# جذر ثخن (ث-خ-ن)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%AE%D9%86

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

Sehyn sıcak yemek demektir

- الحروف: ث - خ - ن
- في القرآن: الورود: ٢ · الآيات: ٢ · الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٣

## الصيغ (٢)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَثْخَنْتُمُوهُمْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AB%D9%92%D8%AE%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَلْتُمُوهُمْ | Onları savaşta güçsüz bıraktınız | ١ | ١ | [٤٧:٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/ayet/47:4.md) |
| [يُثْخِنَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%AB%D9%92%D8%AE%D9%90%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعِلَ | Savaşta güçsüz bırakır | ١ | ١ | [٨:٦٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/ayet/8:67.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٣١ (الإجمالي: ٤٤)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [أسر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%B3%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١١ · İsar kayış, bağdır
2. [حرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Harbe mızrak ucu demektir
3. [فدي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%AF%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Fidye
4. [وزر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Kemiksiz et parçası demektir
5. [رقب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Rekabe Boyun demektir
6. [وضع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Koyar
7. [منن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%86%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…
8. [وثق](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Anlaşma
9. [ضرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Örnek verdi
10. [بلو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Biley taşı
11. [عرض](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Ön dişler demektir
12. [بعض](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
13. [شدد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Sicim bağıdır
14. [عزز](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
15. [رود](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
16. [قتل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
17. [دنو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
18. [لقي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
19. [نصر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
20. [أله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٥ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
21. [نبأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
22. [سبل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Biribirini kesen yoldur
23. [ضلل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
24. [حكم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Gem demektir
25. [بعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Baid uzak demektir
26. [أخر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Uhur ense demektir
27. [عمل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
28. [أرض](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
29. [شيأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Şey
30. [كفر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Hufre, çukur demektir
31. [كون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Kevn, tepe demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثخن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ثقل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md), [غلب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md), [قهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%87%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [خفف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvının yoğunlaşıp akıcılığını yitirmesi, dokunun sıkılaşması, ağırlık ve katılık kazanma |
| Çekirdek Özet 2 | Karşı gücün direnç ve hareket kabiliyetini kırarak tam bir denetim ve istikrar kurma |
| Çekirdek Özet 3 | Çatışmada geçici taktik üstünlükle yetinmeyip stratejik caydırıcılık ve kurumsal yerleşikliği sağlama |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca kör bir şiddet veya katliam olarak daraltıp asıl amacın direnci kırmak ve savaşı bitirmek olduğunu gözden kaçırma |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثخ | Katılaşma, koyulaşma, ağırlık sebebiyle gevşekliğin ve akışkanlığın kaybolması | ن | Bünyeye yerleşen süreklilik, içsel yoğunluğun dışa vurumu ve hareketin büsbütün duracak denli ağırlaşması |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | İşaret, bağ, sınır; sürtünmeli sesle yoğunlaşmış bası (türetme imge) | Maddenin üzerine binen ağırlık ve direnç oluşturan baskı |
| خ | Çit, yarık, koruyucu engel; boğaz sürtünmesiyle ayrıştırma ve sıkıştırma (türetme imge) | Akışkanlığın kesilmesi, yapının kendi içine toplanıp sert bir kütleye dönüşmesi |
| ن | Filiz, balık, su dalgası; süreklilik, içsel canlılık ve kalıcılık | Ağırlık ve yoğunluğun gelip geçici değil, yapının tabiatına yerleşen bir hal alması |
| ثخن | Akışkan ve hareketli olan bir varlığın direnç, sıkışma ve içsel yoğunlaşma yoluyla hareket edemeyecek derecede ağırlaşması | Maddenin kıvam bulup akmaz olması, canlının ise aldığı darbeler veya ağırlık sebebiyle kımıldayamaz hale gelmesi |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sıvının kaynatılarak veya soğutularak koyulaşması, akıcılığını kaybetmesi; kumaşın atkı ve çözgüsünün çok sıkı dokunarak kalın ve ağır bir yapı kazanması (ثوب ثخين) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi tasvirlerinde ağır yara alıp kımıldayamaz hale gelen veya ağır silahları sebebiyle hantal kalan savaşçılar için kullanılmıştır; müstakil bir Cahiliye beytine pakette yer verilmemiştir |
| Erken Arapça kullanım | Ru’be veya babası el-Accâc’a nispet edilen recez dizesinde savaşın veya darbenin meydana getirdiği takatsizlik ve ağırlık şu şekilde ifade edilmiştir: حَتَّى يَعِجَّ ثَخَناً مَنْ عَجْعَجَا |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça ثخن kökü, ilksel düzeyde akışkanlığın yitirilmesi, koyulaşma, viskozite artışı ve buna bağlı olarak hareket serbestisinin kaybolması anlam matrisine dayanır. Erken Sami katmanında diş-damak sızıcılarının boğaz ve geniz sesleriyle kaynaşması, fiziksel bir direnci ve yoğunlaşmayı temsil eder. İbranice ve Aramice/Süryanice havzasında birebir ses denkliğiyle aynı morfolojik gövde sınırlı görünmekle birlikte, yoğunlaşma ve kalınlaşma anlamı taşıyan köklerle anlamsal örtüşmeler mevcuttur; nitekim Sami dillerinde kalınlık, kütlesellik ve yağ/tortu birikimi genelde /t-k-n/ veya /s-k-n/ ses değişimleriyle temas halindedir. Arapçada kök, hem fiziksel koyuluk (kumaşın ve çorbanın koyuluğu) hem de mecazen ağırbaşlılık, uyku ve hastalığın bedene çökmesi (استثخن منه النوم) ve nihayet savaşta karşı tarafın belini kıracak düzeyde bir zafiyet ve kımıldayamazlık oluşturma (إثخان) yönünde derinleşmiştir.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sıvının donuklaşması ve kumaşın sıklaşmasından mecazi ağırlığa geçiş | Maddi kalınlık (ثخانة), canlıda takatsizlik ve kıpırdayamazlık oluşturan ağır yara ve yenilgi haline aktarılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kalınlık, oturaklılık ve tortulaşma ifade eden ortak kök yapıları | Güney ve Kuzeybatı Sami dillerinde kütleleşme ve ağırlık bildiren fonetik varyantlarla semantik akrabalık taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde güvenilir ve doğrudan bir köken irtibatı tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثخن | Anlamlı | Kalınlaşmak, ağırlaşmak, kımıldayamaz hale gelmek | Sıvının koyulaşması, kumaşın sık dokunması, savaşta düşmanın hareket kabiliyetinin yok edilmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ثنخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir |
| خثن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir |
| [خنث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AB.md) | Anlamlı | Bükülmek, yumuşamak, esnemek | Bir nesnenin veya tulumun ağzının kırılıp bükülmesi, cinsiyet veya tavırda ikirciklilik | Hedef kökün katılık ve ağırlık anlamına zıt olarak kırılganlık ve gevşeklik bildirir; Kur'an'da geçmez |
| نثخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir |
| نخث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثخن | Merkez | Ağırlaştırma ve hareketsiz kılma | Karşı tarafı direnç gösteremeyecek ve ayağa kalkamayacak ölçüde güçsüz bırakma | Hem fiziksel yoğunluğu hem de askeri ve fiili kesin üstünlüğü ifade eder |
| [ثقل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md) | Komşu | Ağırlık ve yük taşıma | Sadece kütlesel ve hacimsel ağırlığı ifade eder; düşmanı çökertme kastı içermez | Varlıkların tartıda ağır gelmesi veya sorumluluğun zorluğu için kullanılır |
| [غلب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md) | Komşu | Üstünlük ve galibiyet | Çatışmada üstün gelmeyi bildirir; ancak mağlubun tamamen etkisiz kılındığını garanti etmez | Üstünlük geçici veya kısmi olabilir, kök nihai takatsizliğe odaklanmaz |
| [قهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Zorla boyun eğdirme | Karşı iradeyi baskı ve kudretle sindirmektir; mutlaka fiziki çöküş gerektirmez | Otoriter bir sindirme ve irade kırma eylemidir |
| [خفف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) | Zıt | Hafiflik ve serbestlik | Ağırlıktan, yükten ve kısıtlamadan kurtularak kolayca hareket edebilme durumu | ثخن kökünün gerektirdiği hantallık ve durma halinin tam karşıtıdır |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثخن | Koyulaşmak, ağırlaşmak, takatsiz bırakmak | Kökün hem fiziksel akışmazlık hem de düşmanı kımıldayamaz hale getirme yönünü kapsar | Kesin |
| Latince | Condensare, debilitare, profligare | Yoğunlaştırmak, felce uğratmak, yere sermek | Condensare fiziksel koyuluğu; profligare ise ordunun belini kırıp dağıtmayı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To thicken, to incapacitate, to subdue thoroughly | Yoğunlaşmak, iş göremez kılmak, kesin üstünlük sağlamak | Incapacitate hareket yeteneğini elinden almayı, subdue ise siyasi/askeri boyun eğdirmeyi verir | Güçlü |
| Almanca | Eindicken, kampfunfähig machen, niederwerfen | Kıvamlaşmak, savaş dışı bırakmak, yere sermek | Kampfunfähig machen askeri anlamdaki takatsiz bırakma nüansını birebir taşır | Güçlü |
| Fransızca | Épaissir, neutraliser, subjuguer | Kalınlaştırmak, etkisiz hale getirmek, sindirmek | Neutraliser eylemsiz kılma ve tehdidi sıfırlama yönünü karşılar | Güçlü |

