# جذر جثو (ج-ث-و)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AB%D9%88

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

معناه في القرآن: Diz çökenler

- الحروف: ج - ث - و
- في القرآن: الورود: ٣ · الآيات: ٣ · الصيغ: ٢
- المعاجم: ٦
- تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: جثو and جثى

## الصيغ (٢)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [جِثِيًّا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/siga/%D8%AC%D9%90%D8%AB%D9%90%D9%8A%D9%8B%D9%91%D8%A7.md) | فُعُولًا | Diz çökenler | ٢ | ٢ | [١٩:٦٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/ayet/19:68.md) |
| [جَاثِيَةً](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%AB%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَاعِلَةً | Diz çöken | ١ | ١ | [٤٥:٢٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/ayet/45:28.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ١٨ (الإجمالي: ٢٤)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [حضر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
2. [حول](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir
3. [حشر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
4. [وذر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
5. [نجو](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Özel konuşmak
6. [جهم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
7. [شطن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
8. [أمم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Emam ön demektir
9. [جزي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
10. [دعو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
11. [وقي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
12. [كتب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
13. [ظلم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Zalimler
14. [رأي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
15. [عمل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
16. [يوم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · “Yemm” durgun akan su demektir
17. [ربب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Ribve, tümsek demektir
18. [كون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Kevn, tepe demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جثو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [جثم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%85.md), [خضع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B9.md), [سجد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md), [ركع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [قام](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%A7%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Dizleri bükerek yere yığılmak, bedeni toplayıp diz üstü çökmek ve toprak yığını oluşturmak |
| Çekirdek Özet 2 | Kıyamet günü hesap ve ceza dehşeti karşısında acziyet içinde diz üstü yığılma |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi otorite ve adalet huzurunda beşeri direncin sıfırlanarak yargıya hazır hale gelişi |
| Kritik Hata Riski | Anlamın sıradan bir ibadet veya dinlenme oturuşu sanılıp taşıdığı dehşet, çaresizlik ve yargılanma boyutunun ıskalanması |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جث | Bir kütlenin zemine yığılması, gövdenin toplanıp hareketsiz kalması veya kökünden koparılıp yere serilmesi ([جثث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%AB%D8%AB.md), [جثم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%85.md)) | و | Yığılma ve çökme eylemini dikey hareketin durdurulup dizler üzerine sabitlenmesi ve yönlü bir duruşa bürünmesi yönünde daraltır |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bedensel ağırlığın ve uzuvların bir araya getirilip toplanması |
| ث | İşaret, sınır (ikiz harf ت temelinde sesin sürtünmeli yoğunlaşmasıyla türetme) | Hareketin sınırlandırılması, dik duruşun kesilerek zeminde bir eşiğe dayanması |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, sabitleme | Dizlerin zemine raptedilmesi, gövdenin bulunduğu noktaya çakılıp sabitlenmesi |
| جثو | Toplanan bedensel kütlenin sınırlandırılıp dizler üzerinden zemine sabitlenmesi ve diz çöküş |  |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Diz kapakları üzerine çöküp kalçayı yerden kaldırmak suretiyle yere yığılmak; mezar üzerine toplanan küçük toprak ve taş yığını |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde mezar üzerine yığılmış toprak kümesi (el-cüsve) anlamında geçer: ترى جثوتين من تراب عليهما / صفائح صم من صفيح منضد |
| Erken Arapça kullanım | Yargılanma ve davalaşma anında hasmın ve hakimin önüne diz çökme bağlamında hadiste geçer: أنا أول من يجثو للخصومة بين يدي الله تعالى يوم القيامة |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça جثو kökü, Sami dillerinde gövdenin bir yere çökmesi, kütleleşmesi veya zemine doğru bükülüp sabitlenmesi semantiğine bağlanan kök ailesine aittir. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan c-t-v dizilimi yerine gövde, kütle ve cismani yığılmayı anlatan g-v-y / g-w-p kökleri ve bükülme/çökme belirten k-r-ʿ kökü işlev görürken, Güney Sami (Arapça) kolunda kök, bedenin özellikle diz eklemleri üzerinde katlanıp yığılmasını ve küçük höyük/yığın biçimini ifade eden özgül bir morfolojik gelişim göstermiştir. Bu durum, çöl yaşamında mezar yapısı ve dehşet anında yere çömelme pratikleriyle birleşerek köke hem fiziksel durağanlık hem de zillet/acziyet çağrışımı kazandırmıştır.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جثو / [جثي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%8A.md) | Cüsve (toprak yığını) ile diz çökme eylemi arasındaki gövdesel kümelenme ve hareketsizlik ilişkisi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami leksikali | Kuzeybatı Sami kütle/gövde kavramlarının Arapçada diz üstü çökme pozisyonuna özelleşmesi | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

