin açığa çıkışı | Atıl kaynağın ortaya saçılması | Toprak altında veya gizli kasalarda tutulan sermayenin zorlayıcı bir etkiyle dolaşıma girmesidir. | Muhtemel |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropik faz dönüşümü ve difüzyon | Sınırlandırılmış bir hacimde birikmiş parçacıkların, sınırın çökmesiyle kontrolsüzce etrafa yayılması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bilinçdışının dışavurumu (Katarsis/İfşa) | Bireyin veya toplumun bastırdığı travmatik ve gizli verilerin ani bir kırılmayla bilince saçılması. | Güçlü |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca mezarlardan cesetlerin çıkması şeklinde dar bir fiziksel olaya indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | بعثر kökü sadece kabirlerin fiziki altüst oluşunu değil, Âdiyât suresindeki bağlamıyla nefislerin ve göğüslerin içindeki tüm gizli duyguların ifşa edilmesini de kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dirilişi sadece mekanik bir bedenleşme sanıp, amellerin ve mahrem sırların bütünüyle dökülüp saçılacağı eskatolojik saydamlaşmayı gözden kaçırma yanılgısı. |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hesap ve ceza tasavvurunda gizlilik perdesinin tamamen yırtılacağını, hiçbir amelin veya bedenin yeryüzü kabuğu altında saklanamayacağını somut bir altüst oluş imgesiyle zihinlere nakşeder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıyametin kopuş sahnelerini anlatan tekvinî/kozmik ayetlerde (İnfitâr [82:4](https://lisan.digital/ar/ayet/82:4.md)) ve insanın nankörlüğünü ve gizli niyetlerini yüzüne vuran ahlaki/eskatolojik uyarılarda (Âdiyât [100:9](https://lisan.digital/ar/ayet/100:9.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiretteki dirilişin sessiz ve durağan bir uyanış olduğu fikrini düzeltir; sürecin derin bir yarılma, tersyüz olma ve içindekileri dışarı kusma şeklinde radikal bir tasfiye olduğunu ortaya koyar. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Bir haznenin, kuyunun, havuzun veya toprağın altını üstüne getirerek dibinde gizlenmiş şeyleri dışarı saçmak ve dağıtmak.
- Soyut anlam: Saklanmış, bastırılmış ve görünmez kılınmış hakikatlerin ani ve şiddetli bir yarılmayla bütünüyle ifşa olması ve aleniyet kazanması.
- Sistematik karşılık: Eskatolojik saydamlaşma ilkesi; kapalı $V$ hacminin altüst oluşuyla içsel durumların $S$ dışsal uzama $U$ zorunlu intikali.
- LaTeX modeli: $$\mathcal{B}: V_{\text{iç}} \xrightarrow{\Delta \Phi} U_{\text{dış}} \quad \text{öyle ki} \quad \inf(V) \mapsto \sup(U)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $V_{\text{iç}}$ kapalı veya örtülü iç hacmi (kabir veya sadr/göğüs), $\Delta \Phi$ sisteme uygulanan ani ve yıkıcı eskatolojik potansiyel farkı (altüst oluşu), $U_{\text{dış}}$ ise aleniyet kazanan dışsal uzamı temsil eder. Dönüşüm neticesinde en dipte bulunan unsur $\inf(V)$, en üst ve görünür konuma $\sup(U)$ fırlatılarak saçılmaktadır.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٢)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [الإنفطار ٨٢:٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/ayet/82:4.md) — بُعْثِرَتْ

وَإِذَا الْقُبُورُ بُعْثِرَتْ

### [العاديات ١٠٠:٩](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/ayet/100:9.md) — بُعْثِرَ

أَفَلَا يَعْلَمُ إِذَا بُعْثِرَ مَا فِي الْقُبُورِ

## المعاجم (٨)

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

الفراء: يقال: بَعْثَرَ الرجل متاعه وَبَحْثَرَهُ، إذا فرَّقه وبدّده وقلبَ بعضَه على بعض.
ويقال: بَعْثَرُ الشيء وبَحثَرْتُهُ، إذا استخرجْتَه وكشفْته. وقال أبو عبيدة في قوله تعالى: "بُعْثِرَ ما في القُبورِ": أُثِيرَ وأُخْرِجَ. وقال: وتقول بَعْثَرْتُ حوضي، أي هدمته، وجعلت أسفله أعلاه.

