# جذر تفث (ت-ف-ث)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%81%D8%AB
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%81%D8%AB

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

Tefes koltuk altı gibi kesilmesi gereken kıllar ve saç demektir

- الحروف: ت - ف - ث
- في القرآن: الورود: ١ · الآيات: ١ · الصيغ: ١
- المعاجم: ١١

## الصيغ (١)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَفَثَهُمْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%81%D8%AB/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%AB%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلَهُمْ | Onların kirlerden temizlenmesi | ١ | ١ | [٢٢:٢٩](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%81%D8%AB/ayet/22:29.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٦ (الإجمالي: ٧)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [عتق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٧ · Eski
2. [طوف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Çeper demektir
3. [بيت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Beyt ev demektir
4. [قضي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
5. [وفي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
6. [نذر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | تفث |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [شعث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%AB.md), [درن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%86.md), [وسخ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B3%D8%AE.md) |
| Zıt Kök | [طهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İhram veya sefer sürecinde bedende biriken saç, tırnak, koltuk altı kılları, ter ve tırnak altı kiri gibi tabii atıkların kesilip temizlenmesi. |
| Çekirdek Özet 2 | Kurban kesimi ve menasikin ifasıyla birlikte ihram kısıtlılığının sona erdirilip fıtri temizliğe ve ihramdan çıkış (tahallül) haline geçilmesi. |
| Çekirdek Özet 3 | Geçici bir ibadet veya sefer rejiminin ardından bedenin ve ferdin medeni, fıtri ve toplumsal temizlik nizamına geri döndürülmesi ilkesi. |
| Kritik Hata Riski | Hacdaki bu temizlenme emrini fıtri ve bedensel bağlamından kopararak yalnızca soyut ve belirsiz bir ritüele indirgemek veya ihramdan çıkıştaki somut temizlik ahkâmını göz ardı etmek. |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| تف | Tükürme, üfleme, bedenden dışarıya atık veya tortu çıkarma; değersiz ve fazlalık olan şeyi savurma eylemi ([تفل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%81%D9%84.md), [تفه](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%81%D9%87.md), [تفر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%81%D8%B1.md)). | ث | Çekirdeğin atma ve savurma hareketine ث harfinin dökülme, yayılma ve saçılma niteliği eklenmiş; mana bedende zamanla biriken ve dağılan saç, tırnak, kir ve döküntülerin kesilip giderilmesine özelleşmiştir. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ت | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | İbadetle belirlenmiş kısıtlılık döneminin sınırına, sürenin tamamlanışına ve fıtri sınır çizgilerine işaret eder. |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Bedenin dış sınırlarını, yüzeyini, gözeneklerini ve içeriden dışarıya atılan döküntüyü simgeler. |
| ث | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son (türetme: dökülme ve yayılma yoğunlaşması) | ت imgesinden türetilmiş olup sesin peltekliğiyle birlikte bedende uzayan, saçılan tırnak, kıl ve kir partiküllerinin çoklu yayılımını ifade eder. |
| تفث | Kısıtlılık sınırının nihayete ermesiyle, bedenin dış kenar ve yüzeylerinde biriken dağınık saç, tırnak ve kirlerin kesilip atılarak nizamın yeniden kurulması hareketi. |  |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Tırnak altı kiri, uzayan tırnaklar, tıraş edilmemiş saç ve sakal ile koltuk altı ve etek kıllarının bedende oluşturduğu kir ve dağınıklık birikintisi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dilciler bu kökün Cahiliye şiirinde delil getirilecek müstakil bir şahidinin bulunmadığını kaydetmiştir: Veri bulunamadı. |
| Erken Arapça kullanım | Çöl bedevilerinin kirlenmiş ve bakımsız kimseler için kullandığı ما أتفثك وأدرنك sözü ile İbn Abbas ve erken dönem fakihlerinin ihramdan çıkarken tırnak kesme, saç tıraşı ve kirleri giderme fiilleri için yaptığı nitelemeler. |

المصدر: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa, el-Müfredât.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça تفث kökü, klasik sözlük biliminde müstakil türev alanı oldukça dar olan ve Zeccâc gibi erken dilcilerce "Arap dilcilerinin ancak tefsir yoluyla bildiği" ifade edilen nadir (garîb) kelimelerdendir. Kökün Sami dilleri ailesindeki izleri doğrudan üç harfli olarak yaygın değildir; ancak ilk iki harften oluşan تف biliteral tabanı, Sami dillerinde tiksinme, tükürme, beden atıklarını fırlatma ve tatsız/değersiz olma bildiren ses yansımalı köklerle semantik bir bağ sergiler. Akatça gibi doğu Sami kollarında doğrudan birleşik bir karşılık kesinleşmemiş olmakla birlikte, kökün bedensel artık ve kirlerin giderilmesi şeklindeki özgül manası, Arap yarımadasındaki hac ibadeti ve ihram kısıtlılığı etrafında terimleşmiş bir Arapça içi semantik daralmaya işaret etmektedir.

