# جذر ترف (ت-ر-ف)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%B1%D9%81

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

Telef yerlere dökülüp hedere olan meyveler demektir

- الحروف: ت - ر - ف
- في القرآن: الورود: ٨ · الآيات: ٨ · الصيغ: ٧
- المعاجم: ١٣

## الصيغ (٧)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [مُتْرَفُوهَا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | مُفْعَلُوهَا | Onun şımarıkları | ٢ | ٢ | [٣٤:٣٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/34:34.md) |
| [أُتْرِفُوا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%81%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | أُفْعِلُوا | Şımartıldılar | ١ | ١ | [١١:١١٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/11:116.md) |
| [أُتْرِفْتُمْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أُفْعِلْتُمْ | Şımartıldınız | ١ | ١ | [٢١:١٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/21:13.md) |
| [مُتْرَفِينَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | مُفْعَلِينَ | Şımarıklar | ١ | ١ | [٥٦:٤٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/56:45.md) |
| [مُتْرَفِيهَا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | مُفْعَلِيهَا | Onun şımarıkları | ١ | ١ | [١٧:١٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/17:16.md) |
| [مُتْرَفِيهِمْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | مُفْعَلِيهِمْ | Onların şımarıkları | ١ | ١ | [٢٣:٦٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/23:64.md) |
| [وَأَتْرَفْنَاهُمْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%81%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَأَفْعَلْنَاهُمْ | Ve onları şımarttık | ١ | ١ | [٢٣:٣٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/23:33.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٤٧ (الإجمالي: ٦٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [قري](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ١٨ · Kasaba
2. [قدو](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%AF%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١١ · Örnek al
3. [جأر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Ceer kuruduktan sonra yeşerip bitki ile örtünen yer demektir
4. [ركض](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B6.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Rekud (Dat) sert yay demektir
5. [قبل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٨ · Önce
6. [دمر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%85%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Dumur (dal) : “Deber” kökünden türemiştir
7. [نذر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٧ · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
8. [بقي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%82%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Bakiyye bir kaptan bir şey boşaltıldıktan sonra dökülmeden…
9. [أثر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
10. [شرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · İçecek
11. [قرن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir
12. [ملأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
13. [فسد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
14. [فسق](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
15. [نهي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Nihayet, son demektir
16. [هلك](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D9%84%D9%83.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
17. [جرم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Cürame hurma döküntüsü demektir
18. [سكن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · “Sikkin” bıçak demektir
19. [قلل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Az
20. [نجو](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Özel konuşmak
21. [قول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ٣ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
22. [رسل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٣ · Saçak demektir
23. [وجد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Su birikintisidir
24. [أكل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Ekel pas demektir
25. [رجع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
26. [أبو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Bab kapı demektir
27. [أمم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Emam ön demektir
28. [كفر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٢ · Hufre, çukur demektir
29. [سأل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · “Sehl” ova demektir
30. [بشر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
31. [رود](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
32. [دنو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
33. [لقي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
34. [مثل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
35. [أول](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Alet kaldıraç demektir
36. [تبع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · İnek yavrusu, dana demektir
37. [حيي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Uyanık yılan demektir
38. [أمر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Murar acı bir ağacın adıdır
39. [أخر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Uhur ense demektir
40. [أخذ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
41. [كذب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
42. [حقق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
43. [ظلم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Zalimler
44. [عذب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Su yosunudur
45. [أرض](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
46. [كون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٠ · Kevn, tepe demektir
47. [قوم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Hayvanların ön ayaklarına denir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ترف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سرف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%81.md), [بطر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B1.md), [طغى](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [بأس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Nimet ve refah içinde serbest bırakılmak, iyi gıdayla bedenen narinleşip hazza gömülmek |
| Çekirdek Özet 2 | Varlık ve konforun insanı sorumluluktan kopararak elçilere ve vahye karşı direnen statükocu bir şımarıklığa sürüklemesi |
| Çekirdek Özet 3 | Nimetin amaçlaşması sonucu toplumsal çürüme, ahlaki duyarsızlaşma ve helaki hazırlayan kurumsal azgınlık |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bireysel zenginlik veya meşru ekonomik refah olarak anlayıp sistemik direnç ve ahlaki yozlaşma boyutunu gözden kaçırmak |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| تر | Bir yerde kalma, yere yapışma, sınırda durup gevşeme veya durağanlaşma anlamı taşır; nitekim toprağa yapışmayı ve yerde kalmayı anlatan [ترب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%A8.md) ile bir şeyi arkada bırakıp terk etmeyi bildiren [ترك](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) köklerinde de bu durağanlık ve sınırda kalış esastır. | ف | Kenar, açıklık ve ağız imgesini temsil eden harfin eklenmesiyle genel durağanlık, bedensel hazza, yeme-içmeye, sınırları aşan konfora ve nefsin arzularına kontrolsüzce açılmasına evrilmiştir. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ت | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Varlığın ulaştığı nihai sınırı, belirlenmiş haddi veya çizilen çerçeveyi simgeler. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Benliği, önderliği, insanın kendini merkeze koymasını ve üstünlük iddiasını temsil eder. |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | İştahı, bedensel tüketimi, tatmin arayışını ve nefsin dışa açılan haz kanalını ifade eder. |
| ترف | Sınırına varmış benliğin hazza ve tüketime açılması | İnsanın benliğini sınır tanımaz bir tatmin ve tüketim sürecine bırakarak konfor ve haz içinde erimesini resmeder. |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çocuğun iyi ve tatlı gıdalarla narin ve nazlı büyütülmesi; bitkinin suya kanıp yumuşak ve gür biçimde boy vermesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Erken rivayetlerde ve hadis metinlerinde sınır tanımaz tiranları ve nefsinin meşruiyet dışı arzularına kapılmış zalim yöneticileri nitelemek üzere جَبَّارٍ مُتْرَفٍ terkibinde geçmektedir. |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça ترف kökü, merkezi Sami dil gövdesinde fiziksel rahatlık, bedensel genişlik ve sınır tanımaz refah dairesinde anlam kazanan bir semantik hatta sahiptir. İbranice ve Süryanice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan bu üçlü kök yerine zenginlik ve taşkınlık anlamları için farklı kökler öne çıksa da, kökün fonetik unsurları Arapçada beslenmenin letafeti, nazlanma ve şımarma nüansını billurlaştırmıştır. Arap dilinde kök, ilksel düzeyde biyolojik bir doyum ve suyla beslenme halini bildirirken, yerleşik şehir hayatının ve toplumsal tabakalaşmanın gelişmesiyle birlikte refahın getirdiği ahlaki çürüme ve sorumluluktan kaçış biçiminde özgülleşmiştir.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | تَنعيم الغذاء ve سعة العيش | İyi beslenmek, bedene narinlik verilmesi, nimetin genişletilmesi ve şımartılma anlamından ahlaki taşkınlığa geçiş. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Merkezi Sami türevleri | Bedenin gevşemesi ve konfor odaklı yaşama meyli ile ortak kökensel zemin. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda kanıtlanmış bir örtüşme tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