المصدر: Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Gesenius.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يُثْخِنَ فِي الْأَرْضِ | Yeryüzünde nizamı sağlamlaştırmak, fitne odağının direncini kırıp otoriteyi yerleşik kılmak | Hukuki ve siyasi nizam henüz oturmadan, sırf maddi fidye gayesiyle esir alma eğiliminin eleştirildiği bağlam (Enfâl [8:67](https://lisan.digital/ar/ayet/8:67.md)) |
| أَثْخَنْتُمُوهُمْ | Sıcak çatışmada düşmanın savaşma iradesini ve gücünü felce uğratmak | Savaş meydanında henüz aktif tehlike sürerken erken esir almayı yasaklayıp mutlak hakimiyet sonrasına bağlayan hüküm (Muhammed [47:4](https://lisan.digital/ar/ayet/47:4.md)) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvetin siyasi ve toplumsal misyonu | Peygamberlerin dünyevi zafer veya menfaat için değil, hakkı yerleşik kılmak için otorite kurma zorunluluğu | İlahî adaletin tecellisi için yeryüzünde bâtılın mukavemetini kırma gayesi |
| Fıkıh | Savaş hukuku ve esirler ahkâmı (Siyer) | Savaş devam ederken esir alınıp alınamayacağı ve esir alma işleminin meşruiyet şartı | Karşı kuvvet tam olarak etkisizleştirilip savaş alanı kontrol altına alınmadan esir bağı vurulamayacağı ilkesi |
| Tefsir | Enfâl [8:67](https://lisan.digital/ar/ayet/8:67.md) ve Muhammed [47:4](https://lisan.digital/ar/ayet/47:4.md) ayetlerinin nüzul hikmeti | «İshân» kelimesinin salt çok adam öldürmek mi yoksa düşmanı savaşamaz hale getirip sindirmek mi olduğu | Kan dökme hırsından arındırılmış, savaşı sonlandırmayı amaçlayan kesin askeri hakimiyet |
| Hadis | Gazve ve esir taksimi rivayetleri | Bedir esirleri konusunda vahyin getirdiği itap ve stratejik öncelikler | Henüz kurumsallaşmamış bir devletin fidye tamahıyla zaferi riske atmaması gereği |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhidin yeryüzünde fitneden arınarak yerleşmesi | Dini nizama yönelik açık ve fiili tehditlerin ortadan kaldırılması | Hakikatin önündeki zorba engelleri etkisiz kılma | Din ancak zulüm ve tecavüz odaklarının mukavemeti kırıldığında güvenle yaşanabilir | Güçlü |
| İlmi | Bir teorinin veya metodolojinin tam temellendirilmesi | Kanıtların şüpheye yer bırakmayacak biçimde sağlamlaştırılması | Belirsizliği ve kuşkuyu felce uğratma | Bilimsel sav, karşı tezlerin direncini tamamen kıracak bir metodolojik yoğunluğa ulaşmalıdır | Muhtemel |
| Siyasi | Devlet otoritesinin ve kamu güvenliğinin tesisi | Kamu düzenini bozan isyan veya tecavüzün belinin kırılması | Kaosu durdurup istikrarı kalıcı kılma | Siyasi otorite, caydırıcılığını göstermeden ve tehditleri tamamen yatıştırmadan gevşeyemez | Kesin |
| İktisadi | Savaş ekonomisi ve ganimet/fidye öncelikleri | Anlık mali gelir yerine uzun vadeli güvenlik sermayesini önceleme | Erken kâr güdüsünün stratejik hedefleri bozmasını engelleme | Düşman henüz sahadan silinmeden fidye gelirine tamah etmek iktisadi ve askeri intihardır | Güçlü |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Viskozite artışı ve dinamik dengenin sönümlenmesi (damping) | Akışkanlar mekaniğinde bir sıvının viskozitesi arttıkça iç sürtünme yükselir ve kinetik enerji sıfırlanarak hareket durur; askeri ishan da karşı tarafın kinetiğini sıfırlamaktır | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Çatışma çözümü ve kapasite nötralizasyonu (incapacitation) | Hukuk ve kriminolojide bir failin suç işleme yeteneğinin fiilen elinden alınması veya savaş sosyolojisinde karşı tarafın savaşma kapasitesinin tamamen çökertilmesi | Kesin |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İshân kavramını modern şiddet diliyle sırf kitle imhası, acımasız kırım veya kan dökme arzusu olarak tercüme etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Karşı tarafın savaş aygıtını ve saldırı iradesini felce uğratarak savaşı mutlak biçimde sona erdirme ve kalıcı barış zeminini kurma stratejisi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İslam'ın savaş ahlakını barbarca bir intikam öğretisi gibi görmek ya da tersine, sıcak çatışma anında erken merhamet ve fidye tamahı yüzünden zafiyeti ve yeni saldırıları davet etmek |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın güvenlik, savaş hukuku ve devlet inşası konusundaki gerçekçi ve stratejik yaklaşımını gösterir; dindarlığın pasif bir saflık değil, adaleti koruyacak caydırıcı bir güç gerektirdiğini açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Bedir sonrası esirler meselesini düzenleyen Enfâl [8:67](https://lisan.digital/ar/ayet/8:67.md) ile savaş anındaki taktik kuralları ve esir alma zamanlamasını belirleyen Muhammed [47:4](https://lisan.digital/ar/ayet/47:4.md) ayetlerinde merkezi hükümdür. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Savaştayken düşman henüz tehlike olmaktan çıkmamışken esir alıp fidye peşine düşme zaafını ve kavramın acımasız bir vahşet çağrısı olduğu yönündeki oryantalist/şiddet yanlısı sığ okumaları düzeltir. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Sıvının kaynayarak veya kıvam bağlayarak akışkanlığını kaybetmesi, kumaşın sık dokunup kalınlaşması, bir gövdenin hareket edemeyecek derecede ağırlaşması.
- Soyut anlam: Bir nizamın, gücün veya iradenin, karşıt unsurların dinamizmini ve mukavemetini tamamen kırarak kendi yerleşik otoritesini ve sükunetini kurması.
- Sistematik karşılık: Çatışma ortamında tehdidin kesin biçimde sönümlenmesi, güvenlik açığının kapatılması ve hukuki/siyasi istikrarın anlık menfaatlerin önüne geçirilmesi.
- LaTeX modeli: $$\lim_{t \to T} v(t) = 0 \iff \int_{0}^{T} \mu(t) \, dt \ge K \implies \frac{d\Omega}{dt} = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $v(t)$ hasım odağın hareket ve saldırı hızını, $\mu(t)$ kökün temsil ettiği baskı, direnç kırma ve yoğunlaştırma kuvvetini (viskozite ve caydırıcılık katsayısı) gösterir. Zaman $T$ anına vardığında bu direnç katsayısının birikimli etkisi eşik değer olan $K$ seviyesini aştığında hız sıfırlanır ($v=0$). Bunun sonucunda çatışma ve fitne dinamiklerinin türevi sıfıra inerek nizamın kararlı dengesi ($\frac{d\Omega}{dt}=0$) temin edilmiş olur.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٢)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%AE%D9%86/occurrences?meal=IK