درجة الثقة: Muhtemel

المصدر: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | تف ikili tabanından bedensel döküntü ve kir manası | Beden üzerinde biriken ve atılması gereken kıl, tırnak ve kirlerin giderilerek ihramdan çıkılması fiili. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Tükürme ve atık bildiren ses yansımalı kökler | Sami dillerinde tükürme ve küçük değersiz şeyleri atma fiilleriyle zayıf ve dolaylı bir ortak çekirdek ilişkisi mevcuttur. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik katmanda kökün üç harfli yapısını birebir karşılayan düzenli bir soydaş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

المصدر: Maqāyīs al-Lugha, Dictionnaire des racines sémitiques.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| تفث | Anlamlı | Kir ve bedensel fazlalıkları giderme | İhram sonrasında saç, tırnak, koltuk altı kılları ve bedensel kirlerin temizlenmesi. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| تثف | Anlamlı | Tencere ayağı koyma, intizam verme | Tencerenin altına üç ayağın (esâfî) yerleştirilmesi veya bir şeye sıkıca bağlanıp oturma. | Kur'an'da geçmez. |
| فتث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez. |
| فثت | Anlamlı | Kaynamayı ve öfkeyi dindirme | Kaynayan suyun taşmasını engelleme veya hiddeti teskin etme. | Kur'an'da geçmez. |
| ثتف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez. |
| [ثفت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D9%81%D8%AA.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez. |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| تفث | Merkez | Bedensel atık ve kir giderme | İbadet rejiminin getirdiği geçici yasakların bitimiyle saç, tırnak ve kirin giderilerek arınma hali. | İhramdan çıkış anındaki bedensel fazlalıkların ve kirlerin tasfiyesini doğrudan ifade eder. |
| [شعث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%AB.md) | Komşu | Saç baş dağınıklığı ve tozlanma | Saçın taranmaması, tozlanması ve bedenin bakımsız kalması durumudur; kirin kendisinden ziyade intizamsızlık halidir. | İhramlının kısıtlılık anındaki fiziki görünümünü tanımlar; تفث bu durumun giderilmesidir. |
| [درن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%86.md) | Komşu | Deri ve elbise kiri | Deriye ve kumaşa işleyen yapışkan pislik ve lekedir. | Yalnızca kir ve lekeyi anlatır; تفث gibi tırnak ve kıl kesimini içermez. |
| [وسخ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B3%D8%AE.md) | Komşu | Genel pislik ve pas | Her türlü nesne veya beden yüzeyinde biriken görünür kir tabakası. | Genel kirliliktir; menasikle veya ibadi bir kısıtlılık döngüsüyle bağı yoktur. |
| [طهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) | Zıt | Maddi ve hükmi temizlik | Bedenin, elbisenin ve kalbin necasetten, hadesten ve her türlü kirden arınmış olması. | تفث temizlenmesi gereken birikintiyi ve bu birikintinin atılmasını anlatırken, [طهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) ulaşılan nihai safiyet durumudur. |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | تفث | Kir ve bedensel atıkları giderme | İhram kısıtlılığının sona ermesiyle saç, tırnak ve kirin tasfiyesi. | Kesin |
| Latince | sordities, purgatio | Kir, pislik; arınma, temizlenme | Sordities beden ve eşya üzerindeki kiri, purgatio ise arındırma fiilini verir; ritüel bitişi nüansı dışarıda kalır. | Güçlü |
| İngilizce | bodily grime, ritual cleansing | Beden kiri, ritüel temizliği | Bodily grime kir tabakasını, ritual cleansing arınmayı karşılar; tahallül terim anlamını tam yansıtmaz. | Güçlü |
| Almanca | Unrat, rituelle Reinigung | Kir/döküntü, ritüel temizlik | Unrat bedensel atık ve döküntüyü, Reinigung temizliği anlatır; iki kavram bir arada manayı kuşatır. | Güçlü |
| Fransızca | crasse corporelle, désacralisation purificatrice | Beden kiri, arındırıcı desakralizasyon | Crasse bedendeki birikintiyi, désacralisation purificatrice kutsal yasak halinden temizlikle çıkışı ifade eder. | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَفَثَهُمْ | Hac kısıtlılığı sonucu bedende biriken saç, tırnak ve kirlerin giderilerek fıtri temizliğe dönülmesi | Hac ibadetinde kurbanın ardından ihramdan çıkış (tahallül) ve Kâbe'yi tavafa hazırlık emri (Hac [22:29](https://lisan.digital/ar/ayet/22:29.md)). |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
| Fıkıh | Hac menasiki ve ihram ahkâmı | İhramdan çıkışın (tahallül) hangi fiillerle tamamlanacağı; saç tıraşı (halk/taksîr), tırnak kesimi ve kurban kesiminin sırası ve bağlayıcılığı. | Bedensel temizlik ve kıl/tırnak kesiminin menasikin farz veya vacip bir cüzü olarak tescili. |
| Tefsir | Garîb lafızlar ve menasik tefsiri | Kelimenin Arap dilinde şiir şahidinin bulunmayışı; mananın İbn Abbas rivayetleri ve sahabi kavilleri üzerinden tayin edilmesi. | Ayetteki ifadenin doğrudan tırnak kesme, saç kısaltma ve beden kirlerini giderme olarak tespiti. |