المصدر: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ترف | Anlamlı | Nimet ve konfor içinde şımarmak | Aşırı refahın getirdiği narinlik, kayıtsızlık ve ahlaki çürüme. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [تفر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%81%D8%B1.md) | Anlamlı | Dışkılamak, pisliğini atmak | Hayvanın tersini yapması veya üst dudaktaki yarık; fizyolojik atık. | Kur'an'da geçmez. |
| رتف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişe müstakil bir anlam yüklenmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [رفت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA.md) | Anlamlı | Kırmak, ezmek, ufalayıp toz haline getirmek | Bir nesneyi parçalara ayırarak toz veya kırıntı haline getirme hali. | Kur'an'da geçer; zıt dinamik taşır. |
| [فتر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1.md) | Anlamlı | Sakinleşmek, gevşemek, kesintiye uğramak | Şiddet ve hareketlilikten sonra gelen rehavet ve dinginlik hali. | Kur'an'da geçer; gevşeme bağı vardır. |
| [فرت](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AA.md) | Anlamlı | Tatlı ve lezzetli su olmak | Susuzluğu kesen son derece tatlı ve hoş içimli su niteliği. | Kur'an'da geçer; tatlılık ve lezzet payı ortaktır. |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ترف | Merkez | Nimetle şımarma ve çürüme | Varlık ve konfor sebebiyle toplumsal sorumluluktan tamamen kopup şımarma. | Haz ve refahın körleştirdiği psikolojik ve siyasi direnç. |
| [سرف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%81.md) | Komşu | Haddi aşma ve saçıp savurma | Harcamada ve fiillerde ölçüyü kaybetme, itidali çiğneme eylemi. | Davranışsal ölçüsüzlük; miktar ve sınır aşımı odaklıdır. |
| [بطر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B1.md) | Komşu | Nimetle kibre kapılma | Verilen nimete nankörlük edip hakkı reddetme ve küstahlaşma hali. | Nimetin karşısında şükrü bırakıp hakka meydan okuma tutumu. |
| [طغى](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) | Komşu | Sınırı zorbalıkla aşma | Güç ve zenginlik sebebiyle haddini bilmeyip tahakküm kurma. | Otoriterleşme ve ilahi sınırları fiilen ezme boyutu. |
| [بأس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) | Zıt | Zorluk, darlık ve şiddet | İnsanı terbiye eden veya çaresiz bırakan yokluk, acı ve savaş hali. | Refah ve konforun tam karşıtı olan çetin mahrumiyet durumu. |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ترف | Refah içinde şımarıp yozlaşma | Nimetin bolluğu içinde gevşeyip ahlaki ve ilahi buyruklara başkaldırma. | Kesin |
| Latince | Luxuria, petulantia | Aşırı lüks, şımarıklık ve dizginsizlik | Maddi bolluğun karakteri bozmasını karşılar; ilahi uyarıya direnç nüansı zayıftır. | Güçlü |
| İngilizce | Opulence, hedonistic decadence | Zevk düşkünü çürüme, sefahat | Konfor ve tüketim köleliğini verir; Kur'an'daki statükocu yönetici kibri eksik kalır. | Güçlü |
| Almanca | Wohlstandsverwahrlosung, Üppigkeit | Varlık şımarıklığı, sefahat | Zenginliğin getirdiği ahlaki çürümeyi iyi açıklar; teolojik hesabı dışarıda bırakır. | Muhtemel |
| Fransızca | Débauche, mollesse aristocratique | Lüks içinde yozlaşma, rehavet | Bedenin narinleşip hazza batmasını içerir; peygamberi inkar boyutunu taşımaz. | Muhtemel |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُتْرَفُوهَا / مُتْرَفِيهَا | Toplumsal fesadı yöneten statükocu zengin seçkinler | Peygamberlerin tebliğine ilk ve en sert karşı çıkan iktidar ve servet sahipleri bağlamında; Sebe [34:34](https://lisan.digital/ar/ayet/34:34.md), Zuhruf [43:23](https://lisan.digital/ar/ayet/43:23.md), İsrâ [17:16](https://lisan.digital/ar/ayet/17:16.md). |
| أُتْرِفْتُمْ / أُتْرِفُوا | Hesaba çekilme anında yüzlerine vurulan hazperest geçmiş | Azap indiğinde veya kıyamet günü dünyadaki kaygısız konforun kınanması bağlamında; Enbiyâ [21:13](https://lisan.digital/ar/ayet/21:13.md), Hûd [11:116](https://lisan.digital/ar/ayet/11:116.md). |
| مُتْرَفِينَ | Ahirette sol ehlinin dünyadaki temel varoluş biçimi | Cehennem azabına müstahak olanların dünyada günah ve konfor içinde ısrar edişleri bağlamında; Vâkıa [56:45](https://lisan.digital/ar/ayet/56:45.md). |
| وَأَتْرَفْنَاهُمْ | İlahi imtihan olarak bahşedilen fakat azgınlığa araç kılınan refah | Peygamberleri yalanlayan inkârcı kavimlere dünyada verilen genişlik bağlamında; Mü'minûn [23:33](https://lisan.digital/ar/ayet/23:33.md). |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstidrac ve ilahi adalet doktrini | Kulun isyanına rağmen nimetin artırılmasının bir tuzak ve helak sebebi olup olmadığı. | Nimetin hidayete değil azgınlığa vesile kılınmasıyla oluşan sorumluluk. |
| Fıkıh | Tüketim ahlakı ve meşru harcama sınırları | Lüks, israf ve sefahatin haram kılınması; servetin toplumsal dolaşımı. | Helal daireyi aşıp kibre ve rehavete sürükleyen harcama yasakları. |
| Tefsir | Toplumların helak yasaları (sünnetullah) | Helak edilen medeniyetlerde öncü rolü oynayan yönetici ve sermaye sınıfının analizi. | Vahye direnen kurumsal yapının sosyolojik odağı olarak mütrefûn. |
| Hadis | Dünyevileşme ve ümmetin fitnesi uyarısı | Ümmetin varlık ve zenginlikle imtihanı, konforun getirdiği manevi çöküş. | Rahata alışan nefsin cihad ve fedakarlıktan kaçınması. |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahye karşı direniş | Sorumsuz hazperestlik | İtikadi körleşme | Konfor bağımlılığı, ilahi hesap duygusunu ve ahiret inancını unutturur. | Kesin |
| İlmi | Hakikati anlama | Zihni tembellik ve bağnazlık | Hakikate direnç | Rahatını bozmak istemeyen zihin, eleştirel düşünceye ve hakka kendini kapatır. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve iktidar | Oligarşik statüko eliti | İktidarı tekelleştirme | Sermaye ve gücü elinde tutan seçkinler, adalete dayalı her yeni düzene karşı durur. | Kesin |
| İktisadi | Servet dağılımı | Rant ve tekelci tüketim | Kaynakları sömürme | Üretime ve adalete dayanmayan servet birikimi toplumsal uçurumları derinleştirir. | Kesin |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik entropi artışı ve aşırı doygunluk hali | Bir sistemin dışarıdan sürekli enerji alıp iş üretmeksizin iç sürtünme ve düzensizliğini artırarak termal ölüme sürüklenmesi durumudur. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Elit yozlaşması ve rantiyer çürüme teorisi | Siyasi ve iktisadi seçkinlerin ayrıcalıklı konumlarını korumak uğruna toplumsal gelişimi tıkaması ve sistemi iflasa sürüklemesi olgusudur. | Kesin |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın yalnızca bireysel zenginlik, para çokluğu veya modern refah seviyesi olarak anlaşılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca maddi serveti değil; bu servetin doğurduğu sorumsuzluğu, peygamberlerin tebliğine karşı örgütlü siyasi ve ahlaki direnişi, adaleti engelleyen statükoculuğu kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zenginliğin doğrudan lanetlendiği zannına kapılmak, buna karşılık asıl tehlike olan sermaye ve refahın hakka karşı bir direniş kalkanı haline getirilmesi suçunu gözden kaçırmak. |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın toplumların çöküş ve helak süreçlerini anlatırken kullandığı en temel sosyolojik faili tanımlar; tarihteki bütün inkârcı direnişlerin arkasındaki refah ve kibir mekanizmasını deşifre eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin kavimleriyle olan mücadelelerini anlatan kıssalarda, toplumsal helak sahnelerinde ve ahirette cehennem ehlinin pişmanlıklarını bildiren uyarılarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zulmün ve şirkin sadece soyut bir inanç sapması olmadığını, arkasında ekonomik ayrıcalıkları koruma ve konforu kaybetmeme güdüsü bulunduğunu göstererek dini alanı somut hayatla birleştirir. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Canlının bol gıda, tatlı su ve narin bakım altında sınır tanımaz bir rahatlığa kavuşarak gevşemesi ve nazlanmasıdır.
- Soyut anlam: Maddi imkan ve konforun benliği esir alarak insanı ahlaki, ilahi ve toplumsal sorumluluklara karşı körleştirmesi, statükocu bir küstahlığa dönüştürmesidir.
- Sistematik karşılık: Bir toplumsal yapıda refah ve iktidar tekelleşmesinin kriz anlarında vahye ve ıslah çabalarına karşı geliştirdiği kurumsal direnç ve çürüme mekanizmasıdır.
- LaTeX modeli: $$R \gg C \implies \lim_{t \to \infty} \left( \frac{\partial E}{\partial R} \right) = 0 \implies \Omega \to 0 \implies \Psi \to 1$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $R$ kontrolsüz artan refah ve konfor miktarını, $C$ ahlaki ve hukuki sorumluluk eşiğini simgeler. Refahın sorumluluk eşiğini fersah fersah aşması ($R \gg C$), zaman içinde refaha bağlı sorumluluk bilincinin türevinin sıfıra yaklaşmasını yani duyarsızlaşmayı neticelendirir. Bu durum sistemik adaleti ve dengeli varoluşu temsil eden $\Omega$ parametresini sıfıra düşürürken, toplumsal çöküş ve helak potansiyeli olan $\Psi$ değerini kesin yıkıma ($1$) ulaştırır.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٨)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%B1%D9%81/occurrences?meal=IK

