# جذر خطو (خ-ط-و)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B7%D9%88

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

Hatt çizgi demektir

- الحروف: خ - ط - و
- في القرآن: الورود: ٥ · الآيات: ٤ · الصيغ: ١
- المعاجم: ١٠
- تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: خطو/أ

## الصيغ (١)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [خُطُوَاتِ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/siga/%D8%AE%D9%8F%D8%B7%D9%8F%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%90.md) | فُعُلَاتِ | Adımlar | ٥ | ٤ | [٢:١٦٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/ayet/2:168.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٣٠ (الإجمالي: ٤١)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [شطن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ٣٥ · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
2. [تبع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ٣٠ · İnek yavrusu, dana demektir
3. [عدو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٢١ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
4. [بين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ١١ · Beyn topraktaki yarık demektir
5. [أكل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١١ · Ekel pas demektir
6. [أيي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ١٠ · Evye kuş yuvası demektir
7. [فرش](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B4.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Feraş Suyun kuruduktan sonra toprak üzerinde bıraktığı…
8. [كفف](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Avuç demektir
9. [فحش](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…
10. [أبد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Badiye çöl demektir
11. [نكر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Tanınmayan
12. [حلل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
13. [طيب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · İyi
14. [حمل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Haml: İple yüklenen yük demektir
15. [زكو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
16. [فضل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Fadl Deriden yapılan gömlektir
17. [رزق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Üzüm demektir
18. [دخل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Dahl: Kuytu yer demektir
19. [أمن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٤ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
20. [سلم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · “Süllem” merdiven demektir
21. [نعم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
22. [وحد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
23. [سمع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · İşiten
24. [أمر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Murar acı bir ağacın adıdır
25. [رحم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
26. [أنس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
27. [أرض](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
28. [شيأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Şey
29. [أله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
30. [علم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Dağın sivri noktası demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خطو |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli: و) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [مشي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A.md), [سعي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A.md), [درج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AC.md), [أثر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [وقف](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%82%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir ayağı kaldırıp diğerinin önüne atarak ilerleme, iki adım arasındaki mesafe ve intikal hareketi |
| Çekirdek Özet 2 | Kötülüğün ve sapkınlığın birdenbire değil, adım adım, aşamalı ve izletilen bir süreç olarak tecessüm etmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Tedricîlik, ardışıklık ve stratejik yönlendirmenin küçük birimler halinde gerçekleşen hareket dinamiği |
| Kritik Hata Riski | Şeytanın adımlarını doğrudan nihai büyük günahlarla özdeşleştirip başlangıçtaki küçük, meşru görünen yönelişleri ve aşamalı ayartma sürecini gözden kaçırmak |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خط | Bir yüzeyde iz bırakma, yarma, uzanarak sınır veya çizgi oluşturma; nitekim [خطط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%B7.md) çizgi çekmek ve sınır çizmek, [خطأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A3.md) çizgiden sapmak, [خطب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A8.md) sözle yönelip çizgi açmak, [خطف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81.md) çizgisel bir hızla kapıp kaçmaktır. | و | İlletli ve akıcı olan bu son harf, kesintisiz bir çizgiyi noktasal kesintilerle ilerleyen ritmik adımlara, iki ayak arasındaki somut mesafeye ve aşamalı yürüyüşe dönüştürmüştür. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma (ح imgesinden türetme olup hırıltılı ses değeriyle engeli aşma veya direnci yarma vurgusu taşır). | Bir sınırın, zeminin veya direnç noktasının yarılması ve aşılması hareketini temsil eder. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma. | Belirli bir alanı kavrama, dönme ve zemine temas ederek bir yay veya iz oluşturma hareketini verir. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma. | İki ayrı nokta veya mesafe arasında bağ kurma, birbirini takip eden adımları zincirleme ekleme işlevini gösterir. |
| خطو | Sınırı yararak zeminde döngüsel temasla birbirine bağlanan mesafeler açma. | İnsanın ayaklarını sırayla kaldırıp yere basarak ardışık aralıklar üretmesi, mekan içinde iz bırakarak aşamalı intikal sağlamasıdır. |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin iki ayağı arasındaki açıklık, yürüme esnasında bir ayağın öne atılması ve yerde bıraktığı iz. Arapçada فتحة ile خَطْوَة bir defalık adımı, ضمة ile خُطْوَة ise iki adım arasındaki mesafeyi ifade eder. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Tarafa b. el-Abd'in Muallaka'sında devesinin adımlarının genişliğini, çevikliğini ve iz takibini tasvir ederken kökün türevleri yer alır; devenin adımlarının birbirini intizamla takip etmesi خُطَى ifadesiyle zikredilir. |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'l-Murahhal'in vezinli beyitle yaptığı erken dönem tespiti: وَخَطْوَةٌ بِالفَتْحِ نَقْلُ القَدَمَيْنِ / وَخُطْوَةٌ مَضْمُومَةٌ مَا بَيْنَ تَيْنِ (Fetha ile okunan adım iki ayağın nakledilmesidir; damme ile okunan ise bu ikisi arasındaki açıklıktır). |

المصدر: Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât, Esâsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde خطو kökü, çizgisel iz bırakma, yarma ve yürüme dinamiklerini barındıran zengin bir semantik tabana dayanır. İbranicede חָטָא (*hata'*) kökü çizgiden ve hedeften sapma, yanılma anlamına yönelirken, Süryanicede ܚܛܐ (*hta*) benzer şekilde hedeften şaşmayı bildirir. Arapçada ise kök, üçüncü harfin zayıflamasıyla (و/ي) hem çizgisel bir intikali hem de bu intikalin tekil birimlerini (adımları) gösterecek şekilde özelleşmiştir. Ge'ez (Etiyopya) dilinde de adımlama ve iz sürme ile ilgili paralel semantik yansımalar gözlemlenir. Dolayısıyla kök, Proto-Sami düzeyindeki "çizgi çekme, mesafe katetme veya hedefe doğru uzanma" çekirdeğinin Arapça içinde aşamalı, ritmik ayak hareketi ve aralığı olarak billurlaşmış bir dalıdır.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | خط kökünden türeyen ardışık ayak basımı | Çizgisel uzanım ([خطط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%B7.md)) kökünden türeyerek, adımların arka arkaya gelmesiyle oluşan yürüyüş çizgisini ve iki ayak arasındaki mesafeyi bildirir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice *hata'* ve Süryanice *hta* paralelliği | Diğer Sami dillerinde hedef çizgisi ve bundan sapma vurgusu korunurken, Arapçada hem sapma ([خطأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A3.md)) hem de adım adım ilerleme (خطو) iki ayrı kök halinde netleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik iz ve mesafe kökleri | Berberice ve bazı Doğu Çadik dillerinde ayak basma, çizgi ve yönelim bildiren fonetik benzerlikler mevcuttur. | Muhtemel |

