# جذر ثبط (ث-ب-ط)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B7
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%A8%D8%B7

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

Sibat(Te) kayış demektir

- الحروف: ث - ب - ط
- في القرآن: الورود: ١ · الآيات: ١ · الصيغ: ١
- المعاجم: ١١

## الصيغ (١)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [فَثَبَّطَهُمْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B7/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AB%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D9%91%D8%B7%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَفَعَّلَهُمْ | Hemen onları alıkoydu | ١ | ١ | [٩:٤٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B7/ayet/9:46.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٩ (الإجمالي: ١٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [قعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١١ · Temel demektir
2. [كره](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Hoşlanmadı
3. [عدد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
4. [بعث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
5. [رود](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
6. [خرج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
7. [مع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Beraber
8. [قول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
9. [أله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثبط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عوق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%88%D9%82.md), [حبس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B3.md), [ثبت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) |
| Zıt Kök | [بعث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kimseyi veya nesneyi ağırlık, meşguliyet veya gevşeklik vererek gitmek istediği yönden alıkoymak, yavaşlatıp yerinde tutmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi iradenin niyet ve eylemdeki samimiyetsizliği cezalandırma sadedinde kişiye iradi ve fiziki atalet vererek seferberlikten engellemesi |
| Çekirdek Özet 3 | Eyleme geçme iradesinin içsel veya dışsal bir frenleme mekanizmasıyla kırılması, sistemin sahte unsurlardan pasifize edilerek korunması |
| Kritik Hata Riski | Kökü fiziki bir zorlama veya cebir olarak anlayıp irade mekanizmasını dışarıda bırakmak ya da kökün içinde barındırdığı ağırlık ve isteksizlik boyutunu göz ardı etmek |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثب | Bir noktada kalma, durulma, hareketin kesilip yerleşmesi anlamı taşır; nitekim [ثبت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) kökünde yerinde sebat etmek ve oynamamak, [ثبر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1.md) kökünde ise helak olma ve mahrum kalıp duraklama manaları öne çıkar | ط | ط harfinin getirdiği sert örtme, yapışma ve baskılayıcı ağırlık etkisiyle duraklama hareketi dışarıdan veya içeriden çöken bir ağırlıkla eylemsizliğe kilitlenme ve işten alıkonulma biçiminde özelleşmiştir |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | İşaret, sınır çizgisi; ت işaret imgesinin pelteklik ve ses kalınlaşmasıyla yoğunlaşmış türevi | Harekete konulan belirgin sınır, frenleme ve durdurucu eşik payını taşır |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, sınırlandırılmış kapalı alan | Hareketi içe hapsetme, bulunulan alanın dışına çıkamama ve yerleşik kalma payını taşır |
| ط | Sepet, sargı, kuşatma; sarıp içine alma ve baskılama | Varlığı saran ağırlık, hareket kabiliyetini donduran ve üzerine çöken kuşatıcı fren payını taşır |
| ثبط | Eşiğe takılma, içe kapanma ve ağır bir kuşatmayla durdurulma hareketi | İlerlemek isteyen bir varlığın önüne sınır konulup üzerine ağırlık çöktürülerek bulunduğu yere hapsedilmesi ve seyrinden alıkonulması hareketini oluşturur |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimseye bedeninde veya zihninde ağırlık ve uyuşukluk gelmesi, hareket etmek isteyen canlının yavaşlatılması, hastalanıp yatağa bağlanması veya hayvanın ağırlığı sebebiyle sıçrayıp koşamaması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa bu kökü kusur arayarak ve ağırlık vererek toplumun şerefini engellemeye çalışan hasetçi bağlamında kullanmıştır: وَهُمُ العَشِيرَةُ إِنْ يُثَبِّطْ حاسِد / Şair burada hasetçinin kabile fertlerini yavaşlatma ve onların erdemlerini örseleme çabasını ifade etmiştir |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hadis rivayetinde Hz. Sevde bint Zem‘a’nın fiziki yapısı tasvir edilirken bedensel ağırlığı ve yavaş adımlarla yürümesi kastedilerek kullanılmıştır: كَانَتْ سَوْدَةُ امْرَأَةً ثَبِطَةً / Buradaki ثَبِطَة kelimesi bedeni ağır, hareketleri yavaş kadın manasındadır |