### [الأنفال ٨:٦٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/ayet/8:67.md) — يُثْخِنَ

مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الْأَرْضِ تُرِيدُونَ عَرَضَ الدُّنْيَا وَاللَّهُ يُرِيدُ الْآخِرَةَ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

### [محمد ٤٧:٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/ayet/47:4.md) — أَثْخَنْتُمُوهُمْ

فَإِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ حَتَّى إِذَا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثَاقَ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاءً حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزَارَهَا ذَلِكَ وَلَوْ يَشَاءُ اللَّهُ لَانْتَصَرَ مِنْهُمْ وَلَكِنْ لِيَبْلُوَ بَعْضَكُمْ بِبَعْضٍ وَالَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمَالَهُمْ

## المعاجم (١٣)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

Sehyn sıcak yemek demektir. Sahan ısıtmak demektir. Sehn sıcak savaş demektir.
“Sehn” “sin” ile suyu ısıtmaya yarayan bir tür kap, kazan, sahan; sonra “peltek se” ile “ishan”  kaynatmak, kızartmak anlamları ile savaşta galip gelmek anlamlarına gelir.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب الخاء والثاء والنون معهما
ث خ ن، خ ن ث يستعملان فقط ثخن: ثَخُنَ الشيء ثَخانةً والرجل الحليم الرزين: ثَخينٌ.
والثوبُ المكتنزُ اللحمة والسدَى من جودة نسجه : ثَخين. وقد أَثْخَنْتُهُ أي: أَثْقَلْتُه.
وأَثْخَنَ الرجلُ إذا اتخذ شيئاً ثخيناً، أما ما به ثَخانةٌ وثِخَنٌ.
خنث: الخُنْثَى: وهو الذي ليس بذكر ولا أُنْثَى، ومنه أُخِذَ المُخَنَّثُ.
ويقال: بل سمي لتكسره كما يَخْنَثُ السقاء والجوالق إذا عطفته.
وخَنَثْتُ فم القربة فانخَنَثَتْ هي.
ويقال للمُخَنَّثِ: يا خُناثةُ ويا خُنَيْثَةُ.
ويقال للرجل: يا خُنَثُ، وللمرأة: يا خَنَاثِ، على بناء: لكع ولكاع.
وتَخنَّثَ: فعل فعلهم.
والخِنْثُ: باطن الشدق عند الأضراس من فوق وأسفل.
ونهي عن اختِناثِ الأسقية، وهو كسر أفواهها.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

ثَخُنَ الشيء ثَخانَةً، أي غلُظَ وصلب، فهو ثَخينٌ.
ورجل ثَخينُ السلاحِ، أي شاكٍ. وأَثْخَنَتْهُ الجراحة: أوهَنَتْه. ويقال أَثْخَنَ في الأرض قتيلاً، إذا أكثَرَ.