### [هود ١١:١١٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/11:116.md) — أُتْرِفُوا

فَلَوْلَا كَانَ مِنَ الْقُرُونِ مِنْ قَبْلِكُمْ أُولُو بَقِيَّةٍ يَنْهَوْنَ عَنِ الْفَسَادِ فِي الْأَرْضِ إِلَّا قَلِيلًا مِمَّنْ أَنْجَيْنَا مِنْهُمْ وَاتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا مَا أُتْرِفُوا فِيهِ وَكَانُوا مُجْرِمِينَ

### [الإسراء ١٧:١٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/17:16.md) — مُتْرَفِيهَا

وَإِذَا أَرَدْنَا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا فَفَسَقُوا فِيهَا فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْنَاهَا تَدْمِيرًا

### [الأنبياء ٢١:١٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/21:13.md) — أُتْرِفْتُمْ

لَا تَرْكُضُوا وَارْجِعُوا إِلَى مَا أُتْرِفْتُمْ فِيهِ وَمَسَاكِنِكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْأَلُونَ

### [المؤمنون ٢٣:٣٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/23:33.md) — وَأَتْرَفْنَاهُمْ

وَقَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِهِ الَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِلِقَاءِ الْآخِرَةِ وَأَتْرَفْنَاهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا مَا هَذَا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يَأْكُلُ مِمَّا تَأْكُلُونَ مِنْهُ وَيَشْرَبُ مِمَّا تَشْرَبُونَ

### [المؤمنون ٢٣:٦٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/23:64.md) — مُتْرَفِيهِمْ

حَتَّى إِذَا أَخَذْنَا مُتْرَفِيهِمْ بِالْعَذَابِ إِذَا هُمْ يَجْأَرُونَ

### [سبأ ٣٤:٣٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/34:34.md) — مُتْرَفُوهَا

وَمَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ كَافِرُونَ

### [الزخرف ٤٣:٢٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/43:23.md) — مُتْرَفُوهَا

وَكَذَلِكَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُقْتَدُونَ

### [الواقعة ٥٦:٤٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/56:45.md) — مُتْرَفِينَ

إِنَّهُمْ كَانُوا قَبْلَ ذَلِكَ مُتْرَفِينَ

## المعاجم (١٣)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

Telef yerlere dökülüp hedere olan meyveler demektir. Lam re’ ye dönüşmesiyle fiil olarak terefe savurganlık demektir.
“Serf” ipek böceği gibi yaprakları yiyip bitiren ve ağacı kurutan böcek demektir. “Terafe” de sin’nin ta”ya dönüşmesinden oluşmuştur. “İsraf”, bir şeyi bol kullanmak suretiyle yapılan harcamadır, “itlaf” ise bir şeyi bozarak zararlı harcamak demektir.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب التاء والراء والفاء معهما
ت ر ف، ف ت ر، ف ر ت، ر ف ت مستعملات
ترف:
التَّرَف: تَنعيم الغذاء، وصَبِيٌّ مُتْرَفٌ، والمُتْرَفُ: المُوسَّعُ عليه عَيشُه، القليل فيه هِمّة، وأتْرَفَه اللهُ.
والتُّرْفةُ والطِرُّمْة في وَسَط الشَّفَةِ السُّفلَى، وهي هَنَةٌ ناتِئةٌ خِلْقةً، والنَّعْتُ أتْرَفُ.
والتُّرْفةُ كلُّ ما تَرَّفْتَ به نفسَكَ تَتريفاً إذا خَفَّفْتَ عنها.
فتر
فَتَرَ فُتُوراً: سَكَنَ عن حِدَّتِه، ولانَ بعدَ شِدَّتِه.
وطَرْفٌ فاتِرٌ: فيه فُتُورٌ وسُجُوٌّ، وليس بِحادِّ النظر.
ويجدُ في جَسده فَتْرةً، أي ضَعفاً، كما تقول: كبِرَ فلانٌ كِبَراً، وعليه كَبْرَةٌ.
والفِترُ: مقدار ما بين طَرَف الإِبْهام وطَرَف المُشيرة، وفَتَرتُ الشَّيءَ فَتْراً بفِتري، وشَبَرْته شَبْراً بشِبري.
والفَترةُ: ما بين كلِّ رسولٍ إلى رسولٍ.
رفت:
رَفَتُّ الشيءَ بيَدي رَفْتاً فارفَتَّ كما يَرْفَتُّ العَظْمُ البالي والمَدَرُ ونحوُه حتى يَصيرَ رُفاتاً فيَتَرَقَّتُ أي يتكَسَّرُ.
فرت:
ماءٌ فُراتٌ أي عَذْبٌ، والفُروتةُ مصدرٌ، ولو قيل: ماءٌ فَرْتٌ، لكانَ صَواباً.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

التُرْفَةُ بالضم: هَنَةٌ ناتئةٌ في وسط الشَفة العليا خِلْقَةً. وأَتْرَفَتْهُ النِعمةُ، أي أَطْغَتْهُ.