| Hadis | Menasik ve ihram rivayetleri | İhramlının saçının başının dağınık ve tozlu kalma halinin kurban ve tıraş ile nihayete erdirilmesi. | İhram yasaklarının kalkmasıyla temiz ve fıtri hale dönüşün sünnetteki uygulaması. |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İhram ve tahallül dengesi | Kısıtlılık halinin tasfiyesi | İbadet rejiminden fıtri nizama geçiş | İbadetin çilecilik veya kalıcı pejmürdelik olmadığını, geçici yasakların ardından mutlak temizliğe dönülmesini sağlar. | Kesin |
| İlmi | Kur'an leksikografisi ve filoloji | Garîb lafız tahlili | Dilsel anlamı örf ve nassla kurma | Cahiliye şiirinde yer almayan kelimelerin Kur'an ve tefsir pratiğiyle nasıl sabit bir terime dönüştüğünü gösterir. | Güçlü |
| Siyasi | Hac organizasyonu ve kamusal intizam | Toplu arınma ve intizam kuralı | Kaostan nizama geçiş | Milyonlarca hacının kısıtlılık hali sonrası kamusal alanda topluca temizlenip nizam ve hijyene kavuşmasını yönetir. | Muhtemel |
| İktisadi | Hac hizmetleri ve kurban ekonomisi | Temizlik ve bakım iktisadı | Hizmet sektörünün devreye girmesi | Saç tıraşı, berberlik, temizlik, banyo ve kurban kesim tesisleri gibi devasa bir hac hizmet piyasasının doğuşunu tetikler. | Muhtemel |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sistem temizliği ve gürültü/tortu tasfiyesi (resetleme) | Süreç boyunca kapalı veya yarı iletken sistemlerde biriken entropik atıkların, gürültünün veya tortuların periyodik olarak sıfırlanması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Desakralizasyon ve normale dönüş ritüeli (eşik sonrası intibak) | Bireyin olağanüstü/kutsal bir kısıtlılık evresinden, birikintilerini ve yüklerini terk ederek medeni ve toplumsal hayata temiz bir statüyle yeniden katılması. | Kesin |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca manevi ve batıni bir temizliğe indirgeyip, ayetin doğrudan emrettiği saç tıraşı, tırnak kesimi ve bedensel kiri giderme gibi fıtri hijyen boyutunu önemsizleştirmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kısıtlılık ve riyazet halinin bir amaç olmadığını, Allah'a yönelişin (Beyt-i Atîk'i tavafın) temizlenmiş, arınmış ve fıtrata dönmüş bir bedenle yapılması gerektiğini vazetmesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hac ibadetini mistik bir çilecilik veya bedeni ihmal etme pratiği olarak kurgulamak; menasikin fıtratla, temizlikle ve somut beden hijyeniyle olan kopmaz bağını kavramamak. |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İbadetin bedensel gerçeklikten, biyolojik atıklardan ve fıtri hijyenden bağımsız olmadığını; Kur'an'ın bu somut durumları en hassas lafızlarla düzenlediğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hac menasikini, ihram kısıtlılıklarını, kurbanı ve tavaf ahkâmını düzenleyen teşri ayetlerinde (Hac [22:27](https://lisan.digital/ar/ayet/22:27.md)-33). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinî adanmışlığın bedeni kirli, saç başı dağınık ve bakımsız bırakmakla eşdeğer olduğu yönündeki zahidane veya riyazetçi yanılgıları düzeltir. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: İhram kısıtlılığı süresince bedende biriken uzamış saç, sakal, koltuk altı ve etek kılları ile uzamış tırnak ve kirlerin kesilip giderilmesi.
- Soyut anlam: Geçici yasak ve kısıtlılık rejiminin sona erdirilerek fıtri nizama, arınmaya ve medeni hayata yeniden dahil oluş.
- Sistematik karşılık: İbadet sürecinde sistemde biriken atıkların tasfiyesi ve sistemin fıtri baz durumuna geri döndürülmesi (tahallül operatörü).
- LaTeX modeli: $$S_{t+1} = S_t \setminus \Delta$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S_t$ hac veya ibadet süreci boyunca kısıtlılık altında bulunan bedensel durumu, $\Delta$ bu kısıtlılık sürecinde bedende biriken atık, kir, uzamış saç ve tırnak kümesini (تفث), $S_{t+1}$ ise bu atıkların kümeden çıkarılmasıyla ulaşılan fıtri ve temiz tahallül durumunu temsil etmektedir. İşlem, birikintilerin tasfiyesi yoluyla sistemin arınmasını simgeler.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ١)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%81%D8%AB/occurrences?meal=IK

### [الحج ٢٢:٢٩](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%81%D8%AB/ayet/22:29.md) — تَفَثَهُمْ

ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ

## المعاجم (١١)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

Tefes koltuk altı gibi kesilmesi gereken kıllar ve saç demektir.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%81%D8%AB/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

التَفَثُ في المناسك: ما كان في نحوِ قصِّ الأظفار والشارِب وحلْق الرأس والعانة، ورمْي الجِمار، ونحْر البُدْن وأشباه ذلك.

