# جذر حمو (ح-م-و)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D9%88
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%85%D9%88

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

Hamiye : Sık çamur demektir

- الحروف: ح - م - و
- لا يرد هذا الجذر في القرآن.
- المعاجم: ٥

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حمو |
| Yapı | Üçlü kök (vav ile nakıs) |
| Özel Durum | İlletli (lâmü'l-fiili vâv) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حمي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D9%8A.md), [صهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%87%D8%B1.md), [نسب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8.md), [قرن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) |
| Zıt Kök | [غرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kişiye evlilik bağıyla bağlanıp onun koruma ve dokunulmazlık dairesine giren erkek hısım (kayınpeder, kayınbirader). |
| Çekirdek Özet 2 | Evlilik yoluyla kurulan akrabalık dokusunun getirdiği mahremiyet, himaye ve hukuki-içtimai mesafenin tanzimi. |
| Çekirdek Özet 3 | Nikâh akdiyle genişleyen toplumsal dokuda sınırları korunan bağların ve hısımlık hukukunun kurumsallaşması. |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir soy veya akrabalık adı sayıp kökteki himaye, sınır ve korunması gereken mahremiyet alanını göz ardı etmek. |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حم | Isı, hararet, yoğunlaşma, kaynama ve bu hararetin doğurduğu sıkı/kapalı koruma alanı (örnek kökler: [حمأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D8%A3.md), [حمد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md), [حمر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D8%B1.md), [حمل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md), [حمم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D9%85.md), [حمي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D9%8A.md)) | و | Çekirdeğin taşıdığı hararet ve kuşatıcı koruma niteliğini, evlilik bağıyla kişiye eklemlenen ve sınırları belirlenen erkek hısımlara (kayın bağına) tahsis ederek ilişkiye süreklilik ve bağlayıcılık kazandırmıştır. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Bir alanı dışarıya kapatıp içeriyi koruma altına alan, mahrem ve güvenli bir sınır çizme hareketi. |
| م | Su | Kaynaşan, birleşen, çevreleyen ve canlılığı sürdüren organik bağ ve derinlik. |
| و | Çengel, çadır kazığı | İki ayrı yapıyı veya aileyi birbirine bağlayan, sabitleyen ve eklemleyen bağlayıcı unsur. |
| حمو | Çitin kuşattığı korunaklı alana çengelle bağlanan hısımlık | Çit ile korunan aile mahremiyetine evlilik bağı (çengel) vasıtasıyla dahil olan ve himaye sınırları içine eklemlenen erkek akrabayı temsil eder. |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kadının kocasının babası (kayınpeder), erkek kardeşi (kayınbirader) ve koca tarafından yakın erkek akrabaları; etrafı çevrilmiş aile himayesi dairesine evlilik yoluyla bağlanan kimse. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi hanımını boşayıp onunla kardeşi evlendiğinde aralarındaki akrabalık bağının dönüşümünü şu mısralarla ifade etmiştir: لقد أصبحت أسماء حجرا محرما / وأصبحت من أدنى حموءتها حما |
| Erken Arapça kullanım | Arap dilinde kadının koca tarafındaki erkek akrabalarını nitelemek üzere حموكِ ve حماكِ ifadeleri yaygın şekilde kullanılmış; ayrıca kadının baldırındaki et yumrusu için حماة tabiri yer almıştır. |

المصدر: Kitābü'l-ʿAyn (el-Halîl b. Ahmed), Lisānü'l-ʿArab (İbn Manzûr), el-Müfredât (Râgıb el-İsfahânî).

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinde حمو kökü, evlilik yoluyla kurulan hısımlık bağlarını ve özellikle kayınpeder / kayınbirader ilişkisini ifade eden en kadim akrabalık terimlerinden biridir. Kök, Batı ve Doğu Sami dillerinde düzenli ses denklikleriyle korunmuştur. İbranicede חָם (*ḥām*) ve חָמוֹת (*ḥāmôt*), Süryanicede ܚܡܐ (*ḥəmā*) ve ܚܡܬܐ (*ḥəmātā*) biçimleri doğrudan kocanın babasını ve annesini (kayınpeder ve kayınvalide) ifade eder. Akadcada *emu* (kayınpeder) ve *emētu* (kayınvalide) kelimeleri de aynı Afro-Asyatik/Sami ortak mirasından neşet etmiştir. Bu arkaik çekirdek, doğrudan kan bağına (nesep) dayanmayan fakat evlilik bağıyla (sıhr) bir evin koruma, himaye ve mahremiyet çemberine katılan erkek hısımları nitelemektedir. Arapçada kelimenin vav ile nakıs olarak حمو biçimini alması ve [حمي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D9%8A.md) (koruma, sıcaklık, hararetle savunma) köküyle morfolojik ve semantik olarak kaynaşması, bu akrabalığın bir himaye ve aynı zamanda sınırları gözetilmesi gereken bir mahremiyet alanı olarak algılandığını göstermektedir.