المصدر: David Cohen, Lisān al-ʿArab, Tāj al-ʿArūs.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جثو | Anlamlı | Diz üstü çökmek, yığılmak | Dizleri yere koyup dehşet veya acziyet içinde bekleme hali | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [جوث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%88%D8%AB.md) | Anlamlı | Karın kabarıklığı, şişkinlik | Göğsün veya karnın üst kısmının şişkin ve kabarık olması | Karın kütlesinin öne çıkması; Kur'an'da geçmez |
| [ثجو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%AC%D9%88.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel permütasyon |
| [ثوج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D9%88%D8%AC.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel permütasyon |
| وجث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel permütasyon |
| [وثج](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AB%D8%AC.md) | Anlamlı | Sağlam ve sıkı olmak | Atın veya bedenin etli, kalın ve kuvvetli yapıda olması | Kütlesel dolgunluk ve sağlamlık; Kur'an'da geçmez |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جثو | Merkez | Diz üstü çöküş | Korku, dehşet veya muhakeme anında dizler üzerine yığılıp kalma | Eylemsizliğe kilitlenmiş boyun eğiş |
| [جثم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%85.md) | Komşu | Yere yapışma | Göğsü ve tüm gövdeyi yere yapıştırarak hareket edemez hale gelme | Kuş veya hayvanın yere tünemesi gibi tüm gövdeyle çökme |
| [خضع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B9.md) | Komşu | Boyun eğme | Baş ve boynu öne doğru eğerek itaat ve zillet gösterme | Fiziksel çöküşten ziyade boyun ve duruşla tevazu |
| [سجد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) | Komşu | Yere kapanma | Alnı yere koyarak en üst düzeyde teslimiyet ve ibadet sergileme | İradeye dayalı, bilinçli ve en derin saygı eylemi |
| [ركع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9.md) | Komşu | Eğilme | Ayakta iken beli büküp elleri dizlere koyarak eğilme | Ayakta duruş ile çöküş arasındaki ara aşama |
| [قام](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%A7%D9%85.md) | Zıt | Doğrulma | Ayakta dikilme, harekete geçme ve direnç gösterme kabiliyeti | Bağımsız irade ve dik duruş hali |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جثو | Diz üstü çökme | Dehşet, acziyet veya yargılama karşısında dizler üzerine yığılma | Kesin |
| Latince | genuflectere, procumbere | Diz çökmek, yere yığılmak | genuflectere ibadet veya hürmet diz çöküşünü verirken procumbere korkudan yere serilmeyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | kneel, cower | Diz çökmek, sinmek | kneel yalnızca bedensel duruşu anlatırken cower dehşet kaynaklı büzülmeyi karşılar | Güçlü |
| Almanca | niederknien, kauern | Diz çökmek, çömelmek | niederknien diz üstü duruşu verir; kökteki yargı ve dehşet havasını tam kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | s'agenouiller, s'accroupir | Diz çökmek, çömelip kalmak | Fiziksel pozu karşılar ancak kökün mezar/toprak yığınıyla olan semantik bağını dışarıda bırakır | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جِثِيًّا | Cehennem çevresinde zilletle yığılmış olma | Mahşer günü inkârcıların ve suçluların cehennemin etrafında diz üstü çökmüş, kaçış imkânı kalmamış halde toplanması (Meryem [19:68](https://lisan.digital/ar/ayet/19:68.md), [19:72](https://lisan.digital/ar/ayet/19:72.md)) |
| جَاثِيَةً | Hesap anında dehşetle diz üstü bekleme | Kıyamet gününde her ümmetin kendi amel defterine çağrılırken korku ve teyakkuzla diz çökmüş hali (Câsiye [45:28](https://lisan.digital/ar/ayet/45:28.md)) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve eskatoloji | Mahşerdeki evrensel yargılamada insanların ilahi adalet huzurundaki çaresizlik konumu | Kibrin kırılması ve mutlak beşeri acziyet |
| Fıkıh | Yargılama usulü (adabü'l-kâdî) | Dava esnasında hasımların hâkim huzurunda diz çökerek oturmasının gerekliliği veya cevazı | Yargılanma ve eşitlenme pozisyonu |
| Tefsir | Kıyamet tasvirleri | Ümmetlerin diz çöküşünün azaptan mı yoksa hesabın dehşetinden mi kaynaklandığı | Kolektif korku ve teyakkuz hali |
| Hadis | Şefaat ve muhakeme rivayetleri | Kıyamet günü davanın başlaması için Allah'ın huzurunda ilk diz çökecek olanın zikredilmesi | Adalet Divanı önünde hesaplaşma başlangıcı |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi yargı ve mahşer | Mutlak teslimiyet | Direncin kırılması | İnsanın yaratıcı karşısındaki nihai ontolojik acziyetinin bedensel tescili | Kesin |
| İlmi | Yüksek hakikat huzuru | Epistemik çaresizlik | İddianın sonlanması | Mutlak kesinlik karşısında tüm göreli teorilerin ve iddiaların susması | Güçlü |
| Siyasi | Yüksek mahkeme ve otorite | Egemenlik karşısında boyun eğiş | İtirazın sıfırlanması | İlahi egemenlik tecelli ettiğinde yeryüzü otoritelerinin ve taşkınlıklarının diz çöküşü | Güçlü |
| İktisadi | Nihai hesaplaşma ve mülkiyet | İflas ve hesaba çekilme hali | Sahiplik iddiasının bitişi | Dünyevi mülkiyet iddialarının düşmesi ve hesap karşısında kolektif acziyet | Muhtemel |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kinetik enerjinin sıfırlanması ve potansiyel kuyuya düşüş | Bir parçacığın hareket serbestisini kaybederek kararlı minimum enerji noktasında hareketsiz kalması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yargısal tevkif ve kolektif anomi felci | Sosyal aktörlerin meşruiyet ve güçlerini kaybederek üstün yargı erki karşısında eylemsizliğe gömülmesi | Güçlü |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Sözcüğün sadece fiziki bir oturma biçimi veya namaz benzeri bir ritüel duruşu olarak algılanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bireysel veya ritüel bir duruş değil; tüm ümmetleri kapsayan, cehennem ve hesap dehşetiyle felç olmuş kolektif bir yargılanma konumu |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kıyamet ve mahşer sahnelerindeki kozmik dehşetin, ilahi adaletin azametinin ve inkârcı kibrin kırılışındaki dramatik ağırlığın sıradanlaştırılması |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Dünyada böbürlenen, diklenen ve otorite tanımaz tavır takınan insanın ahirette bürüneceği zorunlu duruşu en somut fiziksel tabloyla özetlediği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mahşer yargılamasını, hesap defterlerinin dağıtımını ve cehennemin çevresinde suçluların toplanmasını tasvir eden eskatolojik ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın ahirette kendi savunmasını kibirle yapabileceği veya toplulukların güçleriyle ayrıcalık kazanabileceği yanılgısını yıkar; her ümmetin diz çökeceğini gösterir. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Ağırlık merkezini diz eklemleri üzerine bırakarak zemine yığılmak, bedensel dikliği kaybedip sabit bir toprak yığını gibi hareketsizleşmek.
- Soyut anlam: İlahi kudret, yargı ve hesap dehşeti karşısında özerk iradenin ve direncin tükenerek tam bir teslimiyet ve acziyet içine düşmesi.
- Sistematik karşılık: Sistemin bütün unsurlarının serbest hareket alanının askıya alınıp merkezi adalet divanı önünde yargılanma durumuna kilitlenmesi.
- LaTeX modeli: $$\mathcal{M} : S \to \left\{ x \in \Omega \mid \mathbf{v}(x) = 0, \; E_k(x) = 0, \; \Phi(x) = \Phi_{\min} \right\}$$
- LaTeX açıklaması:

$\mathcal{M}$ ilahi muhakeme ve mahşer celbini ifade eder. $S$ başlangıçtaki bağımsız hareket eden aktörler kümesidir. $\Omega$ yargılanma alanını, $x$ alandaki fert veya ümmetleri temsil eder. $\mathbf{v}(x) = 0$ kaçış ve eylem hızının sıfırlanmasını, $E_k(x) = 0$ kinetik enerjinin ve direnç gücünün tamamen tükenişini, $\Phi(x) = \Phi_{\min}$ ise aktörün ulaştığı en düşük potansiyel seviyeyi (diz üstü çöküş ve zillet halini) simgeler.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٣)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AB%D9%88/occurrences?meal=IK