### [تهذيب اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/sozluk/tehzib.md) — الأزهري · القرن ١٠

خ ث ن
خنث ، ثخن
استعمل من وجوهه : خنث ، ثخن .
ثخن : قال الليث : ثَخُنَ الشيءُ . . يَثْخُنُ ثخَانةً
والرّجلُ الحليمُ الرَّزِينُ : ثخِينٌ .
والثوبُ المكتَنِزُ اللُّحْمَة والسَّدَى _ من
جَوْدَةِ نَسْجِه _ : ثَخِينٌ .
وقد أَثْخَنْتُه _ أي : أَثْقَلْتُه .
وقال الله جلّ وعزّ : ( حتى إذا أثخنتموهم فشدوا الوثاق ( [ محَمَّد : 4 ] .
قال أبو العباس : معناه : حتى إذا
غلبتموهم وقهَرْتموهم وكثُرَ فيهم الجِراحُ ،
فأَعْطَوْ بأَيديهم .
قال : وقال ابن الأعرابي : أثْخَنَ _ إذا
غَلَبَ وقَهَر .
وقال أبو زيد : يقال : أَثْخَنْتُ فلاناً مَعْرِفَةً _
أي : قتَلتُه مَعْرِفَةً .
ورَصَّنْتُهُ مَعْرِفةً : نحوُ الإثْخَانِ
خنث : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ) ( أَنَّهُ نَهى عَنِ
اخْتِنَاثِ الأسَاقِي ) ( .
قال أبو عُبيد : قال الأصمعيُّ : الاخْتِنَاث
أَنْ تُثْنَى أَفْوَاهُها ثمَّ يُشْرَبَ منها .
وأصل الاختناثِ : التَّكَسُّرُ والتثَنِّي ومن
هذا سُمِّي المُخَنَّثُ . . لِتَكَسُّرِه .
ومنه سمِّيَت المرأة خُنثَى .
يقول : إنها ليِّنةٌ تَتَثَنَّى .
ومنه : ) ( الْخُنْثَى ) ( الذي لَهُ ما للرِّجَالُ
وما للنِّساء .
قال : وتأويلُ الحديث _ في نهيهِ عن
اختِنَاثِ الأَسَاقِي _ : أنَّ الشُّرْبَ مِنْ
أَفْوَاهِها رُبَّمَا يُنْتِنُهَا .
وقيل : إنَّهُ لا يُؤْمَنُ أن تكون فيها حيَّةٌ ، أو
شيءٌ من الحشرات .
وقال الليث : يقال : خَنَثْتُ فمَ القِرْبَةِ
فانْخَنَث .
قال : ويقال للمُخَنَّثِ : خُنَيْثَةُ وخُنَاثةُ .
قال : ويقال للرجل : يَا خُنَثُ ، وللمرأة :
يا حَنَاثِ _ مثل : لُكَعُ ولَكَاعٍ .
قال : وتَخَنَّثَ الرجل _ إذا فَعل فِعْلَ
المخنَّث .
والخِنْثُ : باطنُ الشِّدْقِ . . عند الأضراس
من فوْقُ وَأَسفلُ .
ثعلب _ عن ابن الأعرابي _ : اطْوِ الثوبَ
على خِنَاثِهِ وراحته وغَرِّه .
وقال شمر : اطْوِ الثوبَ على أَخْنَاثِهِ _ أي :
على مَطَاوِيه . . والواحدُ خِنْثٌ .
قال : وَأَخْنَاثُ الدَّلْوِ فُرُوغُها . . الواحدُ
خِنْثٌ .
قال : وقال ابن شميل : خَنَثَ فَمَ السِّقاء :
قَلبَهُ ، داخلاً أو خارجاً .
والإخْتِنَاثُ : التَّكَسُّرُ .
وقال الليث : خَنَثْتُ السقاءَ والْجُوَالِقَ _ إذا
عطَفْتَه .
وفي حديث عائشةَ رضي الله عنها ) ( أَنَّها ذَكَرَتْ مَرَضَ
رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) وَوَفَاتَهُ . . قالت : فانْخَنَثَ
في حِجْرِي ، فمَا شَعَرْتُ حَتَّى قُبِضَ ) ( _ أي :
فانثنَى في حِجْرِها .
ويقال : ألْقَى الليلُ أَخْنَاثَهُ على الأرض .
أَخْنَاثُهُ : أي : أثناءُ ظَلاَمِه .
قال شمِر : وقال المُفَضَّلُ الضَّبِّيُّ : خَنَثَ
الرجل سقَاءَهُ يخْنِثُه خَنْثاً وخُنُوثَةً _ إذا ثَنى
فمَه ، فأخرجَ أَدَمَتهُ ، وهي الدَّاخلةُ . .
والبشَرَةُ ، وما يلي الشعْر : الخارِجةُ .
ورُوِي عن ابن عُمَرَ : أنه كان يَشْرَبُ من
الإدَاوَةِ ولا يَخْتَنِثُها ، ويسمِّيها نِفْعَةً .
أبو زيد : رجلٌ خُنْثَى ، ورِجالٌ خَنَاثَى
وخِنَاثٌ . . وأنشد قولَه :
لَعَمْرُكَ مَا الْخِنَاثُ بَنُو قُشَيْرٍ
بِنِسْوَانٍ يَلِدْنَ وَلاَ رِجَالِ

### [مقاييس اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/sozluk/mekayis.md) — ابن فارس · القرن ١١

(باب الثاء والخاء وما يثلثهما)
(ثخن) الثاء والخاء والنون يدلُّ على رَزَانة الشيءِ في ثِقَل. تقول ثَخُنَ الشيءُ ثَخَانَةً. والرّجُل الحليمُ الرّزِين ثَخِين. والثّوْب المكتنز اللُّحْمة والسَّدَى من جَوْدةِ نَسجه ثَخين. وقد أثْخَنْته أي أثْقَلْته، قال الله تعالى: ﴿حَتَّى يُثْخِنَ في الأَرْضِ﴾ [الأنفال 67] وذلك أنّ القتيلَ قد أُثْقِل حتى لا حَرَاكَ به. وتركتُه مُثْخَناً، أي وَقِيذاً(1). وقال قومٌ: يقال للأعزل الذي لا سِلاحَ معه: ثخين؛ وهو قياسُ الباب، لأنّ حركتَه تَقِلُّ، خوفاً على نَفْسه.‏
--------------ــ
(1) الوقيذ، بالذال المعجمة: الذي ضرب حتى مات. وفي الأصل: "وقيدا" تحريف.‏

ـ

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- يقال ثخن الشيء فهو ثخين: إذا غلظ فلم يسل، ولم يستمر في ذهابه، ومنه استعير قولهم: أثخنته ضربا واستخفافا. قال الله تعالى: ﴿ما كان لنبي أن يكون له أسرى حتى يثخن في الأرض﴾ [الأنفال/67]، ﴿حتى إذا أثخنتموهم فشدوا الوثاق﴾ [محمد/4].

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

ث خ ن
ثخن الشيء‏:‏ كثف وغلظ ثخناً وثخانة وثخونة وثوب ثخين وهذا ثوب له ثخن وبصر‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أثخنته الجراحات وتركه مثخناً وقيداً وأثخن في العدوّ‏:‏ بالغ في قتلهم وغلظ‏.‏
وأثخن في الأرض‏:‏ أكثر القتل وأثخن في الأمر‏:‏ بالغ فيه‏.‏
وأثخنته معرفة ورصنته معرفة إذا قتلته علماً‏.‏
وأثخنه قوله‏:‏ بلغ منه‏.‏
وامرأة مثخنة‏:‏ ضخمة‏.‏
واستثخن مني الإعياء والمرض‏:‏ غلباني واستثخن مني النوم‏:‏ غلبني‏.‏
وفلان رزين ثخين الحلم‏.‏
وهو أعزل ثخين ومؤد ثخين‏.‏