المصدر: Lane’s Lexicon, David Cohen, Brown-Driver-Briggs.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خطو | Anlamlı | Adım atmak, adımlamak | Bir ayağı diğerinin önüne atarak ilerlemek ve bu iki adım arasındaki mesafe. | Hedef köktür; Kur'an'da çoğul kalıbıyla geçer. |
| [خوط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%88%D8%B7.md) | Anlamlı | İnce, düz ve taze dal | Ağacın taze, uzun ve ince sürgünü; uzun boylu ve narin kimse. | Doğrusal ve ince uzanım boyutuyla çekirdeğe bağlıdır; Kur'an'da geçmez. |
| [طخو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D8%AE%D9%88.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş bağımsız kök olarak kullanılmamıştır; mühmeldir. | Kitābü'l-ʿAyn'da kullanım dışı kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| [طوخ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%88%D8%AE.md) | Anlamlı | Karışıklık, karanlık, bataklık | İnsanın içine düştüğü şaşkınlık, zihnin bulanması veya çamura batması. | [طخو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D8%AE%D9%88.md) varyantı olarak kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| [وخط](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AE%D8%B7.md) | Anlamlı | Saça kır düşmesi, mızrakla hafifçe yaralamak | Beyaz kılların siyahların arasına tek tük karışması; bir şeyin içine azar azar girme. | Parça parça, aşamalı intikal boyutuyla hedef kökle semantik akrabalık taşır; Kur'an'da geçmez. |
| [وطخ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B7%D8%AE.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde terkip edilmemiş biçimlerdendir; mühmeldir. | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de yer almaz; Kur'an'da geçmez. |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خطو | Merkez | Adımlama ve aşamalı intikal | Her bir basamağın ve ayak aralığının tek tek hedefe yöneldiği aşamalı hareket. | Bir eylemin adım adım, planlı ve ritmik biçimde ilerlemesini vurgular. |
| [مشي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A.md) | Komşu | Genel yürüme | Hız ve aşama gözetilmeksizin ayaklar üzerinde genel yer değiştirme eylemi. | خطو adımların tekilliğini ve mesafesini, [مشي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A.md) ise hareketin kendisini bildirir. |
| [سعي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A.md) | Komşu | Gayretli ve hızlı yürüme | Belirli bir amaca ulaşmak için cehd ile koşar adım ilerleme. | İrade ve maksadın yoğunlaştığı tempolu ve gayretli yönelişi ifade eder. |
| [درج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AC.md) | Komşu | Derece derece yükselme veya inme | Bir merdivenin basamakları gibi katmanlı bir düzen içinde ilerleme. | خطو zemin üzerindeki yatay aşamayı, [درج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AC.md) ise dikey veya hiyerarşik kademelenmeyi öne çıkarır. |
| [أثر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) | Komşu | İz ve kalıntı takibi | Önceki bir hareketin geride bıraktığı belirtileri adım adım izleme. | خطو bizzat basılan adımı, [أثر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) ise basılan adımın toprakta kalan izini ve etkisini karşılar. |
| [وقف](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%82%D9%81.md) | Zıt | Durma, duraklama, hareketsizlik | İlerlemeyi tamamen keserek sabit kalma, basamak atlamaktan vazgeçme. | Adımlamanın gerektirdiği intikali ve yer değiştirmeyi sıfırlayan hareketsizlik hali. |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خطو | Adım atmak, adım aralığı | Ayak basımıyla oluşan mesafe ve aşamalı hareket birimi. | Kesin |
| Latince | Passus, Gradus | Adım, basamak, aşama | *Passus* iki ayak arasındaki açıklığı, *gradus* ise hem adım hareketini hem de aşamalı dereceyi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Step, Pace, Stride | Adım, tempo, adımlama | *Step* tekil basamağı ve ayak naklini, *pace* ritmik adım temposunu, *stride* ise geniş adımı verir. | Kesin |
| Almanca | Schritt, Stufe | Adım, basamak, merhale | *Schritt* hem somut ayak hareketini hem de mecazen bir süreçteki hamleyi eksiksiz karşılar. | Kesin |
| Fransızca | Pas, Étape | Adım, aşama, konak | *Pas* doğrudan ayağın yer değiştirmesini ve mesafesini, *étape* bu adımlarla ulaşılan menzili anlatır. | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| خُطُوَاتِ (çoğul) | Şeytanın hileli yöntemleri, aşamalı saptırma taktikleri ve izlettiği yollar | Bütün geçişlerde (Bakara [2:168](https://lisan.digital/ar/ayet/2:168.md), Bakara [2:208](https://lisan.digital/ar/ayet/2:208.md), En'âm [6:142](https://lisan.digital/ar/ayet/6:142.md), Nûr [24:21](https://lisan.digital/ar/ayet/24:21.md)) daima şeytana izafe edilerek (خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ) haram kılınan helaller, tefrika, fahiş günahlar ve haddi aşma bağlamında yer alır. |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Şeytanın insana tesiri ve kötülük problemi | Şeytanın insan iradesini cebren değil, adımlarla, telkinlerle ve aşamalı vesveseyle saptırdığı ilkesi; irade hürriyeti ve sorumluluk bahsi. | Günahın bir anda var olmasından ziyade, nefsin adım adım razı edildiği psikolojik süreçler. |
| Fıkıh | Sedd-i zerâi' (kötülüğe giden yolların kapatılması) | Harama götüren öncüllerin, adımların ve vesilelerin de haram kılınması prensibinin ayetteki kök dayanağı. | Nihai haram eylemin öncesinde atılan küçük adımların fıkhî sorumluluk ve yasaklama kapsamına alınması. |