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- قال الله تعالى: ﴿وإذا القبور بعثرت﴾ [الانفطار/4]، أي: قلب ترابها وأثير ما فيها، ومن رأى تركيب الرباعي والخماسي من ثلاثين نحو: تهلل وبسمل (وهذا ما يسمى النحت، وانظر ص 843) : إذا قال: لا إله إلا الله وبسم الله يقول: إن بعثر مركب من: بعث وأثير، وهذا لا يبعد في هذا الحرف، فإن البعثرة تتضمن معنى بعث وأثير.

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

الفرّاء في قوله تعالى: وإِذا القُبور بُعْثِرَتْ؛ قال: خرج ما في بطنها من الذهب والفضة وخروج الموتى بعد ذلك؛ قال: وهو من أَشراط الساعة أَن تُخرج الأَرض أَفْلاَذَ كَبِدِها. قال: وبُعْثِرَتْ وبُحْثِرَتْ لغتان. وقال الزجاج: بُعْثِرَتْ أَي قلب ترابها وبعث الموتى الذين فيها. وقال: بَعْثَرُوا متاعهم وبَحْثَرُوه إِذا قَلَبُوه وفَرَّقُوه وبَدَّدُوه وقلبوا بعضه فوق بعض. وفي حديث أَبي هريرة: إِني إِذا لم أَرك تَبَعْثَرَتْ نَفْسي أَي جاشت وانقلبت وغَثَتْ. وبَعْثَرَ الشيءَ: فرَّقه. وبَعْثَر الترابَ والمتاع: قلبه. قال ابن سيده: وزعم يعقوب أَن عينها بدل من غين بغثر أَو غين بغثر بدل منها. وبَعْثَرَ الخبر بَحَثَهُ، ويقال: بَعْثَرْتُ الشيءَ وبَحْثَرْتهُ إِذا استخرجته وكشفته. وقال أَبو عبيدة في قوله تعالى: إِذا بُعْثِرَ ما في القُبور؛ أُثِيرَ وأُخْرِجَ، قال: وتقول بَعْثَرْتُ حَوْضي أَي هدمته وجعلت أَسفله أَعلاه.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ب ع ث ر * بعثر سبق تفسيره في ب ح ث ر وقوله تعالى ﴿بعثر ما في القبور﴾ أثير وأخرج قاله أبو عبيدة

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

بعثر الرجل: نظر وفتش وبعثر الشيء: فرقه وبدده، وقال الزجاج: بعثر متاعه وبحثره، إذا قلب بعضه على بعض، وزعم يعقوب أن عينها بدل من غين بغثر، أو غبن بغثر بدل منها.
 وبعثر الخبر: بحثه. ويقال: بعثر الشيء وبحثره، إذا استخرجه فكشفه. وبعثره: أثار ما فيه، قال أبو عبيدة في قوله تعالى:  إذا بعثر ما في القبور  : أثير وأخرج. قال: وبعثر الحوض: هدمه وجعل أسفله أعلاه. وقال الزجاج: بعثرت، أي قلب ترابها، وبعث الموتى الذين فيها، وقال الفراء: أي خرج ما في بطنها من الذهب والفضة، وخروج الموتى بعد ذلك.
 والبعثرة: غثيان النفس، وفي حديث أبي هريرة:  إني إذا لم أرك تبعثرت نفسي  ، أي جاشت وانقلبت وغثت. البعثرة: اللون الوسخ، من ذلك. ومنه: ابن بعثر، كجعفر: الشاعر ويقال بالغين، السعدي خارجي، واسمه يزيد، وفيه يقول عمران بن حطان:
  لقد كان في الدنيا يزيد بن بعثرحريصا على الخيرات حلوا شمائله. في أبيات انظر كتاب البلاذري. وحملة وصلة ابنا بعثر، من بكر بن عامر، وقال الحافظ: من بني كلب بن وبرة. وعطية بن بعثر التغلبي، خبره في كتاب البلاذري.

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

بَعْثَرَ
Q. 1 بَعْثَرَ بعثر , [inf. n. بَعْثَرَةٌ,] He took, drew, or pulled, a thing out, or forth, and uncovered it, laid it open, or exposed it; (S, K;) as also بَحْثَرَ: (S:) he raised what was in a thing, (S, K,) and caused it to come forth. (S.) Hence, in the Kur [c. 9], اـِذَا بُعْثِرَ مَا فِى الْقُبُورِ When that which is in the graves is raised, and caused to come forth: (AO, S:) [see also بَحْثَرَ:] or the meaning is, when the dust, or earth, in the graves is turned over, and the dead in them are raised: (Zj:) or when what is in the graves, of gold and silver, comes forth; after which the dead are to come forth. (Fr.) ― -b2- Also He examined; he searched. (K.) ― -b3- He searched for, or after, or into, news, or tidings. (TA.) ― -b4- He scattered, or dispersed, a thing, and turned it over, one part upon another: (K:) he scattered, or dispersed, his household goods, or his commodities, (Fr, S,) and turned them over, one upon another; (Fr, Zj, S;) as also بَحْثَرَ, (Fr, S,) and بَغْثَرَ. (Yaakoob.) ― -b5- He demolished a watering-trough or tank, and turned it upside-down. (AO, S, K.)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