### [مريم ١٩:٦٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/ayet/19:68.md) — جِثِيًّا

فَوَرَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَالشَّيَاطِينَ ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا

### [مريم ١٩:٧٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/ayet/19:72.md) — جِثِيًّا

ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا وَنَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيهَا جِثِيًّا

### [الجاثية ٤٥:٢٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/ayet/45:28.md) — جَاثِيَةً

وَتَرَى كُلَّ أُمَّةٍ جَاثِيَةً كُلُّ أُمَّةٍ تُدْعَى إِلَى كِتَابِهَا الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

## المعاجم (٦)

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب الجيم والثاء و و ا ي ء معهما
ج و ث، ث أ ج، ج ث و، ج و ث، و ث ج
جأث:
الجأثُ: ثِقلُ المشي. يقال: أثقلهُ الحِملُ حتى جأث.
والمجؤوثُ والمجثُوث: الفزع المرعوب. وفي الحديث: "فلما رأيت جبريل جُئثت رُعباً".
ثأج:
الثُّؤاجُ: صوت النَّعجة. تأجت تثأج ثُؤاجاً. قال الكُميت:
رأيه فيهم كرأي ذوي الثَّلَّسة		في الثّائجات جُنح الظّلامِ.
جثو:
الجُثوةُ: تُرابٌ مجموع كهيئة القبر.
والجثوُ: مصدر الجاثي، والجُثُوُّ أيضاً.
جوث:
الجوث: عظيمٌ في أعلى البطن، كأنه الحُبلى، والنّهت: أجوثُ وجوثاء.
وثج:
فرسٌ وثيجٌ: قويٌّ، وقد وثُجَ وثاجةً.

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

ج ث و
جثـا علـى ركبتيـه جثـواً ورأيتـه جاثيـاً بيـن يديـه ‏"‏ وتـرى كـل أمـة جاثيـة ‏"‏ ورأيتهـم جثياً عنده‏.‏
وفي الحديـث‏:‏ ‏"‏ أنـا أول مـن يجثـو للخصومـة بيـن يـدي اللـه تعالـى يـوم القيامـة ‏"‏ وتجاثـوا على الركب وجاثى ترى جثوتين مـن تـراب عليهمـا صفائح صم من صفيح منضد

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

: ( و ( *!الجثْوَةُ ، مُثَلَّثَةً : الحِجارَةُ المَجْموعَةُ ) ، ذَكَرَ الجَوْهرِيُّ التَّثْليثَ .
وقالَ غيرُهُ : هي حِجارَةٌ مِن تُرابٍ مُتَجِمّعِ كالقَبْرِ .
وفي الحديْثِ : ( فإذا لم نَجِدْ حَجَراً جَمَعْنا *!جُثْوةً من تُرابٍ ) .
( و ) *!الجُثْوَةُ ، بالضمِّ : ( الجَسَدُ ) ، والجَمْعُ *!جُثَا ؛ عن شَمِرٍ قال :
يَوْمَ تَرَى *!جُثْوَتَه في الأَقْبُرِ ( و ) *!الجِثْوَةُ *!والجَثْوَةُ : لُغَةٌ في ( الجِذْوَةِ ) والجُذْوَةِ .
قالَ الفرَّاءُ : جَذْوَةٌ مِن النارِ *!وجَثْوَة ؛ وزَعَمَ يَعْقوب أنَّه بدلٌ .
( و ) الجُثْوَةُ : ( الوَسَطُ ) ؛ ) عن ابنِ الأَعْرابيِّ ؛ ومنه قَوْلُ دغْفَل الذُّهْليّ : والعَنْبَرُ *!جُثْوَتُها ، يَعْنِي بَدَنَ عمروِ بنِ تمِيمٍ ووَسَطَها .
( *!وِجُثَا الحَرَمِ ، بالضَّمِّ والكَسْرِ : ما اجْتَمَعَ فيه مِن ) حِجارَةِ الجِمار ، كما في الصِّحاحِ .
وقيلَ : مِن

( الحِجارَةِ التي تُوضَعُ على حُدُودِ الحَرَم . أَو ) هي ( الأَنْصابُ ) التي كانت ( تُذْبَحُ عليها الذَّبائِحُ ) ، واحِدَتُها *!جَثْوَةٌ *!وجُثْوَةٌ .
( ووَهِمَ الجَوْهرِيُّ ) في قَوْلِه : ما اجْتَمَعَ فِيه من حِجارَةِ الجمارِ ، نَبَّه عليه الصَّاغانيُّ في التّكْمِلَةِ .
( *!وجَثَا ، كدَعا ورَمَى ، *!يَجْثُو ويَجْثي ( *!جُثُوّاً *!وجُثِيّاً ، بضمِّهما ) ، ظاهِرُه أَنّه بالسكونِ فيهما بعْدَ الضمِّ وليسَ كَذلِكَ ، بل هو على فُعُول فيهما ، كما هو نَصنَ الجوهَرِيِّ وهو الصَّوابُ ؛ ( جَلَسَ على رُكْبتَيْه ) للخُصُومَةِ ونحوِها .
وفي حدِيثِ عليَ : ( أَنَا أَوَّل مَنْ يَجْثُو للخصومَة بينَ يَدَي اللَّهِ ، عزّ وجلَّ .
( أَو ) جَثَا *!جَثْواً *!وجُثُواً ، كجَذَا جَذْواً وجُذُوَّاً : إذا ( قَامَ على أَطْرافِ أَصابِعِه .
( وعدَّهُ أَبو عبيدَةَ في البَدَلِ .
وأَمَّا ابنُ جنّي فقالَ : ليسَ أَحَد الحَرْفَيْن بَدَلاً مِنَ الآخر بِل هُما لُغَتانِ .
( *!وأَجْثاهُ غيرُهُ ، وهو جاثٍ ج *!جُثِيٌّ ، بالضَّمِّ ) ؛ ) مِثْل جَلَسَ جُلوساً وقَوْم جُلُوس ؛ ( والكَسْر ) لمَا بَعْده مِن الكسْرِ ، وبهما قُرِيءَ قَوْلَهُ : ﴿ونذر الظّالمِينَ فيها *!جِثِيّاً﴾ .
وقالَ الرَّاغبُ : يصحُّ أن يكونَ جَمْعاً نَحْو باكٍ وبُكِيَ ، وأن يكونَ مَصْدراً مَوْصوفاً به .
وفي الحدِيثِ : ( فلانٌ من جُثَى جَهَنَّم ) أَي ممَّنْ *!يَجْثُو على الركَبِ فيها .
( *!وجاثَيْتُ رُكْبَتِي إلى رُكْبَتِه ) ، وفي بعضِ الصِّحاح *!جاثَيْتُه .
( *!وتَجاثَوْا على الرُّكَبِ ) في الخصُومَةِ *!مُجاثَاةً *!وجِثاءً ،