| Tefsir | Taktiksel tedricîlik ve helal-haram dengesi | Ayetlerde şeytanın doğrudan şirke veya fuhşa çağırmadan önce helalleri haramlaştırma veya şüpheye düşürme adımları atması. | Şeytani stratejinin bir eylem değil, birbirine bağlanan tehlikeli bir yöntemler bütünü olduğu tespiti. |
| Hadis | Mescide atılan adımların sevabı ve günahları silmesi | Namaza gitmek üzere atılan her bir adımın bir günahı silip bir derece yükseltmesini bildiren rivayetler (örnek: كُلُّ خَطْوَةٍ يَخْطُوهَا). | Amellerin toplam sonuçla değil, atılan her bir küçük adım birimiyle değer kazanması veya kaybettirmesi. |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve ahlak yolu | Tedricî seyr / Takva basamakları | İnsanın hayra veya şerre yönelişini mikro tercihlerle inşa etmesi | İman ve ihsan birdenbire kazanılmadığı gibi, nifak ve fısk da adım adım örülen bir sapma sürecidir. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Hipotezden sonuca giden analitik aşamalar | Bilginin basamak basamak doğrulanarak inşa edilmesi | İlimde ani sıçramalar yerine metodolojik basamakların (adımların) sırayla atılması zorunluluğudur. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve kamu yönetimi | Stratejik reform / Yozlaşma süreci | Toplum mühendisliğinin veya kanunsuzluğun kademeli tesisi | Siyasi yapılar birden çökmez; meşruiyet sınırları küçük ödünlerle, adım adım ihlal edilir. | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve tüketim davranışı | Mikro harcamalar / Tüketim alışkanlıkları | İsraf ve finansal bağımlılığın azar azar oluşması | Bütçe açıkları ve borçlanma sarmalı büyük hamlelerle değil, fark edilmeyen küçük harcama adımlarıyla gelişir. | Güçlü |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık zaman adımları ve iterasyon (Discrete time steps / Iterative process) | Bir diferansiyel denklemin çözümünde veya algoritmada sonuca tek hamlede değil, sonlu $\Delta t$ zaman adımlarıyla (step-by-step) aşamalı olarak yaklaşılması dinamiği. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Eşik altı ikna ve kademeli alışma (Foot-in-the-door technique / Incrementalism) | Sosyal psikolojide bireye önce küçük bir talebi kabul ettirip ardından adım adım daha büyük ve yıkıcı talepleri benimsetme stratejisi. | Kesin |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | "Şeytanın adımları" ifadesini sadece büyük günahlar, pagan ayinleri veya açık ahlaksızlıklar olarak sınırlandırmak; adımın mikro ve görünüşte zararsız niteliğini atlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kavram; temiz rızıkları haram kılmak (aşırı zahitlik), barış ve bütünlükten kopup tefrikaya düşmek, helal dairesini daraltıp şüphe yaymak gibi dindarlık kılıfına girebilen aşamalı psikolojik ve ictimai hamlelerin tamamını içerir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tehlikenin sadece nihai günah anında başladığını zannederek, o günaha zemin hazırlayan ilk adımlara, meşru görünen eğilimlere ve küçük tavizlere karşı gafil avlanmak; tedricî saptırma mekanizmasını kavrayamamak. |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Şeytanın insan üzerindeki tahakküm yöntemini açıklar. Şeytan insanın iradesini zorla elinden almaz; onu adım adım, bir önceki adımı meşrulaştırarak ve alışkanlık yaratarak felakete sürükler. Kök, saptırmanın mekaniğini ve metodolojisini anlamanın anahtarıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yiyecek ve içeceklerde helal-haram sınırlarının tahrif edilmesini yasaklayan ayetlerde (Bakara [2:168](https://lisan.digital/ar/ayet/2:168.md), En'âm [6:142](https://lisan.digital/ar/ayet/6:142.md)), toplumsal barışa ve İslâm'a bütünüyle girilmesini emreden bağlamda (Bakara [2:208](https://lisan.digital/ar/ayet/2:208.md)) ve iffete iftira, fuhşiyat ve arınma konularında (Nûr [24:21](https://lisan.digital/ar/ayet/24:21.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kötülüğün bir defalık devasa bir kopuşla başladığı zannını düzeltir. İnsanın ilk anda irkileceği büyük bir harama değil, meşruiyet sınırına yakın küçük ve masum görünen adımlara alıştırılarak sürüklendiğini gösterir. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Ayakları sırayla öne atarak yerde mesafe ve iz bırakacak şekilde ilerlemek; iki ayak arasındaki açıklık ve her bir adım birimi.
- Soyut anlam: Bir hedefe veya duruma doğrudan değil, birbiri ardınca eklenen mikro eylemler, küçük tavizler ve aşamalı yönlendirmeler vasıtasıyla intikal etme süreci.
- Sistematik karşılık: Sistemin nihai dengesinin ani bir şokla değil, kümülatif ve zincirleme adımların entegrasyonuyla başkalaşıp yozlaşması veya inşa edilmesi.
- LaTeX modeli: $$S_{n} = S_0 + \sum_{i=1}^{n} \delta_i \quad \text{ve} \quad \lim_{n \to \infty} S_n = D$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S_0$ bireyin veya toplumun başlangıçtaki istikamet veya fıtrat durumunu; $\delta_i$ her bir aşamada atılan küçük, fark edilmesi zor adımsal sapmayı (adım birimini); $n$ atılan adım sayısını; $S_n$ kümülatif durum fonksiyonunu; $D$ ise başlangıçta doğrudan teklif edilseydi reddedilecek olan nihai sapma veya yıkım noktasını temsil eder. Model, büyük felaketlerin tek bir devasa hamleyle değil, birbirine eklenen mikro adımların ($\delta_i$) toplam etkisiyle hasıl olduğunu sembolize eder.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٤)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B7%D9%88/occurrences?meal=IK