### [تهذيب اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%81%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — الأزهري · القرن ١٠

ت ث ف
تفث
استعمل من وجوهه : ( تفث ) .
تفث : قال الله جلّ وعزّ : ( ثُمَّ لْيَقْضُواْ تَفَثَهُمْ وَلْيُوفُواْ نُذُورَهُمْ ) ( الحج : 29 ) .
وحدَّثنا محمد بن إسحاق السِّنْدي قال : حدثنا عَلِي بن خَشْرَم عن عيسى عن عبد الملك عن عَطاءِ عن ابن عباس في قوله : ( ثُمَّ لْيَقْضُواْ تَفَثَهُمْ ) ( الحج : 29 ) .
قال : التَّفَثُ الحَلْق والتّقصير والأخذُ من اللّحية والشّارب والإبط ، والذّبْح والرمي .
وقال الفراء : التّفَثُ نَحْرُ البُدْنِ وغيرها من البقر والغنم وحَلْق الرأس ، وتَقْليم الأظْفار وأشباهه .
وقال الزجاج :
التفَث أهل اللغة لا يعرفونه إلا من التفسير .
قال : التّفَثُ الأخْذُ من الشّارِب وتَقليمُ الأظفار ، ونَتْفُ الإبط وحَلْقُ العَانَة والأخذُ من الشعر كأنه الخُروجُ من الإِحرام إلى الإِحلال ، وقال أعرابي لآخر : ما أتفثك وأدْرَنكَ .
وقال ابن شميل : التّفَثُ النُّسُكُ مِن مناسك الحج ، رجل تَفِثٌ أي مُغْبَرٌ شَعِثٌ لم يَدَّهِنْ وَلم يستحدّ .
قلت : لم يفسر أحد من اللغويين التَّفَثَ كما فَسَّره ابن شميل : جعل التفَثَ التّشَعُّثَ ، وجعل قَضَاءَه إذْهَابَ الشّعَثِ بالحَلْقِ والتَّقْليم وما أشبهه .
وقال ابن الأعرابي في قوله : ( ثُمَّ لْيَقْضُواْ تَفَثَهُمْ ( . قال : قضاء حوائجهم من الحَلْق والتّنْظِيف وما أشبهه ، وقال ابن الأعرابي .

### [مقاييس اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%81%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — ابن فارس · القرن ١١

(باب التاء والفاء وما يثلثهما)
(تفل) التاء والفاء واللام أصلٌ واحدٌ، وهو خُبْثُ* الشيء وكَرَاهَتُه. فالتَّفَل الرِّيحُ الخبيثة. وامرأةٌ تَفِلَةٌ ومِتْفال. وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم "لا تمنَعُوا إماءَ الله مساجدَ الله، وليَخْرُجْن إذا خرَجْنَ تَفِلات"، أي لا يكنَّ مطيَّبات. وقد أتْفَلْتُ الشيءَ، قال:
يا ابنَ التي تَصيَّدُ الوِبارَا *** وتُتْفِل العَنْبَر والصُّوارا([1])وقال امرؤ القيس:
* إذا انفَتَلَتْ مُرْتَجّةٌ غيْرُِ مِتْفالِ([2]) *
ومن هذا الباب تَفَلْت بالشَّيء، إذا رمَيْتَ به من فَمِك متكرِّهاً له. قال:
ومِنْ جَوفِ ماءٍ عَرْمَضُ الحَوْلِ فَوْقَه *** مَتَى يَحْسُ مِنه مائحُ القَوْمِ يتفُلِ([3])(تفه) التاء والفاء والهاء أصلٌ واحد، وهو قِلَّةُ الشيء. يقال تَفِهَ الشّيءُ فهو تافِه، إذا قَلّ. وفي الحديث في ذكر القرآن: "لا يَتْفَهُ ولا يُخْلِقُ"([4])".
وفي حديث آخر: "كانت اليد لا تُقْطع في الشّيء التّافِهِ".
(تفث) التاء والفاء والثاء كلمةٌ واحدة في قول الله تعالى: {ثمَّ لْيَقْضُوا
تَفَثَهُمْ} [الحج 29]. قال أبو عبيدةَ: هو قصُّ الأظافر وأخْذ الشَّارب وشمُّ الطيب وكلُّ ما يَحْرُم على المُحْرِم إلاّ النكاح. قال: ولم يجئ فيه شِعْرٌ يُحْتَجُّ به([5]).
(تفر) التاء والفاء والراء كلمة واحدة، وهي التّفرة([6]) الدائرة التي تحت الأنف في وَسَط الشَّفَةِ العُلْيا. قال أبو عبيد: التّفْرةُ من الإنسان، وهي من البعير النَّعْو. والتَّفِرةُ نبتٌ، وهو أحبُّ المرعى إلى المال. قال:
لها تَفِرَاتٌ تَحْتَها وقُصارُها *** إلى مَشْرَةٍ لم تُعْتَلَقْ بالمحاجِنِ([7])(تفح) التاء والفاء والحاء كلمة واحدة، وهي التُّفَّاح.
--------------ــ
([1]) البيتان في اللسان (تفل) والمجمل.
([2]) صدره كما في ديوانه 55: * لطيفة طي الكشح غير مفاضة *
([3]) عجزه في اللسان (تفل). وهو بتمامه في المجمل.
([4]) في مادة (شنن): "ولا يتشان".
([5]) كذا، وقد أنشد الجاحظ من شعر أمية بن أبي الصلت في الحيوان (5: 376):
شاحين آباطهم لم ينزعوا تفثا *** ولم يسلوا لهم قملا وصئبانا
([6]) بالكسر، وبالضم، وككلمة، وتؤدة.
([7]) البيت للطرماح في ديوانه 168 واللسان (تفر، مشر). وأنشده في (قصر) بدون نسبة. وقصارها، بالضم، أي قصاراها وغايتها.
ـ