وهُما مِن المَصادِرِ الآتِيَة على غيرِ أَفْعالِها .
( *!والجَثاءُ ، كسحَابٍ : الشَّخْصُ ؛ ويُضَمُّ ) ؛ ) نَقَلَه الصَّاغانيُّ .
( و ) أَيْضاً : ( الجَزاءُ والقَدْرُ والزُّهاءُ ) . ) يقالُ : *!جُّثاءُ كذا أَي زهاؤُهم .
( و ) *!جُثَيٌّ : ( كسُمَيَ : جَبَلٌ ) بينَ فدكَ وخَيْبَرَ ؛ وضَبَطَه نَصْر كرُبَّى ، وقالَ : جَبَلٌ مِن جِبالِ أَجَأَ مُشْرفٌ على رملِ طيِّىء .
( *!وجَثَوْتُ الإِبِلَ ) والغَنَمَ *!جثواً ( *!وجَثَيْتُها ) *!جَثْياً : ( جَمَعْتُها ) ؛ ) نَقَلَهُ الصَّاغانيُّ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الجاثِيَةُ في قوْلِه تعالى : ﴿وترى كُلَّ أُمَّةٍ *!جاثِيَةً﴾ ، مَوْضوعٌ مَوْضِع الجَمْع كقوْلِكَ جماعَةٌ قائِمَةٌ وجماعَةٌ قاعِدَةٌ : قالَهُ الرَّاغبُ ؛ وبه سُمِّيَت سُورَةُ الجاثِيَة وهي التي تلي الدّخانَ .
وقالَ ابنُ شُمَيْل : يقالُ للرَّجُلِ العظيمِ *!الجُثْوَة بالضمِّ .
*!والجُثَا : الجماعَةُ ؛ ومنه الحدِيثُ : ( يصيرُونَ يَوْمَ القِيامَةِ *!جُثاً كُلُّ أُمَّةٍ تَتْبَع نَبيَّهاً .
*!والجُثْوَةُ : القَبْرُ ؛ ومنه قَوْلُ طرفَةَ :
تَرَى *!جُثْوَتَيْنِ من تُرابٍ عَلَيهما
صَفَائِحُ صُمّ من صفيحٍ مُصَمَّد ِوالجَمْعُ *!الجُثَا ، ومنه قوْلُ عدِيَ يمدَحُ النُّعْمان :
عَالِمٌ بالذي يكونُ نَقِيُّ ال
صّدْرِ عَفٌّ على *!جُثاه يحور

أَرادَ : يَنْحرُ النَّسكَ على *!جُثَا آبائِهِ ، أَي على قُبورِهم .
وقِيلَ : *!الجُثَا صَنَمٌ كانَ يُذْبَحُ له .
*!والجِثْوَةُ : الرَّبْوَةُ الصَّغيرَةُ .
وقيلَ : هي الكُومَةُ من التُّرابِ .
وفي حديثِ عامِرٍ : ( رأَيْتُ قبورَ الشّهداءِ جُثاً ) ، يعْنِي أَتْربَة مَجْموعَة .
*!والجاثِي : القاعِدُ .
وقيلَ : المُسْتَوْفِزُ على رُكْبَتَيْه ؛ عن مُجاهِد .
وقالَ أَبو معاذٍ : المُسْتَوْفِزُ الذي رَفَعَ أَلْيَتَيْه ووَضَعَ رُكْبَتَيْه .
ويُرْوى : فلانٌ من جُثا جَهَنَّم ، أَي مِن جَماعاتِ أَهل جَهَنَّم ؛ عن أَبي عبيدٍ .
وفي حديثِ إتْيان المرْأَةِ مُجَبَّاة ، رُوِي *!مُجَثَّاة ، كأَنَّه أَرادَ *!جُثِّيَتْ فهي *!مُجَثَّاة ، أَي حُمِلتْ على أَنْ *!تَجْثُو على ركَبِها .
*!والْجُثَّا : الجاثومُ بالليْل .
*!والتجاثي في اشالَةِ الحجرِ : مِثْل التَّجاذِي وسَيَأَتي .

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

#### المدخل: جثو and جثى

١
1 جَثَا ذ and جَثَى (S, Msb, K) عَلَى رُكْبَتَيْهِ, (S, Msb,) aor. ١َ٢ُ٣َ and ١َ٢ِ٣َ , inf. n. جُثُوُّ and جُثِىُّ, (S, Msb, K,) He sat upon his knees; (K, TA;) for the purpose of contention or disputation, or the like: (TA:) or جثا [and جثى] he kneeled; put himself in a kneeling posture; which is the mode of sitting of him who is contending or disputing: (AZ, Har p. 512:) [or he put down his knees upon the ground and raised his buttocks; i. e. he kneeled with his body and thighs erect, or nearly so : see جَاثٍ:] and جَثَا لِرُكْبَتِهِ he fell [upon his knee]; and جَثَوْا لِلرُّكَبِ [they fell upon the knees, and sank backwards so as to rest the body upon the keels or upon the left foot bent sideways beneath; for] جُثُوٌّ is the manner of sitting of the مُتَشَهِّد [in prayer]: (Ham p. 287:) or جَثَا, (K, TA,) inf. n. جَثْوٌ and جُثُوٌ, (TA,) he stood upon the extremities of his toes; (K;) like جَذَا; from which AO reckons it to be formed by substitution [of ث for ذ]; but IJ says that they are two dial. vars. (TA.) Aboo-Thumلmeh says,
أُخَاصِمُهُمْ مَرَّپً قَائِمًا وَأَجْثُو اـِذَا مَا جَثَوْا لِلرُّكَبْ
[I contending, or disputing, with them one time standing, and falling upon my knees when they fell upon their knees]. (Ham p. 287.) -A2- جَثَوْتُ, (Sgh, K,) inf. n. جَثْوٌ; (TA;) and جَثَيْتُ, (Sgh, K,) inf. n. جَثْىٌ; (TA;) I collected camels, and sheep or goats. (Sgh, K.)