### [البقرة ٢:١٦٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/ayet/2:168.md) — خُطُوَاتِ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ

### [البقرة ٢:٢٠٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/ayet/2:208.md) — خُطُوَاتِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ

### [الأنعام ٦:١٤٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/ayet/6:142.md) — خُطُوَاتِ

وَمِنَ الْأَنْعَامِ حَمُولَةً وَفَرْشًا كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ

### [النور ٢٤:٢١](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/ayet/24:21.md) — خُطُوَاتِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ وَمَنْ يَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَكَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَدًا وَلَكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

## المعاجم (١٠)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

Hatt çizgi demektir. Htv kesik çizgiler, fiil olarak adım atmak demektir. Veya ayak izleri anlamına gelir.
Hata (hı), Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir. Hetee, çizginin sağa sola sapması demektir. Konuşulurken harfte değişiklik yapılarak manada da değişiklik sağlanır. Hat düz, hatve ise zikzaklı çizgi demektir. Hata etmek yanlış yapmak demektir. Yanlış da yana kaymaktan gelir.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب الخاء والطاء وو ا ي ء معهما
خ ط و، خ ط أ، خ و ط، و خ ط، خ ي ط، ط ي خ، ط خ ي مستعملات خطو: خَطَوْتُ خَطْوةً واحدةً، والاسمُ الخُطْوةُ، وجَمعُها خُطَّى. وقوله تعالى: "لا تَتَّبِعوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ". ومن خفف قال: خُطْوات أي: آثار الشيطان، أي: لا تقتدوا به.
ومن هَمَزَ جَعَلَ الواحدةً خُطْأة من الخَطيئة أي: مَأثَماً.
خطأ: خَطيءَ الرجلُ خِطْئاً فهو خاطِيءٌ.
والخَطيئة: أرض يُخْطِئُها المطر ويصيب غيرها. وأَخطَأَ إذا لم يصب الصواب.
وخَطايا أصلها خَطائيء ففروا بها إلى يتامى، وكرهوا أن يترك على إحدى الهمزتين فيكون مثل قولك جائِيء لأن تلك الهمزة زائدة وهذه أصلية، ووحدوا له في الأسماء الصحيحة نظيراً ففروا منها إلى ذلك، وذهبوا به إلى فعالي مثل طاهرٍ وطاهرةٍ وطهارى، والواحدة خَطيئةٌ.
والخَطَأْ: ما لم يتعمد ولكن يُخْطَأْ خَطَأ وخَطَأْتُه تَخْطِئَةً.
خوط: الخُوْطُ: الغصن الناعمُ لسنتهِ.
وخط: وَخَطْتُهُ بالسيف وَخْطاً: تناولته من بعيدٍ.
والوَخْط: الطعن وقد وُخِطَ فلانٌ يُوخَطُ وَخْطاً.
وتقول: وَخَطَني الشَّيْبُ، ووُخِطَ فلانُ أي شابَ رأسُهُ فهو مَوْخُوطٌ.
ووَخَطَ في السير يَخِطُ وَخْطاً أي: أسرع. وكذلك وَخَطَ الظليم ونحوه.
خيط: الخِيطُ: قطيعٌ من النعام، الواحدة خَيْطَى، قال لبيد:
وخِيطاً من قواضِبَ مؤلفاتٍ		كأن رِئالَهـا أرق الإفـال
ونعامةٌ خَيْطَي، وخَيْطُها: طول قَصَبِها وعُنُقِها، ويقال: هو ما فيها من اختِلاط سوادٍ في بياضٍ لازم لها، كالعيسِ في الإبل العراب. وثوبٌ مَخيطٌ، حده مَخْيُوطٌ، فلينوا الياء كما لينوها في خاطَ، فالتقى ساكنان: سكون الياء وسكون الواو الساكنة فقالوا: مَخيط، ويقال: مَخوط بإلقاءالياء لالتقاء الساكنين. وكذلك مكولٌ ومكيلٌ.
والخِياطُ: الإبرةُ، والخَيَاطُ الفاعل وحرفته الخِياطَةُ. "والخَيْطُ الأبيض من الخَيْطِ الأسودِ" يعني الصبح.
وخاطَ فلانٌ خَيْطةً واحدة إذا سار سيرةً ولم يقطع السير، قال:
وبينَهما مُلْقَى زِمامٍ كـأنَّـه		مَخيطُ شُجاعٍ آخِرَ اللَّيْل ثائِرِ
طيخ طخي: الطَّيخُ: حكاية للضَّحِك. قالوا: طِيخِ طِيخِ، أي: قهقهوا.
والطَّيْخُ: الكبر.
والطَّخاءةُ والطَّهاءَةُ، ممدودان، من الغيم،: قطعة مستديرة تسد ضوء القمر، ويقال لها: طَيْخةُ القمر، ويقال: هي الطَّخْيةُ من الغيم.
ويقال: هي مارق منها وانفرد، ويجمعان بطرح الهاء.
وفي الحديث: "إن للقلب طَخْأَةٌ كطَخَأَةِ القَمَر" إذا غشيه الشيء. وكل شيء ألبس شيئاً، فهو طَخاءٌ له.
والطَّخْياءُ: ظلمةُ الغيمِ.
ويقال للأحمق: الطَّخْيةُ، ويجمع: الطَّخْيُونَ.