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%81%D8%AB/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- قال تعالى: ﴿ثم ليقضوا تفثهم﴾ [الحج/29]، أي: يزيلوا وسخهم. يقال: قضى الشيء يقضي: إذا قطعه وأزاله. وأصل التفث. وسخ الظفر وغير ذلك، مما شابه أن يزال عن البدن.
قال أعرابي: ما أتفثك وأدرنك.

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%81%D8%AB/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

ت ف ث
رفضوا رفثهم وقضوا تفثهم‏.‏

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%81%D8%AB/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

التَّفَثُ: نَتْفُ الشَّعَر، وقَصُّ الأَظْفار، وتَنَكُّبُ كُلِّ ما يَحْرُم على المُحْرم، وكأَنه الخُروجُ من الإِحرام إِلى الإِحْلال. وفي التنزيل العزيز: ثم لِيَقْضُوا تَفَثَهم ولْيُوفُوا نُذُورَهم؛ قال الزجاج: لا يَعْرِفُ أَهلُ اللغة التَّفَثَ إِلاَّ من التفسير. ورُوي عن ابن عباس قال: التَّفَثُ الحَلْق والتَّقْصير، والأَخْذُ من اللحية والشارب والإِبط، والذبحُ والرَّمْيُ؛ وقال الفراء: التَّفَثُ نَحْرُ البُدْنِ وغيرها من البقر والغنم،وحَلْقُ الرأْس، وتقليم الأَظفار وأَشباهه. الجوهري: التَّفَثُ في المناسك ما كان مِن نحو قَصِّ الأَظْفار والشارب، وحَلْقِ الرأْسِ والعانة، ورمي الجِمار، ونَحْرِ البُدْن، وأَشباه ذلك؛ قال أَبو عبيدة: ولم يجئْ فيه شِعْرٌ يُحْتَجُّ به. وفي حديث الحج: ذِكْرُ التَّفَثِ، وهو ما يفعله المحرم بالحج، إِذا حَلَّ كقَصِّ الشارب والأَظفار، ونَتْف الإِبط، وحَلْق العانة. وقيل: هو إِذْهابُ الشَّعَث والدَّرَن، والوَسَخ مطلقاً؛ والرجلُ تَفِثٌ. وفي الحديث: فتَفَّثَت الدماءُ مكانه أَي لَطَّخَتْه، وهو مأْخوذ منه. وقال ابن شميل: التَّفَثُ النُّسُك، مِن مناسك الحج.
ورجل تَفِثٌ أَي متغير شَعِثٌ، لم يَدَّهِنْ، ولم يَسْتَحِد. قال أَبو منصور: لم يفسر أَحدٌ من اللغويين التَّفَث، كما فسره ابن شميل؛ جَعَلَ التَّفَثَ التَّشَعُّثَ، وجعلَ إِذْهابَ الشَّعَثِ بالحَلْق قَضاءً، وما أَشْبهه. وقال ابن الأَعرابي: ثم ليَقْضُوا تَفَثَهم؛ قال: قَضاءُ حَوائجهمِ من الحَلْق والتَّنْظِيفِ.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%81%D8%AB/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ت ف ث * * التَفَثُ * في المناسك ما كان من نحو قص الأظافر والشارب وحلق الرأس والعانة ورمي الجمار ونحر البدن وأشباه ذلك

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%81%D8%AB/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