جَاَُيْتُ رُكْبَتِى اـِلَى رُكْبَتِهِ
3 جَاَُيْتُ رُكْبَتِى اـِلَى رُكْبَتِهِ مجثمه مجثمة , (K, and so in some copies of the S,) or جَاثَيْتُهُ رُكْبَتِى اـِلَى رُكْبَتِهِ, (so in other copies of the S,) [I sat, or sat with him, with my knee to his knee, each of us sitting upon his knees, in contending or disputing: see 1]: and جَاثَيْتُهُ alone, (S voce حَاضَرْتُهُ,) [signifies the same,] inf. n. مُجَاثَاةٌ (K and TA voce مُحَاَضرَةٌ) [and جِثَآءٌ: see also 6].

اجثاهُ
4 اجثاهُ اجثاه اجثاة (S, K) He made him to sit upon his knees: [see 1:] or he made him to stand upon the extremities of his toes. (K.)

تَجَاثَوْا عَلَى الرُّكَب
6 تَجَاثَوْا عَلَى الرُّكَب تجاثوا علي الركب [They sat together upon their knees], (S, K,) in contending or disputing; inf. n. مُجَاثَاةٌ and جِثَآءٌ, which are [properly inf. ns. of 3, but are] thus used as inf. ns. of a verb to which they do not conform. (TA.) ― -b2- التَّجَاثِى فِى اـِشَالَةِ الحَجَرِ is like التَّجَاذِ ى [The vying, one with another, in lifting the stone, for trial of strength]. (TA.)

جُثًا
جُثًا جثا , or جُثًى, [pl. of جُثْوَةٌ, q. v. -A2- Also] A company, or congregated body, of men; (TA;) or so ↓ جَثْوَةٌ (Bd in xlv. 27) [or ↓ جُثْوَةٌ]: and companies, or congregated bodies, thereof. (TA.) It has the former meaning in a trad., where it is said, يَصِيرُونَ يَوْمَ القِيَامَةِ جُثًا كُلُّ أُمَّةٍ تَتْبَعُ نَبِيَّهَا [They shall become, on the day of resurrection, a company, or congregated body, each people following its prophet: or here the pl. meaning is more reasonable]: and the latter in the trad., فُلَانٌ مِنْ جُثَى جَهَنَّمَ [Such a one is of the companies, or congregated bodies, of Hell, or Hellfire], accord. to one recital: otherwise, ↓ مِنْ جُثِىِّ جَهَنَّمَ of those that sit upon the knees therein. (TA.) -A3- الجُثَا is also said to have been A certain idol, to which sacrifices were performed. (TA.)

جَثْوَةٌ
جَثْوَةٌ جث جثا جثو جثوه جثوة : see what next follows, in two places: ― -b2- and see جُثًا.

جُثْوَةٌ
جُثْوَةٌ جث جثا جثو جثوه جثوة and ↓ جِثْوَةٌ and ↓ جَثْوَةٌ Stones collected together: (S, K:) or the stones of earth collected together like the [mound over a] grave: and the first, a hillock: or a heap of earth: (TA:) or collected earth: (Ham p. 399:) or a quantity collected of earth &c.: (Ham p. 381:) and (hence, Ham p. 381) a grave: (TA, Ham pp. 381 and 399:) pl. جُثًا, (TA, Ham p. 399,) or جُثْى. (Ham ib.) It is said in a trad., رَأَيْتُ قُبُورَ الشُّهَدَآءِ جُثًا I saw the tombs of the martyrs [to be] collections of earth. (TA.) And جُثَى الحَرَمِ (pl. of جُثْوَةٌ, TA) and جِثَى الحَرَمِ (pl. of ↓ جِثْوَةٌ, TA) signify What are collected, in the sacred territory, of the stones of the جِمَار [or pebbles cast at Minè]: (S:) or this is a mistake; (K;) pointed out by Sgh in the TS: (TA:) the meaning is, what are collected together of the stones that are set [in heaps] at the limits of the sacred territory: or the أَنْصَاب [or stones set up around the Kaabeh] upon which victims were slain in sacrifice. (K, TA.) -A2- Also i. q. جَذْوَةٌ [A live coal; or piece of fire; &c.]: (K:) or so ↓ جَثْوَةٌ and ↓ جَثْوَةٌ: (TA:) or جثوةٌ مِنْ نَارٍ: (Fr, TA:) asserted by Yaakoob to be formed by substitution [of ث for ذ]. (TA.) -A3- And The middle [of a thing]. (IAar, K, TA: but omitted in the CK and in a MS. copy of the K.) -A4- And The body, with the limbs or members; syn. جَسَدٌ: (K:) or so جُثْوَةٌ: pl. جُثًى. (Sh, TA.) ― -b2- And جُثْوَةٌ, A great, or large, man. (ISh, TA.) -A5- See also جُثًا.

جِثْوَةٌ
جِثْوَةٌ جث جثا جثو جثوه جثوة : see جُثْوَةٌ, in three places.

جَثَآءٌ
جَثَآءٌ جثآء i. q. شَخْصٌ [app. as meaning A person; or the body of a man, like جُثْوَةٌ and جُثَّةٌ]; as also ↓ جُثَآءٌ. (Sgh, K.) ― -b2- [And hence, perhaps,] Incubus, or nightmare. (TA. [But in this sense it is written in the TA جثا, without ء, and without any syll. sign.]) -A2- Also i. q. جَزَآءٌ [Requital, or compensation]. (K.) ― -b2- And Quantity, measure, size, bulk, or extent; and amount, sum, or number, (K, TA,) as, for instance, of a people, or company of men. (TA.)

جُثَآءٌ
جُثَآءٌ جثآء : see the next preceding paragraph.