### [تهذيب اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/tehzib.md) — الأزهري · القرن ١٠

ت ر ف
ترف ، تفر ، رفت ، فتر ، فرت : ( مستعملة ) .
( ترف ) : قال الليث : التُّرْفَةُ والطُّرْمَةُ من وَسط الشفة خِلْقَةً وصاحبها أَتْرَفُ .
وقال غيره : التُّرفةُ النَّعْمَةُ ، وصبيٌّ مَتَرَّف إذا كان مُنَعَّمَ البَدَنِ مُدَلَّلاً ، والمُتْرَفُ الذي أَبْطَرَتْهُ النِّعْمة ، وسَعَةُ العَيْشِ .
وقال ابن عرفة : المترف المتروك يصنع ما يشاء لا يمنع منه ، وقيل للمتنعِّم : مُترف لأنه مُطلق له لا يمنع من تنعم ، أَمَرْنَا مُتْرفيها ، قال قتادة جبابرتها .
تفر : أبو عُبيد عن الأصمعي : التِّفْرَةُ من الإنسان الدائرة التي عند الأنف وسط الشفة العليا .
وقال ابن الأعرابيّ : يقال لهذه الدائرة : تَفِرَة وتُفْرَة وتُفَرَة وتِفْرَة .
وقال الطِّرمّاح :
لها تَفِرَاتٌ تحتَها وقُصَارها
إلى مَشْرَةٍ لم تَعْتَلِقْ بالمحاجِنِ
وقال أبو عمرو : التَّفِرَاتُ من النبات ما لا تَسْتَمْكِنُ منه الرَّاعِيةُ لِصِغَرِها وأرض مُتْفِرَةٌ فيها تَفِرَاتٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : التَّافِرُ الوَسِخُ من الناس ، ورجل تَفِرٌ وتَفْرَانُ .
قال : وأَتْفَرَ الرَّجُلُ إذا خَرَج شَعْر أَنْفِه إلى تِفْرَتِه وهو عيب .
رفت : يقال : رَفَتُّ الشيءَ وحطَمتُه وكَسْرتُه ، والرُّفاتُ الحطامُ من كل شيء تَكسَّر ، يقال : رَفَتَ عِظامَ الجَزُور رَفْتاً إذا كَسَرَها ليَطبُخها ويستخرجَ إهالَتها .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الرُّفَتُ التِّبْنُ .
ويقال في مَثَلٍ : أَنا أَغْنَى عنك من التُّفَهِ عن الرُّفَتِ ، والتُّفَهُ عَنَاقُ الأرض وهو ذو نابٍ لا يَرْزأُ التِّبْنَ والكَلأَ والتُّفَهُ تكتب بالهاء والرُّفَتُ بالتاء .
فرت : الفُرَاتُ : أعذَبُ المِياه قال الله جلّ وعزّ : ( هَاذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهَاذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ ) ( الفرقان : 53 ) وقد فَرُتَ الماءُ يَفْرُتُ فُروتَةً إذا عَذُبَ فهو فُرَاتٌ .
وقال ابن الأعرابي : فَرِتَ الرجلُ بكسر الراء إذا ضَعُفَ عقله بعد مُسْكَةٍ .
فتر : قال الليث : فَتَرَ فلان يَفْتُرُ فُتوراً إذا سكن عن حِدَّتِه ولانَ بَعْدَ شِدَّتِه ، وطَرْفٌ فاتِرٌ فيه فُتورٌ وسُجُوٌّ ليس بِحادِّ النظر .
ويقال : أَجِدُ في نفسي فَتْرَةً وهي كالضَّعْفَةِ ، ويقال للشيخ قد عَلَتْهُ كَبْرَةٌ
وعَرَتْهُ فَتْرَةٌ ، والفِترُ قَدْرُ ما بين طَرَفِ الإبهام وطَرَفِ الْمُسَبِّحَة ، وقد فَتَرْتُ الشيءَ إذا قَدَّرْتَهُ بِفِتْرِك ، كما تقول : شَبَرْتُهُ بِشِبْرِي .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أَفْتَرَ الرجُلُ إذا ضَعُفَتْ جُفُونه فانكسر طَرْفُه .
وفي الحديث أنه عليه السلام : نهَى عن كل مُسْكِرٍ ومُفَتِّر ؛ فالمسْكر الذي يُزيل العقل إذا شُرِبَ والْمُفَتِّر الذي يُفَتِّرُ الجسدَ إذا شُرِبَ ، وماءٌ فاتِرٌ بيْن الحارّ والبارد .
وقال ابن مُقبل يصف غَيْثاً :
تَأَمَّلْ خَلِيليِ هَلْ تَرَى ضَوْءَ بارقٍ
يَمانٍ مَرَتْه رِيحُ نَجْدٍ فَفَتّرَا
قال حمّاد الراوية : فتَّرَ أي أقامَ وسَكَن .
وقال الأصمعيّ : فتَّرَ مَطَرَ فَرَّغَ ماءَه وكَفَّ وتَحيَّر .
أبو زيد : الفُتْرُ النَّبِيةُ وهو الذي يُعْمَلُ من خُوصٍ يُنْخَل عليه الدقيقُ كالسُّفْرة .

### [مقاييس اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/mekayis.md) — ابن فارس · القرن ١١

(باب التاء والراء وما يثلثهما)
(ترز) التاء والراء والزاء كلمةٌ واحدة صحيحة. تَرِزَ الشّيءُ صَلُبَ. وكلُّ مستحكِمٍ تارز. والميِّت تارزٌ؛ لأنَّه قد يَبِسَ. قال:
* كأنَّ الذي يُرمَى من الوحشِ تارِزُ([1]) *
وقال امرؤ القيس -ويدلّ على أنّ التارز الصُّلب -:
بعَِجْلَِزَةٍ قد أتْرَزَ الجَرْيُ لَحْمَها *** كميتٍ كأنّها هِراوةُ مِنوالِ([2])ويقال أتْرَزَتِ المرأةُ حَبْلَها: فتلَتْه([3]) فتلاً شديداً. وأترزَتْ عجينَها إذا مَلَكَتْه.
(ترس) التاء والراء والسين كلمةٌ واحدة، وهي التُّرْسُ، وهو معروف، والجمع تِرَسَةٌ وتِراسٌ وَتُرُوس. قال:
كأنَّ شَمْساً نَزَلَتْ شُمُوسا *** دُروعَنا والبَيْضَ والتُّرُوسا([4])(ترش) التاء والراء والشين ليس أصلاً ولا فَرْعاً، سوى أنَّ ابن دريد([5]) ذكَر أنّ التَّرَشَ خِفَّةٌ ونَزَقٌ، يقال تَرِشَ يَتْرَشُ تَرَشاً. وما أدرِي ما هُوَ.
(ترص) التاء والراء والصاد أصلٌ واحد، وهو الإحكام. يقال تَرُصَ الشّيءُ، وأَتْرَصْتُه أحكمْتُه فهو مُتْرَصٌ. وكلُّ ما أحكَمْتَ صَنْعتَهُ فقد أتْرَصْتَه. وأنشد الخليل:
* وشُدَّ يَدَيْكَ بالعَقْدِ التَّريصِ([6]) *
(ترع) التاء والراء والعين أصلٌ مطّردٌ قياسُه، وهو تفتُّح الشَّيءِ. فالتُّرْعة البابُ، والتَّرَّاع البَوّابُ. قال:
إنِّي عَدَاني أن أزُورَكِ مُحكَمٌ *** مَتَى ما أُحَرِّكْ فيه ساقَيَّ يصخَبِ([7])حديدٌ ومَرصوص بِشِيدٍ وجنْدَلٍ *** لَهُ شُرُفاتٌ مرقبٌ فَوْقَ مَرْقَبِ
يُخيِّرُني تَرَّاعُه بين حَلْقَةٍ *** أَزُومٍ إذا عَضَّتْ وكِبْلٍ مُضَبَّبِ([8])وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "إنّ مِنبري هذا تُرْعَةٌ من تُرَع الجنة". والتَّرَع: الإسراع إلى الشرّ. ورجلٌ تَرِعٌ. وهو من ذاك، لأنّ فيه تفتُّحاً إلى ما لا ينبغي. ولا يكاد يُقالُ هذا في الخير.
ومن هذا الباب أترعْتُ الإناءَ مَلأتُه. وجَفْنَةٌ مُتْرَعة. قال:
* لو كان حَيّاً لَغَاداهُمْ بِمُتْرَعةٍ([9]) *
والتَّرَع: الامتلاء. وقد تَرِعَ الإناءُ. وكان بعضُ أهل اللغة يقول: لا أقول تَرِع، ولكن أُتْرِع. وهذا من الباب، لأنه إذا أُتْرِع بادَرَ إلى السَّيَلان. والتُّرْعة والجمعُ تُرَع: أفواه الجداول. ويقال سَيْرٌ أَتْرَعُ. قال:
* فافترشَ الأرضَ بسَيْرٍ أتْرَعا([10]) *
والقياس كلّه واحد.
(ترف) التاء والراء والفاء كلمة واحدة، وهي التُّرْفَة. يقال رجلٌ مُترفٌ مُنَعَّمٌ، وتَرَّفَهُ أهلُه إذا نعمّوه بالطَّعام الطّيِّب والشيء يُخَصُّ به. وفي كتاب الخليل: التُّرفَة الهَنَةُ في الشَّفَة العُلْيا. وهذا غلطٌ، إنّما هي التُِّفرَةُ وقد ذُكرت ([11]).(ترق) التاء والراء والقاف ليس فيه شيءٌ غير التَّرْقُوَة، فإنّ الخليل زعَمَ أنّها فَعْلُوَة، وهو عظمٌ وصَلَ ما بين ثُغْرة النَّحْرِ والعاتق.
(ترك) التاء* والراء والكاف: الترك التخلية عن الشيء، وهو قياسُ الباب، ولذلك تسمّى البَيْضَةُ بالعَراءِ تريكة. قال الأعشى:
ويَهْماءَ قَفْرٍ تَأْلَهُ العَيْنُ وسْطَها *** وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ ترائِكا([12])وتَرْكَةُ السِّلاح، وهي البيضة، محمولٌ على هذا ومشبَّهٌ به، والجمع تَرْكٌ. قال لبيد:
فخمة ذفراء تُرْتَى بالعُرَى  *** قُرْدُمانِيّاً وتَرْكَا كالبَصَلْ([13])وتَرَاكِ بمعنى اتْرُكْ. قال:
تَرَاكِها مِنْ إبلٍ تَرَاكـِها  *** أما تَرَى الموتَ لدى أوراكِها([14])وتَرِكَةُ الميِّت: ما يتْرُكُه من تُراثِه. والتّريكة رَوْضةٌ([15])يُغْفِلُها النّاسُ فلا يَرْعَوْنها. وفي الكتاب المنسوب إلى الخليل: يقال تركْتُ الحبْلَ شديداً، أي جعلتُه شديداً. وما أحْسَِبُ هذا من كلام الخليل.
(تره) التاء والراء والهاء كلمةٌ ليست بأصلٍ متفرَّعٍ منه. قالوا: التَّرَّهاتُ، والتُّرَّهُ الأباطيل من الأمور. قال رُؤبة:
* وحَقَّةٍ ليستْ بقَوْلِ التُّرَّهِ([16]) *
قالوا: والواحد تُرَّهَة. قال: وجَمَعها أناسٌ على التَّرَارِيهِ. قال:
رُدُّوا بَنِي الأعْرَجِ إبْلي مِن كَثَبْ  *** قَبْلَ الترارِيهِ وَبُعْدِ المُطَّلَبْ([17])
(ترب) التاء والراء والباء أصلان: أحدهما التّراب وما يشتقّ منه، والآخر تساوي الشّيئين. فالأول التُّراب، وهو التَّيْربُ والتَّوْرَاب([18]). ويقال تَرِبَ الرجل إذا افتقَرَ كأنّه لصِق بالتُّراب، وأتْربَ إذا استَغْنى، كأنّه صار لـه من المال بقَدْرِ التُّراب، والتَّرباء الأرضُ نفسها. ويقال ريحٌ تَرِبَةٌ إذا جاءَت بالتُّراب. قال:
لا بَلْ هو الشَّوقُ مِنْ دارٍ تخَوَّنَهَا *** مرّاً سَحابٌ ومَرّاً بارحٌ تَرِبُ([19])وأمّا الآخر فالتِّرب الخِدْن، والجمع أترابٌ. ومنه التَّرِيب، وهو الصَّدر عند تساوي رؤوس العظام. قال:
* أشْرَفَ ثَدْيَاها على التَّريبِ([20]) *
ومنه التَّرِبات وهي الأنامل، الواحدة تَرِبة.
ومما شذَّ عن الباب التّربة([21]) وهو نبت.
(ترج) التاء والراء والجيم لا شيء فيه إلاّ "تَرْج"، وهو موضع. والأتْرُج معروف.
(ترح) التاء والراء والحاء كلمتان متقاربتان. قال الخليل: التَّرَح نقيض الفَرَح. ويقولون: "بعْدَ كلِّ فرْحَةٍ تَرْحَةٌ، وبعد كل حَبْرَةٍ عَبْرَةٌ"، قال الشاعر:
وما فَرْحَةٌ إلاّ سَتُعْقِبُ تَرْحَةً *** وما عامرٌ إلا وَشِيكاً سَيَخْرَبُ
والكلمة الأخرى: الناقة المِتْراح، وهي التي يُسرع انقطاعُ لبنِها؛ والجمع مَتَاريح.
 --------------ــــ
([1]) للشماخ. ديوانه 46 واللسان (ترز) وصدره كما في الديوان والجمهرة (2: 10):  * قليل التلاد غير قوس وأسهم *
([2]) ديوانه 67 واللسان (ترز) والعجلزة، بكسر العين واللام لغة قيس، وبفتحهما لغة تميم.
([3]) في الأصل" قتلها".
([4]) هذه الرواية تطابق رواية الجمهرة (2: 10). وفي اللسان: "نازعت شموساً". وقد نصب الجزأين بعد "كأن"، كما جاء في قول أبي نخيلة:
كأن أذنيه إذا تشوفا *** قادمة أو قلما محرفا
 ([5]) الجمهرة (2: 10).
([6]) اللسان (ترص).
([7]) يصخب: يحدث جلبة. وفي الأصل: "يصحب" محرف، صوابه في المجمل. والأبيات لهدبة بن الخشرم، كما في اللسان (ترع).
([8]) قال ابن بري: "والذي في شعره: يخبرني حداده".
([9]) في المجمل: "لفاداهم"، محرفة.
([10]) البيت لرؤية في ديوانه 92 واللسان (ترع).
([11]) في مادة (تفر) .
([12]) ديوان الأعشى 65 واللسان (ترك). تأله: تتحير، وهو أحد الأقوال في اشتقاق لفظ الجلالة، لأن العقول تأله في عظمته، أي تتحير.
 ([13])سبق الكلام على البيت في مادة (بصل). وسيأتي في (عرو).
([14]) البيتان لطفيل بن يزيد الحارثي، كما في اللسان (ترك)
 ([15])في الأصل: "التريكة من روضة"، صوابه في المجمل.
([16]) ديوان رؤبة 166 واللسان (تره).
([17]) البيتان في اللسان (تره). وفي المجمل: "ردوا بني الأعراب".
([18]) يقال تيراب أيضاً وتورب، وفيه لغات أخر في القاموس وغيره.
([19]) البيت لذي الرمة، سبق الكلام عليه في (برح) ص241.
([20]) البيت للأغلب العجلي، كما في اللسان (ترب). وبعده:
* لم يعدوا التفليك في النتوب *
([21]) بالتحريك، وكفرحة، ويقال أيضاً ترباء.

