# جذر جسم (ج-س-م)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B3%D9%85

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

Cesese yere uzanmş ağaç kütüğü demektir

- الحروف: ج - س - م
- في القرآن: الورود: ٢ · الآيات: ٢ · الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٣

## الصيغ (٢)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَجْسَامُهُمْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالُهُمْ | Onların gövdeleri | ١ | ١ | [٦٣:٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/ayet/63:4.md) |
| [وَالْجِسْمِ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AC%D9%90%D8%B3%D9%92%D9%85%D9%90.md) | وَالْفِعْلِ | Ve gövde | ١ | ١ | [٢:٢٤٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/ayet/2:247.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٢٧ (الإجمالي: ٤١)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [خشب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٧ · Haşeb (hı) : “Hatab” odun demektir
2. [سند](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٧ · “Sindiyan” palamut, pelit, meşe ağacı demektir
3. [طالوت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٤ · Talut
4. [صيح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Sayha(sin) düzlüğe akıp yayılan sudur, bağırdığı zaman…
5. [صفو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Seçip ayırdı
6. [حذر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
7. [بسط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B7.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Bisat kilim demektir
8. [عجب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
9. [أفك](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%81%D9%83.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Fek alt veya üst çene demektir
10. [وسع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · “Sunv’a” tas demektir
11. [زيد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Zade : Azık demektir
12. [بعث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
13. [قول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٦ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
14. [مول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Onların malları
15. [عدو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
16. [حسب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Hisbe okun nişangah kısmına denir
17. [قتل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
18. [أله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٥ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
19. [نبأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
20. [سمع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · İşiten
21. [ملك](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
22. [حقق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
23. [رأي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
24. [شيأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Şey
25. [أتي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
26. [علم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Dağın sivri noktası demektir
27. [كون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Kevn, tepe demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جسم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [جسد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%AF.md), [بدن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%86.md), [شخص](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%B5.md) |
| Zıt Kök | [روح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Maddi parçaların bir araya gelerek üç boyutlu, hacimli, heybetli ve yoğun bir kütle oluşturması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın dışarıdan algılanan, heybet, güç veya salt görsel kütle oluşturan fiziki varlığı ve beden kütlesi |
| Çekirdek Özet 3 | İçerikten (ruh, ilim, ahlak) bağımsız olarak hacim ve görünürlük kazanan maddi taşıyıcı yapı |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt modern fizik terimi olan soyut cisim anlamıyla sınırlandırılıp canlılık, hacim ve heybet taşıyan organik beden bağlamının göz ardı edilmesi |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جس | Elle dokunarak yoklama, bir varlığın sertliğini, yoğunluğunu ve dış sınırlarını hissetme; bu çekirdek [جسس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%B3.md) kökünde gizlice araştırma ve yoklama, [جسد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%AF.md) kökünde somut dokunulabilir katı ceset anlamında belirir | م | Sona gelen mim harfinin kattığı toplanma, tamamlanma ve kuşatıcılık niteliğiyle, dokunulan maddenin üç boyutlu bir hacim, bütüncül bir kütle ve heybetli bir gövde haline gelmesini sağlar |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplanıp yükselme | Maddenin bir araya gelerek taşınabilir bir yük ve kütle oluşturması, ağırlık kazanması |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, dikey yapı | Parçaların birbirine tutunarak iskelet ve çatı oluşturması, formun dağılmadan ayakta durması |
| م | Su; akış, toplanma, derinlik, kütlesel hacim | Maddi bileşenlerin birleşip dolgunluk, hacim ve sınırları belirgin bir yoğunluk kazanması |
| جسم | Taşınan yükün sağlam bir iskelet etrafında toplanıp hacimli bir kütle oluşturması | Parçaların birleşerek uzayda yer kaplayan, dışarıdan algılanabilen ve heybet hissi veren üç boyutlu somut bir varlık biçimine dönüşmesi |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Canlının kollar, bacaklar ve tüm organlarıyla birlikte etli, kemikli ve hacimli beden kütlesinin tamamı; bir nesnenin iriliği ve göze çarpan dolgun hacmi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Râî en-Nümeyrî şiirinde kökü bir şeyi büyüklüğüyle bütünüyle kuşatıp kavramak anlamında kullanır: رأيت الكلب كلب بني كليب / تجسم حول دجلة ثم هابا |
| Erken Arapça kullanım | Klasik hitabet ve erken dönem nesrinde bir meselenin en ağırlıklı, en büyük ve en cüsseli kısmını yüklenmek anlamında تجسم الأمر deyimi ve iri yapılı hecin devesi için جسيمة nitelemesi yaygın olarak kullanılmıştır |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça جسم kökü, merkezi Sami dillerinde somut beden kütlesi, irilik ve hacim anlam alanıyla karakterizedir. Kökün ilk iki konsonantı olan جس çekirdeği, Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) dokunma, temas etme, katı nesneleri elle hissetme kökleriyle semantik akrabalık taşır. İbranicede gešem (גֶּשֶׁם) kelimesi somutlaşma, kütlesel yağmur ve maddi varlık kazanma yönünde bir semantik gelişim gösterirken, geç dönem İbranicesinde ve Orta Çağ felsefi İbranicesinde Arapça felsefe çevirilerinin etkisiyle doğrudan cisim ve madde karşılığında kullanılmıştır. Süryanicede gšam (ܓܫܡ) kökü dokunulabilir ve cismani olma durumunu ifade eder. Arapçada bu kök, salt bir dokunma duyusundan öteye geçerek uzayda yer kaplayan, et ve kemikten oluşan canlı gövdesini ve özellikle büyüklük, irilik ve heybet (cesamet) vasfını merkeze alacak şekilde zenginleşmiştir.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جسم kökünden türeyen kelimeler | Maddenin toplanması, irileşmesi ve uzayda belirgin bir hacim kazanması; cüsseli insan ve deve için kullanılır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice gešem, Süryanice gšam | Katılaşma, yağmurun yoğun kütle halinde inmesi, dokunulabilir fiziki varlık ve gövde | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Belirgin bir dış dil ailesi ilişkisi belgelenmemiştir; Sami içi morfo-semantik gelişimdir | Muhtemel |