درجة الثقة: Kesin

المصدر: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | حمو - [حمي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D9%8A.md) geçişkenliği | Kelime koca tarafının erkek hısımlarını gösterirken, kökün himaye etme ve hararetle sahip çıkma anlam dairesiyle doğrudan bağlantılıdır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice חָם (*ḥām*), Süryanice ܚܡܐ (*ḥəmā*), Akadca *emu* | Koca tarafının hısımlarını (kayınpeder, kayın) belirten kadim ve ortak Sami akrabalık adlandırmasıdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ortak çekirdek | Mısır ve Berberi dillerinde evlilik yoluyla oluşan hısımlık kategorileriyle morfo-fonetik paralellikler taşır. | Muhtemel |

المصدر: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; HALOT; Brown-Driver-Briggs.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حمو | Anlamlı | Koca tarafından erkek hısım | Kadının kocasının babası, kardeşi ve yakın erkek akrabaları. | Hedef köktür; evlilikle oluşan himaye ve akrabalık bağı. |
| [حوم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%88%D9%85.md) | Anlamlı | Bir şeyin etrafında dönüp dolaşma | Kuşun veya canlının su veya av etrafında daireler çizerek beklemesi. | Korunan merkezin etrafında dönme yönüyle hedef kökle mekânsal akrabalık taşır; Kur'an'da geçmez. |
| [محو](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88.md) | Anlamlı | İzi silip yok etme | Bir yazıyı, izi veya alameti bütünüyle ortadan kaldırma. | Zıt yönlü hareket; bağ kurmanın aksine bağı ve izi yok etme. Kur'an'da geçer. |
| موح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez. |
| [وحم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AD%D9%85.md) | Anlamlı | Aşerme, şiddetli arzu duyma | Gebe kadının veya canlının belirli bir şeye şiddetli istek duyması. | Bedenin iç harareti ve rahim haliyle ilgilidir; Kur'an'da geçmez. |
| [ومح](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%85%D8%AD.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez. |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حمو | Merkez | Sıhrî akrabalık | Kadına koca tarafından eklemlenen, hem himaye hem de mahremiyet mesafesi gerektiren erkek hısım. | Evlilik akdinin tesis ettiği özel hürmet ve korunma dairesi. |
| [حمي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D9%8A.md) | Komşu | Himaye ve hararet | Bir şeyi dış tehditlere karşı şiddetle savunup dokunulmaz kılmak. | حمو kökünün dayandığı koruma ve öfke/gayret zeminidir. |
| [صهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Sıhrî bağ, akrabalık | Evlilik yoluyla iki tarafın birbiriyle kaynaşması, eriyip bir araya gelmesi. | [صهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%87%D8%B1.md) iki ailenin genel kaynaşmasını anlatırken, حمو tekil olarak koca tarafı erkek hısımlarına odaklanır. |
| [نسب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8.md) | Komşu | Kan bağı | Doğum ve sülale yoluyla kesinleşen soy bağı. | [نسب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8.md) fıtrî ve kalıcı dikey/yatay soyken, حمو evlilikle gelen yatay bağdır. |
| [قرن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) | Komşu | Birliktelik, bitişme | İki nesnenin veya kişinin birbirine bağlanıp yoldaş olması. | Hukuki ve akrabalık boyutundan ziyade fiziksel veya işlevsel bitişikliği bildirir. |
| [غرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%A8.md) | Zıt | Yabancılık, uzaklaşma | Kişinin bilinen koruma ve akrabalık dairesinin bütünüyle dışına çıkması, yabancılaşması. | Hısımlığın ve himayenin sağladığı tanışıklık ve güvenin tam karşıtıdır. |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حمو | Koca tarafının erkek hısımı | Evlilikle kurulan mahremiyet ve koruma çemberine dahil olan erkek akraba. | Kesin |
| Latince | Socer, levir | Kayınpeder, kayınbirader | Latincede baba için socer, koca kardeşi için levir kullanılır; Arapçadaki tek kökten türeyen kuşatıcı hısımlık yapısını iki ayrı kelimeyle karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | In-law, brother-in-law, father-in-law | Evlilik yoluyla hısım | Hukuki bağı (law) öne çıkarır; kökün taşıdığı himaye ve hararetli sahiplenme boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Schwägerschaft, Schwager | Kayın hısımlığı, kayınbirader | Akrabalık bağının hukuki ve toplumsal statüsünü ifade eder; kökteki sıcak koruma çağrışımı yoktur. | Güçlü |
| Fransızca | Beau-père, beau-frère | Kayınpeder, kayınbirader | Evlilikle kazanılan hürmet bağını "güzel" (beau) nitelemesiyle kurar; Arapçadaki koruma dairesi vurgusundan farklı bir tondadır. | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Dictionnaire de l'Académie Française.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Hısımlık / Sıhr bağı | Evlilikle doğan bağların meşruiyeti ve korunması | Kur'an metninde doğrudan حمو lafzı müstakil bir kelime olarak geçmemekle birlikte, temsil ettiği hısımlık ve koruma alanı Furkān [25:54](https://lisan.digital/ar/ayet/25:54.md) ayetindeki nesep ve sıhr ikiliği ile Nisâ [4:22](https://lisan.digital/ar/ayet/4:22.md)-23 ayetlerindeki evlilik yasakları bağlamında ele alınır. |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Toplumsal nizam ve fıtrat | Allah'ın insan türünü nesep ve sıhr (hısımlık) kanunları üzere yaratması ve bunun hikmeti. | İlahî iradenin toplumu koruyan sınırları. |