التفث- محركة، في المناسك-: الشعث  ، هكذا في النسخ، وهو مأخوذ من عبارة ابن شميل، وفيها التشعث، وسيأتي نصها، نص عبارة الجوهري: التفث- في المناسك-  :ما كان من نحو قص الأظفار والشارب وحلق  الرأس و  العانة  ورمي الجمار ونحر البدن  وغير ذلك  ، وفي التنزيل العزيز  ثم ليقضوا تفثهم، وليوفوا نذورهم  . قال الزجاج: لا يعرف أهل اللغة التفث إلا من التفسير. وروى عن ابن عباس قال: التفث: الحلق والتقصير والأخذ من اللحية والشارب والإبط، والذبح، والرمي. وقال الفراء: التفث: نحر البدن وغيرهما من البقر والغنم، وحلق الرأس، وتقليم الأظفار وأشباهه. قال أبو عبيدة: ولم يجىء فيه شعر يحتج به. وقيل: هو إذهاب الشعث والدرن والوسخ مطلقا. والرجل تفث، وفي الحديث:  فتفثت الدماء مكانه  أي لطخته، وهو مأخوذ منه. وقال ابن شميل: التفث: النسك من مناسك الحج. رجل تفث  ككتف  وهو:  الشعث المغبر  ، هكذا في النسخ، ونص عبارة ابن شميل: المتغبر، بدل المغبر  أي لم يدهن ولم يستحد. قال أبو منصور: ولم يفسر أحد من اللغويين التفث كما فسره ابن شميل؛ جعل التفث: التشعث وجعل إذهاب الشعث بالحلق قضاءه وما أشبهه. وقال ابن الأعرابي:  ثم ليقضوا تفثهم  قال: قضاء حوائجهم من الحلق والتنظيف.

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%81%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

تَفِثَ
1 تَفِثَ تفث , aor. تَفَثَ , inf. n. تَفَثٌ, He left off, or abstained from, anointing himself, and shaving his pubes, and in consequence became dirty: (Msb:) or تَفَثٌ signifies the state of being dirty; (Mgh;) the state of having matted and dusty hair, or a dusty head, long left unanointed: (T, Mgh, K:) so in relation to the rites and ceremonies of the pilgrimage: (T, K:) thus explained by ISh; but not by any [other] of the lexicologists: he says that it is one of the rites and ceremonies of the pilgrimage; (T;) which is a conventional term of the professors, or lecturers, of the colleges: (Mgh:) accord. to I'Ab, it signifies the shaving, and shortening, or clipping, of the beard and mustache and [the hair of] the armpit, and slaughtering [of the victims], and casting [of the pebbles]: accord. to Fr, the slaughtering of the [victims termed] بُدْن, and other victims, namely, kine, and sheep or goats, and shaving the head, and paring the nails, and the like: (T:) AO says that no poem is adduced as presenting an ex. of it: (Msb, TA:) and Zj says that it is not known by the lexicologists except from the expositors of the Kur-لn; (T, M;) who say that it is the clipping the mustache, and paring the nails, and plucking out the hair of the armpit, and shaving the pubes, and clipping the hair [of the head]: (T:) or the plucking out the hair, and paring of the nails, and deviating from all that is prohibited to the مُحْرِم: (M:) as though it were a passing from the state of اـِحْرَام to the state of اـِحْلَال: (T, M:) or, in the rites and ceremonies of the pilgrimage, the doing such things as paring the nails, and clipping the mustache, and shaving the pubes (S, K) and the head, and casting the pebbles, and slaughtering the بُدْن, (S,) &c.: (S, K: [but in two copies of the S, this art. is omitted:]) or the doing away with the matted and dusty state of the hair, and pollution and dirt, absolutely. (TA.) Accord. to ISh, قَضَآءُ التَّفَثِ means The doing away with the matted and dusty state of the hair by shaving, and paring the nails, and the like: (T:) or it means the doing away with the state of تَفَث, by clipping the mustache, and paring the nails, and plucking out the hair of the armpit, and shaving the pubes. (Mgh.) Accord. to IAar, ثُمَّ لِيَقْضُوا تَفَثَهُمْ [in the Kur xxii. 30] means Then let them accomplish their needful acts of shaving and cleansing: (T:) or it means then let them do away with their dirtiness, by clipping the mustache, and paring the nails, and plucking out the hair of the armpit, and shaving the pubes, on the occasion of اـِحْلَال: (Bd:) it is an allowance, after entering the state of اـِحْلَال, of that which was forbidden them in the state of اـِحْرَام. (Msb.) ― -b2- فَتَفَثَتِ الدِمَآءُ مَكَانَهُ occurs in a trad., meaning And the blood (lit. bloods) contaminated the place thereof. (TA.)

تَفِثٌ
تَفِثٌ تفث , (T, Mgh, K,) accord. to ISh, applied to a man, (T, Mgh,) Altered [in odour or the like], (مُغَيَّرٌ, T,) or dusty, (مُغْبَرٌّ, Mgh, K, or مُتَغِبِّرٌ, TA,) having matted and dusty hair, not having anointed himself, (T, Mgh, K, *) nor shaven his pubes. (T, Mgh. [In the former it is implied that this explanation is doubtful.])