ـ

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- الترفه: التوسع في النعمة، يقال: أترف فلان فهو مترف. ﴿أترفناهم في الحياة الدنيا﴾ [المؤمنون/33]، ﴿واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه﴾ [هود/116]، وقال: ﴿ارجعوا إلى ما أترفتم فيه﴾ [الأنبياء/13]، و ﴿أخذنا مترفيهم بالعذاب﴾ [المؤمنون/64]، وهم الموصوفون بقوله سبحانه: ﴿فأما الإنسان إذا ما ابتلاه ربه فأكرمه ونعمه﴾ [الفجر/15].

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

ت ر ف
أترفتـه النعمـة‏:‏ أبطرتـه‏.‏
وأتـرف فلـان وهـو متـرف‏.‏
وأعـوذ باللـه مـن الإتراف والإسراف‏.‏
واستترفوا‏:‏ تعفرتوا وطغوا‏.‏
ولم أزل معهم في ترفة أي في نعمة‏.‏

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

الترَفُ: التَّنَعُّمُ، والتُّرْفةُ النَّعْمةُ، والتَّتْريفُ حُسْنُ الغِذاء. وصبيٌّ مُتْرَفٌ إذا كان مُنَعَّمَ البدنِ مُدَلَّلاً والـمُتْرَفُ: الذي قد أَبْطَرَتْه النعمةُ وسَعة العيْشِ. وأَتْرَفَتْه النَّعْمةُ أَي أَطْغَتْه.
وفي الحديث: أَوْهِ لفِراخِ محمدٍ من خليفة يُسْتَخْلَفُ عِتْريفٍ مُتْرَفٍ؛ الـمُتْرَفُ: الـمُتَنَعِّمُ الـمُتَوَسِّعُ في مَلاذِّ الدنيا وشَهواتِها. وفي الحديث: أَنَّ إبراهيم، عليه الصلاة والسلام، فُرَّ به من جَبَّارٍ مُتْرَفٍ. ورجل مُتْرَفٌ ومُتَرَّفٌ: مُوَسَّعٌ عليه. وتَرَّفَ الرجلَ وأَتْرَفَه: دَلَّلَه ومَلَّكَه. وقوله تعالى: إلا قال مُتْرَفُوها؛ أَي أُولو الترفةِ وأَراد رؤساءَها وقادةَ الشرّ منها.
والتُّرْفةُ، بالضم: الطعامُ الطيب، وكل طُرْفة تُرْفةٌ، وأَتْرَفَ الرجلَ: أَعطاه شَهْوَتَه؛ هذه عن اللحياني. وتَرِفَ النباتُ: تَرَوّى. والتُّرْفة، بالضم: الهَنةُ الناتئةُ في وسط الشَّفةِ العليا خِلْقةً وصاحبها أَتْرَفُ. والتُّرفة: مِسْقاةٌ يُشْرَبُ بها.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ت ر ف * * أتْرَفَتْهُ * النعمة أطغته