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

ثَخُنَ الشيءُ ثُخونةً وثَخانةً وثِخَناً، فهو ثَخِينٌ: كثُفَ وغُلظ وصلُبَ. وحكى اللحياني عن الأَحمر: ثَخُنَ وثَخَنَ. وثوب ثخينٌ: جيّدُ النَّسْج والسَّدى كثيرُ اللُّحْمةِ. ورجل ثَخينٌ: حَليمٌ رَزِينٌ ثَقيلٌ في مجلسه. ورجل ثَخينُ السِّلاحِ أَي شاكٍ. والثَّخَنةُ والثَّخَنُ: الثِّقْلةُ؛ قال العجاج:
حتى يَعِجَّ ثَخَناً مَنْ عَجْعَجاً.
وقد أَثْخَنَه وأَثْقَله. وفي التنزيل العزيز: حتى إذا أَثْخَنْتُموهم فشُدُّوا الوَثاق؛ قال أَبو العباس: معناه غلَبْتُموهم وكثُر فيهم الجِراحُ فأَعْطَوْا بأَيديهم. ابن الأَعرابي: أَثخَنَ إذا غلَبَ وقهَرَ. أَبو زيد: يقال أَثْخَنْتُ فلاناً معرفةً ورَصَّنْتُه معرفةً، نحوُ الإثْخان، واسْتَثْخَنَ الرجلُ: ثقُلَ من نَومٍ أَو إعْياءٍ. وأَثْخَنَ في العَدُوِّ: بالَغَ. وأَثْخَنَتْه الجِراحةُ: أَوْهَنَتْه. ويقال: أَثْخَنَ فلانٌ في الأرض قَتْلاً إذا أَكثره. وقال أَبو إِسحق في قوله تعالى: حتى يُثْخِنَ في الأَرض؛ معناه حتى يُبالِغَ في قَتْلِ أَعدائه، ويجوز أَن يكون حتى يتمكن في الأَرض. والإثْخانُ في كلّ شيء: قُوَّتُه وشدَّتُه. وفي حديث عمر، رضي الله عنه، في قوله تعالى: حتى يُثْخِنَ في الأَرض ثم أَحَلَّ لهم الغنائمَ؛ قال: الإثْخانُ في الشيء المبالغةُ فيه والإكثارُ منه. يقال: قد أَثْخَنَه المرضُ إذا اشتدَّ قُوَّتُه عليه ووَهَنَه، والمراد به ههنا المبالغةُ في قَتْل الكفار، وأَثْخَنَه الهَمُّ. ويقال: اسْتُثْخِنَ من المرض والإعْياءِ إذا غلَبَه الإعْياءُ والمرضُ، وكذلك اسْتُثْخن في النَّوْم. وفي حديث أَبي جهل: وكان قد أُثْخِنَ أَي أُثْقِلَ بالجراح. وفي حديث عليّ، كرّم الله وجهه: أَوْطأَكم إِثخانُ الجِراحةِ. وفي حديث عائشة وزينب: لم أَنْشَبْها حتى أَثْخَنْتُ عليها أَي بالَغْتُ في جَوابِها وأَفْحَمْتها؛ وقولُ الأَعشى:
عليه سِلاحُ امْرِئٍ حازِمٍ،
تَمهَّلَ في الحربِ حتى اثَّخَنْ.
أَصله اثْتَخَنَ فأَدْغم؛ قال ابن بري: اثَّخَنَ في البيت افْتَعَلَ من الثَّخانة أَي بالَغ في أَخذ العُدَّة، وليس هو من الإثْخانِ في القَتْل.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ث خ ن * * ثَخُنَ * الشيء من باب ظرف أي غلظ وصلب فهو * ثَخِينٌ * و * أَثْخَنَتْهُ * الجراحة أوهنته يقال أثخن في الأرض قتلا

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

: ( ثَخُنَ ، ككَرُمَ ، ثُخونَةً ) عن ابنِ سِيْدَه ، ( وثَخانَةً ) ، وعليه اقْتَصَرَ الجَوْهرِيُّ والأَزْهرِيُّ ، ( وثِخَناً ، كعِنَبٍ ) ؛ ) زادَه الزَّمَخْشرِيُّ : إذا ( غَلُظَ وصَلُبَ ) ، وفي المُحْكَمِ : كثُفَ ؛ زادَ الرَّاغبُ : فلم يسل ولم يَسْتَمر في ذهابِهِ ؛ ( فهو ثَخينٌ .
( وأَثْخَنَ في العَدُوِّ : بالَغَ ) في ( الجِراحَةِ فيهم ) .
( وفي الأَساسِ : بالَغَ في قَتْلِهم ، وهو مجازٌ .
ونَصّ المُحْكَم : أَثْخَنَ في العَدْوِ : بالَغَ ، هكذا هو مَضْبوطٌ ، مِن عَدا يَعْدُو .
( و ) أَثْخَنَ ( فلاناً : أَوْهَنَه ) .
( وفي التهْذِيبِ : أَثْقَلَه .
وفي الصِّحاحِ : أَثْخَنَتْه الجِراحَةُ : أَوْهَنَتْه ؛ وهو مجازٌ .
( و ) قَوْلُه تعالَى : ﴿( حتى إذا أَثْخَنْتُموهم ) فشُدُّوا الوَثاقَ﴾ .
قالَ أَبو العبَّاس : ( أَي غَلَبْتُمُوهُمْ وكثُرَ فيهم الجِراحُ ) فأَعْطَوْا بأَيْدِيهِم .
( و ) مِن المجازِ : ( الثَّخينُ ) : ) هو الرَّزِينُ ( الحليمُ ) مِن الرِّجالِ .
وفي المُحْكَم : هو الثَّقيلُ في مجْلِسِه .
( و ) مِن المجازِ : ( اسْتَثْخَنَ منه النَّوْمُ ) ، أَي ( غَلَبَهُ .
( والمُثْخَنَةُ ، كمُكْرَمَةٍ : المرأَةُ الضَّخْمَةُ ) ، وهو مجازٌ كما في الأَساسِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
ثَخَنَ ، كنَصَرَ ، لُغَةٌ في ثَخُنَ ؛ عن الأَحْمر نَقَلَه ابنُ سِيْدَه .
وثوبٌ ثَخينٌ : جَيِّدُ النِّسْجِ ؛ زادَ الأَزْهرِيُّ : والسَّدَى .
والثَّخَنُ والثَّخَنَةُ ، محرَّكَتَيْن : الثِّقْلةُ ؛ قالَ العجَّاجُ :
حتى يَعِجَّ ثَخَناً مَنْ عَجْعَجا وقالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : أَثْخَنَ إذا غَلَبَ

وقَهَرَ .
والثُّخْنُ ، بالضمِّ : مَصْدَر ثخنَ . يقالُ : ثَوْبٌ له ثُخْنٌ .
ويقالُ : تَرَكْته مُثْخَناً وَقِيذاً ، كمُكْرَمٍ .
وأَثْخَنَ في الأَرْضِ : بالَغَ في القَتْلِ .
وفي الصِّحاحِ : أَثْخَنَ في الأَرضِ قَتْلاً إذا أَكْثَرَه ؛ وقَوْل الأَعْشَى :
تَمَهَّلَ في الحربِ حتى اثَّخَنْ أَصْلُه اثْتَخَنَ فأَدْغَم .
وأَثْخَنَ في الأَمْرِ : بالَغَ .
ويقالُ لرَزِينِ العَقْلِ : هو مُثْخِنٌ ، ويكنى به أَهْل الشامِ عن الضَّحِكِ الخَفِيفِ في حَرَكاتِه .
وأَثْخَنَه قولُه : بَلَغَ منه .
وقالَ أَبو زيْدٍ : أَثْخَنْتُ فلاناً مَعْرِفَةً ، ورَصَّنْتُه مَعْرِفَةً : إذا قَتَلْتَه عِلْماً ؛ وهو مجازٌ . ويمكنُ أنْ يُؤْخذَ منه المُثْخن للمُبالِغِ في الحِكَايَةِ وإِيْراده للأَقْوالِ .
وأَثْخَنَه ضَرْباً : بالَغَ فيه .
واسْتثْخنَ بين المَرَضِ والإِعْياءِ : غَلَبَاه ، كما في الأَساسِ ، واللَّهُ تعالَى أَعْلَم .