المصدر: Kitābü’l-ʿAyn; Lisān al-ʿArab; Asās al-Balāgha; el-Mufradāt.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça ثبط kökü, merkezi Sami dillerinde eylemi yavaşlatma, ağırlaştırma ve durdurma semantiği üzerine kurulmuş morfolojik bir özelleşmeyi temsil eder. Kökün ilk iki konsonantı olan ثب ikili çekirdeği, Kuzeybatı Sami dillerinde kök denkliği gösteren İbranice y-š-b (oturmak, yerleşmek, kalmak) ve Süryanice y-t-b (oturmak, durmak) kökleriyle derin anlamsal bağlar barındırır. İbranicede oturup kalma ve hareketsizleşme anlamı baskınken, Arapçada üçüncü harf olan ط sesinin (faringealize/tavizli yapının) eklenmesiyle eylem yalnızca bir durma değil, üzerine binen bir ağırlık, gevşeklik veya içsel engelleme neticesinde meşgul edilerek hareketsiz bırakılma yönüne evrilmiştir. Aramice ve Süryanice katmanlarda doğrudan t-b-ṭ biçiminde birebir sesdeş kök formu geniş bir kullanım alanına sahip değildir; bu durum kökün Arap yarımadası bağlamında [ثبت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) (yerinde sabit kalmak) kökünün tavizli varyantı olarak hareketten alıkoyma, köreltme ve ağırlaştırma semantiğine özelleştiğini gösterir.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs; HALOT; Payne Smith; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [ثبت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) ve [ثبر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1.md) kökleriyle akrabalık | Sabit kalma ve hareketin kesilmesi anlamındaki köklerin tavizli ve faringealize bir türevi olarak alıkoyma ve ağırlık yükleme manasına yönelmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerindeki y-š-b ve y-t-b tabanı | Hareketi terk edip oturma, pasifize olma ve yerleşikleşme matrisiyle kavramsal paralellik gösterir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda durağanlaşma kökleri | Hareketi kesme, frenleme ve geride tutmaya dair temel eylemsizlik kökleriyle morfo-semantik paralellikler mevcuttur | Muhtemel |