المصدر: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جسم | Anlamlı | Toplanmak, kütle ve hacim kazanmak | Üç boyutlu gövde, iri cüsse ve heybetli bedensel yapı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [جمس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B3.md) | Anlamlı | Katılaşmak, donmak, pıhtılaşmak | Sıvı veya yağın soğuyup koyulaşarak kütle haline gelmesi | Hedef kökle katılaşma ve kütleleşme ortak çekirdeğini paylaşır |
| [سجم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%85.md) | Anlamlı | Akmak, dökülmek | Suyun veya gözyaşının kesintisiz ve bolca akması | Kütlenin dağılması ve akışkanlık yönünde zıtlaşan dinamik |
| [سمج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AC.md) | Anlamlı | Çirkin ve kaba olmak | Göze veya zihne nahoş gelen, uyumsuz ve zarafetten yoksun yapı | Biçimsiz ve estetikten yoksun cüssesel kabalık ilişkisi |
| [مجس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%AC%D8%B3.md) | Anlamlı | Ateşe tapmak, Mecusi olmak | Ateşperestlik kültüne ve Mecusi fırkasına intisap etmek | Kur'an'da isim formuyla yer alır; yabancı kökenli isimleşme |
| مسج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanımına dair güvenilir müstakil kök verisi yoktur | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel veya terk edilmiş kabul edilir |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جسم | Merkez | Maddi gövde ve hacim | Canlı, hareketli, hacimli ve dışarıdan heybeti algılanan bütüncül beden | Organların bir araya gelmesiyle oluşan üç boyutlu kütle |
| [جسد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D8%AF.md) | Komşu | Cansız veya hareketsiz beden | Ruhsuz gövde, heykel, donuk suret veya kanı çekilmiş figür | Canlılık ve ruh taşımayan maddi kalıp için kullanılır |
| [بدن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%86.md) | Komşu | Bedenin etli ve zırh örten kısmı | Kol ve bacaklar haricinde gövdenin etli kısmı veya yaşlılıkla irileşen yapı | Hayati organları barındıran zırh altı gövde kütlesi |
| [شخص](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%B5.md) | Komşu | Görünür silüet ve birey | Uzaktan seçilen, dikey duran ve gözle ayırt edilen fert görüntüsü | Cüsseden ziyade uzaktan dikkati çeken ferdi silüet |
| [روح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) | Zıt | Canlılık ilkesi ve gayrimaddi öz | Maddi olmayan, hacim ve kütle taşımayan ilahi hayat ve şuur nefhası | Cismin tersine uzayda yer kaplamayan manevi cevher |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جسم | Cisim, gövde, hacimli kütle | Organik canlı bedeni ve uzayda boyutları olan her türlü somut kütle | Kesin |
| Latince | corpus | Beden, gövde, somut kütle | Hem canlı organizmayı hem de bir araya gelmiş maddesel veya kurumsal bütünlüğü karşılar | Kesin |
| İngilizce | body, physical frame | Beden, gövde, fiziki yapı | Canlı bedenini ve fiziksel kütleyi karşılar; ancak Arapçadaki heybet ve cesamet vurgusu ek sıfat gerektirir | Güçlü |
| Almanca | Körper, Leib | Cisim, beden, canlı vücut | Canlı ve organik yönü Leib, fiziki ve uzamsal yönü Körper kelimesiyle karşılanır | Güçlü |
| Fransızca | corps | Beden, cisim, kütle | Latince kökenli olup canlı bedenini ve maddesel nesneleri bütün yönleriyle ifade eder | Kesin |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَالْجِسْمِ | Hükümdarlık ve liderlik için liyakat sağlayan bedensel güç, heybet ve dayanıklılık | Tâlût'un hükümdarlığa seçilmesinde ilimle birlikte fiziki yeterliliğin ve cüsseli dayanıklılığın zikredildiği bağlam (Bakara [2:247](https://lisan.digital/ar/ayet/2:247.md)) |
| أَجْسَامُهُمْ | Dış görünüşüyle göz alıcı, cüsseli ve heybetli fakat içi kof, ahlaki ve ruhi derinlikten yoksun beden | Münafıkların dış heybetlerinin ve gösterişli cüsselerinin aldatıcılığını tasvir eden bağlam (Münâfikûn [63:4](https://lisan.digital/ar/ayet/63:4.md)) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Madde, cevher ve âlemin yaratılmışlığı teorisi | Allah'ın cisim olmaktan (tecsîm) tenzih edilmesi; cismin cevherlerin birleşmesinden oluşan en, boy ve derinlik sahibi sonlu varlık olarak tanımlanması | Soyut uzamsal hacim ve bileşik madde |
| Fıkıh | Hükümdarlık, imamet ve ibadet ehliyeti | Liderlikte fiziki kusursuzluk, düşmana karşı caydırıcılık ve beden bütünlüğünün ceza hukukundaki karşılığı | Fonksiyonel fiziki sağlamlık ve beden bütünlüğü |
| Tefsir | Tâlût kıssası ve münafıkların nitelikleri | Cismin tek başına bir değer taşımadığı, ilim ve imanla desteklenmediğinde kof bir kütleden ibaret kaldığı vurgusu | Dış görünüş ile iç liyakat arasındaki zıtlık |
| Hadis | İnsan tabiatı, ahlak ve yaratılış tasvirleri | Allah'ın suretlere ve cisimlere değil kalplere ve amellere baktığı ilkesi üzerinden cismani heybetin ikincilliği | Şekilsel ve fiziki varlığın amele nispetle konumu |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve varlık hiyerarşisi | Maddi taşıyıcı kap | Ruhun ve emanetin yeryüzündeki fiziki taşıyıcısı | Din sisteminde cisim kendi başına amaç değil, ilahi teklifin icra edildiği geçici maddi kalıptır | Kesin |
| İlmi | Fiziksel varlık ve tabiat felsefesi | Üç boyutlu kütle | Ölçülebilir, tartılabilir ve incelenebilir nesne alanı | İlmi araştırmanın doğrudan temas ettiği, boyut ve kütleye sahip somut fenomenler dünyası | Kesin |
| Siyasi | Liderlik, ordu ve caydırıcılık | Fiziki heybet ve kudret | Otoritenin görsel ve pratik güç göstergesi | Siyasette liderin ve ordunun cüssesi, düşmana karşı psikolojik üstünlük ve caydırıcılık vasıtasıdır | Güçlü |
| İktisadi | Emek gücü ve somut sermaye | Fiziki iş gücü ve maddi emtia | Üretim sürecine fiilen katılan bedensel kapasite ve hacimli mal | İktisadi değer üretiminde insanın fiziki gücü ve hacim kaplayan somut malların varlığı | Güçlü |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geometrik katı ve kütle | Öklid uzayında üç boyuta (uzunluk, genişlik, derinlik) sahip olan ve eylemsizlik kütlesi bulunan kapalı hacimler | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal yapı ve teşkilat gövdesi | Bir fikrin veya ideolojinin soyutluktan çıkıp kadrolar, binalar ve kurallar bütünüyle somut bir tüzel kişilik kazanması | Güçlü |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fizik bilimindeki cansız, soyut ve mekanik cisim kavramına indirgeyerek kelimenin Kur'an'daki canlı, heybetli insan bedeni anlamını ıskalamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem liderlikte gereken bedensel caydırıcılık ve gücü hem de ruhsuz münafıkların dışarıdan göz kamaştıran aldatıcı gösterişini ifade eden canlı beden yapısıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen cisim ifadelerini soyut bir nesne gibi algılamak, Tâlût'a verilen fiziki kabiliyetin ve münafıkların dış cüsselerinin psikolojik ve siyasi etkisini anlamayı engeller |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insanı değerlendirirken dış görünüş, hacim ve fiziki kuvvet ile içsel liyakat, ilim ve iman arasındaki hassas dengeyi nasıl kurduğunu gösterdiği için temel bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İktidar ve liderlik şartlarının anlatıldığı siyaset ayetlerinde (Bakara [2:247](https://lisan.digital/ar/ayet/2:247.md)) ve içi boş gösteriş sergileyen nifak psikolojisinin tasvir edildiği ayetlerde (Münâfikûn [63:4](https://lisan.digital/ar/ayet/63:4.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yalnızca bedensel iriliğin ve dış heybetin bir üstünlük vesilesi sayıldığı kabileci veya materyalist yanılgıyı düzeltir; cismin ancak ilim ve ahlak ile birleştiğinde gerçek bir değer taşıdığını ortaya koyar. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Maddi parçaların birleşmesiyle oluşan üç boyutlu, hacimli, ağırlıklı ve gözle görülür canlı veya cansız kütle.
- Soyut anlam: Bir ilkenin, potansiyelin veya niteliğin dış dünyada somutlaşarak algılanabilir bir güç ve görünürlük kazanması.
- Sistematik karşılık: İnsanın dış dünyaya temas eden, eylemlerini gerçekleştiren ve görsel etki üreten maddi taşıyıcı donanımı.
- LaTeX modeli: $$V = \iiint_{\Omega} dxdydz \quad \implies \quad \Phi(V, K) = V \cdot K$$
- LaTeX açıklaması: Formüldeki $V$ sembolü, uzaydaki üç boyutlu diferansiyel elemanların hacim integraliyle birleşmesinden doğan somut cisim kütlesini temsil eder. $\Omega$ sınırlandırılmış maddi alanı simgeler. $\Phi$ fonksiyonu cismin nihai değer ve etki düzeyini gösterir. $K$ ise cisme eşlik eden içsel niteliği (ilim, ruh veya ahlak) sembolize eder. Eğer $K$ sıfır olursa, kütle ne kadar büyük olursa olsun ($V \to \infty$) nihai değer anlamsızlaşır; bu da münafıkların kof heybetini matematiksel olarak ifade eder. $K$ pozitif ve yüksek olduğunda ise Tâlût örneğindeki meşru güç ve liyakat hasıl olur.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٢)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B3%D9%85/occurrences?meal=IK

### [البقرة ٢:٢٤٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/ayet/2:247.md) — وَالْجِسْمِ

وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُوا أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

### [المنافقون ٦٣:٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/ayet/63:4.md) — أَجْسَامُهُمْ

وَإِذَا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسَامُهُمْ وَإِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ

## المعاجم (١٣)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

Cesese yere uzanmş ağaç kütüğü demektir. Ceseme insan gövdesi demektir. Sonra bütün şekli olan varlıkların görüntüsü anlamındadır (cisim).
“Beden” kısa zırh veya gömlek demektir. “Cisim” ise vücudun kol ve bacak dışında zırhın veya gömleğin kapladığı kısımdır. “Beden” ölüler için de kullanılır, “cisim” ise daha çok diriler için kullanılır. Beden kol ve bacaklardan ziyade etli kısımların adıdır. Cisim ise insanın bütününü kapsar.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب الجيم والسين والميم معهما
س ج م، ج م س، ج س م، م ج س، س م ج مستعملات
سجم:
سَجَمَتِ العينُ تَسجُم سُجُوماً وهو قطران الدَّمع قلَّ أو كثُرَ، وكذلك المطرُ.
ودمع ساجِمٌ ومسجُومٌ، وسَجَمته العين سَجماً، ولا يقال: أسجَمته العينُ.
والسَّجمُ: الدَّمعُ.
جسم:
الجِسمُ يجمع البدن وأعضاءه من الناس والإبل والدَّوابِّ ونحوه ممّا عظم من الخلق الجسيم، والفعل: جَسُمَ جَسامةً.
والجُسامُ يجري مَجرَى الجَسيمِ.
والجُسمان: جِسمُ الرجل، ويقال: إنَّه لنحيفُ الجُسمانِ.
سمج:
سَمُجَ الشيء سَماجةُ أي لا ملاحةَ فيه.
جمس:
الجامُوسُ دخيل.
وتقول: جَمَسَ الماء وجمد وجَمَسَتِ الإهالةُ.
وصخرةٌ جامِسةٌ: لزمت مكاناً مُقشعِرَّةً، وقال:
...... وأيديهم جُمُوسٌ ونظَّفُ
أي جَمَسَ عليها الودَكُ.
مجس:
المَجسُ يشتقُّ من المَجُوس، ومَجَّسُوا أولادهم، وتَمَجَّسَ القومُ.
وفي الحديث: "كلُّ مولدٍ يُولدُ على الفطرة حتى يكون أبواهُ يُمَجَّسانِه أو ينصِّرانه أو يهوِّدانِه".

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

قال أبو زيد: الجِسْمُ والجُسْمانُ: الجَسَدُ، والجُثْمانُ: الشخصُ. قال: وجماعة جُِسمِ الإنسان أيضاً يقال له الجُسْمانُ.
وقد جَسُمَ الشيءُ، أي عَظُمَ، فهو جَسيمٌ وجُسامٌ بالضم.
والجِسام بالكسر: جمع جَسيم.
أبو عبيدة: تَجَسَّمْتُ فلاناً من بين القوم، أي اخترته، كأنَّك قصدتَ جسمَهُ، كما تقول: تَأَيَّيْتُهُ، أي قصدت آيَتَهُ وشخصَه. وأنشد:
تَجَسَّمَتْهُ من بينهنّ بمُرْهَفٍ
وتَجَسَّمْتُ الأرضَ، إذا أخذتَ نحوها تريدها.
ابن السكيت: تَجَسَّمْتُ الأمر، أي ركبت أَجْسَمَهُ وجَسيمَهُ، أي معظمه. قال: وكذلك تَجَسَّمْتُ الرمل والجبلَ، أير ركبت أعظمه.
والأجْسَمُ: الأضخم. قال عامر بن الطفيل:
لقد عَلِمَ الحَيُّ من عامرٍ		بأنَّ لنا الذِرْوَة الأجْسَما

### [تهذيب اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/tehzib.md) — الأزهري · القرن ١٠

ج س م
جسم ، جمس ، سجم ، سمج ، مجس : مستعملة .
جسم : قال الليث : الجِسمُ يَجْمَعُ البَدَنَ وأعضاءَهُ من الناس والإبلِ والدَّوابِّ ونحو ذلك مما عَظُمَ من الخَلق الجسيم .
والفِعلُ : جَسُمَ يَجْسُمُ جَسَامَةً .
ويقال : جُسَامٌ وجَسِيمٌ بمعنى واحد .
وأنشد :
أنعتُ عَيْراً سَهْوَقاً جُسَاما
قال : والجُسْمَانُ : جسِمُ الرجُل ، يقال : إنه لَنَحيفُ الجُسمَانِ .
وقال غيره : جُسْمَانُ الرَّجُلِ ، وجُثْمَانُهُ : واحد .
وَرَجُلٌ جُسْمَانِيٌ وجُثْمَانِيٌ إذا كان ضخم الجثة .
( أبو عبيدة ) : تَجَسَّمتُ فلاناً من بين القوم أي اخترته .
وأنشد :
تَجَسَّمَهُ من بينهنِّ بمُرهَفٍ
به جالِبٌ فوق الرِّصافِ عَليلُ
المُرهَفُ : النّصلُ الرَّقيقُ ، والجالِبُ : الذي علته كالجُلبَة مِن الدَّمِ .
( ابن السكيت ) : تَجَسَّمتُ الأمر إذا ركبت أجسَمَهُ ومُعظَمَهُ ونحو ذلك . قال أبو سعيد ثعلب عن ابن الأعرابي : الجُسُمُ : الأمُوُر العِظَامُ .
قال : والجُسُمُ : الرِّجَالَ العقلاء .
جمس : قال الليث : الجَامُوسُ : دَخِيلٌ ، ويُجمَعُ جَوَامِيسَ ، تُسَمِّيهِ الفرسُ : كاوميش .
وَجَمَسَ الماءُ إذا جَمُدَ ، وسُئل ابن عمر عن فأرة وقعت في سمن فقال : إن كان جامساً ألقي ما حوله عنه وأكل وإن كان مائعاً أريق كُلُّهُ ، أراد أن السَّمْنَ إن كان جامداً أُخذ منه ما لَصِقَ الفأر به فرُمي ، وكان باقيه طاهراً ، وإن كان ذائباً حين مات فيه نَجِسَ كُلُّهُ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : يقال للرُّطَبَةِ إذا دَخَلَهَا كُلَّها الإرطَابُ وهي صُلبَةٌ لم تنهضم بعد فهي جُمْسَةٌ ، وجمعها : جُمْسٌ .
قال أبو عبيد : وقال الأموي : هي الجَمَامِيسٌ للِكَمْأة .
سجم : قال الليث : سَجَمَتِ العَينُ تَسْجُمُ سُجُوماً ، وهو قَطَرَانُ الدَّمعِ وسَيْلُهُ ، قَلَّ أو كَثُرَ ، وكذلك السَّاجِمُ من المَطَرِ ، وتقول العرب : دَمْعٌ سَاجِمٌ ، وقد سَجَمَ سُجُوماً ، ودَمعٌ مَسجُومٌ : سَجَمَتْهُ العين سَجْماً ، وأما قول الهُذَليِّ :
[ حتى أتيح له رَامٍ بِمُحدَلةٍ
جَشءٍ وبِيضٍ نَوَاحِيهنَّ كالسَّجَمِ
فإنّ السَّجَمَ ها هنا : ماءُ السَّمَاءِ ، شَبَّهَ النِّصَال في بَيَاضِهَا به .
وقيل السّجَمُ : نَبتٌ له وَرَقٌ مُؤَلّلُ الأطراف .
ويقال : انسَجَمَ الدَّمعُ والماء فهو مُنْسَجِمٌ إذا انصَبّ ، وسَجّمَتِ السَّحَابَةُ مَطَرَهَا تَسجِيماً ، وتَسْجاماً إذا صَبَّته ، قال :
. . . . دائماً تَسْجامُهَا
سمج : قال الليث : سَمُجَ الشيء يَسْمُجُ سَمَاجَةً ، فهو سَمِجٌ إذا لم يكن فيه مَلاَحَةٌ .
وقال اللحياني : هو سَمِيجٌ لَمِيجٌ ، وسَمِجٌ لَمِجٌ .
وقد سَمَّجَهُ تَسْمِيجاً إذا جعله سَمِجاً .
مجس : في الحديث : ( كل مولودٍ يولدُ على الفِطرَةِ حتى يكون أَبَواهُ يهوِّدانِهِ ويمجِّسَانِهِ ) معناه أنَّهُما يعلِّمانه دين المجوسِيَّةِ .
المَجُوسُ : جَمْعُ المَجُوسيِّ ، وهو معرب ، أصله : مِنْج قُوش ، وكان رجلاً صغير
الأذنين ، كان أول من دان بدين المَجُوسِ ، ودعا الناس إليه ، فعرَّبته العرب . فقالت : مَجُوسٌ ، ونزل القرآن به والعرب ربما تركت صرف مَجُوس إذا شُبّه بقبيلة من القبائل ، وذلك أنه اجتمع فيه العجمة والتأنيث .
ومنه قوله :
كَنَارِ مَجُوس تَستَعِرُ اسْتِعَارا
وقد تمجَّس الرَّجُلُ ، وَمَجَّسَ غَيْرَه .