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%81%D8%AB/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

تفث
تَفَثَ - يَتْفُثُ - تَفَث
تَفَثَ - يَتْفُثُ + الكائن + نفسه أو آخر: ينظفه ويزينه فيجعله  متزيناً متطيباً حليقاً مسرح الشعر
قضى - يقضي + كائن + تَفَثَهُ: يقوم بالأعمال اللازمة ليصير متزيناً متطيباً حليقاً مسرح الشعر: يترك آخر يحلق له ويطيبه ويصفف شعره ويزينه: يحلق ويعمل تواليت ومكياج وبديكور ومانيكور وما شابه
تَفَث: على وزن " فـَعـَل"اسم فعل بمعنى مفعول من " تَفَثَ - يَتْفُثُ ": التزين والنظافة: إصلاح الشأن: الاغتسال والحلق والنتف والتطيب وتسريح الشعر وتصفيفه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التنظيف والحلق والقص والنتف والتقشير والتجريد بإزالة كل ما ينبت على الكائن أو يلتصق به"، وهي:
جَرَدَ - يَجْرُدُ، جَرَزَ - يَجْرُزُ، حَلَقَ - يَحْلِقُ، تَفَثَ - يَتْفُثُ، غَسَل - يَغْسِل، مَسَحَ - يَمْسَحُ
تفث - تفثهم
 	﴿ثم ليقضوا تفثهم وليوفوا نذورهم وليطوفوا بالبيت العتيق(29)﴾ الحج
جاء في التفسير : ليقضوا تفثهم : ليزيلوا عنهم أدرانهم:  القيام بالنسك وفك الإحرام بالحلق وإزالة الوسخ
مختار الصحاح
● [تفث] ت ف ث: التَفَثُ في المناسك ما كان من نحو قص الأظافر والشارب وحلق الرأس والعانة ورمي الجمار ونحر البدن وأشباه ذلك
معجم الفرائد القرآنية
ت  ف  ث
" تَفَثَهُمْ " في قوله تعالى :" ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ   الْعَتِيـقِ" (29) الحج .
التَّفَثُ : الوسخ والأدران، والتفث في مناسك الحج : ما كان من نحو قص الأظافر والشارب وحلق الرأس والعانة .
الراغب
تفث
- قال تعالى: }ثم ليقضوا تفثهم{ [الحج/29]، أي: يزيلوا وسخهم. يقال: قضى الشيء يقضي: إذا قطعه وأزاله. وأصل التفث. وسخ الظفر وغير ذلك، مما شابه أن يزال عن البدن.
قال أعرابي: ما أتفثك وأدرنك.
ملخص اللسان
1.    التَّفَثِ :هو إِذْهابُ الشَّعَث والدَّرَن، والوَسَخ مطلقاً؛
2.    فتَفَّثَت الدماءُ مكانه أَي لَطَّخَتْه،
3.    ورجل تَفِثٌ أَي متغير شَعِثٌ، لم يَدَّهِنْ، ولم يَسْتَحِد.
4.    التَّفَثُ: نَتْفُ الشَّعَر، وقَصُّ الأَظْفار،
5.    التَّفَثُ الحَلْق والتَّقْصير، والأَخْذُ من اللحية والشارب  والإِبط، والذبحُ والرَّمْيُ؛
6.     التَّفَثُ نَحْرُ البُدْنِ  وغيرها من البقر والغنم،وحَلْقُ الرأْس، وتقليم الأَظفار وأَشباهه.
7.    التَّفَثُ في المناسك ما كان مِن نحو قَصِّ الأَظْفار والشارب، وحَلْقِ  الرأْسِ والعانة، ورمي الجِمار، ونَحْرِ البُدْن،
8.    التَّفَثِ، وهو ما يفعله المحرم بالحج،
9.    التَّفَثُ النُّسُك،
10.                       التَّفَثَ التَّشَعُّثَ،
11.                       ثم ليَقْضُوا تَفَثَهم:  قَضاءُ حَوائجهمِ من الحَلْق والتَّنْظِيفِ.
لسان العرب
● -   تفث: التَّفَثُ: نَتْفُ الشَّعَر، وقَصُّ الأَظْفار، وتَنَكُّبُ كُلِّ  ما يَحْرُم على المُحْرم، وكأَنه الخُروجُ من الإِحرام إِلى الإِحْلال.  وفي التنزيل العزيز: ثم لِيَقْضُوا تَفَثَهم ولْيُوفُوا نُذُورَهم؛ قال  الزجاج: لا يَعْرِفُ أَهلُ اللغة التَّفَثَ إِلاَّ من التفسير. ورُوي عن ابن  عباس قال: التَّفَثُ الحَلْق والتَّقْصير، والأَخْذُ من اللحية والشارب  والإِبط، والذبحُ والرَّمْيُ؛ وقال الفراء: التَّفَثُ نَحْرُ البُدْنِ  وغيرها من البقر والغنم،وحَلْقُ الرأْس، وتقليم الأَظفار وأَشباهه.  