| Fıkıh | Hısımlık hukuku ve mahremiyet | Kayınpeder ve kayınbiraderin mahremiyet sınırları, nikâh düşüp düşmeme halleri ve aile içi görüşme adabı. | Nikâh haramlığı ve fitneden korunma mesafesi. |
| Tefsir | Sıhr ve evlilik ayetleri | Nesep ile sıhrın insanın iki temel bağ türü olarak zikredildiği ayetlerin açıklanması (Furkān [25:54](https://lisan.digital/ar/ayet/25:54.md)). | Aile dokusunun hukuki ve ahlaki çatısı. |
| Hadis | Aile mahremiyeti ve hısımlarla münasebet | Koca tarafının erkek akrabalarının (kayınbirader vb.) kadının yanına girmesindeki tehlikeye dikkat çeken nebevî uyarı. | Hısımlığın sağladığı serbestliğin suistimal edilmesini önleyen ihtiyat ve sakınma. |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mahremiyet ve sıhr hukuku | Korunan hısımlık dairesi | Sınırları belirleme | Aile içi ilişkilerde meşru yakınlık ile aşılmaması gereken mahremiyet hudutlarını tayin eder. | Kesin |
| İlmi | Sosyolojik akrabalık tasnifi | İttifak ve evlilik bağı | Toplumsal dokuyu genişletme | Kabilelerin veya ailelerin yalnızca kan bağıyla değil evlilik yoluyla da koruma ağları kurduğunu açıklar. | Güçlü |
| Siyasi | Kabileler arası antlaşma ve himaye | İttifak köprüsü | Güvenlik çemberi oluşturma | Evlilikler yoluyla karşı tarafın himaye sistemine dahil olunarak çatışmaların önlenmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Aile içi mülkiyet ve miras dengesi | Mülkiyet intikal sınırları | Hukuki ayrışma | Kan bağı ile evlilik bağının miras ve nafaka haklarındaki sınırlarını birbirinden ayırma. | Kesin |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Komşuluk grafı ve sınır koşulu (Boundary condition in graph theory) | Birbirine kapalı iki alt kümenin tek bir ortak düğüm veya kenar üzerinden bağlanması, fakat iç elemanlarının özdeşleşmeyip sınırlarını koruması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yapısal hısımlık teorisi (Alliance theory in structural anthropology) | Toplumun dağılmasını önlemek üzere kan bağı dışındaki yabancı unsurlarla kurulan düzenleyici ve koruyucu akrabalık yapısı. | Kesin |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca folklorik bir kayın/hısım ilişkisine indirgeyip, kökün ihtiva ettiği himaye etme ve aynı zamanda mahremiyet sınırlarını titizlikle gözetme ilkesini unutmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'ın sıhr (hısımlık) kurumuna yüklediği, kan bağı kadar muhterem kılınan ancak mahremiyet dengesiyle korunan toplumsal bağlar bütünü. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Koca tarafı erkek hısımlarla olan ilişkide aşırı laubalilik göstererek aile mahremiyetinin yıkılması veya tam aksine sıhr bağlarının getirdiği hürmet ve himaye sorumluluğunun reddedilmesi. |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın toplumsal nizamında nesep (kan bağı) ile sıhr (evlilik bağı) ayrımının ahlaki, hukuki ve koruyucu boyutlarını kavramak için temel kavramsal bir zemindir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Evlilik haramlıklarının bildirildiği ayetlerde (Nisâ [4:22](https://lisan.digital/ar/ayet/4:22.md)-23), mahremiyet ve örtünme sınırlarının çizildiği hükümlerde (Nûr [24:31](https://lisan.digital/ar/ayet/24:31.md)) ve insanın yaratılışındaki çift yönlü akrabalığın anıldığı ayetlerde (Furkān [25:54](https://lisan.digital/ar/ayet/25:54.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Evlilikle kurulan bağların kan bağı kadar tabii sayılmayıp ikinci plana atılmasını ya da aile içi ilişkilerde sınır tanımayan laubaliliğin meşru görülmesini düzeltir. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Koca tarafının kadını koruma çemberine alan fakat aralarında belirli bir mahremiyet mesafesi bulunan erkek hısımları (kayınpeder, kayınbirader).
- Soyut anlam: Bir sisteme evlilik bağıyla eklemlenen, koruyucu ancak sınırları tanımlanmış ilişki matrisi.
- Sistematik karşılık: Sıhrî bağın tesis ettiği himaye dairesi ve bu daire içinde meşruiyet ve iffeti gözeten mesafe kontrolü.
- LaTeX modeli: $$R(A, B) = \{ (x, y) \in A \times B \mid \Phi(x, y) \land \partial(x, y) > 0 \}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $A$ ve $B$ evlilikle bir araya gelen iki bağımsız aile kümesini temsil eder. $\Phi(x, y)$ ifadesi evlilik bağıyla tesis edilen himaye, karşılıklı sorumluluk ve koruma fonksiyonunu simgeler. $\partial(x, y) > 0$ ise taraflar arasındaki aşılmaması gereken mahremiyet ve sınır şartını gösterir. Böylece bağ hem koruyucudur hem de mutlak bir mesafe ve edep sınırına tabidir.