المصدر: Lisān al-ʿArab; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثبط | Anlamlı | Alıkoymak, yavaşlatmak, meşgul edip geri bırakmak | Bir kimsenin önüne ağırlık, gevşeklik veya engel koyarak gitmek istediği hedeften geri çevrilmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [ثطب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%B7%D8%A8.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn'da mühmel kaydedilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| [بثط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%B7.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn'da mühmel kaydedilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| بطث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn'da mühmel kaydedilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| طثب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn'da mühmel kaydedilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| [طبث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D8%A8%D8%AB.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn'da mühmel kaydedilmiştir; Kur'an'da geçmez |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثبط | Merkez | Engelleme ve alıkoyma | İçsel ağırlık, uyuşukluk veya meşguliyet verilerek eylemden alıkonulma | Kişiye ağırlık ve isteksizlik verilerek hareketinin kesilmesi |
| [عوق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%88%D9%82.md) | Komşu | Engelleme | Dışsal bir arıza, mazeret veya yönlendirme ile yolu kesip durdurma | ثبط içsel gevşeklik ve ağırlık taşırken [عوق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%88%D9%82.md) daha çok dışsal engellere dayanır |
| [حبس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B3.md) | Komşu | Alıkoyma | Fiziki olarak bir mekâna kapatma veya zor kullanarak menetme | ثبط iradeyi ve bedeni gevşeterek alıkoyarken [حبس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B3.md) doğrudan hürriyeti sınırlar |
| [ثبت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) | Komşu | Durma ve yerleşme | Kendi iradesiyle veya yapısıyla yerinden oynamayıp direnç gösterme | [ثبت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) olumlu bir kararlılık ifade ederken ثبط olumsuz bir atalet ve geri kalmadır |
| [بعث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) | Zıt | Harekete geçirme | Duran bir varlığı diriltip veya kaldırıp eyleme ve hedefe sevk etme | ثبط kökünün zıddıdır; hareketsizliği kırıp ileriye doğru fırlatmayı ifade eder |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثبط | Alıkoymak, yavaşlatmak, ağırlaştırmak | Bir hedefe yönelmişken ağırlık, uyuşukluk veya meşguliyet sebebiyle durdurulmayı karşılar | Kesin |
| Latince | Retardare, impedire | Yavaşlatmak, engellemek, geciktirmek | Retardare hızın kesilmesini ve gecikmeyi karşılar; kökün içsel gevşeklik boyutunu kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Demotivate, detain, hold back, sluggish | İsteksizleştirmek, geri tutmak, uyuşuklaştırmak | Hold back ve demotivate kavramları eylemi hem zihnen hem fiilen durdurmayı karşılar | Güçlü |
| Almanca | Hemmen, abhalten, lähmen | Frenlemek, alıkoymak, felce uğratmak | Hemmen eylemin ivmesini kesmeyi anlatırken kökün tembellik ve ağırlık çağrışımını tam vermez | Güçlü |
| Fransızca | Décourager, retenir, freiner | Cesaretsizleştirmek, tutmak, frenlemek | Retenir tutmayı ve alıkoymayı sağlar ancak bedensel uyuşukluk boyutunu tam yansıtmaz | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane’s Lexicon.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَثَبَّطَهُمْ | İradesini kırarak, ağırlık ve uyuşukluk vererek sefere çıkmaktan alıkoyma | Münafıkların Tebük Seferi'ne çıkma konusundaki samimiyetsizlikleri üzerine ilahi iradenin onları atalete uğratması bağlamında Tevbe [9:46](https://lisan.digital/ar/ayet/9:46.md) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi irade ve insan fiilleri (halku ef‘âli’l-ibâd) | Allah’ın kulun kalbine atalet vermesi cebir midir yoksa kulun kendi isteksizliğinin bir cezası mıdır tartışması | İlahi meşietin kalpteki niyet doğrultusunda kulun iradi motivasyonunu kırması ve onu engellemesi |
| Fıkıh | Cihad mükellefiyeti ve meşru mazeretler | Seferberlik emrine uymamanın fiziki bir zorlama mı yoksa kınanan bir nefsi atalet mi sayılacağı | Fiili bir mazeret olmaksızın tembellik ve iradi zafiyet yüzünden görevden geri kalma |
| Tefsir | Münafıkların psikolojik yapısı ve ilahi ceza | Tevbe Suresi 46. ayetin tefsirinde Allah’ın onların savaşa çıkışını kerih görmesinin hikmeti | Sistemin nifak ve fitne unsurlarından korunması amacıyla o unsurların eylemsizliğe mahkûm edilmesi |
| Hadis | Beden ve mizaç tasvirleri | Sahabilerin fiziki ağırlık, yavaş yürüme ve mizaçtaki dinginlik hallerinin ifadesi | Bedensel yavaşlık, ağırlık ve acele hareket edememe hali |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ceza ve lütuf dengesi | İptal edici atalet | Kötü niyetliyi hayır amelinden mahrum etme | Kalbinde samimiyet bulunmayanın ilahi takdirle hayır seferberliğinden alıkonulması | Kesin |
| İlmi | Araştırma ve zihinsel odaklanma | Zihinsel blokaj ve atalet | Üretici zihnin meşguliyetle tıkanması | Zihne çöken ağırlık ve gereksiz meşguliyetlerin hakikati aramayı durdurması | Güçlü |
| Siyasi | Kriz yönetimi ve iç güvenlik | Bozucu unsurları pasifize etme | Fitne çıkaracak unsurları eylemsizleştirme | Ordu ve devlette sabotaj yapacak grupların sahaya inmeden etkisiz kılınması | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve iş gücü piyasası | Durgunluk ve motivasyon kaybı | Üretim süreçlerinin tembellikle aksaması | İş gücündeki isteksizlik ve ataletin iktisadi döngüyü yavaşlatıp dondurması | Güçlü |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünme katsayısı ve sönümleme (damping) | Fiziksel sistemde hareket eden bir kütlenin önüne çıkan ve onun kinetik enerjisini sıfırlayan direnç kuvveti gibi, kök de yönelinen ivmeyi sönümlendirip hareketsizliğe dönüştürür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal eylemsizlik (organizational inertia) ve öğrenilmiş çaresizlik | Sosyoloji ve yönetim biliminde sistemlerin veya bireylerin üzerlerine çöken isteksizlik ve engeller sebebiyle değişime ve harekete karşı felç olması durumuyla eşleşir | Güçlü |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca dışarıdan yapılan kaba bir engelleme veya basit bir tembellik tavsiyesi olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, insanın kalbindeki nifak ve kararsızlığa karşılık olarak Allah’ın varlığa koyduğu yasa gereği onun üzerine çöken metafizik ve psikolojik bir ağırlığı, irade felcini ve böylece ilahi bir koruma mekanizmasını ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayette geçen ilahi engellemeyi cebirci bir yaklaşımla kulun hiçbir suçu yokken zorla alıkonulması sanmak ya da münafıkların ordudan geri kalışındaki ilahi hikmeti ve ordunun arındırılması gayesini kavramamak |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da sadece tek bir yerde (Tevbe [9:46](https://lisan.digital/ar/ayet/9:46.md)) geçmesine rağmen, ilahi iradenin toplumsal arınma sürecinde münafıkları nasıl devre dışı bıraktığını ve kalpteki niyetin fiziki eyleme dönüşme gücünü nasıl kestiğini tek bir kelimeyle özetlediği için kritik öneme sahiptir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cihad, seferberlik, nifak alametleri ve toplumsal kriz anlarında ordunun manevi yapısının muhafazasına dair Tevbe Suresi bağlamındaki ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Savaşa ve hayra katılmamanın salt dış şartlar veya fiziki engellerle ilgili olduğu zannını düzeltir; asıl engelin kalpteki eğrilik sebebiyle ilahi irade tarafından bahşedilmeyen motivasyon ve verilen ağırlık olduğunu gösterir |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Canlıya çöken ağırlık, uyuşukluk veya bedenine yapışan hastalık sebebiyle adım atamaz hale gelmesi ve yavaşlatılması.
- Soyut anlam: İradesi zayıf veya niyeti bozuk failin, yöneldiği eylemden içsel ve dışsal bir frenleme mekanizmasıyla alıkonularak eylemsizliğe kilitlenmesi.
- Sistematik karşılık: Sistemin iç tutarlılığını bozacak çürük unsurların ilahi yasa gereği motivasyonel olarak felce uğratılması ve sahada nötralize edilmesi.
- LaTeX modeli: $$F_{\text{net}} = F_a - R_i = 0 \implies \frac{dp}{dt} = 0$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $F_a$ failin eyleme yönelme niyet ve girişim kuvvetini, $R_i$ ise bu kuvvete karşı içeriden ve dışarıdan uygulanan ilahi/psikolojik frenleme ve sönümleme direncini temsil eder. Bu iki kuvvetin birbirini sıfırlamasıyla net kuvvet $F_{\text{net}}$ sıfır olur. Bunun sonucunda momentumun zamana göre değişimi $\frac{dp}{dt} = 0$ değerine ulaşarak hareket tamamen durur ve fail hedeflenen eylemden alıkonulmuş (tathbît edilmiş) olur.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ١)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%A8%D8%B7/occurrences?meal=IK