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

ثَخُنَ
1 ثَخُنَ ثخن ثخنن , (T, S, M, Msb, K,) aor. ثَخُنَ ; (K;) and ثَخَنَ, (El-Ahmar, ISd, Msb, TA,) aor. ثَخُنَ ; (TA;) inf. n. ثَخَانَةٌ (T, S, Msb, K, &c.) and ثُخُونَةٌ (ISd, Msb, K) and ثِخَنٌ (Z, Msb, K) and ثُخْنٌ; (TA;) It (a thing, S, Msb) was, or became, thick, big, gross, or coarse; and hard, firm, stiff, tough, or strong: (S, K:) it was, or became, thick, dense, or compact: (M, TA:) [it (a garment, or piece of cloth,) was thick, or close, in texture: (see ثَخِينٌ:)] it [a semiliquid of any kind] was, or became, thick, so that it did not flow, nor continue in its passing away. (Er-Rבghib, TA.)

اثخنهُ
4 اثخنهُ أثخن أثخنه أثخننه اثخنه اثخنة ثخن [in its primary sense, He, or it, rendered it ثَخِين, i. e. thick, &c. ― -b2- And hence,] (tropical:) He, or it, (a man, JK, T, Mgh, Msb, and a wound, S, Mgh, and disease, Bd in viii. 68,) rendered him heavy: (JK, T, Bd ubi suprא, TA:) or weakened him, rendered him languid, or enervated him. (S, Mgh, Msb, K, TA.) You say, اثخنهُ ضَرْبًا (assumed tropical:) He rendered him heavy by beating: (JK:) or he beat him much, or vehemently, or excessively. (TA.) And أَثْخَنْتُهُ بِالجِراحَةِ (assumed tropical:) I weakened him, rendered him languid, or enervated him, by the wound, or wounds. (Msb.) ― -b3- اـِذَا أَثْخَنْتُمُوهُمْ, in the Kur xlvii. 4, means (assumed tropical:) When ye have made much slaughter among them: (Jel:) or when ye have made a great and vehement slaughter of them: (Bd:) or when ye have overcome them, and wounded them much, or inflicted many wounds upon them, (Abu-l-'Abbבs, K, TA,) so that they give with their hands. (Abu-l-'Abbבs, TA.) ― -b4- اثخن فِى العَدُوِّ (tropical:) He made a great, or vehement, slaughter, (A,) or a great, or vehement, wounding, (K,) among the enemy. (A, K.) ― -b5- اثخن فِى الأَرْضِ, (assumed tropical:) He made much slaughter in the earth, or land: (Bd in viii. 68, Mgh, TA: in the S, اثخن فِى الأَرْضِ قَتْلًا, which means the same: TA:) or he went against the enemy, and made a wide, or large, slaughter of them [in the land]: (Msb:) or he fought vehemently in the earth, or land. (Jel in viii. 68.) ― -b6- اثخن فِى الأَمْرِ (assumed tropical:) He exceeded the usual, or the just, bounds, or degree, in the affair; strove, or exerted himself, vigorously, or strenuously, therein; or did his utmost therein. (TA.) ― -b7- اثخنهُ قُوْلُهُ (assumed tropical:) His saying took, or had, an effect upon him; or distressed, or afflicted, him. (TA.) ― -b8- أَثْخَنْتُ فُلَانًا مَعْرِفَةً (tropical:) I knew such a one, or was acquainted with him, thoroughly, or very well. (TA.)

اثّخن
8 اثّخن أثخن أثخنن اثخن ثخن , in the saying of El-Asshא,
تَمَهَّلَ فِى الحَرْبِ حَتَّى اثَّخَنَ
[He acted deliberately in war until he became heavy, or weakened, or languid, or enervated, by wounds], is contracted by idghבm from اثْتَخَنَ. (S, TA.)

استثخن مِنْهُ النَّوْمُ
10 استثخن مِنْهُ النَّوْمُ استثخن منه النوم (tropical:) Sleep overcame him. (JK, K, TA.) استثخن بَيْنَ المَرَضِ وَالاـِعْيَآءِ (tropical:) He became overcome by [lit. between] disease and fatigue. (A, TA.)

ثُخْنٌ
ثُخْنٌ ثخن ثخنن an inf. n. of ثَخُنَ: [commonly used as a simple subst., meaning Thickness, &c.:] one says ثُوْبٌ لَهُ ثُخْنٌ [A garment, or piece of cloth, having thickness, or closeness, of texture]. (TA.)

ثَخَنٌ
ثَخَنٌ ثخن ثخنن i. q. نقلة [app. a mistranscription for ثَقْلَةٌ or ثَقَلَةٌ, meaning (assumed tropical:) A heaviness in the chest or body, or a heaviness and langour, or a heaviness on the heart]; as also ↓ ثَخَنَةٌ: El-'Ajjבj says,
حَتَّى يَعِجَّ ثَخَنًا مَنْ عَجْعَجَا
[app. meaning So that he who cries out cries out by reason of heaviness, &c.]: (TA: [this saying is also cited in the S, in art. عج; but there, in one copy, I find ثَخِنًا; and in another, ثِخَنًا; and in both, مِنْ instead of مَنْ:]) and hence he received the surname of العَجَّاج: (S and TA in art. عج:) so says IDrd. (TA in that art.) [Golius explains ثَخَنٌ as meaning “ crassities, spissitudo; ” on the anthority of Ibn-Maaroof and Ibn-Beytבr; but I suspect that he found ثَخَنٌ in their works written for ثُخْنٌ or ثِخَنٌ, both inf. ns. of ثَخُنَ.]

ثَخَنَةٌ
ثَخَنَةٌ ثخن ثخنه ثخننه ثخنة : see ثَخُنٌ.

ثَخِينٌ
ثَخِينٌ ثخين part. n. of ثَخُنَ; (S, Msb;) Thick, big, coarse, or gross; and hard, firm, stiff, tough, or strong: (S:) [thick, dense, or compact: &c.: see 1: pl. ثِخَانٌ.] You say ثَوْبٌ ثَخِينٌ A garment, or piece of cloth, thick, or close, or full, in texture, and, as Az adds, in warp. (TA.) ― -b2- Applied to a man, Completely armed: (KL:) or ثَخِينُ السِّلَاحِ has this meaning. (S.) ― -b3- Also (JK, TA) (tropical:) Forbearing, clement, grave, sedate, or calm: (JK, K, * TA: [in some copies of the K, الحَكِيمُ is erroneously put for الحَلِيمُ:]) in the M, heavy in his sitting-place. (TA.)

مُثْخَنٌ
مُثْخَنٌ مثخن [pass. part. n. of 4, q. v.]. You say, تَرَكْتُهُ مُثْخَنًا وَقِيذًا [I left him weakened, languid, enervated, or much wounded; beaten until he was at the point of death]. (TA.) ― -b2- (assumed tropical:) Forbearing, clement, grave, sedate, or calm, in mind, or intellect. (TA.) [See also ثَخِينٌ.] ― -b3- Metonymically applied by the people of Syria to (tropical:) One who causes laughter; who is quick, brisk, or lively, in his motions. (TA.)