### [مقاييس اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/sozluk/mekayis.md) — ابن فارس · القرن ١١

#### المدخل: خطو/أ

(باب الخاء والطاء وما يثلثهما)
  (خطف)  الخاء والطاء والفاء أصلٌ واحدٌ مطّرِد منقاس، وهو استلابٌ في خفّة. فالخَطْف الاستلاب. تقول. خَطِفْتُه أخْطَفُه، وخَطَفْتُه أخطِفُه. وبَرْقٌ خاطفٌ لنور الأبْصار. قال الله تعالى: ﴿يَكَادُ البَرْقُ يَخْطَِفُ أَبْصَارَهُم([1])﴾ [البقرة 20]، والشيطان يخطَِف السَّمع، إذا استرق. قال الله تعالى: ﴿إلاَّ مَنْ خَطِفَ الخَطْفَة﴾ [الصافات 10]. ويقال للشيطان: "الخَطّاف"، وقد* جاء هذا  الاسم في الحديث:([2]). وجمل خَيْطَفٌ: سريع المَرّ. وتلك السُّرعة الخَيْطَفى. قال:
  * وعَنَقاً باقِي الرَّسيم خَيْطفا([3]) *
  وبه سُمِّي الخَطَفى، والأصل فيه واحد؛ لأنّ المسرعَ يقلُّ لُبْث قوائمه على الأرض، فكأنّه قد خَطَِف الشَّيء. ويقال هو مُخْطَفُ الحَشَا، إذا كان منطوِيَ الحشا. وذلك صحيحٌ؛ لأنّه كأنّ لحمَه خُطِف منه فرقَّ ودَقَّ. فأما قولهم: رمَى الرمِيَّة فأَخطَفَها؛ إذا أخطأها، فمْمكنٌ أن يكون من الباب، [وممكنٌ أن يكون] الفاءُ بدلاً من الهمزة. قال:
  * إذا أصابَ صَيْدَهُ أو أخْطَفَا([4]) *
  والخُطّاف: طائر، والقياس صحيح، لأنّه يخطَف الشيءَ بمِخلبه. يقال لمخاليب السِّباع خطاطيفها. قال:
إذا عَلِقَتْ قِرْناً خَطَاطيفُ كَفِّهِ *** رأى الموتَ بالعينَين أسودَ أحْمَرا([5])  والخطّاف: حديدةٌ حَجْناء؛ لأنه يُخْتَطف بها الشيء، والجمع خطاطيف. قال النابغة:
خطاطيفُ حُجْنٌ في حبالٍ مَتينةٍ *** تُمَدُّ بها أيدٍ إليكَ نوازعُ([6])  (خطل)  الخاء والطاء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على استرخاءٍ واضطراب، قياسٌ مطرد. فالخَطَل: استرخاءُ الأذُن. يقال أذُنٌ خَطْلاء، وثَلَّةٌ خُطْلٌ، وهي الغنم المسترخِيةُ الآذان. قال:
إذا الهَدَفُ المِعْزالُ صوَّب رأسَه *** وأعجبَهُ ضَفْوٌ من الثَّلةِ الخُطْلِ([7])  ورُمْحٌ خَطِلٌ: مضطرِب. ويقال للأحمق خَطِلٌ. والخَطَل: المنطقُ الفاسد.
  وزعم ناسٌ أنّ الجوادَ يسمَّى خَطِلاً، وذلك لسُرعته إلى العطاء. ويقال امرأةٌ خَطَّالةٌ: ذاتُ رِيبة، وذلك لخَطَلها. والأصل واحدٌ.
  (خطم)  الخاء والطاء والميم يدلُّ على تقدُّمِ شيءٍ في نُتُوٍّ يكون فيه. فالمَخَاطم الأنوف، واحدها مَخْطِم. ورجلٌ أخطمُ: طويلُ الأنف. والخِطَام للبعير سُمِّي بذلك لأنّه يقع على خَطْمه. ويقال إنّ الخُطْمة([8]) رَعْنُ الجَبَل. فهذا هو الباب.
  وقد شذت كلمةٌ واحدة، قالوا: بُسْرٌ مُخَطَّمٌ، إذا صارت فيه خُطوط.
  (خطو/أ)  الخاء والطاء والحرف المعتلّ والمهموز، يدلُّ على تعدّي الشيء، والذَّهاب عنه. يقال خَطوتُ أخطو خَُطوة. والخُطْوة: ما بين الرِّجْلين. والخَطْوة: المرَّة الواحدة.
  والخَطَاءُ من هذا؛ لأنّه مجاوزة حدِّ الصواب. يقال أخطأ إذا تعدّى الصَّواب. وخَطِئ يخطأُ، إذا أذْنب، وهو قياسُ الباب؛ لأنه يترك الوجه الخَيْرَ.
  (خطب)  الخاء والطاء والباء أصلان: أحدهما الكلامُ بين اثنين، يقال خاطبهُ يُخاطِبه خِطاباً، والخُطْبة من ذلك. وفي النِّكاح الطّلَب أن يزوّج، قال الله تعالى:﴿لاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّساء﴾ [البقرة 235]. والخُطْبة: الكلام المخطوب به. ويقال اختطب القومُ فلاناً، إذا دعَوْه إلى تزوج صاحبتهم. والخطب: الأمرُ يقع؛ وإنما سُمِّي بذلك لِمَا يقع فيه من التَّخاطب والمراجعة.
  وأمّا الأصل الآخرَ فاختلافُ لونَين. قال الفرَّاء: الخَطْبَاء: الأتان التي لها خَطٌّ أسودُ على مَتْنِها. والحمار الذكر أخْطَبُ. والأخطَب: طائر؛ ولعله يختلِف عليه لونان. قال:
  * إذا الأخْطَبُ الدَّاعِي على الدَّوْح صَرْصَرا([9]) *
  والخُطْبان: الحنْظَلُ إذا اختلف ألوانُه. والأخطَبُ: الحمار تعُلوه خُضْرة. وكلُّ لونٍ يشبه ذلك فهو أخْطَبُ.
  (خطر)  الخاء والطاء والراء أصلان: أحدهما القَدْر والمكانة، والثاني اضطرابٌ وحركة.
  فالأوّل قولهم لنظير الشيء خَطِيرُهُ([10]). ولِفلانٍ خَطَرٌ، أي منزلةٌ ومكانة تناظرُه وتصلُح لمِثْله.
  والأصل الآخر قولهم: خَطر البعير بذنبه خَطَراناً. وخَطَرَ ببالي كذا خَطْراً، وذلك أن يمرَّ بقلبه بسرعةٍ لا لُبْثَ فيها ولا بُطْء. ويقال خَطَر في مِشْيَته. ورجلٌ خَطَّارٌ بالرُّمح، أي مَشَّاءٌ بِهِ([11]) طعّان. قال:
  * مَصاليتُ خَطّارون بالرُّمح في الوغَى([12]) *
  ورمح خَطّارٌ: ذُو اهتِزازٍ. *وخَطَر الدّهر خَطرَانَهُ، كما يقال ضَرَب ضَرَبانَه. والخَطْرة: الذِّكرة. قال:
بينما نحنُ بالبَلاكِثِ فالقا *** عِ سِراعاً والعِيسُ تهوِي هُوِيَّا([13])خَطَرَتْ خَطْرَةٌ على القلب مِن ذِكـ *** ـراكِ وَهْناً فما استطعتُ مُضِيّا---------------------------------------------------------------
([1]) قراءة فتح الطاء أعلى، ونسب في اللسان قراءة الكسر إلى يونس. وانظر تفسير أبي حيان  (1: 89-90).
([2]) هو حديث علي: "نفقتك رياء وسمعة للخطاف".
([3]) البيت لعوف، جد جرير بن عطية بن عوف، وبهذا لقب "الخطفى".
([4]) للعماني الراجز، كما في اللسان (خطف) وقبله: * فانقض قد فات العيون الطرفا *
([5]) لأبي زبيد الطائي، كما في اللسان (خطف).
([6]) ديوان النابغة 55 واللسان (خطف).
([7]) البيت لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 43 واللسان (هدف، عزل، صفا). وسيعيده في (ضفو) ويروى: "المعزاب" بالباء بدل اللام، وهما بمعنى.
([8]) لم ترد هذه الكلمة في اللسان والقاموس. ووردت في الأصل والمجمل بهذا الضبط.
([9]) صدره كما اللسان (خطب، مرر): * ولا أنثني من طيرة عن مريرة *
([10]) يقال هو خطير له وخطر أيضاً.
([11]) كتب في الأصل"مشابه".
([12]) ورد هذا الصدر في المجمل واللسان.
([13]) نسب في الحماسة (2: 73) واللسان (بلكث) إلى بعض القرشيين. وفي حواشي اللسان: هو أبو بكر بن عبد الرحمن بن المسور بن مخرمة. ونسبه ياقوت في معجم البلدان إلى كثير.
ـ

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- خطوت أخطو خطوة، أي: مرة، والخطوة ما بين القدمين (قال ابن المرحل:
*وخطوة بالفتح نقل القدمين ** وخطوة مضمومة ما بين تين*
وجمع الأول خطاء، والخطى *** جمع الأخير، وبضم ضبطا)،
قال تعالى: ﴿ولا تتبعوا خطوات الشيطان﴾ [البقرة/168]، أي: لا تتبعوه، وذلك نحو قوله: ﴿ولا تتبع الهوى﴾ [ص/26].