جَاثٍ
جَاثٍ جاث جاثي Sitting upon his knees: or standing upon the extremities of his toes: (K:) and [simply] sitting: or [kneeling with his body and thighs erect, or nearly so; i. e.] putting down his knees [upon the ground] and raising his buttocks: (TA:) [see also 1, of which it is the part. n.:] pl. جُثِىٌ and جِثِىٌّ; (K;) or these may be pls., like بُكىٌّ and بكىٌ, pls. of بَاك; or inf. ns. used as epithets [as is indicated in the S]. (Er-Rلghib, TA.) You say قَوْمٌ جُثِىٌّ [A company of men sitting upon their knees]; (S, Msb;) like as you say جَلَسَ جُلُوسًا and قَوْمٌ جُلُوسٌ. (S.) And hence, in the Kur [xix. 73], وَنَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيهَا جُثِيًّا, and جِثِيًّا also, with kesr to the ج because of the kesr of the letter following it, [And we will leave the wrongdoers therein, sitting upon their knees.] (S.) And فُلَانٌ مِنْ جُثِىِّ جَهَنَّمَ: see جُثًا. (TA.) And, in the Kur [xlv. 27], وَتَرَي كُلَّ أُمَّةٍ جَاثِيَةً (TA) And thou shalt see every people sitting upon the knees, (Bd, Jel,) in an upright posture, not at ease: (Bd:) or congregated; (Bd, Jel;) from جَثْوَةٌ signifying “ a company, ” or “ congregated body. ” (Bd.) Whence, (TA,) سُورَةُ الجَاثِيَةِ The [forty-fifth] chapter, of the Kur-لn, next after that called الدُّخَان. (S, TA.) ― -b2- [الجَاثِى, or الجَاثِى عَلَى رُكْبَتَيْهِ, (assumed tropical:) The constellation Hercules.]

مَجْثًى
[ مَجْثًى مجثى مجثي A place of sitting upon the knees.]

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

جَثَا
جَثَا U ( n. ac. جُثُوّ 27 ),
a.  Knelt, stooped down.

جَاْثَوَ
جَاْثَوَ III ,
a.  see VI .

b.  Sat cross-legged, squatted.

أَجْثَوَ
أَجْثَوَ IV
a.  ; Made to kneel down.

تَجَاْثَوَ
تَجَاْثَوَ VI ,
a.  Sat knee to knee with.

جَثْوَة
جَثْوَة 1t , ( pl. جُثًا [ 9A ] ),
a.  Heap of stones; mound, hillock.

جُثْوَة
جُثْوَة 3t ,
a.  Knoll; grave, tomb.

جُثُوّ
جُثُوّ 27 ,
a.  Kneeling.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

جثو
جَثَا - يَجْثُوْ (جَثَى - يَجْثِي) - جَاثِي - جَاثِيَة - جَاثُوْن - جِثِيّ - جِثِيَّاً
جَثَا - يَجْثُوْ + كائن + في مكان + حول شيء: يقعد على ركبتيه: يجلس وهو يحمل وزن جسمه على ركبتيه المثنيتين وقامته منتصبة: تشبه وضعية القعود بعد السجود في الصلاة
جَاثِي: اسم فاعل صفة مشبهة من " جَثَا - يَجْثُوْ "
جاثِيَة: مؤنث " جَاثِي "
جَاثُوْن: جمع " جَاثِي "
جِثِيّ - جِثِيَّاً: حال من " جاثُوْن": وهم جَاثُوْن
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أنواع حركة الجذع من أجزاء جسم البشر" وهي:
جَلَسَ - يَجْلِسُ، تَكِئَ - يَتْكَأُ، جَثَا - يَجْثُوْ (جَثَى - يَجْثِي)، ضَجَعَ - يَضْجَعُ، رَقَدَ - يَرْقُدُ، جَثَمَ - يَجْثُمُ (جَثَمَ - يَجْثِمُ)