### [مقاييس اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/mekayis.md) — ابن فارس · القرن ١١

(باب الجيم والسين وما يثلثهما)
(جسم) الجيم والسين والميم يدلُّ على تجمُّع الشيء. فالجسم كلُّ شخصٍ مُدْرَكٍ. كذا قال ابن دريد(1). والجَسيم: العظيم الجِسم، وكذلك الجُسام. والجُسْمان: الشخص.‏
(جسأ) الجيم والسين والهمزة يدلُّ على صلابةٍ وشدّة. يقال جَسَا الشيءُ، إذا اشتدَّ، وجَسَأ أيضاً بالهمزة. وجَسَأَتْ يدُه إذا صَلُبت.‏
(جسد) الجيم والسين والدال يدلُّ على تجمُّع الشيء أيضاً واشتدادِه. من ذلك جَسَدُ الإنسان. والمِجْسَد: الذي يلي الجَسَد من الثِّياب. والجَسَدُ والجَسِد من الدم: ما يَبِسَ، فهو جَسَِدٌ وجاسد. قال الطرماح:‏
* منها جاسِدٌ ونَجِيعُ(2) *‏
وقال قوم: الجسَد الدّمُ نفسُه، والجَسِد اليابس.‏
ومما شذّ عن الباب الجَسَاد الزَّعفَران. فإذا قلت هذا المِجْسَد بكسر الميم فهو الثوب الذي يَلي الجَسَد. قال: وهذا عند الكوفيِّين. فأمَّا البصريُّون فلا يعرفون إلا مُجْسَداً، وهو المُشبَع صِبْغاً.‏
(جسر) الجيم والسين والراء يدلُّ على قوّةٍ وجُرْأة. فالجَسْرَة: الناقة القوية، ويقال هي الجريئة على السَّير. وصُلْبٌ جَسْرٌ أي قويّ. قال:‏
* موضع رَحْلِها جَسْرٌ(3) *‏
والجِسْرُ معروفٌ. قال ابن دريد: هو بفتح الجيم الذي يسمِّيه العامّة جِسْراً، وهي القنطرة. والجَسارَة: الإقدام، ومن ذلك اشتُقَّت جَسْر، وهي قبيلة. قال النابغة:‏
وحَلَّتْ في بني القَيْنِ بن جَسْرٍ *** وقد نَبَغَتْ لنا منهم شؤونُ(4)‏
---------------------
(1) الجمهرة (2: 94).‏
(2) قطعة من بيت له ديوانه 154 واللسان (جسد، فرغ). وهو بتمامه:‏
فراغ عواري الليط تكسى ظباتها * * *سبائب منها جاسد ونجيع‏
(3) من بيت لابن مقبل، كما في المجمل واللسان (جسر). والشطر بتمامه كما في اللسان:‏  * هوجاء موضع رحلها جسر *‏
(4) قالوا: وبذلك البيت سمي النابغة. انظر المزهر (2: 436) وديوانه 79.‏

ـ

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- الجسم: ما له طول وعرض وعمق، ولا تخرج أجزاء الجسم عن كونها أجساما وإن قطع ما قطع، وجزئ ما قد جزئ. قال الله تعالى: ﴿وزاده بسطة في العلم والجسم﴾ [البقرة/247]، ﴿وإذا رأيتهم تعجبك أجسامهم﴾ [المنافقون/4] تنبيها أن لا وراء الأشباح معنى معتد به، والجسمان قيل: هو الشخص، والشخص قد يخرج من كونه شخصا بتقطيعه وتجزئته بخلاف الجسم.

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

ج س م
رجل جسيم وفيه جسامة‏.‏
وتقول‏:‏ رجال جسام ووجوه وسام وما فيهم حسام‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أمر جسيم وهو من جسام الأمور وجسيمات الخطوب‏.‏
وتجسمت الأمر‏:‏ ركبت جسيمه ومعظمه‏.‏
وفلان يتجشم المجاشم ويتجسم المعاظم‏.‏
قال الراعي‏:‏ رأيت الكلب كلب بني كليـب تجسم حول دجلة ثم هابا وتجسموا من العشيرة رجلاً فأرسلوه أي اختاروا أكبرهم‏.‏
وتجسموا من الإبل ناقة فانحروها‏.‏
وتجسم في عيني كذا‏:‏ تصور‏.‏
وتجسم فلان من الكرم وكأنه كرم قد تجسم‏.‏

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

الجِسْمُ: جماعة البَدَنِ أو الأعضاء من الناس والإبل والدواب وغيرهم من الأنواع العظيمة الخَلْق، واستعاره بعض الخطباء للأعراض فقال يذكر عِلْم القَوافي: لا ما يتعاطاه الآن أَكثر الناس من التَّحَلي باسمه، دون مباشرة جَوْهَره وجِسْمه، وكأَنه إنما كَنى بذلك عن الحقيقة لأن جِسْم الشيء حقيقةٌ واسْمه ليس بحقيقة، ألا ترى أن العَرَض ليس بذي جِسْمٍ ولا جَوْهَرٍ إنما ذلك كله استعارة ومَثَلٌ؟ والجمع أَجْسامٌ وجُسومٌ. والجُسْمانُ: جماعة الجِسْمِ. والجُسْمانُ: جِسْمُ الرجل. ويقال: إنه لنَحيفُ الجُسْمان، وجُسمانُ الرجلُ وجُثْمانُه واحد. ورجُل جُسْمانيٌّ وجثْمانيٌّ إذا كان ضَخْم الجُثَّة. أبو زيد: الجِسْمُ الجَسَدُ، وكذلك الجُسْمانُ، والجُثْمانُ الشخص.
وقد جَسُمَ الشيءُ أَي عَظُمَ، فهو جَسِيمٌ وجُسام، بالضم. والجِسامُ، بالكسر: جمع جَسيمٍ. وجَسُمَ الرجلُ وغيره يَجْسُمُ جَسامةً، فهو جَسِيمٌ، والأُنثى من كل ذلك بالهاء؛ وأَنشد شاهداً على جُسامٍ:
أَنْعَتُ عَيْراً سَهُوَقاً جُساما
أبو عبيد: تجَسَّمْتُ فلاناً من بين القوم أي اخترته كأَنك قصدت جِسْمَه، كما تقول تأَيَّيْتُه أي قصدت آيَتَه وشخصه. وتَجَسَّمْها ناقةً من الإبل فانْحَرْها أي اخْتَرْها؛ وأَنشد:
تَجَسَّمَه من بَينِهِنَّ بمُرْهَفٍ،
له جالِبٌ، فوق الرِّصاف، عَلِيلُ
ابن السكيت: تَجَسَّمْتُ الأَمْرَ إذا ركبت أَجْسَمَه وجَسِيمَه ومُعْظَمه. قال أَبو سعيد: المُرْهَفُ النَّصْلُ الرقيق، والجالب الذي عليه كالجُلْبَةِ من الدم، عَليلٌ عُلَّ بالدم مرةً بعد مرة. وتَجَسَّمْتُ الرملَ والجبل أي ركبت أَعظمه. وتَجَسَّمْتُ الأرضَ إذا أَخذتَ نحوَها تريدها؛ قال الراجز:
يُلِجْنَ من أصواتِ حادٍ شَيْظَمِ،
صُلْبٍ عَصاهُ للمَطيّ مِنْهَمِ،
ليس يُماني عُقَبَ التَّجَسُّم
أي ليس يَنْتَظر. وتَجَسَّمَ: من الجِسْم. والتَّجَسُّمُ: ركوب أَجْسمِ الأمرِ ومُعْظَمِه. قال أبو تراب: سمِعت أبا مِحْجَنٍ وغيرهَ يقول: تَجَسَّمْتُ الأَمر وتَجشَّمْتُهُ إذا حَمَلْت نفسك عليه؛ وقال عمرو بن جَبَلٍ:تَجَسَّمَ القُرْقُور مَوْجَ الآذيّ
والجُسُم: الأُمور العظام. والجُسُمُ: الرجال العُقلاء. والجَسِيمُ: ما ارتفع من الأرض وعلاه الماء؛ وقال الأَخْطَلُ:
فما زال يَسْقي بَطْنَ خَبْتٍ وعَرْعَرٍ
وأَرْضَهُما، حتى اطْمأَنَّ جَسِيمُها
والأَجْسَمُ: الأَضْخَمُ؛ قال عامر بن الطُّفَيْلِ:
لقد عَلِمَ الحَيُّ من عامرٍ
بأَنَّ لنا الذِّرْوَةَ الأَجْسَما
(* قوله «لقد علم الحي إلخ» تبع فيه الجوهري، قال الصاغاني: الرواية ذروة الاجسم والقافية مجرورة وبعده:
وأنا المصاليت يوم الوغى * إذا ما العواوير لم تقدم).
وبنو جَوْسَم: حَيٌّ قديم من العرب، وكذلك بنو جاسِمٍ. وجاسِمٌ: موضع بالشام؛ أنشد ابن بري لعَديّ بن الرِّقاعِ:
لولا الحَياءُ، وأنّ رأْسِيَ قد عَفا
فيه المَشِيبُ، لزُرْتُ أُمَّ القاسِمِ
فكأَنَّها، بين النِّساءِ، أعارها
عَيْنَيْهِ أحْوَرُ من جآذِرِ جاسِمِ
ويروى عاسِم.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ج س م * أبو زيد * الجِسْمُ * الجسد وكذا * الجُسْمانُ * و * الجُثْمانُ * وقال الأصمعي الجسم والجسمان الجسد والجثمان الشخص وقال جماعة جسم الإنسان أيضا يقال له الجسمان مثل ذئب وذؤبان وقد * جَسُمَ * الشيء أي عظم فهو * جَسِيمٌ * و * جُسَامٌ * بالضم وبابه ظرف و * الجِسَامُ * بالكسر جمع * جَسيمٍ * وتجسم من الجسم و * جاسِمٌ * قرية بالشام