## المعاجم (٥)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

Hamiye : Sık çamur demektir. Kalıp için kullanılan çamurdur. Sonra koruma anlamı almıştır. Himaye etmek buradan gelmektedir. Yapılan kalıpların kalıcı olması için ateşte pişirilmiş ve bugünkü seramik doğmuştur. Hamiye pişiren anlamındadır.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب الحاء والميم و واي معهما
ح م و، ح م ي، ح و م، م ح و، و ح م، م ي ح مستعملات
حمو:
حمى: الحَمْوُ: أبو الزّوج، وأخو الزّوج، وكلّ من ولي الزّوج من ذي قرابته. فهم أحماء المرأة. وأمّ زوجها: حماتُها.
وفي الحَمْوِ ثلاثُ لُغاتٍ؛ حماها مثل عصاها، وحموها مثل أبوها، وحَمْؤُها- مقصورٌ مهموزٌ- مثل كمؤها. وتقول العرب: حمأة حامية وكنَّة كاوية. وتقول: هذا حموكِ، ومَرَرْتُ بحميكِ ورأيتُ حماكِ، مخفّف بلا همزٍ، والهمزُ لغة رديئة. وقال الشّاعر في رجل طلّق امرأته فتزوّجها أخوه:
لقد أصبحت أسماءُ حِجْراً مُحَرَّما		وأصبحتُ من أدنَى حُمُوَّتها حَمَا
أي: أصبحت أخا زوجها بعدما كنت زوجها.
وأّمّا بالهمز فتقول: هذا حَمْؤُكِ، ورأيت حَمْأَكِ، ومررت بحَمْئِكِ- مخفف مهموز.
والحَمَاُة: لَحْمَةٌ مُنْتَبِرة في باطِن السّاق.
والحَمَأ: الطّينُ الأسود المُنْتن. وفي التنزيل: من حَمَأٍ مسنون والمسنون: المصبوب. ويُسَمَّى الطين الذي نبث من النّهر: الحَمْأَة. وقول الله عزّ وجلّ: تَغْرُبُ في عَيْنٍ حَمِئة أي: ذات حَمْأَة.
والحِمَى- مقصور: موضع فيه كَلَأٌ يُحْمَى من النّاس أن يُرْعَى.
وحَمَيْتُ القومَ حِمايةً ومَحْمِيَةً. وكلّ شيءٍ دفعتَ عنه فقد حَمَيْتَهُ.
وحَمِيتُ من هذا الشّيء أَحْمَى منه حَمِيَّةً، أي: أَنِفْتُ أَنَفاً وغضباً. ومشى في حَمِيَّتِهِ أي: في حَمْلَتِهِ. وإنّه لَرجلٌ حَمِيٌّ: لا يَحْتمِلُ الضَّيْمَ، ومنه يُقال: حَمِيّ الأَنْفِ. قال:
متى تجمعِ القلبَ الذكيَّ وصارماً		وأَنْفاً حَمِيّاً تَجتنْبكَ المَـظَـالِـمُ
وحَمَيْتُ المريضَ حِمْيَةً: مَنَعْتُه أكْلَ ما يَضُرُّه. وآحْتَمَى المريضُ احتماءً.
وآحْتَمَى في الحرب إذا حَمَى نفسَه.
وحَمِيَ الفَرَسُ. إذا سَخَنُ َوعَرِق، يَحْمَى حَمْياً وحَمَى الشّدُّ مثلَه والواحد منه: حمْيٌ، والجميع: أحماءٌ، كما قال طرفة:
فهي تَرْدِي وإذا ما فَرِعَتْ		طار من أَحْمائِها شَدُّ الأُزُرْ