الجوهري: التَّفَثُ في المناسك ما كان مِن نحو قَصِّ الأَظْفار والشارب، وحَلْقِ  الرأْسِ والعانة، ورمي الجِمار، ونَحْرِ البُدْن، وأَشباه ذلك؛ قال أَبو  عبيدة: ولم يجئْ فيه شِعْرٌ يُحْتَجُّ به. وفي حديث الحج: ذِكْرُ  التَّفَثِ، وهو ما يفعله المحرم بالحج، إِذا حَلَّ كقَصِّ الشارب والأَظفار،  ونَتْف الإِبط، وحَلْق العانة. وقيل: هو إِذْهابُ الشَّعَث والدَّرَن،  والوَسَخ مطلقاً؛ والرجلُ تَفِثٌ. وفي الحديث: فتَفَّثَت الدماءُ مكانه أَي  لَطَّخَتْه، وهو مأْخوذ منه. وقال ابن شميل: التَّفَثُ النُّسُك، مِن  مناسك الحج.  ورجل تَفِثٌ أَي متغير شَعِثٌ، لم يَدَّهِنْ، ولم يَسْتَحِد.  قال أَبو منصور: لم يفسر أَحدٌ من اللغويين التَّفَث، كما فسره ابن  شميل؛ جَعَلَ التَّفَثَ التَّشَعُّثَ، وجعلَ إِذْهابَ الشَّعَثِ بالحَلْق  قَضاءً، وما أَشْبهه. وقال ابن الأَعرابي: ثم ليَقْضُوا تَفَثَهم؛ قال:  قَضاءُ حَوائجهمِ من الحَلْق والتَّنْظِيفِ.
مقاييس اللغة:
تفث التاء والفاء والثاء كلمةٌ واحدة في قول الله تعالىٹ: ﴿ثمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ﴾ (الحج29). قال أبو عُبَيْدةَ: هو قصُّ الأظافر وأخْذ الشَّارِب وشمُّ الطيب وكلُّ ما يَحْرُم على المُحْرِمِ إلاّ النكاح؛ قال: ولم يجىء فيه شِعْرٌ يُحْتَجُّ به.
القاموس المحيط:
التَّفَثُ، مُحَرَّكَةً في المنَاسكِ الشَّعَثُ، وما كان من نحو قَصِّ الْأَظْفار والشَّاربِ، وحَلْقِ العانَةِ وغير ذلك. وككَتِفٍ الشَّعِثُ، والمُغْبَرُّ.
تاج العروس:
ت - ف - ث
" التَّفَثُ - مُحَرَّكَةً في المَنَاسِكِ - : الشَّعَثُ " هكذا في النُّسخ وهو مأْخُوذٌ من عِبارةِ ابنِ شُمَيْل وفيها التَّشَعُّثُ وسيأْتي نَصُّها نصُّ عِبَارةِ الجوهريّ : التَّفَثُ - في المناسك - " : ما كانَ من نَحْوِ قَصِّ الأَظْفَارِ والشّارِبِ وحَلْقِ " الرَّأْسِ و " العَانَةِ " ورَمْيِ الجِمَارِ ونَحْرِ البُدْنِ " وغَيْرِ ذلكَ " وفي التَّنْزِيل العَزِيز " ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ ولْيُوفُوا نُذُورَهُمْ " . قال الزَّجّاج : لا يَعْرِفُ أَهلُ اللُّغَة التَّفَثَ إِلاّ من التَّفْسِير . ورُوِى عن ابنِ عبّاسٍ قال : التَّفَثُ : الحَلْقُ والتَّقْصِيرُ والأَخْذُ من اللِّحْيَة والشّارِبِ والإِبِطِ والذَّبْحُ والرَّمْيُ . وقال الفَرّاءُ : التَّفَثُ : نَحْرُ البُدْنِ وغيرِهَما من البَقَرِ والغَنَمِ وحَلْقُ الرَّأْسِ وتَقْلِيمُ الأَظْفَارِ وأَشبَاهُه . قال أَبُو عُبَيْدَة : ولم يَجِىء فيه شِعْرٌ يُحْتَجُّ به . وقيل : هو إِذّهَابُ الشَّعَثِ والدَّرَنِ والوَسَخِ مُطْلَقاً . والرَّجُلُ تَفِثٌ وفي الحديث : " فتَفَّثَتِ الدِّماءُ مَكَانَهُ " أَي لَطَّخَتْه وهو مأْخوذٌ منه . وقال ابنُ شُمَيْلٍ : التَّفَثُ : النُّسُكُ من مَناسِكِ الحَجِّ . رَجُل تَفِثٌ " ككَتِفٍ " وهو : " الشَّعِثُ المُغْبَرٌّ " هكذا في النُّسَخ ونصّ عبارة ابنِ شُميل : المُتَغَبِّر بدل المُغْبَرّ " أَي لم يَدَّهِنْ ولم يَسْتَحِدّ . قال أَبو مَنْصُور : ولم يُفْسِّر أَحدٌ من اللُّغَويِّين التَّفَثَ كما فَسَّرَه ابنُ شُمَيْلٍ ؛ جَعَل التَّفَثَ : التَّشَعُّثَ وجَعَلَ إِذْهَابَ الشَّعَثِ بالحَلْق قَضَاءَهُ وما أَشْبَهَهُ . وقال ابنُ الأَعْرَابيّ : " ثُمَّ ليَقْضُوا تَفَثَهُمْ " قال : قَضَاءُ حوائِجِهم من الحَلْقِ والتَّنْظِيفِ