### [التوبة ٩:٤٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B7/ayet/9:46.md) — فَثَبَّطَهُمْ

وَلَوْ أَرَادُوا الْخُرُوجَ لَأَعَدُّوا لَهُ عُدَّةً وَلَكِنْ كَرِهَ اللَّهُ انْبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ وَقِيلَ اقْعُدُوا مَعَ الْقَاعِدِينَ

## المعاجم (١١)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

Sibat(Te) kayış demektir. Bir şeyi başka bir şeye bağlamış olmak anlamında sabit oldu anlamındadır. Sebete (Tı) ise Te Tı ya dönüşmesiyle bir işten vazgeçmek, yerinde kalmak anlamındadır.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب الطاء والثاء والباء معهما
ث ب ط مستعمل فقط
ثبط:
ثَبَّطَهُ عن الأمر تثبيطاً، إذا شَغَلَه عنه.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B7/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

ثَبَّطَهُ عن الأمر تَثْبيطاً: شَغَله عنه. وأَثْبَطَهُ المرضُ، إذا لم يَكَدْ يفارقه.

### [تهذيب اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — الأزهري · القرن ١٠

ط ث ب
ثبط
استعمل من وجوهه : ثبط .
ثبط : قال الليث : ثَبَّطه الله عن الأمر تَثْبِيطاً : إذا شغله عنه .
وقال الله جلّ وعزّ : ( وَلَاكِن كَرِهَ اللَّهُ انبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ ) ( التوبة : 46 ) .
قال أبو إسحاق : التَّثبيط : رَدُّك الإنسان عن الشيء يفعله ، أي : كَرِه اللَّهُ أن يخرجوا معكم فردّهم عن الخروج .