وحَمِيَ الشيءُ يَحْمَى حَمْياً إذا سَخُنَ والحامِيَةُ: الحارّة.
وأَحْمَيْتُ الحديدَ إحماءً. وتقول: إنّ هذا الذَّهَبَ والفِضَّةَ ونحوهما لَحَسَنُ الحَماءِ- ممدود- أي: خرج من الحَماءِ حَسَناً.
والحامية: الرّجل يَحْمِي أصحابَه في الحَرْب. وتقول: هو على حامِيَةِ القَوْم، أي: آخر من يَحْمِيهم في مُضيِهِّم وآنهزامهم.
والحاميةُ أيضاً: جماعة يحمون أَنْفُسَهم، كما قال لبيد:
ومعي حاميةٌ من جَعْفَـرٍ		كلّ يوم نبتلي ما في الخِلَلْ
والحامِيةُ: الحجارة يُطْوَى بها البئر. قال:
كأنّ دَلْوَيَّ تَـقَـلَّـبـانِ		بين حَوامي الطَّيِّ أَرْنبانِ
والحُمَّةُ عند العامّة: إبْرَةُ العَقْرب والزُّنبور ونحوهما. وإنّما الحُمَةُ سُمُّ كلّ شيء يَلْدَغُ أو يَلْسَعُ.
والحُمَيّا: بُلُوغُ الخَمْرِ من شاربها.
واحْمَوْمَى الشّيءُ فهو مُحْمَوْمٍ، واحمَوْمَى اللّيلُ والسّحابُ، وذلك من السّواد. ومنهم من يهمزُ.
حوم:
الحَوْم: القطيع الضَّخْمُ من الإِبل. قال رؤبة:
ونَعَماً حَوْماً بها مُؤَبَّلا
والحَوْمةُ: أكثرُ مَوْضِعٍ في البحْرِ ماءً، وأَغْمَرُه. وكذلك في الحَوْض.
وحَوْمةُ المَوْتِ: شِدّتُهُ وعَلَزُهُ.
والحَوَمانُ: دَوَمانُ الطَّيْر وطَيَرانُهُ يَدومُ ويَحومُ حول كلّ شيء. والحَوَمان: نباتٌ بالبادية.
والحَوَائِمُ: الإبلُ العطاش جِدّاً. وكلُّ عطشان حائم.
وهامةٌ حائمةٌ، أي: عَطِشَ دِماغُها.
محو:
المَحْوُ لكلّ شيءٍ يذهب أثره. تقول: أنا أمحوه وأمحاه. وطيّىء تقول: مَحَيْته مَحْياً ومَحْواً وامَّحَى الشّي يَمَّحِي امّحاءً. وكذلك آمتَحى إذا ذهب أثره، الأجودُ آمَّحَى، والأصل فيه: انْمَحَى. وأمّا امتَحَى فلغةٌ رَدِيئةٌ.
وحم:
يقال للمرأة الحُبْلَى إذا اشتهت شيئاً: قد وَحِمَتِ، وهي تَحِمُ فهي وَحْمَى بيّنة الوِحامِ. والوَحَمُ والوِحام في الدّوابّ إذا حملت استَعْصَتْ، فيقال: وحمت. قال لبيد:
قد رابه عصيانُها ووِحامُها
ميح:
المَيْح في الاستِقاءِ: أن ينزل الرّجل في قرار البئر إذا قلّ ماؤها فيملأ الدّلو، يَميحُ فيها بيده، ويَميحُ أصحابَه. والجميعُ: ماحةٌ.
والمَيْحُ: يجري مَجْرَى المنفعة وكلّ من أعطى معروفاً فقد ماح.
والمَيْحُ والميحومة: ضربٌ من المَشْيِ في رَهْوَجة. قال:
ميّاحة تَميحُ مَشْياً رَهْوَجا
ومشيَةُ البطّةِ: المَيْحُ.
وقد ماح فاه بالسّوِاكِ يَميحُهُ مَيْحاً، إذا شاصه وماصه.