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

الترفة، بالضم: النعمة، وسعة العيش.
 وقال ابن دريد: الترفة: الطعام الطيب أو الشيء الظريف تخص به صاحبك، وكل طرفة ترفة.
 قال الجوهري: الترفة: هنة ناتئة وسط الشفة العليا خلقة.
 قال الليث: وهو أترف من الترفة، ترفة الشفة، وقال ابن فارس: هي النقرة.
 وترف، محركة: جبل لبني أسد، أو: ع قال:
  أراحني الرحمن من قبل ترف
  أسفله جدب وأعلاه قرف وذو ترف: ع آخر.
 وكفرح: تنعم، نقله الصاغاني. وأترفته النعمة وسعة العيش: أطغته، كما في الصحاح، قيل: أترفته: نعمته، ومنه قوله تعالى: )ما أترفوا(، أي ما نعموا، كترفته تتريفا، أي أبطرته.
 أترف فلان: أصر على البغى نقله العزيزي، وأنشد لسويد اليشكري:
  ثم ولي وهو لا يحمي استه                      طائر الإتراف عنه قد وقع قال ابن عرفة: المترف، كمكرم: المتروك يصنع ما يشاء لا يمنع منه، قال: إنما سمي المتنعم المتوسع في ملاذ الدنيا وشهواتها مترفا لأنه مطلق له، لا يمنع من تنعمه.
 المترف: الجبار، وبه فسر قتادة قوله تعالى: )أمرنا مترفيها( أي: جبابرتها، وقال غيره: أولي الترفة، وأراد رؤساءها وقادة الشر منها.
 وتترف: أي تنعم. واستترف أي: تغترف وطغى نقله الزمخشري، والصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: الترف محركة: التنعم.
 والتتريف: حسن الغذاء.
 وصبى مترف، كمكرم: إذا كان منعم البدن مدللا. ورجل مترف، كمعظم، موسع عليه وترف الرجل، وأترفه: دلله.
 وأترف الرجل: أعطاه شهوته، وهذه عن اللحياني.
 وترف النبات، كفرح: تروي.
 والترفة، بالضم: مسقاة يشرب بها.

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

تَرِفَ
1 تَرِفَ رف رفا ترف ورف , aor. تَرَفَ , (Sgh, K,) inf. n. تَرَفٌ, (M, TA,) He enjoyed, or led, a plentiful, and a pleasant or an easy, and a soft or delicate, life; or a life of ease and plenty; (M, Sgh, K;) as also ↓ تترّف. (K.) ― -b2- And the former verb, (assumed tropical:) It (a plant, or herbage,) was, or became, luxuriant, flourishing, succulent, or sappy; or bright and fresh, by reason of plentiful irrigation. (M, TA.)

2 تَرَّفَ see 4, in two places. ― -b2- تَتْرِيفٌ [app. as the inf. n. of the pass. verb, تُرِّفَ, also signifies] Good feeding. (M.) ― -b3- And ترّف الرَّجُلَ, and ↓ اترفهُ, He rendered the man submissive; or made him to submit: and he made the man king, or prince: [in both senses] like رَفَّلَهُ. (M.)

أَتْرَفَتْهُ النِّعْمَةٌ
4 أَتْرَفَتْهُ النِّعْمَةٌ ذ [Wealth, or what God bestowed upon him,] made him to behave exorbitantly; to be excessively disobedient or rebellious; to exalt himself, and be inordinate in infidelity; or to be extravagant in acts of disobedience and in wrongdoing: (S, K:) and so سَعَةُ العَيْشِ [plentifulness and easiness of life]: and in like manner, ↓ تَرَّفَتْهُ it caused him to exult, or to exult greatly, or excessively, and to behave insolently and unthankfully, or ungratefully. (TA.) And [Wealth, or what God bestowed upon him,] made him to enjoy, or lead, a plentiful, and a pleasant or an easy, and a soft or delicate, life; or a life of ease and plenty; as also ↓ تَرَّفَتْهُ. (K.) ― -b2- اترف الرَّجُلَ He gave the man the object of his eager desire; or of his yearning, or longing, or appetency. (Lh, M.) ― -b3- See also 2. -A2- اترف also signifies He persevered in, or persisted in, or resolved upon, transgression, wrongdoing, or deviation from the right way. (El-'Ozeyzee, K.)

5 تَتَرَّفَ see 1.

استترف
10 استترف استترف He magnified himself; or behaved proudly, haughtily, or insolently: he behaved exorbitantly; was excessively disobedient or rebel-lious; exalted himself, and was inordinate in infidelity; or was extravagant in acts of disobedience and in wrongdoing. (Z, Sgh, K.)

تُرْفَةٌ
تُرْفَةٌ رف رفا رفه ترف ترفه ترفة ورف Plentifulness, and pleasantness or easiness, and softness or delicacy, of life; a life of softness or delicacy, and ease, comfort, or affluence; or ease and plenty; syn. نَعْمَةٌ, (T, K, TA,) and سَعَةُ العَيْشِ: (TA:) or i. q. نِعْمَةٌ [i. e. wealth; or what God bestows upon one; &c.]. (Mgh, and so in the CK. [But this I think a mistranscription, for نَعْمة.]) ― -b2- Good, sweet, or pleasant, food. (IDrd, M, K.) ― -b3- A new, or strange, thing, (شَىْءٌ طَرِيفٌ, [in some copies of the K, ظَرِيف is put in the place of طَرِيف,]) that one appropriates, or peculiarly assigns, [as a gift] to a friend; or by [the gift of] which one distinguishes a friend: (K:) any طُرْفَة [i. e. gift not given to any one before; or of which the recipient did not possess the like, and which pleases him; or novel, or rare, and pleasing, present]. (M, TA.) -A2- A thing protuberant in the middle of the upper lip, by nature. (Lth, * T, * S, M, K.) -A3- A مِسْقَاة [q. v.] with which one drinks. (M, TA.)

أَتْرَفُ
أَتْرَفُ ذ Having a natural protuberance in the middle of his upper lip, called تُرْفَة. (Lth, * T, * M, K.)

مُتْرَفٌ
مُتْرَفٌ مترف [pass. part. n. of 4, q. v.] One left to do what he will; not prevented from doing so. (Ibn- 'Arafeh, K.) ― -b2- And hence, (Ibn-'Arafeh, TA,) One enjoying, or leading, a plentiful; and a pleasant or an easy, and a soft or delicate, life; or a life of ease and plenty: (Ibn-'Arafeh, M, K, TA:) luxurious, or indulging himself largely in the pleasures, or delights, of the present life, and in its appetites, or eager desires: (Ibn-'Arafeh, TA:) one who is not prevented from enjoying himself: (K, TA:) and one whose means of subsistence are made ample, or plentiful; as also ↓ مُتَرَّفٌ: (M:) one whom plentifulness, and pleasantness or easiness, and softness or delicacy, of life, or whom a life of ease and plenty, (T,) or whom wealth, or what God has bestowed upon him, and plentifulness and easiness of life, (Mgh,) causes to exult, or to exult greatly, or excessively, and to behave insolently and unthankfully, or ungratefully: (T, Mgh:) and i. q. جَبَّارٌ [i. e. one who magnifies himself; or behaves proudly, haughtily, or insolently; &c.]: (K:) so says Katلdeh, in explaining the phrase أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا, in the Kur [xvii. 17: see أَمَرَ]: or, accord. to some, مترفيها here means the worst of its chiefs; and the leaders in evil. (TA.) ― -b3- Also, (TA,) or ↓ مُتَرَّفٌ, (T,) A boy made soft, or delicate, in body, and rendered submissive. (T, TA.)

مُتَرَّفٌ
مُتَرَّفٌ مترف : see مُتْرَفٌ, in two places.

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

تَرِفَ
تَرِفَ A ( n. ac. تَرَف 4 ),
a.  Lived in luxury, inaffluence.

تَرَّفَ
تَرَّفَ II ,  أَتْرَفَ IV ,
a.  Enervated, demoralized, corrupted.

تَتَرَّفَ
تَتَرَّفَ V ,
a.  see I .

اِسْتَتْرَفَ
اِسْتَتْرَفَ X ,
a.  Was haughty, insolent, overbearing.

تُرْفَة
تُرْفَة 3t ,
a.  Luxury, affluence.

b.  Delicacy, dainty.

c.  Protuberance of the upper lip, pouting.

تِرْفَاس
تِرْفَاس
a.  Truffles.