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B7/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- قال الله تعالى: ﴿فثبطهم وقيل اقعدوا مع القاعدين﴾ [التوبة/46]، حبسهم وشغلهم، يقال: ثبطه المرض وأثبطه: إذا حبسه ومنعه ولم يكد يفارقه.

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B7/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

ث ب ط
ثبطه عن الأمر‏:‏ ريثه فتثبط وما ثبطك عن ذلك وغلام ثبـط وجاريـة ثبطـة‏:‏ فيهمـا كسـل وثقل‏.‏
قال‏:‏ وفرس ثبط‏:‏ ثقيل النزو على الحجر‏.‏

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B7/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

الليث: ثَبَّطَه عن الشيء تَثْبِيطاً إِذا شغَلَه عنه. وفي التنزيل العزيز: ولكن كَرِه اللّهُ انْبِعاثَهم فثبَّطَهم؛ قال أَبو إِسحق: التثبيط ردّك الإِنسانَ عن الشيء يفعله، أَي كره اللّه أَن يَخْرجوا معكم فردَّهم عن الخروج. وثَبَطَه عن الشيء ثَبْطاً وثَبَّطَه: رَيَّثه وثَبَّته. وثَبَّطه على الأَمر فتَثَبَّط: وقَّفَه عليه فتوَقَّف. وأَثْبَطه المرَضُ إِذا لم يكد يُفارِقُه. وثَبَطْتُ الرجلَ ثَبْطاً: حبَسْتُه، بالتخفيف. وفي الحديث: كانت سَوْدةُ امرأَةً ثَبِطةً أَي ثقِيلة بَطِيئةً من التَّثْبِيطِ وهو التعْوِيقُ والشَّغْلُ عن المُراد؛ وقول لبيد: وهُمُ العَشِيرةُ إِنْ يُثَبِّطْ حاسِد
معناه إِنْ بَحَثَ عن مَعايِبِها؛ بذلك فسره ابن الأَعرابي. وفي بعض اللغات: ثَبَطَتْ شَفةُ الإِنسانِ وَرِمَتْ، وليس بثَبَت.

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B7/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

ثبطه عن الأمر: عوقه وبطأ به عنه، عن ابن دريد، كثبطه، فيهما، تثبيطا، وهذا نقله الجوهري، ونصه: ثبطه عن الأمر تثبيطا: شغله عنه. قلت: وهو قول الليث، وقال غيره: ثبطه عن الشيء. وثبطه، إذا ريثه وثبته، وقوله تعالى:  ولكن كره الله انبعاثهم فثبطهم  قال أبو إسحاق: التثبيط: ردك الإنسان عن الشيء يفعله، وقال غيره: التثبيط: أن تحول بين الإنسان وبين ما يريده. وفي الجمهرة: ثبطت شفته: ورمت، ثبطا، بالفتح والتحريك، قال: وليس بثبت، هكذا وقع في نسخ الجمهرة، وفي بعضها بتقديم الموحدة على المثلثة، وقد ذكرناه في موضعه.وثبطه على الأمر ثبطا، وكذا ثبطه تثبيطا: وقفه عليه، فتثبط، أي توقف. والثبط، ككتف: الأحمق في عمله، والضعيف. والثبط: الثقيل البطيء منا، والثقيل النزو على الحجر من الخيل، يقال: فرس ثبط، ورجل ثبط، ويقال: قوم ثبطون، وهي بهاء، ومنه الحديث:  أن سودة استأذنت النبي صلى الله عليه وسلم ليلة المزدلفة أن تدفع قبله وقبل حطمة الناس، وكانت امرأة ثبطة، فأذن لها  وقد ثبط، كفرح، قال الصاغاني: هكذا يقتضيه القياس. ج: أثباط وثباط، الأخير بالكسر. وأثبطه المرض، إذا لم يكد يفارقه، نقله الجوهري هكذا. ومما يستدرك عليه: رجل ثبط، ككتف: لا يبرح، وأنشد الأصمعي:
  ليس بمنهك البروك فرشطه
  ولا بمهراج الهجير ثبطـه واثبأططت عن الأمر: استأخرت تاركا له: كاثبأججت.

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

ثَبِطَ
1 ثَبِطَ ثبط , aor. ثَبَطَ , [inf. n., accord. to rule, ثَبْطٌ,] (K,) or, as Sgh says, [judging from the part. n. ثَبِطٌ,] thus analogy requires that it should be, (TA,) He was, or became, stupid in his work, or action; and weak: and he (a man, and a horse, K and TA, said of a horse with respect to covering, TA) was, or became, heavy, sluggish, or slow. (K, * TA.) -A2- See also 2, in two places.