مُثْخِنٌ
مُثْخِنٌ مثخن (assumed tropical:) One who exceeds the usual, or the just, bounds, or who does his utmost, in narration, and in the rehearsal of sayings. (TA.) ― -b2- And, with ة, (tropical:) A large, corpulent, fleshy, woman. (JK, A, K.)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

ثَخَُنَ
ثَخَُنَ U ( n. ac. ثِخْن 2 ,  ثِخَن 7 ,  ثَخَاْنَة 22t ,  ثُخُوْنَة 27t ),
a.  Was or became big, thick, coarse, tough, hard.

أَثْخَنَ
أَثْخَنَ IV ,
a.  Rendered languid, exhausted.

b.  Struck, hit; wounded.

c.  [ acc. or Fī ], Discomfited, routed, slaughtered, made havoc amongst.

d.  [ Fī ], Exerted himself, did his utmost in.

اِثْتَخَنَ
اِثْتَخَنَ VIII ( v ),
a.  Was exhausted ( by wounds ).

اِسْتَثْخَنَ
اِسْتَثْخَنَ X
a.  [ Min ], Weighed down, overpowered ( sleep ).

ثُخْن
ثُخْن 3 ,  ثِخَن 7 ,
a.  Thickness; coarseness; toughness.

ثَخَاْنَة
ثَخَاْنَة 22t ,
a.  Coarseness, vulgarity, rudeness, roughness.

ثَخِيْن
ثَخِيْن 25 , ( pl. ثُخَنَآءُ 43 ),
a.  Thick, coarse, tough.

b.  Completely or heavily ( armed ).

c.  Grave, sedate.

d.  Bore, heavy company.

ثُخُوْنَة
ثُخُوْنَة 27t ,
a.  see 3 .