تَرَّاق
تَرَّاق
a.  Oyster.

تِرْقُوَة
تِرْقُوَة ( pl. تَرَائِق ),
a.  Collar-bone, clavicle.

تِرْيَاق
تِرْيَاق G. ,
a.  Treacle.

b.  Antidote.

c.  Wine.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

ترف
تَرِفَ - يَتْرَفُ - أَتْرَفَ - يُتْرِفُ، أُتْرِفَ - يُتْرَفُ - مُتْرَف - مُتْرَفُوْن
تَرِفَ - يَتْرَفُ + كائن: يبلغ غاية الشبع والارتواء والنعمة واللذة والراحة والسرور، فلا ينتبه ولا يلتفت لما سوى ذلك
أَتْرَفَ - يُتْرِفُ + كائن + كائناً + في مكان أو أمر: على وزن" أفعل " من " تَرِفَ - يَتْرَفُ ": جعله " يَتْرَفُ ": جعله ينغمسن باللذات ولا ينتبه لما سوى ذلك، فتتحول شخصيته إلى شخصية ميالة للكبر والاستخفاف بالمثل والقيم والآخرين، وما يرافق ذلك من ظلم وفساد وفسق
﴿وأترفناهم في الحياة الدنيا﴾
أُتْرِفَ - يُتْرَفُ: مبني للمجهول من " أَتْرَفَ - يُتْرِفُ ": جُعِل " مُتْرَفاً "
أُتْرِفَ - يُتْرَفُ + كائن + في مكان: التقدير: أَتْرَفَ + الكائن + نَفْسَه + في ذلك المكان: يبلغ غاية الشيع والارتواء والنعمة واللذة والراحة والسرور بالأنس والعيش في مكان
﴿وارجعوا إلى ما أترفتم فيه ومساكنكم﴾
أُتْرِفَ - يُتْرَفُ + كائن + في أمر: التقدير: أَتْرَفَ + الكائن + نَفْسَه+ في ذلك الأمر: يبلغ غاية الشيع والارتواء والنعمة واللذة والراحة والسرور بملازمة أمر وسلوك وفعل معين
﴿واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه﴾: واتبع الذين ظلموا السلوك والأفعال التي فيها انهماك وانغماس في الترف
مُتْرَف: اسم مفعول من " أَتْرَفَ - يُتْرِفُ ": الذي " أُتْرِف ": الذي أَتْرَفَ نفسه وأَتْرَفه الآخرون:  صفة تطلق على الفرد أو الأفراد الذين ينغمسون في الملذات، ولا يحاولون الانتباه إلى سوى ذلك، فتتحول شخصيتهم النفسية إلى شخصية ميالة للكبر والاستخفاف بالآخرة، والظلم والفساد والفسق
مُتْرَفُوْن: جمع" مُتْرَف"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " البطر والرفاهية والتكبر"، وهي:
فَرِهَ - يَفْرَهُ، تَرِفَ - يَتْرَفُ، مَرِحَ - يَمْرَحُ، بَطِرَ - يَبْطَرُ، مَنَّ - يَمُنُّ (المتعدي)، أَشِرَ - يَأْشَرُ
أَتْرَفَ - أترفناهم
	﴿وقال الملأ من قومه الذين كفروا وكذبوا بلقاء الآخرة وأترفناهم في الحياة الدنيا ما هذا إلا بشر مثلكم يأكل مما تأكلون منه ويشرب مما تشربون (33)﴾ المؤمنون
أُتْرِف - أترفتم - أترفوا
﴿وكم قصمنا من قرية كانت ظالمة وأنشأنا بعدها قوما آخرين (11) فلما أحسوا بأسنا إذا هم منها يركضون (12) لَا تَرْكُضُوا وَارْجِعُوا إِلَى مَا أُتْرِفْتُمْ فِيهِ وَمَسَاكِنِكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْأَلُونَ (13)قَالُوا يَاوَيْلَنَا إِنَّا كُنَّا ظَالِمِينَ(14) فما زالت تلك دعواهم حتى جعلناهم حصيدا خامدين (15)﴾ الأنبياء ﴿فَلَوْلَا كَانَ مِنْ الْقُرُونِ مِنْ قَبْلِكُمْ أُوْلُوا بَقِيَّةٍ يَنْهَوْنَ عَنْ الْفَسَادِ فِي الْأَرْضِ إِلَّا قَلِيلًا مِمَّنْ أَنْجَيْنَا مِنْهُمْ وَاتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا مَا أُتْرِفُوا فِيهِ وَكَانُوا مُجْرِمِينَ(116)﴾ هود
مترفون
الكبر﴿وما أرسلنا في قرية من نذير إلا قال مترفوها إنا بما أرسلتم به كافرون(34)﴾ سبأ ﴿وكذلك ما أرسلنا من قبلك في قرية من نذير إلا قال مترفوها إنا وجدنا آباءنا على أمة وإنا على آثارهم مقتدون (23)﴾ الزخرف
يصرون على الحنث	﴿وأصحاب الشمال ما أصحاب الشمال (41) في سموم وحميم (42) وظل من يحموم (43) لا بارد ولا كريم (44)إنهم كانوا قبل ذلك مترفين (45) وكانوا يصرون على الحنث العظيم (46) وكانوا يقولون أئذا متنا وكنا ترابا وعظاما أئنا لمبعوثون (47) أو آباؤنا الأولون (48)﴾ الواقعة
لا ينهون عن الفساد الظلم	﴿فلولا كان من القرون من قبلكم أولوا بقية ينهون عن الفساد في الأرض إلا قليلا ممن أنجينا منهم واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه وكانوا مجرمين (116)﴾ هود ﴿وكم قصمنا من قرية كانت ظالمة وأنشأنا بعدها قوما آخرين (11) فلما أحسوا بأسنا إذا هم منها يركضون (12) لا تركضوا وارجعوا إلى ما أترفتم فيه ومساكنكم لعلكم تسألون (13) قالوا ياويلنا إنا كنا ظالمين (14) فما زالت تلك دعواهم حتى جعلناهم حصيدا خامدين (15)﴾ الأنبياء
الفسق	﴿وإذا أردنا أن نهلك قرية أمرنا مترفيها ففسقوا فيها فحق عليها القول فدمرناها تدميرا (16)﴾ الإسراء
الاستخفاف بالآخرة	﴿حتى إذا أخذنا مترفيهم بالعذاب إذا هم يجأرون (64) لا تجأروا اليوم إنكم منا لا تنصرون (65)﴾ المؤمنون
مختار الصحاح
● [ترف] ت ر ف: أتْرَفَتْهُ النعمة أطغته
الراغب
ترف
الترفه: التوسع في النعمة، يقال: أترف فلان فهو مترف. }أترفناهم في الحياة الدنيا﴿[المؤمنون/33]،﴾واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه﴿[هود/116]، وقال:﴾ارجعوا إلى ما أترفتم فيه﴿[الأنبياء/13]، و﴾أخذنا مترفيهم بالعذاب﴿[المؤمنون/64]، وهم الموصوفون بقوله سبحانه:﴾فأما الإنسان إذا ما ابتلاه ربه فأكرمه ونعمه{ [الفجر/15].
ملخص السان
1.     وتَرِفَ النباتُ: تَرَوّى
2.     والتَّتْريفُ   حُسْنُ الغِذاء.
3.     الترَفُ: التَّنَعُّمُ،
4.     والتُّرْفةُ النَّعْمةُ،
5.     وصبيٌّ مُتْرَفٌ إذا كان مُنَعَّمَ البدنِ مُدَلَّلاً