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D9%88/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

: ( و ( *!حَمْوُ المرأةِ ) ، كدَلْوٍ ، ( *!وحَمُوها ) ، كأَبُوها ، ( *!وحَماها ) ، كقَفَا ، ( *!وحَمُها ) ، بضمِّ الميمِ مُخَفَّفة ، ( وحَمْؤُها ) بالهَمْزةِ ساكِنَة المِيمِ ، فهي أَرْبَعُ لُغاتٍ ذَكَرهنَّ الجوهرِيُّ : ( أَبو زَوْجِها ومن كان من قِبَلِه ) كالأَخِ وغيرِهِ .
( والأُنْثَى *!حَماةٌ ) وهي أُمُّ زَوْجِها ، لا لُغَة فيها غَيْر هذه ؛ قالَه الجوهرِيُّ .
( *!وحَمْوُ الرَّجُلِ : أَبو امْرَأَتِه أَو أَخُوها أَو عَمُّها ، أَو *!الأَحْماءُ من قِبَلِها خاصَّةً ) ، والأُخْتانُ من قِبَل الرجُلِ ، والصِّهْرُ يَجْمَعُ ذلِكَ كُلّه .
قالَ الجوهرِيُّ : وكلُّ شيءٍ من قِبَلِ الزَّوْجِ مثْلُ الأبِ والأخِ فهم الأحماء واحدها *!حَمّا ففيه أَرْبَع لُغاتٍ حَماً مثْلُ قَفاً ، وحَمُو مثْل أَبُو ، *!وحَمٌ مثْل أَبٍ ، وحَمْءٌ ساكِنَةَ المِيمِ مَهْموزَةِ ، عن الفرَّاءِ ، وأَنْشَدَ :
قُلْتُ لبَوَّابٍ لَدَيْهِ دَارُها
تِيْذَنْ فإني حَمْؤُها وجَارُهاويُرْوى : *!حَمُها ، بتَرْكِ الهَمْزةِ .
وقالَ : وأَصْلُ *!حَمٍ *!حَمَوٌ بالتحْرِيكِ ، لأنَّ جَمْعَه أَحْماءٌ مِثْل آباءٍ ، وقد ذَكَرْنا في الأَخِ أنَّ *!حَمُو من الأَسْماءِ التي لا تكونُ مُوَحَّدة إلاَّ مُضَافَة ، وقد جاءَ في الشِّعْرِ مُفْرداً ؛ قالَ :