ثبّطهُ عَنِ الأَمْرِ
2 ثبّطهُ عَنِ الأَمْرِ ذ , (Lth, IDrd, S, Msb, K,) or الشَّىْءِ, (TA,) inf. n. تَثْبِيطٌ, (S, Msb,) He hindered him, withheld him, or prevented him, (IDrd, Msb, K, TA,) and retarded him, (IDrd, K, TA,) from doing the affair, or thing; (IDrd, Msb, K, TA;) as also ↓ ثَبَطَهُ: (IDrd, K:) he diverted him from it, by occupying him otherwise: (Lth, S, Msb:) or he prevented him from doing it by inducing him to be cowardly and weak-hearted: (Msb:) or تثبيط signifies one's turning a man back, or away, from a thing that he would do: (Aboo-Is- hבk:) or one's intervening as an obstacle between a man and a thing that he desires. (TA.) The verb occurs in the Kur ix. 46. (TA.) ― -b2- ثبّطهُ عَلَى الأَمْرِ, inf. n. as above, He made him to pause, or wait, at the thing, or affair; (TA;) as also عَلَيْهِ ↓ ثَبَطَهُ, (K, * TA,) inf. n. ثَبْطٌ; (TA;) syn. وَقَّفَهُ عَلَيْهِ [which here has the meaning assigned to it above, as is shown by the explanation of the quasi-pass. تَثَبَّطَ immediately following in the K: in the CK, we find, erroneously, وَقَفَ عليه]. (K, TA.)

اثبطهُ المَرَضُ
4 اثبطهُ المَرَضُ اثبطه المرض The disease scarcely, or never, quitted him. (S, K.)

تثبّط
5 تثبّط تثبط ثبط [quasi-pass. of 2, He became hindered, withheld, or prevented, &c.; عَنِ الأَمْرِ from the affair, or thing. This signification and that next following are well known. ― -b2- ] He paused, or waited; [عَلَى الأَمْرِ at the thing, or affair; as is implied in the K and TA;] syn. تَوَقَّفَ. (K, TA.)

اِثْبَأْطَطْتُ عَنِ الأَمْرِ
Q. Q. 3 اِثْبَأْطَطْتُ عَنِ الأَمْرِ ذ I held back, or hung back, from the affair, or thing, relinquishing it. (TA.)

ثَبِطٌ
ثَبِطٌ ثبط Stupid in his work, or action; and weak: heavy, sluggish, or slow; applied to a man, and to a horse; (K;) to the latter, with respect to covering: (TA:) and a man who will not move from his place: (TA:) fem. with ة: (K:) and pl. [of pauc.] أَثْبَاطٌ and [of mult.] ثِبَاطٌ, (K,) and, applied to men, ثَبِطُونَ also. (TA.)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B7/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

ثَبَطَ
ثَبَطَ U ( n. ac. ثَبْط 1 )
a.  [ acc. &  'An ], Hindered, delayed.

ثَبِطَ
ثَبِطَ A ( n. ac. ثَبْط 1 ,  ثَبَط 4 ),
a.  Was stupid, dull, slow.

ثَبَّطَ
ثَبَّطَ II ,
a.  see I .

أَثْبَطَ
أَثْبَطَ IV ,
a.  Settled upon ( disease ).

ثَبِط
ثَبِط 5 , ( pl. ثِبَاْط 23 ,  أَثْبَاْط 38 ),
a.  Stupid, dull.

b.  Weak.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B7/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