بَعْثَرَ
بَعْثَرَ
a.  Scrutinized.

b.  Scattered, overturned.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

بعثر
بَعْثَرَ - يُبَعْثِرُ، بُعْثِرَ - يُبَعثَرُ
بَعْثَرَ - يُبَعْثِرُ + كائن + شيئاً أو ما في شيء: فرق بين مكوناته ثم نشرها وباعد بينها: يأتي إلى عدد من الأشياء المنتظمة ضمن مجموعة يربط بينها رابط من تكويم أو ركم أو جذب أو بناء، فيفرق هذه الأشياء عن بعضها بحيث تبتعد عن بعضها بشكل محدود وغير منتظم
بُعْثِرَ - يُبَعثَرُ: مبني للمجهول من " بَعْثَرَ - يُبَعْثِرُ"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " المباعدة والتفريق والنثر بقوة وتباعد شديدين"، وهي:
نَسَفَ - يَنْسِفُ، بَثَّ - يَبُثُّ، بَعْثَرَ - يُبَعْثِرُ، نَثَرَ - يَنْثُرُ (نَثَرَ - يَنْثِرُ)، ذَرا - يَذْرُوْ، شَرَّ - يَشُرُّ
بعثر
 	﴿وإذا القبور بعثرت(4)﴾ الانفطار ﴿أفلا يعلم إذا بعثر ما في القبور(9)﴾ العاديات
مختار الصحاح
● [بعثر] ب ع ث ر: بعثر سبق تفسيره في ب ح ث ر وقوله تعالى ﴿بعثر ما في القبور﴾ أثير وأخرج قاله أبو عبيدة
الراغب
بعثر
قال الله تعالى: }وإذا القبور بعثرت{ [الانفطار/4]، أي: قلب ترابها وأثير ما فيها، ومن رأى تركيب الرباعي والخماسي من ثلاثين نحو: تهلل وبسمل (وهذا ما يسمى النحت، وانظر ص 843) : إذا قال: لا إله إلا الله وبسم الله يقول: إن بعثر مركب من: بعث وأثير، وهذا لا يبعد في هذا الحرف، فإن البعثرة تتضمن معنى بعث وأثير.
ملخص اللسان
1.     وبَعْثَرَ الشيءَ: فرَّقه.
2.      وبَعْثَر الترابَ والمتاع: قلبه.
3.     وبَعْثَرَ الخبر بَحَثَهُ
4.      بَعْثَرْتُ الشيءَ وبَحْثَرْتهُ إِذا استخرجته وكشفته.
5.     إِذا بُعْثِرَ ما في القُبور؛ أُثِيرَ وأُخْرِجَ،
6.     وإِذا القُبور بُعْثِرَتْ؛: خرج ما في  بطنها من الذهب والفضة وخروج الموتى بعد ذلك؛
7.     بُعْثِرَتْ أَي قلب ترابها وبعث الموتى الذين فيها.
8.     بَعْثَرُوا متاعهم وبَحْثَرُوه إِذا قَلَبُوه وفَرَّقُوه  وبَدَّدُوه وقلبوا بعضه فوق بعض.
9.     إِني إِذا لم أَرك  تَبَعْثَرَتْ نَفْسي أَي جاشت وانقلبت وغَثَتْ.
10.                          بَعْثَرْتُ حَوْضي أَي هدمته وجعلت أَسفله أَعلاه.
لسان العرب
● - بعثر: الفرّاء في قوله تعالى: وإِذا القُبور بُعْثِرَتْ؛ قال: خرج ما في  بطنها من الذهب والفضة وخروج الموتى بعد ذلك؛ قال: وهو من أَشراط الساعة  أَن تُخرج الأَرض أَفْلاَذَ كَبِدِها. قال: وبُعْثِرَتْ وبُحْثِرَتْ  لغتان. وقال الزجاج: بُعْثِرَتْ أَي قلب ترابها وبعث الموتى الذين فيها.  