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

| | ( الجِسْمُ ، بالكَسْرِ : جَماعَةُ البَدَنِ | أو الأَعْضَاءِ . ومن النّاسِ ) والإِبلِ | والدَّوابِّ ( وسائِرِ الأَنْواع : العَظِيمَةُ | الخَلْقِ ، كالجُسْمان بالضَّمّ ) . قال أبو | زَيْدٍ : الجِسْمُ : الجَسَدُ ، وَكَذلِكَ | الجُسْمان . والجُثْمانُ : الشخص ، | ويُقال : إِنَّه لَنَحِيفُ الجُسْمانِ . وقال | بعضُهم : إِنَّ الجُثْمانَ والجُسْمانَ | واحدٌ . وقال الراغِبُ : الجِسْمُ : ما له | طُولٌ وَعَرْضٌ وَعُمْقٌ ولا تَخْرُج | أجزْاء الجِسْمِ عن كَوْنِها أَجْساماً وإِنْ | قُطِعَ وجُزِّئَ ، بِخِلافِ الشَّخصِ ، فَإِنَّه | يَخْرُج عن كَوْنِهِ شَخْصاً بِتَجْزِئَتِهِ ، | ( ج : أَجْسامٌ وجُسُومٌ ) . | | ( و ) جَسُمَ ( كَكَرُمَ ) جَسامَةً : ( عَظُمَ | فهو جَسِيمٌ ) ، كَأَمِيرٍ . والجَمْعُ | جِسامٌ ، ( وجُسامٌ ، كَغُرابٍ ، وهي | بهاءٍ ) ، قال : | % ( أَنْعَتُ عَيْراً سَهْوَقاً جُساما ) % | | ( والجَسِيمُ : البَدِينُ ) أي : العَظِيمُ | البَدَنِ . | | ( و ) الجَسِيمُ : ( ما ارْتَفَعَ من الأَرْضِ | وَعَلاهُ الماءُ ) ، قال الأَخْطل : | % ( فَمَا زالَ يَسْقِي بَطْنَ خَبْتٍ وَعَرْعَرٍ % | وَأَرْضَهُما حَتَّى اطْمَأَنَّ جَسِيمُها ) % | | ( ج : جِسامٌ ، كَكِتابٍ ) . | | ( وَبَنْو جَوْسَم : حَيٌّ ) قديمٌ من | العَرَب ( دَرَجُوا ) . ( و ) كَذلك ( بَنُو | جاسِم : حَيٌّ قَدِيمٌ ) منهم قَدْ | دَرَجُوا أيضاً . | | ( وَتَجَسَّمَ الأَمْرَ ) رَكِبَ جَسِيمَهُ | ومُعْظَمَه . وقال أبو تُرابٍ : سمعتُ | أبا مِحْجَنٍ يقول : تَجَسَّمْتُ الأمرَ ، | وَتَجَشَّمْتُه : إذا حَمَلْتَ نَفْسَك عليه ، | وهو مجاز . | | ( و ) تَجَسَّمَ الحَبْلَ و ( الرَّمْلَ : رَكِبَ | مُعْظَمَهُما ) . |

| | ( و ) تَجَسَّمَ ( الأَرْضَ : أَخَذَ نَحْوَها ) | يُرِيدُها . | | ( و ) من المَجازِ : تَجَسَّمَ من العَشِيرَة | ( فُلاناً ) فَأَرْسَلَه ، أي : ( اخْتارَهُ ) ، قال | أبو عُبيْد : كَأَّنَه قَصَد جِسْمَه . ويقال | تَجَسَّمْها ناقةً من الإِبِلِ فانْحَرْها ، قال : | % ( تَجَسَّمَه مِنْ بَيْنِهِنَ بمُرْهَفٍ % | له جالِبٌ فَوْقَ الرِّصافِ عَلِيلُ ) % | | ( والأَجْسَمُ : الأَضْخَمُ ) ، قال عامِرُ | ابن الطُّفَيْل : | % ( فقد عَلِمَ الحَيُّ مِن عامِرٍ % | بأنَّ لنا الذِّرْوَةَ الأَجْسَما ) % | | ( و ) جاسِم ، ( كصاحِبٍ : ة بالشامِ ) ، | أَنْشَدَ ابنُ بَرِّي لابنِ الرِّقاع : | % ( فَكَأَنَّها بَيْنَ النِّساءِ أعارَها % | عَيْنَيْه أَحْوَرُ مِنْ جَآذِرِ جاسِمِ ) % | | ويُرْوَى : عاسِمِ . قال الحافظ : | وَحَبِيبُ بن أَوْسٍ الطائيُّ كانَ يَسْكُن | هذِه القَرْيَةَ . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | رَجُلٌ جُسْمانِيٌّ : إذا كانَ عَظِيمَ | الجُثَّة . | | والجُسُمُ ، بِضَمَّتَيْن : الأُمور | العِظامُ . | | وأيضاً : الرِّجالُ العُقَلاءُ . | ويقال : هو من جِسام الأُمورِ | وجَسِيماتِ الخُطُوب . | | وفُلانٌ يَتَجَشَّمُ المَجاشِمِ ، وَيَتَجَسَّمُ | المَعاظِمَ . | | وَتَجَسَّمَ في عَيْني كَذا : تَصَوَّرَ . | | وَتَجَسَّمَ فلانٌ من الكَرَمِ . وكَأَنَّه كَرَمٌ | قد تَجَسَّم . وكُلُّ ذلِكَ مجازٌ . |

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

جَسُمَ
1 جَسُمَ جسم , (S, Msb, K, &c.,) aor. جَسُمَ , (K,) inf. n. جَسَامَةٌ, (Msb, TA,) He, or it, (a thing, S,) was, or became, great, or large: (S, K:) or so جَسِمَ, aor. جَسَمَ , inf. n. جَسَمٌ: and the former, it (a thing) was, or it, was, or became, great, big, or bulky: (Msb:) or he, or it, was, or became, great, or large, in body: (KL:) or he, or it, was, or became, corpulent; or corporeal, or bodied; as also ↓ تجسّم. (MA, PS.)

جسّم
2 جسّم جسم , inf. n. تَجْسِيمٌ, He, or it, made, or rendered, corporeal; or great, large, big, or bulky. (KL.) ― -b2- [He made to be solid, or to have length and breadth and thickness.]