جاثية
	﴿وترى كل أمة جاثية كل أمة تدعى إلى كتابها اليوم تجزون ما كنتم تعملون(28)﴾ الجاثية
جثى - جثيا
﴿فوربك لنحشرنهم والشياطين ثم لنحضرنهم حول جهنم جثيا(68)﴾ مريم ﴿ثم ننجي الذين اتقوا ونذر الظالمين فيها جثيا(72)﴾ مريم
مختار الصحاح
● [جثا] ج ث ا: جَثَا على ركبتيه يجثي جُثِيَّاً ويجثو جُثُوًّا وقوم جُثِيُّ مثل جلس جلوس وقوم جلوس ومنه قوله تعالى ﴿ونذر الظالمين فيها جثيا﴾ بضم الجيم وكسرها أيضا اتباعا للثاء
الراغب
جثى
- جثى على ركبتيه يجثوا جثوا وجثيا فهو جاث، نحو: عتا يعتو عتوا وعتيا، وجمعه: جثي نحو: باك وبكي، وقوله عز وجل: }ونذر الظالمين فيها جثيا﴿[مريم/72]، يصح أن يكون جمعا نحو: بكي، وأن يكون مصدرا موصوفا به، والجاثية في قوله عز وجل:﴾وترى كل أمة جاثية{ [الجاثية/28] فموضوع موضع الجمع، كقولك: جماعة قائمة وقاعدة.
ملخص اللسان
1.     جَثَا يَجْثُو ويَجْثِي جُثُوّاً وجُثِيّاً: جلس على ركبتيه للخصومة ونحوها.
2.      إن الناس  يصيرون يوم القيامة جُثىً كلُّ أُمَّةٍ تَتْبع نبيَّها أَي جماعة،
3.     جَثَا جَثْواً وجُثُوّاً، إذا قام على أَطراف أَصابعه،
4.     والجاثي: القاعد.
5.     وترى كل أُمَّةٍ جاثِيَةً: مُستوفِزينَ على الرُّكَب.
6.     جُثَى آبائِهِ أَي على قبورهم،
7.      الجُثَى   صَنَم كان يُذْبح له.
8.     والجُثْوة والجَثْوَة والجِثْوَة: حجارة من تراب متجمع كالقبر،
9.      والجُثْوة والجَثْوَة والجِثْوَة: هي الرِّبْوة الصغيرة،
10.                         والجُثْوة والجَثْوَة والجِثْوَة: هي الكُومةُ من التراب.
11.                        وجِثَى الحَرَم: ما اجتمع فيه من   حجارة الجِمار
12.                        فلان من   جُثَى جهنم؛ أَنه من جماعات أَهل جهنم ،
13.                        وجُثْوة كلّ إنسان: جسده:
14.                        والجُثْوة: البدن والوسط؛
15.                        جُثْوَة :ما ارتفع من الأَرض نحو ارتفاع القبر.
16.                        وسورة الجاثية: التي تلي الدخان.
لسان العرب
● -    جثا: جَثَا يَجْثُو ويَجْثِي جُثُوّاً وجُثِيّاً، على فعول فيهما: جلس   على ركبتيه للخصومة ونحوها. ويقال: جَثَا فلان على ركبتيه؛ أَنشد ابن   الأَعرابي:   إنَّا أُناسٌ مَعَدِّيُّونَ عادَتُنا،   عنْدَ الصِّياحِ، جُثِيُّ المَوْتِ للرُّكَبِ   قال: أَراد جُثِيُّ   الرُّكَب للموت فقلب. وأَجْثاه غيرُه. وقوْمٌ جُثِيٌّ وقومٌ جُثىً   أَيضاً: مثل جلس جلوساً وقوم جُلوسٌ؛ ومنه قوله تعالى: ونذر الظالمين فيها   جُثِيّاً، وجِثِيّاً أَيضاً، بكسر الجيم، لما بعدها من الكسر. وجاثَيْتُ   ركبتي إلى ركبته وتَجاثَوْا على الرُّكَب. وفي حديث ابن عمر: إن الناس   يصيرون يوم القيامة جُثىً كلُّ أُمَّةٍ تَتْبع نبيَّها أَي جماعة، وتروى هذه   اللفظة جُثِيٌّ، بتشديد الياء، جمع جاثٍ وهو الذي يجلس على ركبتيه؛ ومنه   حديث علي، رصوان الله عليه: أَنا أَوّلُ من يَجْثُو للخُصومة بين يدي الله   عز وجل. ابن سيده: وقد تَجاثَوْا في الخصومة مُجاثاةً وجِثاءً، وهما من   المصادر الآتية على غير أَفعالها. وقد جَثَا جَثْواً وجُثُوّاً، كجَذَا   جَذْواً وجُذُوّاً، إذا قام على أَطراف أَصابعه، وعدَّه أَبو عبيدة في   البدل، وأَما ابن جني فقال: ليس أَحد الحرفين بدلاً من صاحبه بل هما لغتان.   والجاثي: القاعد. وفي التنزيل العزيز: وترى كل أُمَّةٍ جاثِيَةً؛ قال   مجاهد: مُستوفِزينَ على الرُّكَب. قال أَبو معاذ: المُسْتَوْفِزُ الذي رفع   أَلْيَتَيه ووضع ركبتيه؛ وقال عديّ يمدح النعمان:   عَالِمٌ بالذي يكونُ، نَقِيُّ الصـ   ـدر، عَفٌّ على جُثاه نَحُور   قيل: أَراد ينحر النسك على جُثَى آبائِهِ أَي على قبورهم، وقيل: الجُثَى   صَنَم كان يُذْبح له.   والجُثْوة والجَثْوَة والجِثْوَة، ثلاث لغات: حجارة من تراب متجمع   كالقبر، وقيل: هي الحجارة المجموعة. والجثْوة: القبر سمي بذلك، وقيل: هي   الرِّبْوة الصغيرة، وقيل: هي الكُومةُ من التراب. التهذيب: الجُثَى أَتْربة   مجموعة، واحدته جُثْوة. وفي حديث عامر: رأَيت قبور الشهداء جُثىً يعني   أَتْربة مجموعة. وفي الحديث الآخر: فإذا لم نَجِدْ حجراً جمعنا جُثْوَةً من   تراب، ويجمع الجميع جُثىً، بالضم والكسر. وجِثَى الحَرَم: ما اجتمع فيه من   حجارة الجِمار   (* قوله «ما اجتمع فيه من حجارة الجمار» هذه عبارة   الجوهري، وقال الصاغاني في التكملة: الصواب من الحجارة التي توضع على حدود   الحرم أو الانصاب التي تذبح عليها الذبائح). وفي الحديث: ما دَعا دُعاءَ   الجاهلية فهو من جُثَى جهنم. وفي الحديث: من دَعا يا لَفُلانٍ فإنما يدعو إلى   جُثَى النار؛ هي جمع جُثْوة، بالضم، وهي الشيء المجموع. وفي حديث إتيان   المرأَة مُجَبِّيةً رواه بعضهم مُجثَّاة، كأَنه أَراد قد جُثِّيَت فهي   مُجَثَّاة أَي حُمِلت على أَن تَجْثُوَ على ركبتيها. وفي الحديث: فلان من   جُثَى جهنم؛ قال أَبو عبيد: له معنيان أَحدهما أَنه ممن يَجْثُو على الركب   فيها، والآخر أَنه من جماعات أَهل جهنم على رواية من روى جُثىً،   بالتخفيف، ومن رواه من جُثِيِّ جهنم، بتشديد الياء، فهو جمع الجاثي. قال الله   تعالى: ثم لنحضرنهم حول جهنم جُثِيّاً؛ وقال طرفة في جمع الجُثْوة يصف قبري   أَخوين غني وفقير:   تَرَى جُثْوَتَيْن من تُرابٍ، عَلَيهما   صَفَائِحُ صُمٌّ من صفيحٍ مُصَمَّدِ   مُوَصَّد. وجُثْوة كلّ إنسان: جسده: والجُثْوة: البدن والوسط؛ عن ابن   الأَعرابي؛ ومنه قول دغْفَل الذُّهْلي: والعَنْبَرُ جُثْوَتُها، يعني   بَدَنَ عمرو بن تمِيم ووَسَطَها. ابن شميل: يقال للرجل إنه لعظيمُ الجُثْوةِ   والجُثَّةِ. وجُثْوَة الرجل: جسدُه، والجمع الجُثَى؛ وأَنشد:   يَومَ تَرَى جُثْوَتَه في الأَقْبُرِ   قال: والقبر جُثْوَة، وما ارتفع من الأَرض نحو ارتفاع القبر جُثْوَة.   والجُثْوة: التراب المجتمع. والجَثْوَة والجِثْوَة والجُثْوَة: لغة في   الجَذْوة والجِذْوة والجُذْوة. الفراء: جَذْوة من النار وجَثْوة، وزعم يعقوب   أَن الثاء هنا بدل من الذال. وسورة الجاثية: التي تلي الدخان.