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

خ ط و
خطا خطوة واحدة وخطوة واسعة وهو فسيح الخطا وبعيد الخطا‏.‏
ومن المجاز‏:‏ تخطاه المكروه وتخطيت إليه بالمكروه‏.‏
وبين القولين خطًى يسيرة إذا كانا متقاربين. وقرّب الله عليكَ الخَطوة فانصرف إلى أهلك، أي المسافة.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* خ ط و * * الخُطْوةُ * بالضم ما بين القدمين وجمع القلة * خُطُوَاتٌ * بضم الطاء وفتحها وسكونها والكثير * خُطًى * و * الخَطْوَةُ * بالفتح المرة الواحدة والجمع * خَطَواتٌ * بفتح الطاء و * خِطَاءٌ * بالكسر والمد مثل ركوة وركاء و * خَطَا * من باب عدا و * اخْتَطَى * أيضا بمعنى و * تَخَطَّاهُ * تجاوزه يقال تخطى رقاب الناس

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

: ( و ( *!خَطَا ) الرَّجُلُ *!يَخْطُو ( *!خَطْواً واخْتَطَى *!واخْتَاطَ ) ؛ وهذه ( مَقْلوبَةً ) ؛ إذا ( مَشَى ) ؛ كذا في المُحْكَم .
( *!والخُطْوَةُ ) ، بالضَّمِّ وعليه اقْتَصَرَ الجَوهرِيُّ وغيرُهُ ، ( ويُفْتَحُ ) أَيْضاً ؛ وهو ( ما بينَ القَدَمَيْنِ ؛ ج *!خُطاً ) ، بالضَّمِّ مَقْصوراً وهو في الكثيرِ ، ( و ) في القليلِ ( *!خُطْواتٌ ) ، بالضَّمِّ ، كما هو في النسخِ .
وضَبَطَه الجَوهرِيُّ به وبضمَّتَيْن وبضمَ ففتحٍ .
وشاهِدُ *!الخُطَا الحدِيثُ : ( وكَثْرةُ الخُطَا إلى المَساجِدِ ) .
وشاهِدُ *!الخُطُواتِ قوْلُه تعالى : ﴿ولا تَتَّبِعوا *!خُطُوات الشَّيْطانِ﴾ ؛ قيلَ : هي طُرُقُه أَي لا تسْلُكوا الطَّريقَ التي يَدْعُوكم إليها .
وقالَ ابنُ السِّكِّيت : قالَ أَبو العبَّاس خُطُوات في الشرِّ ، يُثَقَّل ، قالَ : واخْتارُوا التَّثْقِيل لمَا فيه مِنَ الإشْباعِ ، وخَفَّفَ بعضُهم ، قالَ : وإنَّما تَرَكَ التَّثْقِيلَ مَنْ تَرَكَه اسْتِثْقالاً للضَّمَّة مع الواوِ يَذْهَبُون إلى أَنَّ الواوَ أَجْزتْهم مِن الضمَّةِ .
وقالَ الفرَّاءُ : العَرَبُ تَجْمَع فُعْلة مِنَ الأسْماءِ على فُعُلات مِثْل حُجْرةٍ وحُجُرات ، فَرْقاً بينَ الاسْمِ والنَّعْتِ ، ويُخَفَّفُ مِثْل حُلْوة

وحُلْوات ، فلذلكَ صارَ التَّثْقِيل الاخْتِيارَ ، ورُبَّما خُفِّفَ الاسْمُ ، ورُبَّما فُتِحَ ثانِيه فيُقالُ حُجُرات .
وقالَ الليْثُ : وقَرَأَ بعضُهم خُطُؤَات الشَّيْطان مِنَ الخَطِيئةِ المَأْثم .
قالَ الأزهريُّ : ما عَلِمْتُ أَحداً مِنَ قُرَّاءِ الأَمْصارِ قَرَأَهُ بالهَمْز ولا معْنَى له .
( و ) *!الخَطْوَةُ ، ( بالفتْحِ : المرَّةُ ) الواحِدَةُ ، ( ج *!خَطَواتٌ ) ، بالتَّحْرِيكِ .
( *!وتَخَطَّى النَّاسَ *!واخْتَطاهُمْ : رَكِبَهُم وجاوَزَهُمْ ) .
يقالُ : *!تَخَطَّيْتُ رقابَ الناسِ *!وتَخَطَّيْت إلى كذا ، أَي تَجاوَزْته ، ولا يقالُ تَخَطَّأْت بالهَمْز .
وفلانٌ لا *!يَتَخَطَّى عن الطُّنُبِ ، أَي لا يَبْعُدُ عن البَيْتِ للتَّغَوُّطِ جُبْناً ولُؤْماً وقَذَراً .
وفي حديثِ الجمعة : ( رأَى رَجُلاً يَتَخَطَّى رِقابَ الناسِ ) ، أَي *!يَخْطُو *!خَطْوة خَطْوة .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الخِطاءُ ، بالكسْرِ والمدِّ : جَمْعُ خَطْوةٍ ، بالفتْحِ ، كرَكْوةٍ ورِكاءٍ ؛ وأَنْشَدَ الجَوهرِيُّ لامْرىءِ القَيس :
لَها وثَباتٌ كَوَثْبِ الظِّباءِ
فَوادٍ *!خِطاءٌ ووادٍ مَطِرْقالَ ابنُ برِّي : أَي *!تَخْطُو مرَّةً فتكفُّ عن العَدْوِ وتَعْدُو مرَّةً عَدْواً يُشْبه المَطَر .
ورَوَى أَبو عبيدَةَ : فوادٍ خَطِيطٌ .
ويُرْوى : كصَوْبِ الخَرِيفِ .
وقالَ أَبو زيْدٍ : يقالُ ناقَتُكَ هذه من *!المُتَخَطِّيات الجِيَفِ ، أَي هي ناقَةٌ جَلْدَة قَوِيَّة تَمْضِي وتُخَلِّف

التي قد سَقَطَتْ .
ويقالُ : *!أَخْطَيْت غَيْرِي إذا حَمَلْته على أَنْ يَخْطُوَ .
ويقالُ في الدعاءِ : للإنْسانِ : *!خُطِّيَ عَنْك السّوءُ ، أَي دُفِعَ .
يقالُ : خُطِّيَ عَنْك ، أَي أُمِيطَ ؛ نَقَلَهُ الجَوهرِيُّ .
*!والخَطَوْطَى : النَّزِقُ .
وتقولُ العامَّةُ : خُطّ أَي امْشِ ؛ والصَّحيحُ *!اخْط .
ومِن المجازِ : *!تَخَطَّاهُ المَكْرُوه ، *!وتَخَطَّيْت إليه بالمَكْروه ، وبينَ القَوْلَيْن *!خُطاً يَسِيرةً إذا تَقارَبا ، وقرَّبَ اللَّهُ عليك الخَطْوَةَ فانْصَرف راشداً ، أي المَسافَةَ .
*!وخُطىً ، كهُدىً : مَوْضِعٌ بينَ الكُوفَةِ والشامِ ؛ نَقَلَهُ الصَّاغانيُّ .