5 تَجَسَّمَ see 1. ― -b2- [Hence,] تجسّم فِى عَيْنِى كَذَا (tropical:) Such a thing assumed a form, or shape, [or an embodiment,] in my eye. (TA.) And تجسّم فُلَانٌ مِنَ الكَرَمِ (tropical:) [app. Such a one was, or became, an embodiment of generosity]. (TA.) And كَأَنَّهُ كَرَمٌ قَدْ تَجَسَّمَ (tropical:) [app. As though he were generosity embodied]. (TA.) -A2- تجسّم فُلَانًا (tropical:) He chose such a one (S, K, TA) مِنْ بَيْنِ القَوْمِ [from among the people, or party], (S,) or مِنَ العَشِيرَةِ فَأَرْسَلَهُ [from the kinsfolk, or tribe, &c., and sent him]: (TA:) as though he directed his course, or aim, to, or towards, his جِسْم [or body]; like as you say, تَأَيَّيْتُهُ, meaning “ I directed my course, or aim, to, or towards, his آيَة, and his شَخْص. ” (S.) [See also 5 in art. جشم.] One says also, تَجَسَّمْهَا نَاقَةً مِنَ الاـِبِلِ قَانْحَرْهَا [Choose thou her, a she-camel from among the camels, and stick her]. (TA.) ― -b2- تجسّم الأَرْضَ (assumed tropical:) He betook himself towards the land, or country, (S, K,) desiring to go thither. (S.) ― -b3- تجسّم الرَّمْلَ, (S, K,) and الجَبَلَ, (S,) (assumed tropical:) He mounted, or ascended, the greater part of the sand, (S, K,) and of the mountain. (S.) [See also 5 in art. جشم.] ― -b4- تجسّم الأَمْرَ (tropical:) i. q. رَكِبَ مُعْظَمَهُ; (S, K, TA;) i. e., He ventured upon, embarked in, or undertook, the main part, or bulk, of the affair: (TK:) or he constrained himself to do it, or perform it; as also تجشّمهُ: (Aboo-Mihjen, Aboo-Turلb, TA:) or both these verbs signify he took it, or imposed it, upon himself, or he undertook it, in spite of difficulty or trouble or inconvenience. (Aboo-Turلb, TA in art. جشم.) You say also, فُلَانٌ ↓ يَتَجَسَّمَ المَجَاسِمَ and يَتَجَشَّمُ المَجَاشِمَ (tropical:) [app. meaning Such a one undertakes, in spite of difficulty or trouble or inconvenience, those things, or affairs, that are causes of difficulty or trouble or inconvenience; i. e., difficult, or troublesome, or inconvenient things or affairs: supposing the two nouns to be pls. of which the sings. are مَجْسَمَةٌ and مَجْشَمَةٌ, of the measure مَفْعَلَةٌ, like مَبْخَلَةٌ and مَجْبَنَةٌ and مَشَّقَةٌ (originally مَشْقَقَةٌ) &c.]. (TA.)

جِسْمٌ
جِسْمٌ جسم The body, with the limbs or members; syn. جَسَدٌ; (AZ, S, Msb;) as also ↓ جُسْمَانٌ and جُثْمَانٌ: (AZ, S, Msb: *) or جِسْمٌ and ↓ جُسْمَانٌ are syn. with جَسَدٌ; (As, S;) or signify the whole body and limbs or members of a man, (K, and T and Msb in explanation of جسم,) and of a beast, a camel, and the like, (T, Msb,) and of any other species, (K,) of large make; (T, Msb, K;) and جُثْمَانٌ is syn. with شَخْصٌ [app. as meaning “ a person ”]; and ↓ جُسْمَانٌ signifies the whole جِسْم of a man: (As, S:) or جِسْمٌ signifies [a body, or material substance; a solid;] a thing having length and breadth and thickness; so that, when it is cut and divided, no portion thereof ceases to be a جِسْم; whereas a شَخْص [meaning “ a person ”] ceases to be a شَخْص by its being divided: (Er-Rلghib, TA:) a thing that is capable of being divided in length and breadth and thickness is called جِسْمٌ طَبِيعِىٌّ, and also, because it is a subject of investigation, or inquiry, in instruction in the mathematical studies, جِسْمٌ تَعْلِيمِىٌّ: (KT:) pl. [of pauc.] أَجْسَامٌ and [of mult] جُسُومٌ. (K.) You say, ثَابَ جِسْمُهُ, (M, A, K, in art. ثوب,) and أَثَابَ جِسْمُهُ, (IKt, M, ib.,) and ثَابَ اـِلَيْهِ جِسْمُهُ, (T, M, A, ib.,) (tropical:) He became fat, after leanness; (A;) his good state of body returned to him; (M, K; *) his condition of body became good, after extenuation; and health, or soundness, thereof returned to him. (T.) And ↓ اـِنَّهُ لَحَنِيفُ الجُسْمَانِ [Verily he is slender, spare, or lean, of body]. (TA.) ― -b2- الأَجْسَامُ المُخْتَلِفَةُ الطَّبَائِعِ [The material substances of different natures; also called الأَجْسَامُ السَّبْعَةُ the seven material substances, and الفِلِذَاتُ; namely,] the عَنَاصِر [which are the four elements, fire, air, earth, and water,] and the three products composed of these, (KT,) which are minerals, vegetables, and animals. (Note in a copy of the KT.) الأَجْسَامُ الطَّبِيعِيَّهُ, as used by those who study to discover occult things, signifies The عَرْش and the كُرْسِىّ: and الأَجْسَامُ العُنْصُرِيَّةُ, everything beside these two, of the heavens and the [elements termed] أُسْطُقُسَات therein. (KT.)

جِسْمِىٌّ
[ جِسْمِىٌّ جسم جسمى جسمي جسميي Bodily, or corporeal.]

جِسْمِيَّةٌ
[ جِسْمِيَّةٌ جسم جسمي جسميه جسمية Bodiliness, or corporeity.]

جُسْمَانٌ
جُسْمَانٌ جسم جسمان : see جِسْمٌ, in four places.

جُسْمَانِىٌّ
جُسْمَانِىٌّ جسم جسمان جسمانى جسماني : see جَسِيمٌ.

جُسَامٌ
جُسَامٌ جسام جسيم : see what next follows

جَسِيمٌ
جَسِيمٌ جسيم Great; large; (S, Msb, K;) as also ↓ جُسَامٌ: (S, K:) big; bulky: (Msb:) fem. with ة: (K:) pl. جِسَامٌ (S, Msb) [and جُسُمٌ also, like as جُدُدٌ is pl. of جَدِيدٌ]: and corpulent, large in body, or big-bodied; (K, * TA;) as also ↓ جُسْمَانِىٌّ, applied to a man. (TA.) You say, هُوَ مِنْ جِسَامِ الأُمُورِ [It is one of great affairs or events]: and مِنْ جَسِيمَاتِ الخُطُوبِ [meaning the same, or of great afflictions or calamities]. (TA.) And جُسُمٌ [likewise, or أُمُورٌ جُسُمٌ,] signifies Great affairs or events. (TA.) جَسِيمُ الأَمْرِ signifies [also] The bulk, or the greater, main, principal, or chief, part, of the affair; and so الأَمْرِ ↓ أَجْسَمُ. (S.) ― -b2- [The pl.] جُسُمٌ also signifies (assumed tropical:) Intelligent men. (TA.) ― -b3- جَسِيمُ الأَرْضِ Elevated land over which water has risen: (K, * TA:) pl. جِسَامٌ. (K.)

أَجْسَمُ
أَجْسَمُ ذ Greater, larger, bigger, or bulkier; or greatest, largest, biggest, or bulkiest. (S, K.) See also جَسِيمٌ.

مَجَاسِمُ
مَجَاسِمُ مجاسم : see 5, last sentence.

جسو
جسو جسو : omitted in some copies of the S.