هِيَ ما كَنَّتي وتَزْ
عُمُ أَني لها حَمُوقال ابنُ برِّي : هو لفَقِيدِ ثَقِيف ؛ قالَ : والواوُ في حَمُو للإطْلاقِ ؛ وقَبْل البَيْت :
أَيُّها الجِيرةُ اسْلَمُوا
وقِفُوا كَيْ تُكَلَّمُواخَرَجَتْ مُزْنَةُ من ال
بحرْ ريَّا تَجَمْجَمُهِيَ ما كَنَّتي وتَزْ
عُمُ أني لَها حَمُووشاهِدُ الحَمَاة قوْلُ الراجزِ :
إنَّ *!الحَمَاةَ أُولِعَتْ بالكَنَّهْ
وأَبَتِ الكَنَّةُ إلاَّ ضِنَّهْوشاهِدُ حَمأ قوْلُ الشاعِرِ :
وبجارَة شَوْهاءَ تَرْقُبُنِي
*!وحَماً يخِرُّ كَمَنْبِذِ الحِلْس ِوقالَ رجُلٌ كانت له امرأَةٌ فطَلَّقها وتَزَوَّجها أَخُوه :
لقد أَصْبَحَتْ أَسْماءُ حَِجْراً مُحَرَّما
وأَصْبَحْتُ من أَدْنى *!حُمُوّتِها حَمَاأَي أَصْبَحْتُ أَخَا زَوْجِها بعدَ ما كنتُ زَوْجها .
وحكِي عن الأصمعيّ : الأَحْماءُ من قِبَلِ الزَّوْجِ ، والأَخْتانُ من قِبَل المرْأَةِ ؛ وهكذا قالَهُ ابنُ الأعرابيّ وزادَ فقالَ : الحَماةُ أُمُّ الزَّوْجِ ، والخَتَنةُ أمُّ المرأَةِ ، وعلى هذا التَّرْتيبِ العباسُ وعليُّ وحمزةُ وجَعْفر *!أَحْماءُ عائِشَةَ ، رضِيَ اللَّهُ عنهم أَجْمَعِين .
قال ابنُ برِّي : واخْتُلِف في الأحْماءِ والأَصْهارِ فقيلَ : أَصْهارُ فلانٍ قَوْمُ زَوْجتِه ، *!وأَحْماءُ فلانَه قوْمُ زَوْجِها .
وعن الأصمعيّ : الأَحْماءُ من قِبَلِ

المرأَةِ ، والصِّهْر يَجْمَعها ؛ وقولُ الشَّاعِرِ :
سُبِّي الحَماةَ وابهتي عَلَيْها
ثم اضْرِبي بالوَدِّ مِرْفَقَيْهاممَّا يدلُّ على أنَّ الحَماةَ من قِبَلِ الرَّجلِ .
وعنْدَ الخلِيلِ : أنَّ خَتَنَ القوْمِ صِهْرُهُم والمتزوِّجُ فيهم أَصْهار الخَتَنِ ، ويقالُ لأَهْلِ بيتِ الخَتَنِ الأَخْتانُ ، ولأهْلِ بيتِ المرْأَةِ أَصْهارٌ ، ومِن العَرَبِ من يَجْعَلُهم كُلَّهم أَصْهاراً .
وفي الحدِيثِ : ( لا يَحْلُوَنَّ رجلٌ بمُغِيبة وإن قيلَ *!حَمُوها ألا حَمُوها الموتُ ) .
قالَ ابنُ الأعرابيِّ : أَي خلْوَةُ الحَمو معها أَشَدّ من غَيْرهِ من الغُرَباءِ لأنّه رُبَّما حسَّنَ لها أَشْياء وحَمَلَها على أُمورٍ تنقل عن الزَّوْج مِن التماسِ ما ليسَ في وسعِه أَو سوءِ عِشْرةٍ أَو غَيْر ذلِكَ ، لأنَّ الزَّوْجَ لا يؤثر أن يطلعَ الحَمُ على باطِنِ حالِهِ بدخولِ بَيْتِه .
قالَ الأزهريُّ : كأنَّه ذَهَبَ إلى أنَّ الفَسَادَ الذي يجرِي بينَ المرْأَةِ وأَحمائِها أَشَدّ من فَسادٍ يكونُ بَيْنها وبينَ الغَرِيبِ ، ولذلِكَ جَعَلَه كالموتِ .
( *!وحَمْوُ الشمسِ ( : حَرُّها ) . ) يقالُ : اشْتَدَّ حَمْيُ الشمسِ *!وحَمْوُها بمعْنىً ؛ نَقَلَه الجوْهرِيُّ .
( *!والحَمَاةُ : عَضَلَةُ السَّاقِ ) ؛ ) نَقَلَه الجوهرِيُّ .
وقالَ الليْثُ : لَحْمَةٌ مُنْتَبِرَةٌ في باطِنِ الساقِ .
وقال الأَصمعيُّ : وفي ساقِ الفَرَسِ *!الحَماتانِ ، وهُما اللَّحْمتانِ اللَّتانِ في عُرْض السَّاقِ تُرَيانِ كالعَصَبَتَيْنِ مِن ظاِهرٍ وباطِنٍ ؛ ( ج *!حَمَوَاتٌ ) ، بالتَّحرِيكِ .
وقال ابنُ شُمَيْل : هُما المُضْغَتانِ المُنْتِبِرتانِ في نصْفِ السَّاقَيْن من ظاهِرٍ .

وقالَ ابنُ سِيدَه : هُما اللَّحْمَتانِ المُجْتَمعَتانِ في ظاهِرِ السَّاقَيْن في أَعالِيهما .