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

خَطَا
1 خَطَا خط خطا , (S, Msb, K, &c.,) aor. يَخْطُو, (Msb,) inf. n. خَطْوٌ; (Msb, K;) and ↓ اختطى; (S, K;) said of a man (S, Msb, TA) [and of a beast]; both signify the same; (S, K;) He stepped, paced, or walked; (MA, KL;) i. q. مَشَى; (M, Msb, K;) as also اِخْتَاطَ, [which see in art. خيط,] formed by transposition. (K.) You say, خَطَوْتُ خَطْوَةً وَاحِدَةً [I stepped one step]. (JK.) [And وَسَّعَ الخَطْوَ He stepped wide.] See also the last sentence of the next paragraph.

خطّى
2 خطّى خط خطى خطوة خطي خطيي He made to pass over: so in the saying, خَطَّى اللّٰهُ نَوْءَهَا God made, or may God make, its (a land's) [rain-giving] star or asterism to pass it over, and not send rain upon it: (TA in art. خطأ:) but in this case the verb is, (Mgh in that art.,) or may be, (TA ibid.,) originally خَطَّطَ, the final ط being changed into ى. (Mgh and TA ibid. [See 2 in art. خطأ.]) Accord. to Fr, خَطَّى السَّهْمَ and خطأ are syn. [as meaning He made the arrow to pass over, or to miss, the mark]. (TA in art. خطأ.) One says also, in praying for a man, خُطِّىَ عَنْهُ السُّوْءُ [May evil be made to pass him; or] may evil be repelled from him: and one says also خُطِّىَ عَنْكَ May it be removed, or put away, from thee: (S, TA:) or خُطِّئَ عَنْكَ السُّوْءُ. (ISk, TA in art. خطأ.) -A2- The vulgar say [to a she-ass and to a she-camel or other beast in a slippery or difficult place] خَطِّى, meaning اِمْشِى [for اِمْشِى رُوَيَدًا Step thou leisurely]: but the correct word is ↓ اُخْطُِى [imperative fem. of خَطَا]. (TA.)

اخطاهُ
4 اخطاهُ اخطاه اخطاة He (a man) made him (another man) to step, pace, or walk. (S, TA.) -A2- أَخْطَيْتُ for أَخْطَأْتُ: see the latter.

تَخَطَّيْتُهُ
5 تَخَطَّيْتُهُ تخطى تخطيته تخطيتة I stepped, or walked, over him, or it: (Msb:) or I passed over and beyond him, or it: (S:) or تخطّى النَّاسَ He went over the people, (رَكِبَهُمْ,) and passed beyond them; and so ↓ اِخْتَطَاهُمْ. (K.) One says, تَخَطَّيْتُ رِقَابَ النَّاسِ [I stepped over, walked over, passed over and beyond, or went over and passed beyond, the necks of the people]. (S, TA.) It is said in a trad. respecting Friday, [of one who came too late to the Friday-prayers, as is shown in the TA in art. انى,] رَأَى رَجُلًا يَتَخَطَّى رِقَابَ النَّاسِ He saw a man passing step by step [over the necks of the people who were already in their ranks in the mosque]. (TA. [See also Har p. 83.]) One says also, فُلَانٌ لَا يَتَخَطَّى عَنِ الطُّنُبِ [Such a one will not step over, or beyond, or from, the tent-rope], meaning, will not go far from the tent for the purpose of voiding his excrement, by reason of his foulness and vileness and uncleanness. (TA.) And تَخَطَّيْتُ كَذَا (S, TA) I passed over [to such a thing or place or person]: (TA:) one should not say تَخَطَّأْتُ [in this sense], with ء. (S, TA.) [Hence the following tropical phrases.] تخطّاهُ المَكْرُوهُ (tropical:) [What was disliked or hated, or evil, passed over him; not alighting upon him]. (TA.) And تَخَطَّيْتُ اـِلَيْهِ بِالمَكْرُوهِ (tropical:) [I passed over others to him with that which was disliked or hated, or evil; i. q. تَجَاوَزْتُ]. (TA.) And تخطّى عَنِّى بَصَرُكَ (assumed tropical:) [Thine eye, or thy sight, passed me over]. (Aboo-Turلb, TA in art. تيه.) ― -b2- [Also (assumed tropical:) I overstepped it, or transgressed it; namely, a limit prescribed to me, &c.]

8 اـِخْتَطَوَ see 1: -A2- and see also 5.

خَطْوَةٌ
خَطْوَةٌ خط خطا خطى خطو خطوه خطوة A step, or pace, as meaning a single act of stepping or pacing or walking: (JK, S, K, Msb:) pl. [of pauc.] خَطَوَاتٌ (S, Msb, K) and [of mult.] خِطَآءٌ. (S.) Imra-el-Keys says,

لَهَا وَثَبَاتٌ كَوَثْبِ الشِّبَآءِ
فَوَادٍ خِطَآءٌ وَوَادٍ مَطِرْ
[She has bounds like the bounding of gazelles; and a valley is stepped over by her with leisurely steps, and a valley is trampled over by her rapidly as though it were rained upon]: (S:) i. e., one time she steps, and refrains from running; and one time she runs with a running resembling rain: but AO relates it otherwise, saying, فَوَادٍ خَطِيطٌ [lit. and a valley is not rained upon]: and some substitute كَصَوْبِ الخَرِيفِ [like the pouring rain of the autumn]. (IB, TA.) [See also what next follows.]