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

ثخن
ثَخُنَ - يَثْخُنُ - أَثْخَنَ - يُثْخِنُ
ثَخُنَ - يَثْخُنُ + الكائن أو الشيء أو الأمر: يصبح بطيء الحركه والسيلان، وذلك لثقل حمولته وغلظة قوامه وصلابته وكثافته: يصبح في وضع يصعب عليه فيه الحركة والفعل، بسبب ضعف قوته وليونته وكثرة حمولته
أَثْخَنَ - يُثْخِنُ + كائن + كائناً أو شيئاً: على وزن " أفعل" من" ثَخُنَ - يَثْخُنُ " جعله " يَثْخُنُ ": جعله يصبح في وضع يصعب عليه فيه الحركة والفعل، بسبب ضعف ليونته وكثرة حمولته
﴿ما كان لنبي أن يكون له أسرى حتى يثخن في الأرض﴾: حتى يثخن عدوه وخصمه: حتى يقهر عدوه فيصير تقيل الحركة وبطيئها وضعيف القدرة على الانتقال والحركة
﴿حتى إذا أثخنتموهم فشدوا الوثاق﴾: المعنى السابق نفسه: حتى إذا أثخنتم الذين كفروا فشدوا الوثاق:حتى إذا قهرتموهم فأصبحوا ثقيلوا الحركة وضعيفوا القدرة على الانتقال والإغارة عندها خذوا منهم أسرى وشدوا وثاقهم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الصعوبة والبطء والثقل في سير الفعل وتقدمه بعد بدئه"، وهي:
كَدا - يَكْدُوْ، نَكِدَ - يَنْكَدُ، عَسِرَ- يَعْسَرُ (عَسُرَ- يَعْسُرُ)، ثَخُنَ - يَثْخُنُ، بَطُؤَ - يَبْطُؤُ، مَهَلَ - يَمْهُلُ
أثخن - يثخن
 	﴿ما كان لنبي أن يكون له أسرى حتى يثخن في الأرض تريدون عرض الدنيا والله يريد الآخرة والله عزيز حكيم(67)﴾ الأنفال ﴿فإذا لقيتم الذين كفروا فضرب الرقاب حتى إذا أثخنتموهم فشدوا الوثاق فإما منا بعد وإما فداء حتى تضع الحرب أوزارها ذلك ولو يشاء الله لانتصر منهم ولكن ليبلو بعضكم ببعض والذين قتلوا في سبيل الله فلن يضل أعمالهم(4)﴾ محمد
مختار الصحاح
● [ثخن] ث خ ن: ثَخُنَ الشيء من باب ظرف أي غلظ وصلب فهو ثَخِينٌ و أَثْخَنَتْهُ الجراحة أوهنته يقال أثخن في الأرض قتلا
الراغب
ثخن
يقال ثخن الشيء فهو ثخين: إذا غلظ فلم يسل، ولم يستمر في ذهابه، ومنه استعير قولهم: أثخنته ضربا واستخفافا. قال الله تعالى: }ما كان لنبي أن يكون له أسرى حتى يثخن في الأرض﴿[الأنفال/67]،﴾حتى إذا أثخنتموهم فشدوا الوثاق{ [محمد/4].
ملخص اللسان
1.     ثَخُنَ الشيءُ ثُخونةً وثَخانةً وثِخَناً، فهو ثَخِينٌ: كثُفَ  وغُلظ وصلُبَ.
2.     وثوب ثخينٌ: جيّدُ النَّسْج والسَّدى كثيرُ اللُّحْمةِ.
3.     والثَّخَنةُ والثَّخَنُ: الثِّقْلةُ؛
4.     أَثخَنَ إذا غلَبَ وقهَرَ.
5.     والإثْخانُ في كلّ شيء: قُوَّتُه وشدَّتُه.
6.     واسْتَثْخَنَ الرجلُ: ثقُلَ من نَومٍ أَو إعْياءٍ.
7.     وأَثْخَنَتْه الجِراحةُ: أَوْهَنَتْه.
8.     أُثْخِنَ أَي أُثْقِلَ بالجراح.
9.     أَثْخَنَ فلانٌ في الأرض قَتْلاً إذا أَكثره.
10.                        حتى  يُثْخِنَ في الأَرض؛ معناه حتى يُبالِغَ في قَتْلِ أَعدائه،
11.                        وأَثْخَنَ في العَدُوِّ: بالَغَ.
12.                        الإثْخانُ في الشيء المبالغةُ فيه والإكثارُ منه.
13.                        قد أَثْخَنَه المرضُ إذا اشتدَّ قُوَّتُه عليه ووَهَنَه،
14.                        ورجل ثَخينٌ: حَليمٌ رَزِينٌ ثَقيلٌ  في مجلسه.
15.                        ورجل ثَخينُ السِّلاحِ أَي شاكٍ.
16.                        لم أَنْشَبْها حتى أَثْخَنْتُ عليها أَي بالَغْتُ في جَوابِها وأَفْحَمْتها؛
17.                         اثَّخَنَ في البيت أَي بالَغ في أَخذ العُدَّة،
لسان العرب
● - ثخن: ثَخُنَ الشيءُ ثُخونةً وثَخانةً وثِخَناً، فهو ثَخِينٌ: كثُفَ       وغُلظ وصلُبَ. وحكى اللحياني عن الأَحمر: ثَخُنَ وثَخَنَ. وثوب ثخينٌ: جيّدُ       النَّسْج والسَّدى كثيرُ اللُّحْمةِ. ورجل ثَخينٌ: حَليمٌ رَزِينٌ ثَقيلٌ       في مجلسه. ورجل ثَخينُ السِّلاحِ أَي شاكٍ. والثَّخَنةُ والثَّخَنُ:       الثِّقْلةُ؛ قال العجاج:       حتى يَعِجَّ ثَخَناً مَنْ عَجْعَجاً.       وقد أَثْخَنَه وأَثْقَله. وفي التنزيل العزيز: حتى إذا أَثْخَنْتُموهم       فشُدُّوا الوَثاق؛ قال أَبو العباس: معناه غلَبْتُموهم وكثُر فيهم       الجِراحُ فأَعْطَوْا بأَيديهم. ابن الأَعرابي: أَثخَنَ إذا غلَبَ وقهَرَ. أَبو       زيد: يقال أَثْخَنْتُ فلاناً معرفةً ورَصَّنْتُه معرفةً، نحوُ الإثْخان،       واسْتَثْخَنَ الرجلُ: ثقُلَ من نَومٍ أَو إعْياءٍ. وأَثْخَنَ في       العَدُوِّ: بالَغَ. وأَثْخَنَتْه الجِراحةُ: أَوْهَنَتْه. ويقال: أَثْخَنَ فلانٌ       في الأرض قَتْلاً إذا أَكثره. وقال أَبو إِسحق في قوله تعالى: حتى       يُثْخِنَ في الأَرض؛ معناه حتى يُبالِغَ في قَتْلِ أَعدائه، ويجوز أَن يكون حتى       يتمكن في الأَرض. والإثْخانُ في كلّ شيء: قُوَّتُه وشدَّتُه. وفي حديث       عمر، رضي الله عنه، في قوله تعالى: حتى يُثْخِنَ في الأَرض ثم أَحَلَّ لهم       الغنائمَ؛ قال: الإثْخانُ في الشيء المبالغةُ فيه والإكثارُ منه. يقال:       قد أَثْخَنَه المرضُ إذا اشتدَّ قُوَّتُه عليه ووَهَنَه، والمراد به ههنا       المبالغةُ في قَتْل الكفار، وأَثْخَنَه الهَمُّ. ويقال: اسْتُثْخِنَ من       المرض والإعْياءِ إذا غلَبَه الإعْياءُ والمرضُ، وكذلك اسْتُثْخن في       النَّوْم. وفي حديث أَبي جهل: وكان قد أُثْخِنَ أَي أُثْقِلَ بالجراح. وفي       حديث عليّ، كرّم الله وجهه: أَوْطأَكم إِثخانُ الجِراحةِ. وفي حديث عائشة       وزينب: لم أَنْشَبْها حتى أَثْخَنْتُ عليها أَي بالَغْتُ في جَوابِها       وأَفْحَمْتها؛ وقولُ الأَعشى:       عليه سِلاحُ امْرِئٍ حازِمٍ،       تَمهَّلَ في الحربِ حتى اثَّخَنْ.       أَصله اثْتَخَنَ فأَدْغم؛ قال ابن بري: اثَّخَنَ في البيت افْتَعَلَ من       الثَّخانة أَي بالَغ في أَخذ العُدَّة، وليس هو من الإثْخانِ في القَتْل.
مقاييس اللغة:
(ثخن) الثاء والخاء والنون يدلُّ على رَزَانة الشيءِ في ثِقَل. تقول ثَخُنَ الشيءُ ثَخَانَةً. والرّجُل الحليمُ الرّزِين ثَخِين. والثّوْب المكتنز اللُّحْمة والسَّدَى من جَوْدةِ نَسجه ثَخين. وقد أثْخَنْته أي أثْقَلْته، قال الله تعالى: ﴿حَتَّى يُثْخِنَ في الأَرْضِ﴾ [الأنفال 67] وذلك أنّ القتيلَ قد أُثْقِل حتى لا حَرَاكَ به. وتركتُه مُثْخَناً، أي وَقِيذاً(1). وقال قومٌ: يقال للأعزل الذي لا سِلاحَ معه: ثخين؛ وهو قياسُ الباب، لأنّ حركتَه تَقِلُّ، خوفاً على نَفْسه.‏
القاموس المحيط:
ثَخُنَ، ككَرُمَ، ثُخونَةً وثَخانَةً وثِخَناً، كعِنَبٍ غَلُظَ وصَلُبَ، فهو ثَخِينٌ. وأثْخَنَ في العدُوِّ بالَغَ الجِراحَةَ فيهم، و فلاناً أوْهَنَهُ. و " حتى إذا أَثْخَنْتُموهم " ، أَي غَلَبْتُمُوهُمْ، وكثُرَ فيهم الجِراحُ.
والثَّخِينُ: الحليمُ. واسْتَثْخَنَ منه النوْمُ: غَلَبَهُ. والمُثْخَنَةُ، كمُكْرَمَةٍ: المرأةُ الضَّخْمَةُ.
تاج العروس:
( ثخن ككرم ثخونة ) عن ابن سيده ( وثخانة ) وعليه اقتصر الجوهرى والازهري ( وثخنا كعنب ) زاده الزمخشري إذا ( غلظ وصلب ) وفى المحكم كثف زاد الراغب فلم يسل ولم يستمر في ذهابه ( فهو ثخين وأثخن في العدو بالغ ) في ( الجراحة فيهم ) وفى الاساس بالغ في قتلهم وهو مجاز ونص المحكم أثخن في العدو بالغ هكذا هو مضبوط من عدا يعدو ( و ) أثخن ( فلانا أوهنه ) وفى التهذيب أثقله وفى الصحاح اثخنته الجراحة أو هنته وهو مجاز ( و ) قوله تعالى ( حتى إذا أثخنتموهم ) فشدو الوثاق قال أبو العباس ( أي غلبتموهم وكثر فيهم الجراح ) فأعطوا بأيديهم ( و ) من المجاز ( الثخين ) هو الرزين ( الحليم ) من الرجال وفى المحكم هو الثقيل في مجلسه ( و ) من المجاز ( استثخن منه النوم ) أي ( غلبه والمثخنة كمكرمة المرأة الضخمة ) وهو مجاز كما في الاساس * ومما يستدرك عليه ثخن كنصر لغة في ثخن عن الاحمر نقله ابن سيده وثوب ثخين جيد النسج زاد الازهرى والسدى والثخن والثخنة محركتين الثقلة قال العجاج * حتى يعج ثخنا من عجعجا * وقال ابن الاعرابي أثخن إذا غلب وقهر والثخن بالضم مصدر ثخن يقال ثوب له ثخن ويقال تركته مثخنا وقيدا كمكرم وأثخن في الارض بالغ في القتل وفى الصحاح أثخن في الارض قبلا إذا أكثره وقول الاعشى * تمهل في الحرب حتى أثخن * أصله اثتخن فأدغم وأثخن في الامر بالغ ويقال لرزين العقل هو مثخن ويكنى به أهل الشام عن الضحك الخفيف في حركاته وأثخنه قوله بلغ منه وقال أبو زيد أثخنت فلانا معرفة ورصنته معرفة إذا قتلته علما وهو مجاز ويمكن ان يؤخذ منه المثخن للمبالغ في الحكاية وايراده لئلا قوال وأثخنه ضربا بالغ فيه واستثخن بين المرض والاعياء غلباه كما في الاساس والله تعالى أعلم