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D9%88/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

حَمٌ
حَمٌ حذم , (S, Mgh, Msb, K,) like أَبٌ, originally حَمَوٌ, as is shown by its pl., which see below, (S,) and ↓ حَمًا, (S, Mgh, Msb, K,) and ↓ حَمُو, (S, Msb, K,) like أَبُو, (S, Msb,) used only as a prefixed n. governing the gen. case, except in poetry, (S, TA,) and ↓ حَمْوٌ, (K,) and حَمْءٌ [mentioned in art. حمأ, as well as حَمَأٌ], (S, Mgh, Msb, K,) A woman's husband's [male] relation, (S, Mgh, Msb, K,) whoever he be, (S, Msb,) such as his father, (S, Msb, K,) and brother, (S, Msb.) and paternal uncle, (Msb,) &c.: (TA:) the fem. is ↓ حَمَاةٌ, (K,) signifying a woman's husband's mother; and having no dial. var.: (S, Msb:) and the pl. is أَحْمَآءٌ: (S, Mgh, K:) and الرَّجُلِ ↓ حَمُو, (M, Msb,) or الرَّجُلِ ↓ حَمْوُ, (K,) signifies the man's wife's father, (IF, M, Msb, K,) or wife's brother, or wife's paternal uncle; (M, Msb, K;) so that حمو applies to a relation on either side, like صِهْرٌ: (Msb:) and أَحْمَآءٌ means a husband's people: (Mgh:) or the أَحْمَآء are peculiarly of the wife; (K;) and the أَخْتَان are of the man [or husband]: (TA:) or [in other words] the احيآء are [the woman's relations] on the side of the husband; (As, TA;) and the اختان are [the husband's relations] on the side of the wife; (As, S, Msb, TA;) and those of both sides are included by the term [أَصْهَارٌ, pl. of] صِهْرٌ: (As, S, TA:) and أَحْمَآءُ فُلَانَةَ is said to mean such a woman's husband's people. (IB, TA.)

حُمَةٌ
حُمَةٌ حم حمه حمة : see art. حمى.

حَمًا
حَمًا حم حما : see حَمٌ, above, in three places.

حَمُو
حَمُو حم حمو : see حَمٌ, above, in three places.

حَمْوٌ
حَمْوٌ حم حمو : see حَمٌ, in two places. -A2- حَيْوُ الشَّمْسِ [in the CK حَمْؤُ] The heat of the sun: (Ks, S, * K:) as also حَمْيُهَا.(Ks, S.)

حَمَاةٌ
حَمَاةٌ حامي حم حماه حماة حمى حمة : see حَمٌ. -A2- Also The muscle (عَضَلَة) of the سَاق [which means the shank of a human being, and, properly speaking, the corresponding part (commonly called the thigh) of a horse and the like]: (S, K:) an elevated piece of flesh in the inner side of the ساق: (Lth:) As says, in the ساق of the horse are the حَمَاتَانِ, which are the two pieces of flesh that are in the side of the ساق, appearing like two sinews, in the outer side and the inner side: (S, TA:) or, accord. to ISh, they are the two elevated pieces of flesh in the half of each ساق, in the outer side: or, accord. to ISd, the two compact pieces of flesh in the upper portion of the outer side of each ساق: (TA:) pl. حَمَوَاتٌ. (S, K.)

حَمْوَةٌ
حَمْوَةٌ حم حمى حمو حموه حموة حمي : see حَمَى الكَلَأَ, in the second sentence of art. حمى.

حِمْوَةٌ
حِمْوَةٌ حم حمى حمو حموه حموة حمي : see حَمَيْتُ المَرِيضَ, in art. حمى.

حِمَوَانِ
حِمَوَانِ حموان an irregular dual of حِمًى. (Ks, S and TA in art. حمى, q. v.)

حُمُوَّةٌ
حُمُوَّةٌ حم حمى حمو حموه حموة حمي : see حُمَيَّا, in art. حمى.

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D9%88/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

حَمَا
حَمَا -  حَمْو [ 1 ] ,
a.  Prime, vigour.

b.  Heat, glare ( of the sun ).

c.  ( pl.

أَحْمَآء
أَحْمَآء ),
a.  Father-in-law.

d.  Husband's relatives.

حَمَاة
حَمَاة [ 4tA ],
a.  Mother-in-law.

b.  Wife's relatives.

c.  Muscle of the thigh-bone.

حَمُ
حَمُ
a.  see 1 .