جَسَا
1 جَسَا جس جسا , (S, M, Msb, K,) aor. جَسُمَ , (M, Msb, K,) inf. n. جَسْوٌ (M, K) and جُسُوٌّ, (M, TA,) He, or it, (a man, M, TA, or a thing, Msb,) was, or became, hard, tough, rigid, or stiff: (M, Msb, K:) [see also جَسَأَ: or, said of a man,] he was, or became, hard, rough, harsh, or ungentle; contr. of لَطُفَ. (S.) And جَسَتِ اليَدُ, inf. n. جُسُوٌّ and جَسًا, The hand, or arm, was, or became, dry, or tough, or hard, (S, TA,) in the bones, with little flesh; (TA;) and in the same sense the verb is said of other things. (S.) ― -b2- It (water) congealed, or froze. (S, TA.) ― -b3- Also, inf. n. جُسُوٌّ, He (an old man) attained the utmost age [so that his limbs became rigid]. (S, TA.)

جاساهُ
3 جاساهُ جاس جاساه جاساة , (K,) inf. n. مُجَاسَاةٌ, (TA.) He treated him, or regarded him, with enmity, or hostility. (K, TA.)

يَدٌ جَاسِيَةٌ
يَدٌ جَاسِيَةٌ يد جاسيه يد جاسية A hand, or an arm, dry, or tough, or hard, in the bones, with little flesh. (TA.) And دَابَّةٌ جَاسِيَةٌ القَوَائِمِ A beast having tough, or hard, legs. (TA.) And رِمَاحٌ جَاسِيَةٌ Stiff, rigid, or tough, and hard, spears. (TA.) [See also جَاسِئٌ, in art. جسأ.]

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

جَسِمَ
جَسِمَ A ( n. ac. جَسَم 4 ) جَسُمَ U ( n. ac. جَسَاْمَة 22t )
a.  Was, became big, large, bulky, corpulent.

جَسَّمَ
جَسَّمَ II ,
a.  Made big, large &c.

b.  Rendered corporeal; embodied, incorporated.

c.  Enlarged; exaggerated.

تَجَسَّمَ
تَجَسَّمَ V ,
a.  see I .

b.  Was, became incarnate, corporeal; was embodied, incorporated.

جِسْم
جِسْم 2 , ( pl. جُسُوْم 27 ,  أَجْسَاْم 38 ),
a.  Body; substance; mass, bulk, volume.

جَسَاْمَة
جَسَاْمَة 22t ,
a.  Bulk; bulkiness.

b.  Enormity.

جُسَاْم
جُسَاْم 24 ,  جَسِيْم 25 ,
a.  Big, large, bulky, voluminous; corpulent, portly.

b.  Bulk, main part.

جُسْمَاْن
جُسْمَاْن 35 ,
a.  Body, bulk, mass, volume.

جُسْمَاْنِيّ
جُسْمَاْنِيّ 35yi ,
a.  Corporeal; material.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

جسم
جَسُمَ - يَجْسُمُ - جِسْم - أَجْسَام
جَسُمَ - يَجْسُمُ + الشيء أو الكائن: صار له "جسم": صار له بناء مادي محسوس يمكن رؤيته والتفاعل معه
جِسْم: اسم فعل " جَسُمَ - يَجْسُمُ ":وهو أيضاً ما يكون بفعل " جَسُمَ - يَجْسُمُ ": البناء المادي المحسوس لكائن أو شيء: وهو اصطلاحاً: الجسد الحي الذي يكون فيه استجابة ومظاهر الحياة والإرادة وآثار الروح (أو النفس)
أَجْسام: جمع " جِْسم "
جَسيم: على وزن"فـَعيل" اسم فاعل مبالغة من " جَسُمَ - يَجْسُمُ ": ذو جسم عظيم يمكن الشعور به والتفاعل معه بسهولة: مصائب جِسام - خسائر جسيمة: عظيمة محسوسة لا يخفى أثرها
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان البنية المادية لكائن، مع الإشارة لكِبَر أو عِظَم أو سِمَن هذه البنية "، وهي:
جَسَدَ - يَجْسُدُ، جَسُمَ - يَجْسُمُ، سَمِنَ - يَسْمَنُ، بَدَنَ - يَبْدُنُ، خَنْزَرَ - يُخَنْزِرُ، نَعَجَ - يَنْعُجُ (نَعِجَ - يَنْعَجُ)