وقال: بَعْثَرُوا متاعهم وبَحْثَرُوه إِذا قَلَبُوه وفَرَّقُوه  وبَدَّدُوه وقلبوا بعضه فوق بعض. وفي حديث أَبي هريرة: إِني إِذا لم أَرك  تَبَعْثَرَتْ نَفْسي أَي جاشت وانقلبت وغَثَتْ. وبَعْثَرَ الشيءَ: فرَّقه.  وبَعْثَر الترابَ والمتاع: قلبه. قال ابن سيده: وزعم يعقوب أَن عينها بدل من  غين بغثر أَو غين بغثر بدل منها. وبَعْثَرَ الخبر بَحَثَهُ، ويقال:  بَعْثَرْتُ الشيءَ وبَحْثَرْتهُ إِذا استخرجته وكشفته. وقال أَبو عبيدة في قوله  تعالى: إِذا بُعْثِرَ ما في القُبور؛ أُثِيرَ وأُخْرِجَ، قال: وتقول  بَعْثَرْتُ حَوْضي أَي هدمته وجعلت أَسفله أَعلاه.
مقاييس اللغة:
ومن ذلك (تَبَعثرَتْ نَفْسِي([13])) فالعين ([14]) زائدة، وإنما هو في الباء والثّاء والراء. وقد مرّ تفسيره.
القاموس المحيط:
بَعْثَرَ نَظَرَ وفَتَّشَ، الشيءَ فَرَّقَهُ وبَدَّدَهُ، وقَلَبَ بعضَه على بعضٍ، واسْتَخْرَجَه فَكَشَفَه وأثارَ ما فيه، الحَوْضَ هَدَمَه، وجَعَلَ أسْفَلَهُ أعلاهُ. والبَعْثَرَةُ غَثَيانُ النَّفْسِ، واللَّوْنُ الوَسِخُ، ومنه ابنُ بَعْثَرٍ الشاعِرُ، وحَمْلَةُ وصِلَةُ ابْنا بَعْثَرٍ من بَكْرِ بنِ عامِرٍ.
تاج العروس:
ب ع ث ر
بَعْثَرَ الرَّجلُ : نَظَرَ وفَتَّشَ وبَعْثَرَ الشَّيْءَ : فَرَّقَه وبَدَّدَه وقال الزَّجّاجُ : بَعْثَرَ متاعَه وبَحْثَرَه إذا قَلَبَ بعضَه على بعضٍ وزَعَم يعقوبُ أنّ عَيْنَها بَدَلٌ من غَيْن بَغْثَرَ أو غَبْن بَغْثَرَ بَدَلٌ منها
وبَعْثَرَ الخَبَرَ : بَحَثَه . ويقال : بَعْثَرَ الشَّيْءَ وبَحْثَرَه إذا اسْتَخْرَجَه فَكَشَفَه . وبَعْثَرَه : أثارَ ما فيه قال أبو عُبَيْدَةَ في قوله تعالَى : " إذا بُعْثِرَ ما في القُبُورِ " : أُثِيرَ وأُخْرِجَ . قال : وبَعْثَرَ الحَوْضَ : هَدَمَه وجَعَلَ أَسْفَلَه أَعلاه . وقال الزَّجّاج : بُعْثِرَتْ أي قُلِبَ تُرابُها وبُعِثَ المَوْتَى الذين فيها وقال الفَرّاءُ : أي خَرجَ ما في بَطْنِها من الذَّهَبِ والفِضَّة وخُرُوجُ المَوْتَى بعد ذلك
والبَعْثَرَةُ : غَثَيَانُ النَّفْسِ وفي حديثِ أبي هُرَيْرَةَ : " إنِّي إذا لم أَرَكَ تَبَعْثَرَتْ نَفْسِي " أي جاشَتْ وانْقَلَبَتْ وغَثَتْ . البَعْثَرَةُ : اللَّوْنُ الوَسِخُ مِن ذلك . ومنه : ابنُ بَعْثَرٍ كجَعْفَرٍ : الشّاعرُ ويُقال بالغَيْن السَّعْدِيُّ خارِجِي واسمُه يَزِيدُ وفيه يقولُ عِمرانُ بنُ حِطّانَ :
" لقد كانَ في الدُّنْيَا يَزِيدُ بنُ بَعْثَرٍحَرِيصاً على الخَيْرَاتِ حُلْواً شَمَائِلُهْ . في أبياتٍ انْظُرْ كتابَ البَلاذريِّ . وحَمْلَةُ وصِلَةُ ابْنَا بَعْثَر مِنْ بَكْرِ بنِ عامِرٍ وقال الحافِظُ : من بَنِي كَلْبِ بنِ وَبَرَةَ . وعطِيّةُ بن بَعْثَر التَّغْلَبيُّ خَبَرُهُ في كتاب البلاذريّ