6.     والـمُتْرَفُ: الذي قد أَبْطَرَتْه النعمةُ وسَعة العيْشِ.
7.     وأَتْرَفَتْه   النَّعْمةُ أَي أَطْغَتْه.
8.     الـمُتْرَفُ: الـمُتَنَعِّمُ الـمُتَوَسِّعُ في مَلاذِّ الدنيا وشَهواتِها.
9.     ورجل مُتْرَفٌ ومُتَرَّفٌ: مُوَسَّعٌ عليه.
10.                        وتَرَّفَ الرجلَ وأَتْرَفَه: دَلَّلَه ومَلَّكَه.
11.                        إلا قال مُتْرَفُوها؛ أَي أُولو الترفةِ وأَراد رؤساءَها وقادةَ الشرّ منها.
12.                        والتُّرْفةُ: الطعامُ الطيب،
13.                        وأَتْرَفَ   الرجلَ: أَعطاه شَهْوَتَه؛
14.                        والتُّرْفة: الهَنةُ الناتئةُ في وسط الشَّفةِ العليا خِلْقةً وصاحبها أَتْرَفُ.
15.                         والتُّرفة: مِسْقاةٌ يُشْرَبُ بها.
لسان العرب
● - ترف: الترَفُ: التَّنَعُّمُ، والتُّرْفةُ النَّعْمةُ، والتَّتْريفُ   حُسْنُ الغِذاء. وصبيٌّ مُتْرَفٌ إذا كان مُنَعَّمَ البدنِ مُدَلَّلاً   والـمُتْرَفُ: الذي قد أَبْطَرَتْه النعمةُ وسَعة العيْشِ. وأَتْرَفَتْه   النَّعْمةُ أَي أَطْغَتْه.   وفي الحديث: أَوْهِ لفِراخِ محمدٍ من خليفة يُسْتَخْلَفُ عِتْريفٍ   مُتْرَفٍ؛ الـمُتْرَفُ: الـمُتَنَعِّمُ الـمُتَوَسِّعُ في مَلاذِّ الدنيا   وشَهواتِها. وفي الحديث: أَنَّ إبراهيم، عليه الصلاة والسلام، فُرَّ به من   جَبَّارٍ مُتْرَفٍ. ورجل مُتْرَفٌ ومُتَرَّفٌ: مُوَسَّعٌ عليه. وتَرَّفَ   الرجلَ وأَتْرَفَه: دَلَّلَه ومَلَّكَه. وقوله تعالى: إلا قال مُتْرَفُوها؛   أَي أُولو الترفةِ وأَراد رؤساءَها وقادةَ الشرّ منها.   والتُّرْفةُ، بالضم: الطعامُ الطيب، وكل طُرْفة تُرْفةٌ، وأَتْرَفَ   الرجلَ: أَعطاه شَهْوَتَه؛ هذه عن اللحياني. وتَرِفَ النباتُ: تَرَوّى.   والتُّرْفة، بالضم: الهَنةُ الناتئةُ في وسط الشَّفةِ العليا خِلْقةً وصاحبها   أَتْرَفُ. والتُّرفة: مِسْقاةٌ يُشْرَبُ بها.
مقاييس اللغة:
ترف التاء والراء والفاء كلمة واحدة، وهي التُّرْفَة: يقال رجلٌ مُترفٌ مُنَعَّمٌ، وَترَّفَهُ أهلُه إذا نعّموه بالطَّعام الطيِّب والشّيءِ يُخَصُّ به. وفي كتاب الخليل: التُّرْفَة الهَنَةُ في الشَّفَة العُلْيا، وهذا غلطٌ، إنَّما هي التُّفْرَةُ، وقد ذُكِرَتْ.
القاموس المحيط:
التُّرْفَةُ، بالضم النَّعْمَةُ، والطعامُ الطَّيِّبُ، والشيءُ الظريفُ تَخُصُّ به صاحِبَكَ، وهَنَةٌ ناتِئَةٌ وَسْطَ الشَّفَةِ العُلْيا خِلْقَةً، وهو أتْرَفُ. وتَرَفٌ، محرَّكةً جبلٌ، أو ع. وذو تَرَفٍ ع. وكفرِحَ تَنَعَّمَ.
وأتْرَفَتْهُ النِّعْمَةُ: أطغتْهُ، أو نَعَّمَتْهُ، كتَرَّفَتْهُ تَتْريفاً، و فلانٌ: أصَرَّ على البَغْي. والمُتْرَفُ، كمُكْرَم: المَتْروكُ يَصْنَعُ ما يَشاءُ لا يُمْنَعُ، والمُتَنَعِّمُ لا يُمْنَعُ من تَنَعُّمِه، والجَبَّارُ.
وتَتَرَّفَ: تَنَعَّمَ. واسْتَتْرَفَ: تَغَتْرَفَ وطَغَى.
تاج العروس:
ت ر ف
التُّرْفَةُ بِالضَّمِّ : النَّعْمَةُ وسَعَةُ العَيْشِ
وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : التُّرْفَةُ : الطَّعَامُ الطَّيِّبُ أَو الشَّيْءُ الظَّرِيفُ تَخُصُّ به صَاحِبَكَ وكُلُّ طُرْفَةٍ تُرْفَةٌ
قال الجَوْهَرِيُّ : التٌّرْفَةُ : هَنَةٌ نَاتِئَةٌ وَسْطَ الشَّفَةِ الْعُلْيَا خِلْقَةً
قال اللَّيْثُ : وهو أَتْرَفُ مِن التُّرْفَةِ تُرْفَةِ الشَّفَةِ وقال ابنُ فارِسٍ : هي النُّقْرَةُ
وتَرَفٌ مُحَرَّكَةً : جَبَل لبني أَسَدٍ أَو : ع قال :
" أراحَنِي الرَّحْمنُ مِنْ قُبْلِ تَرَفْ
" أَسْفَلُهُ جَدْبٌ وأَعْلاهُ قَرَفْ وذُوَ تَرَفٍ : ع آخَرُ
وكَفَرِحَ : تَنَعَّمَ نَقَلَهُ الصَّاغَانيُّ . وأَتْرَفَتْهُ النَّعْمَةُ وسَعَةُ العَيْشِ : أَطْغَتْهُ كما في الصِّحاحِ قيل : أَتْرَفَتْهُ : نَعَّمَتْهُ ومنه قولُه تعالَى : ( ما أَتْرِفُوا ) أَي ما نُعِّمُوا كَتَرَّفَتْهُ تَتْرِيفاً أَي أَبْطَرَتْهُ
أُتْرِفَ فلانٌ : أَصَرَّ عَلَى الْبَغْىِ نَقَلَهُ الْعُزَيزِيُّ وأَنْشَد لِسُوَيْدٍ اليَشْكُرِيّ :
ثُمَّ وَلَّي وهْوَ لاَ يَحْمِي اسْتَهُ ... طَائِرُ الإِتْرَافِ عَنْهُ قد وَقَعْ قال ابنُ عَرَفَةَ : المُتْرَفُ كمُكْرَمٍ : المَتْرُوكُ يَصْنَعُ ما يَشَاءُ لا يُمْنَعُ منه قال : إِنَّمَا سُمِّيَ الْمُتَنَعِّمُ المُتَوَسِّع في مَلاَذِّ الدُّنْيَا وشَهَواتِهَا مُتْرَفاً لأنَّه مُطْلَقٌ له لا يُمْنَعُ مِن تَنَعُّمِهِ
المُتْرَفُ : الجَبَّارُ وبه فَسَّرَ قَتَادَةُ قولَهُ تعالَى : ( أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا ) أَي : جَبَابِرتَهَا وقالَ غيرُه : أُولِي التُّرْفَةِ وأَرادَ رُؤَسَاءَها وقَادَةَ الشَّرِّ منها
وتَتَرَّفَ : أَي تَنَعَّمَ . واسْتَتْرَفَ أَي : تَغَتْرَفَ وطَغَى نَقَلَهُ الزَّمَخْشَرِيُّ والصَّاغَانيُّ
ومّما يُسْتَدْرَكُ عليه : التَّرَفُ مُحَرَّكَةً : التَّنَعُّمُ
والتَّتْرِيفُ : حُسْنُ الغِذاءِ
وصَبِىٌّ مٌتْرَفٌ كمُكْرَمٍ : إِذا كان مُنَعَّمَ البَدَنِ مُدَلَّلاً . ورجلٌ مُتَرَّفٌ كمُعَظَّمٍ مُوَسَّعٌ عليه وتَرَّفَ الرَّجُلَ وأَتْرَفَهُ : دَلَّلَهُ
وأَتْرَفَ الرَّجُلَ : أَعْطَاهُ شَهْوَتَهُ وهذِه عن اللِّحيَانِيِّ
وتَرِفَ النَّبَاتُ كفَرِح : تَرَوَّي
والتُّرْفَةُ بِالضَّمِّ : مِسْقَاةٌ يُشْرَبُ بها