جسم - أجسام
 	﴿وقال لهم نبيهم إن الله قد بعث لكم طالوت ملكا قالوا أنى يكون له الملك علينا ونحن أحق بالملك منه ولم يؤت سعة من المال قال إن الله اصطفاه عليكم وزاده بسطة في العلم والجسم والله يؤتي ملكه من يشاء والله واسع عليم(247)﴾ البقرة ﴿وإذا رأيتهم تعجبك أجسامهم وإن يقولوا تسمع لقولهم كأنهم خشب مسندة يحسبون كل صيحة عليهم هم العدو فاحذرهم قاتلهم الله أنى يؤفكون(4)﴾ المنافقون
مختار الصحاح
● [جسم] ج س م: أبو زيد الجِسْمُ الجسد وكذا الجُسْمانُ و الجُثْمانُ وقال الأصمعي الجسم والجسمان الجسد والجثمان الشخص وقال جماعة جسم الإنسان أيضا يقال له الجسمان مثل ذئب وذؤبان وقد جَسُمَ الشيء أي عظم فهو جَسِيمٌ و جُسَامٌ بالضم وبابه ظرف و الجِسَامُ بالكسر جمع جَسيمٍ وتجسم من الجسم و جاسِمٌ قرية بالشام
الراغب
جسم
الجسم: ما له طول وعرض وعمق، ولا تخرج أجزاء الجسم عن كونها أجساما وإن قطع ما قطع، وجزئ ما قد جزئ. قال الله تعالى: }وزاده بسطة في العلم والجسم﴿[البقرة/247]،﴾وإذا رأيتهم تعجبك أجسامهم{ [المنافقون/4] تنبيها أن لا وراء الأشباح معنى معتد به، والجسمان قيل: هو الشخص، والشخص قد يخرج من كونه شخصا بتقطيعه وتجزئته بخلاف الجسم.
ملخص اللسان
1.     وجَسُمَ الرجلُ وغيره يَجْسُمُ جَسامةً، الجِسْمُ: جماعة البَدَنِ أو الأعضاء من الناس والإبل والدواب
2.     والجُسْمانُ: جِسْمُ الرجل.
3.     ورجُل جُسْمانيٌّ وجثْمانيٌّ إذا كان ضَخْم الجُثَّة.
4.     الجِسْمُ الجَسَدُ،
5.     والجُثْمانُ الشخص.
6.     وقد جَسُمَ الشيءُ أَي عَظُمَ،
7.     تجَسَّمْتُ فلاناً من بين القوم أي اخترته كأَنك قصدت جِسْمَه،
8.     وتَجَسَّمْها ناقةً من الإبل فانْحَرْها أي اخْتَرْها؛
9.     تَجَسَّمْتُ الأَمْرَ إذا ركبت أَجْسَمَه وجَسِيمَه  ومُعْظَمه.
10.                         وتَجَسَّمْتُ الرملَ والجبل أي ركبت أَعظمه.
11.                        وتَجَسَّمْتُ الأرضَ إذا أَخذتَ نحوَها تريدها؛
12.                        تَجَسَّمْتُ الأَمر وتَجشَّمْتُهُ إذا حَمَلْت نفسك عليه؛
13.                        والجُسُم: الأُمور العظام.
14.                        والجُسُمُ: الرجال العُقلاء.
15.                        والجَسِيمُ: ما ارتفع من الأرض وعلاه الماء؛
16.                        والأَجْسَمُ: الأَضْخَمُ؛
17.                        وبنو جَوْسَم: حَيٌّ قديم من العرب،
18.                       وجاسِمٌ: موضع بالشام؛
لسان العرب
● - جسم: الجِسْمُ: جماعة البَدَنِ أو الأعضاء من الناس والإبل والدواب      وغيرهم من الأنواع العظيمة الخَلْق، واستعاره بعض الخطباء للأعراض فقال يذكر      عِلْم القَوافي: لا ما يتعاطاه الآن أَكثر الناس من التَّحَلي باسمه، دون      مباشرة جَوْهَره وجِسْمه، وكأَنه إنما كَنى بذلك عن الحقيقة لأن جِسْم      الشيء حقيقةٌ واسْمه ليس بحقيقة، ألا ترى أن العَرَض ليس بذي جِسْمٍ ولا      جَوْهَرٍ إنما ذلك كله استعارة ومَثَلٌ؟ والجمع أَجْسامٌ وجُسومٌ.      والجُسْمانُ: جماعة الجِسْمِ. والجُسْمانُ: جِسْمُ الرجل. ويقال: إنه      لنَحيفُ الجُسْمان، وجُسمانُ الرجلُ وجُثْمانُه واحد. ورجُل جُسْمانيٌّ      وجثْمانيٌّ إذا كان ضَخْم الجُثَّة. أبو زيد: الجِسْمُ الجَسَدُ، وكذلك      الجُسْمانُ، والجُثْمانُ الشخص.      وقد جَسُمَ الشيءُ أَي عَظُمَ، فهو جَسِيمٌ وجُسام، بالضم. والجِسامُ،      بالكسر: جمع جَسيمٍ. وجَسُمَ الرجلُ وغيره يَجْسُمُ جَسامةً، فهو جَسِيمٌ،      والأُنثى من كل ذلك بالهاء؛ وأَنشد شاهداً على جُسامٍ:      أَنْعَتُ عَيْراً سَهُوَقاً جُساما      أبو عبيد: تجَسَّمْتُ فلاناً من بين القوم أي اخترته كأَنك قصدت      جِسْمَه، كما تقول تأَيَّيْتُه أي قصدت آيَتَه وشخصه. وتَجَسَّمْها ناقةً من      الإبل فانْحَرْها أي اخْتَرْها؛ وأَنشد:      تَجَسَّمَه من بَينِهِنَّ بمُرْهَفٍ،      له جالِبٌ، فوق الرِّصاف، عَلِيلُ      ابن السكيت: تَجَسَّمْتُ الأَمْرَ إذا ركبت أَجْسَمَه وجَسِيمَه      ومُعْظَمه. قال أَبو سعيد: المُرْهَفُ النَّصْلُ الرقيق، والجالب الذي عليه      كالجُلْبَةِ من الدم، عَليلٌ عُلَّ بالدم مرةً بعد مرة. وتَجَسَّمْتُ الرملَ      والجبل أي ركبت أَعظمه. وتَجَسَّمْتُ الأرضَ إذا أَخذتَ نحوَها تريدها؛      قال الراجز:      يُلِجْنَ من أصواتِ حادٍ شَيْظَمِ،      صُلْبٍ عَصاهُ للمَطيّ مِنْهَمِ،      ليس يُماني عُقَبَ التَّجَسُّم      أي ليس يَنْتَظر. وتَجَسَّمَ: من الجِسْم. والتَّجَسُّمُ: ركوب أَجْسمِ      الأمرِ ومُعْظَمِه. قال أبو تراب: سمِعت أبا مِحْجَنٍ وغيرهَ يقول:      تَجَسَّمْتُ الأَمر وتَجشَّمْتُهُ إذا حَمَلْت نفسك عليه؛ وقال عمرو بن      جَبَلٍ:تَجَسَّمَ القُرْقُور مَوْجَ الآذيّ      والجُسُم: الأُمور العظام. والجُسُمُ: الرجال العُقلاء. والجَسِيمُ: ما      ارتفع من الأرض وعلاه الماء؛ وقال الأَخْطَلُ:      فما زال يَسْقي بَطْنَ خَبْتٍ وعَرْعَرٍ      وأَرْضَهُما، حتى اطْمأَنَّ جَسِيمُها      والأَجْسَمُ: الأَضْخَمُ؛ قال عامر بن الطُّفَيْلِ:      لقد عَلِمَ الحَيُّ من عامرٍ      بأَنَّ لنا الذِّرْوَةَ الأَجْسَما      (* قوله «لقد علم الحي إلخ» تبع فيه الجوهري، قال الصاغاني: الرواية      ذروة الاجسم والقافية مجرورة وبعده:      وأنا المصاليت يوم الوغى * إذا ما العواوير لم تقدم).      وبنو جَوْسَم: حَيٌّ قديم من العرب، وكذلك بنو جاسِمٍ. وجاسِمٌ: موضع      بالشام؛ أنشد ابن بري لعَديّ بن الرِّقاعِ:      لولا الحَياءُ، وأنّ رأْسِيَ قد عَفا      فيه المَشِيبُ، لزُرْتُ أُمَّ القاسِمِ      فكأَنَّها، بين النِّساءِ، أعارها      عَيْنَيْهِ أحْوَرُ من جآذِرِ جاسِمِ      ويروى عاسِم.
مقاييس اللغة:
(جسم) الجيم والسين والميم يدلُّ على تجمُّع الشيء. فالجسم كلُّ شخصٍ مُدْرَكٍ. كذا قال ابن دريد(1). والجَسيم: العظيم الجِسم، وكذلك الجُسام. والجُسْمان: الشخص.‏
القاموس المحيط:
الجِسْمُ، بالكسر جماعةُ البَدَنِ، أو الأعْضاءُ، ومن الناسِ وسائِر الأنْواع العظيمةُ الخَلْقِ،
كالجُسْمانِ، بالضم ج: أجْسامٌ وجُسومٌ. وككَرُمَ: عَظُمَ، فهو جَسِيمٌ وجُسامٌ، كغُرابٍ، وهي: بهاءٍ. والجَسيمُ: البَدينُ، وما ارْتَفَعَ من الأرضِ وعَلاهُ الماءُ ج: جِسامٌ، ككِتابٍ.
وبنو جَوْسَم: حَيٌّ دَرَجوا. وبنو جاسِمٍ: حَيٌّ قَديمٌ. وتَجَسَّمَ الأَمْرَ والرَّمْلَ: رَكِبَ مُعْظَمَهُما، و الأرضَ: أخَذَ نحوَها، و فلاناً: اختارَهُ. والأَجْسَمُ: الأَضْخَمُ. وكصاحِبٍ: ة بالشامِ.
تاج العروس:
( الجسم بالكسر جماعة البدن أو الاعضاء ومن الناس ) والابل والدواب ( وسائر الانواع العظيمة الخلق كالجسمان بالضم ) قال أبو زيد الجسم الجسد وكذلك الجسمان والجثمان الشخص ويقال انه لنحيف الجسمان وقال بعضهم ان الجثمان والجسمان واحد وقال الراغب الجسم ماله طول وعرض وعمق ولا تخرج أجزاء الجسم عن كونها أجساما وان قطع وجزئ بخلاف الشخص فانه يخرج عن كونه شخصا بتجزئه ( ج أجسام وجسوم و ) جسم ( ككرم ) جسامة ( عظم فهو جسيم ) كأمير والجمع جسام ( وجسام كغراب وهى بهاء ) قال * أنعت عيرا سهوقا جساما * ( والجسيم اليدين ) أي العظيم البدن ( و ) الجسيم ( ما ارتفع من الارض وعلاه الماء ) قال الاخطل فما زال يسقى بطن خبت وعرعر * وأرضهما حتى اطمأن جسيمها ( ج جسام ككتاب وبنو جوسم حى ) قديم من العرب ( درجوا و ) كذلك ( بنو جاسم حى قديم ) منهم قد درجوا أيضا ( وتجسم الامر ) ركب جسيمه ومعظمه وقال أبو تراب سمعت أبا محجن يقول تجسمت الامر تجشمته إذا حملت نفسك عليه وهو مجاز ( و ) تجسم الحبل و ( الرمل ركب معظمهما و ) تجسم ( الارض أخذ نحوها ) يريدها ( و ) من المجاز تجسم من العشيرة ( فلانا ) فأرسله أي ( اختاره ) قال أبو عبيد كأنه قصد جسمه ويقال تجسمها ناقة من الابل فانحرها قال تجسمه من بينهن بمرهف * له حالب فوق الرصاف عليل ( والاجسم الاضخم ) قال عامر بن الطفيل فقد علم الحى من عامر * بان لنا الذروة الا جسما ( و ) جاسم ( كصاحب ة بالشأم ) أنشد ابن برى لابن الرقاع فكأنها بين النساء أعارها * عينيه أحور من جآذر جاسم
ويروى عاسم قال الحافظ وحبيب بن أوس الطائى كان يسكن هذه القرية * ومما يستدرك عليه رجل جسماني إذا كان عظيم الجثة والجسم بضمتين الامور العظام وأيضا الرجال العقلاء ويقال هو من جسام الامور وجسيمات الخطوب وفلان يتجشم المجاشم ويتجسم المعاظم وتجسم في عينى كذا تصور وتجسم فلان من الكرم وكأنه كرم قد تجسم وكل ذلك مجاز