مقاييس اللغة:
(جث) الجيم والثاء يدلّ على تجمُّع الشيء. وهو قياسٌ صحيح. فالجُثَّة جُثَّة الإنسان، إذا كان قاعداً أو نائماً. والجُثّ: مجتمِعٌ من الأرض مرتفِعٌ كالأكَمَة. قال ابنُ دريد: وأحسب أنّ جُثَّة الرجل من هذا. ويقال الجَثُّ قذىً يخالط العَسَل. وهو الذي ذكره الهذلي([86]):
فما بَرِحَ الأسبابُ حَتَّى وَضَعْنَه  *** لَدَى الثَّوْلِ ينفي جثَّها ويؤُومُها
ويقال: الجَثُّ الشَّمع. والقياس واحد. ويقال نَبْتٌ جُثاجِثٌ كثيرٌ. ولعلَّ الجَثجاثَ مِن هذا. وجُثِثْتُ من الرَّجل إذا فزِعْتَ، وذلك أنّ المذعور يتجمّع([87]). فإن قالَ قائل: فكيف تقيس على هذا جَثثْت الشيءَ واجتثَثْته([88]) إذا قلعتَه، والجَثِيث من النَّخل الفَسيل، والمِجَثَّة الحديدة التي تَقتلِعُ بها الشيء؟ فالجواب أنّ قياسَه قياسُ الباب؛ لأنه [لا] يكون مجثوثاً إلاّ وقد قُلِع بجميع أصوله وعُروقه حتّى لا يُترَك منه شيءٌ. فقد عاد إلى ما أصَّلناه.
القاموس المحيط:
و الجُثْوَةُ، مُثَلَّثَةً الحِجارةُ المَجْمُوعةُ، والجَسَدُ، والجِذْوَةُ، والوَسَطُ. وجُثَا الحَرَمِ، بالضم والكسر ما اجْتَمَعَ فيه من الحِجَارَةِ التي تُوْضَعُ على حُدودِ الحَرَمِ، أو الْأَنْصابُ تُذْبَحُ عليها الذَّبائِحُ، وَوَهِمَ الجَوْهَرِيُّ. وجَثَا، كَدَعا ورَمَى، جثُوًّا وجُثِيًّا، بضمِّهِما جَلَسَ على رُكْبَتَيْهِ، أو قامَ على أطْرافِ أصابِعِهِ. وأجْثاهُ غيرُهُ، وهو جاثٍ ج، جُِثِيٌّ، بالضم والكسر. وجاثَيْتُ رُكْبَتِي إلى رُكْبَتِهِ، وتَجَاثَوْا على الرُّكَبِ. والجَثَاءُ، كسَحابٍ الشَّخْص، ويُضَمُّ، والجَزَاءُ، والقَدْرُ، والزُّهاءُ. وكسُمَيٍّ جَبَلٌ. وجَثَوْتُ الإِبِلَ، وجَثَيْتُها جَمَعْتُها.
تاج العروس:
( الجثوة مثلثة الحجارة المجموعة ) ذكر الجوهرى التثليث وقال غيره هي حجارة من تراب متجمع كالقبر وفى الحديث فإذا لمنجد حجرا جمعنا جثوة من تراب ( و ) الجثوة بالضم ( الجسد ) والجمع جثى عن شمر قال * يوم ترى جثوته في الاقبر * ( و ) الجثوة والجثوة لغة في ( الجذوة ) والجذوة قال الفراء جذوة من النار وجثوة وزعم يعقوب انه بدل ( و ) الجثوة ( الوسط ) عن ابن الاعرابي ومنه قول دغفل الذهلى والعنبر جثوتها يعنى بدن عمرو بن تميم ووسطها ( وجثى الحرم بالضم والكسر ما اجتمع فيه من ) حجارة الجمار كما في الصحاح وقيل من ( الحجارة التى توضع على حدود الحرم أو ) هي ( الانصاب ) التى كانت ( تذبح عليها الذبائح ) واحدتها جثوة وجثوة ( ووهم الجوهرى ) في قوله ما اجتمع فيه من حجارة الجمار نبه عليه الصغانى في التكملة ( وجثا كدعا ورمى ) يجثور ويجثى ( جثوا وجثيا بضمهما ) ظاهره انه بالسكون فيهما بعد الضم وليس كذلك بل هو على فعول فيهما كما هو نص الجوهرى وهو الصواب ( جلس على ركبتيه للخصومة ونحوها وفى حديث على انا اول من يجثو للخصومة بين يدى الله عز وجل ( أو ) جثا جثوا وجثوا كجذا جذوا وجذوا إذا ( قام على اطراف اصابعه ) وعده أبو عبيدة في البدل واما ابن فقال ليس احدا لحرفين بدلا من الاخر بل هما لغتان ( واجثاه غيره وهو جاث ج جثى بالضم ) مثل جلس جلوسا وقوم جلوس ( والكسر ) لما بعده من الكسر وبهما قرئ قوله تعالى ونذرا لظالمين فيها جثيا وقال الراغب يصح ان يكون جمعا نحو باك وبكى وان يكون مصدرا موصوفا به وفى الحديث فلان من جثى جهنم أي ممن يجثو على الركب فيها ( وجاثيت ركبتي الى ركبته ) وفى بعض نسخ الصحاح جاثيته ( وتجاثوا على الركب ) في الخصومة مجاثاة وجثاء وهما من المصادر الاتية على غير افعالها ( والجثاء كسحاب الشخص ويضم ) نقله الصاغانى ( و ) ايضا ( الجزاء والقدر والزهاء ) يقال جثاء كذا أي زهاؤهم ( و ) جثى ( كسمى جبل ) بين فدك وخيبر وضبطه نصر كربى وقال جبل من جبال اجا مشرف على رمل طيئ ( وجثوت الابل ) والغنم جثوا ( وجثيتها ) جثيا ( جمعتها ) نقله الصاغانى * ومما يستدرك عليه الجاثية في قوله تعالى وترى كل امة جاثية موضوع موضع الجمع كقولك جماعة قائمة وجماعة قاعدة قاله الراغب وبه سميت سورة الجاثية وهى التى تلى الدخان وقال ابن شمبل يقال للرجل العظيم الجثوة بالضم والجثا الجماعة ومنه الحديث يصيرون يوم القيامة جثا كل امة نتبع نبيها والجثوة القبر ومنه قول طرفة ترى جثوتين من تراب عليهما * صفائح صم من صفيح مصمد والجمع الجثا ومنه قول عدى يمدح النعمان عالم بالذى يكون نقى السدر عف على جثاه يحور اراد ينحر النسك على جثا آبائه أي على قبورهم وقبل الجثاصنم كان يذبح له والجثوة الربوة الصغيرة وقيل هي الكومة من التراب وفى حديث عامر رايت قبور الشهداء جثا يعنى اتربة مجموعة والجاثى القاعد وقيل المستوفز على ركبتيه عن مجاهد وقال أبو معاذ المستوفز الذى رفع اليتيه ووضع ركبتيه ويروى فلان من جثا جهنم أي من جماعات اهل جهنم عن ابى عبيد وفى حديث اتيان المراة مجباة روى مجثاة كانه اراد جثيت فهى مجثاة أي حملت على ان تجثو على ركبها والجث الجاثوم بالليل والتجاثى في اشالة الحجر مثل التجاذى