ثبط
ثَبِطَ - يَثْبَطُ - ثَبَّط َ - يُثَبِّط
ثَبِطَ - يَثْبَطُ + الكائن: ضد " نشط": يكسل ويثقل وتبطؤ حركته
ثَبِطَ - يَثْبَطُ + الكائن + عن أمر: يكسل ويثقل وتبطؤ حركته عن أداء فعل مراد حتى لا يفعله: يتأخر ويتعوق وينشغل ويكسل ويثقل في بدء تنفيذ الفعل، إلى أن يتراجع عن الفعل ولا يعمله أبداً
ثَبَّط َ - يُثَبِّط ُ + كائن + كائناً + عن أمر : على وزن " فعَّل من " ثَبِطَ - يَثْبَطُ ": جعله " يَثْبَطُ  " على وجه التكرار والشدة: حبب إليه الكسل وعدم الفعل والنكوص عن فعله إلى أن صرفه وحبسه عن الفعل
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التقصير والتواني عن بدء الفعل وإنفاذه" ، وهي:
حَسَرَ - يَحْسُرُ، ثَبَط َ - يَثْبَط، أَلا - يَأْلُو، كَسِلَ - يَكْسَلُ، وَنى - يَني، كَادَ - يَكَادُ
فَثَبَّطَهُمْ
 	﴿وَلَوْ أَرَادُوا الْخُرُوجَ لأَعَدُّوا لَهُ عُدَّةً وَلَكِنْ كَرِهَ اللَّهُ انْبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ وَقِيلَ اقْعُدُوا مَعَ الْقَاعِدِينَ"﴾ التوبة
مختار الصحاح
● [ثبط] ث ب ط: ثَبَّطهُ عن الأمر تثبيطا شغله عنه
معجم الفرائد القرآنية:
ث  ب  ط
" فَثَبَّطَهُمْ " في قوله تعالى :" وَلَوْ أَرَادُوا الْخُرُوجَ لأَعَدُّوا لَهُ عُدَّةً وَلَكِنْ كَرِهَ اللَّهُ انْبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ وَقِيلَ اقْعُدُوا مَعَ الْقَاعِدِينَ" (46) التوبة .
ثَبَّطهُ عن الأمر تثبيطاً: أي صَرَفه عنه وردّه.
الراغب
ثبط
- قال الله تعالى: }فثبطهم وقيل اقعدوا مع القاعدين{ [التوبة/46]، حبسهم وشغلهم، يقال: ثبطه المرض وأثبطه: إذا حبسه ومنعه ولم يكد يفارقه.
ملخص اللسان
وجوه اللفظ: رَيَّثه وثَبَّته- التعْوِيقُ والشَّغْلُ عن المُراد ثقِيلة بَطِيئةً - شغَلَه عنه - حبَسْتُه - ردَّهم عن الخروج
1.                     وثَبَطْتُ الرجلَ ثَبْطاً: حبَسْتُه.
2.   ثَبَّطَه عن الشيء تَثْبِيطاً إِذا شغَلَه عنه.
3.   ولكن كَرِه اللّهُ انْبِعاثَهم فثبَّطَهم؛ أَي كره اللّه أَن يَخْرجوا معكم  فردَّهم عن الخروج.
4. التثبيط ردّك الإِنسانَ عن الشيء يفعله،
5.    وثَبَطَه عن الشيء ثَبْطاً وثَبَّطَه: رَيَّثه وثَبَّته.
6.     وثَبَّطه على الأَمر فتَثَبَّط: وقَّفَه عليه فتوَقَّف.
7.                        وأَثْبَطه  المرَضُ إِذا لم يكد يُفارِقُه.
8. كانت سَوْدةُ امرأَةً ثَبِطةً أَي ثقِيلة بَطِيئةً
9.                         التَّثْبِيطِ وهو التعْوِيقُ والشَّغْلُ عن المُراد؛
لسان العرب
● - ثبط: الليث: ثَبَّطَه عن الشيء تَثْبِيطاً إِذا شغَلَه عنه. وفي التنزيل  العزيز: ولكن كَرِه اللّهُ انْبِعاثَهم فثبَّطَهم؛ قال أَبو إِسحق:  التثبيط ردّك الإِنسانَ عن الشيء يفعله، أَي كره اللّه أَن يَخْرجوا معكم  فردَّهم عن الخروج. وثَبَطَه عن الشيء ثَبْطاً وثَبَّطَه: رَيَّثه وثَبَّته.  وثَبَّطه على الأَمر فتَثَبَّط: وقَّفَه عليه فتوَقَّف. وأَثْبَطه  المرَضُ إِذا لم يكد يُفارِقُه. وثَبَطْتُ الرجلَ ثَبْطاً: حبَسْتُه،  بالتخفيف. وفي الحديث: كانت سَوْدةُ امرأَةً ثَبِطةً أَي ثقِيلة بَطِيئةً من  التَّثْبِيطِ وهو التعْوِيقُ والشَّغْلُ عن المُراد؛ وقول لبيد:  وهُمُ العَشِيرةُ إِنْ يُثَبِّطْ حاسِد  معناه إِنْ بَحَثَ عن مَعايِبِها؛ بذلك فسره ابن الأَعرابي. وفي بعض  اللغات: ثَبَطَتْ شَفةُ الإِنسانِ وَرِمَتْ، وليس بثَبَت.
مقاييس اللغة:
لم أجدها
القاموس المحيط:
ثَبَطَهُ عن الأَمْرِ عَوَّقهُ، وبطَّأَ به عَنه، كَثَبَّطَهُ فيهما، شَفَتُه وَرِمتْ، ثبْطاً وثَبَطاً،على الأَمْرِ وقَفَه عليه، فَتَثَبَّطَ تَوَقَّفَ. والثَّبِطُ، ككتِفٍ الأَحْمقُ في عَمَلِه، والضعيفُ، والثَّقيلُ مِنَّا ومن الخَيْلِ، وهي بهاءٍ، وقد ثَبِطَ، كفرحَ ج أثْباطٌ وثِباطٌ. وأثْبَطَه المَرَضُ لم يَكَدْ يُفارقهُ.
تاج العروس:
ث ب ط
ثَبَطَهُ عن الأَمْرِ : عَوَّقَهُ وبَطَّأَ به عنهُ عن ابن دُرَيْدٍ كثَبَّطَهُ فيهما تَثْبيطاً وهذا نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ ونصُّه : ثَبَّطَه عن الأمْرِ تَثْبيطاً : شَغَلَه عنه . قُلْتُ : وهو قَوْلُ اللَّيْثُ وقال غيره : ثَبَّطَه عن الشَّيء . وثَبَطَه إِذا رَيَّثَّه وثَبَّتَه وقوله تعالى : " ولكن كَرِهَ الله انْبِعاثَهُم فثَبَّطَهُم " قالَ أَبو إسْحاق : التَّثْبيطُ : رَدُّكَ الإنسانَ عن الشَّيء يَفْعَلُه وقال غيرُه : التَّثْبيطُ : أَنْ تَحولَ بَيْنَ الإنسانِ وبين مَا يُريدُه . وفي الجَمْهَرَةِ : ثَبِطَتْ شَفَتُه : وَرِمَتْ ثَبْطاً بالفَتْحِ والتَّحريك قالَ : وليسَ بثَبَتٍ هَكَذا وقَعَ في نُسَخِ الجَمْهَرةِ وفي بَعْضِها بتَقْديمِ المُوَّحَدَة عَلَى المُثَلَّثَةِ وَقَدْ ذَكَرْناه في مَوْضِعه . وثَبَطَه عَلَى الأَمْرِ ثَبْطاً وكذا ثَبَّطَه تَثْبيطاً : وَقَفَهُ عَلَيْهِ فتَثَبَّطَ أَي توَقَّفَ . والثَّبِطُ ككَتِفٍ : الأحْمق في عَمَلِه والضَّعيفُ . والثَّبِطُ : الثَّقيلُ البَطيءُ مِنَّا والثَّقيلُ النَّزْوِ عَلَى الحِجْرِ من الخَيْلِ يُقَالُ : فَرَسٌ ثَبِطٌ ورَجُلٌ ثَبِطٌ ويُقَالُ : قومٌ ثَبِطونَ وهي بهاءٍ ومِنْهُ الحديثُ : " أَنَّ سَوْدَةَ اسْتَأذَنَتْ النَبيَّ صَلّى اللهُ عليه وسَلّم لَيلَةَ المُزْدَلِفَةِ أن تَدْفَعَ قَبْلَهُ وقَبْلَ حَطْمَةِ النّاسِ وكانت امْرَأَةً ثَبِطَةً فأَذِنَ لها " وَقَدْ ثَبِطَ كفَرِحَ قالَ الصَّاغَانِيُّ : هَكَذا يَقْتَضيه القِياسُ. ج : أَثْباطٌ وثِباطٌ الأَخيرُ بالكَسْرِ . وأَثْبَطَهُ المَرَضُ إِذا لم يَكَدْ يُفارِقُه نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ هَكَذا . وممَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : رَجُلٌ ثَبِطٌ ككَتِفٍ : لا يَبْرَحُ وأَنْشَدَ الأَصْمَعِيّ :
" لَيْسَ بمُنْهَكِّ البُروكِ فِرْشِطِهْ
" ولا بِمهْراجِ الهَجيرِ ثَبِطِهْ واثْبَأْطَطْتُ عن الأمْرِ : اسْتَأْخَرْتُ تاركاً له : كاثْبَأْجَجْتُ