خُطْوَةٌ
خُطْوَةٌ خط خطا خطى خطو خطوه خطوة A step, or pace, as meaning the space between the two feet [in walking or running]: pl. (of pauc., S) خُطْوَاتٌ (S, Msb, K) and خُطُوَاتٌ and خُطَوَاتٌ (S, Msb) and (of mult., S) خُطًى. (S, Msb, K.) One says, قَرَّبَ اللّٰهُ عَلَيْكَ الخُطْوَةَ, meaning May God make short to thee the space, or distance. (TA.) And بَيْنَ القَوْلَيْنِ خُطٍى يَسِيرَةٌ (assumed tropical:) Between the two sayings is little difference. (TA.) لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ, in the Kur [ii. 163 &c.], means [Follow not ye] the ways of the Devil: (TA:) or the footsteps of the Devil: (JK:) here some read خُطْوَات; and some, accord. to Lth, خُطُؤَات, which Az pronounces to have no meaning. (TA.)

خَطِيَّةٌ
خَطِيَّةٌ خط خطي خطيه خطية خطيئة for خَطِيْئَةٌ: see the latter, in art. خطأ. [Freytag, evidently from his having found it incorrectly written for حَظِيَّةٌ, has assigned to it the meaning of “ amica, ” and “ amata. ”]

نَاقَتُكَ هٰذِهِ مِنَ المُتَخَطِّيَاتِ الجيف
نَاقَتُكَ هٰذِهِ مِنَ المُتَخَطِّيَاتِ الجيف ذ [the last word being app. الجِيَفَ] is a saying mentioned by AZ: (TA in the present art.:) or من المُتَخَطِّئَاتِ الجيف. (TA in art. خطأ, where see the explanation.)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

خَطَا
خَطَا U ( n. ac. خَطْو 1 ),
a.  Stepped, walked.

خَطَّوَ
خَطَّوَ II ,
a.  Made to pass over, to step, walk.

أَخْطَوَ
أَخْطَوَ IV ,
a.  Made to step or   walk.

تَخَطَّوَ
تَخَطَّوَ V ,
a.  Stepped; passed over; over-stepped; out-stepped, surpassed, exceeded.

اِخْتَطَوَ
اِخْتَطَوَ VIII ,
a.  see I .

خَطْوَة
خَطْوَة [ 1t ] , ( pl. خَطَوَات ,  خِطَآء ),
a.  Step, pace, foot.

خُطْوَة
خُطْوَة [ 3t ] , ( pl. خُطًى ,  خُطُوَات ),
a.  Step, pace, stride.

خَطِيَّة
خَطِيَّة [ 25t ],
a.  Fault, error, sin.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

خطو
خَطَا - يَخْطُو - خُطْوَة - خُطُوَات

خَطَا - يَخْطُوْ + الكائن + مسافة أو خطوة أو خطوات: ينتقل على شكل دفعات من مسافات متتالية متقطعة: ينقل قدمه بالمشي نقلة بعد أخرى
خُطْوَة: على وزن " فـُعـْلـَة" اسم فعل بمعنى مفعول من " خَطَا - يَخْطُوْ ": النقلة المفردة التي يقوم بها الكائن في حركته للانتقال من مكان إلى آخر، فالحركة الانتقالية هي من مجموع هذه الخطوات
خُطُوَات: جمع " خُطْوَة"
خطوات الشيطان: النقلات الصغيرة والمتتابعة للشيطان أثناء حركته
﴿ومن يتبع خطوات الشيطان﴾: يتبع نقلاته الصغيرة واحدة وراء الأخرى، كناية عن اتباع أسلوبه وطريقته في الفعل والعمل
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة الانتقال ملامساً الأرض بالحمل على أرجل، مع الترتيب بحسب اتساع الخطوة، وهي:
دَبَّ - يَدِبُّ، خَطَا - يَخْطُوْ، رَجِلَ - يَرْجَلُ، دَرَجَ - يَدْرُجُ، وَطِئَ - يَطَأُ، تَرَقَ - يَتْرِقُ (تَرْقَى - يُتَرْقِي)
خطوات
	﴿ياأيها الناس كلوا مما في الأرض حلالا طيبا ولا تتبعوا خطوات الشيطان إنه لكم عدو مبين(168)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا ادخلوا في السلم كافة ولا تتبعوا خطوات الشيطان إنه لكم عدو مبين(208)﴾ البقرة ومن الأنعام حمولة وفرشا كلوا مما رزقكم الله ولا تتبعوا خطوات الشيطان إنه لكم عدو مبين(142) } الأنعام
	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتبعوا خطوات الشيطان ومن يتبع خطوات الشيطان فإنه يأمر بالفحشاء والمنكر ولولا فضل الله عليكم ورحمته ما زكا منكم من أحد أبدا ولكن الله يزكي من يشاء والله سميع عليم(21)﴾ النور
مختار الصحاح
● [خطا] خ ط ا: الخُطْوةُ بالضم ما بين القدمين وجمع القلة خُطُوَاتٌ بضم الطاء وفتحها وسكونها والكثير خُطًى و الخَطْوَةُ بالفتح المرة الواحدة والجمع خَطَواتٌ بفتح الطاء و خِطَاءٌ بالكسر والمد مثل ركوة وركاء و خَطَا من باب عدا و اخْتَطَى أيضا بمعنى و تَخَطَّاهُ تجاوزه يقال تخطى رقاب الناس
الراغب
خطو
- خطوت أخطو خطوة، أي: مرة، والخطوة ما بين القدمين (قال ابن المرحل:
وخطوة بالفتح نقل القدمين *** وخطوة مضمومة ما بين تين
وجمع الأول خطاء، والخطى *** جمع الأخير، وبضم ضبطا)،
قال تعالى: }ولا تتبعوا خطوات الشيطان﴿[البقرة/168]، أي: لا تتبعوه، وذلك نحو قوله:﴾ولا تتبع الهوى{ [ص/26].
ملخص اللسان
1)     خَطَا خَطْواٍ واخْتَطَى واخْتاطَ، مقلوبٌ: مَشَى
2)    والخُطْوة،   بالضم: ما بين القدمين، والجمع خُطىً وخُطْوات وخُطُوات
3)     الخَطْوة والخُطْوة لغتان، والخَطْوة   الفِعْل، والخَطْوة بالفتح، المَرَّة الواحدة، والجمع خَطَوات،
4)     رأَى رجلاً يَتَخَطَّى رِقاب   الناس أَي يَخْطُو خَطْوة خَطْوة.
5)     ولا تَتَّبِعوا خُطُوات الشيطانِ؛ قيل: هي طُرُقه أَي لا تَسْلُكوا الطريق التي يدعوكم إِليها- خُطْوات الشيطان طُرُقه وآثارُه؛
6)     معناه لا تتَّبعوا أَثَره فإِنّ اتِّباعه معصية
7)     وتَخَطَّى الناسَ واخْتَطاهم: رَكِبَهم وجاوزَهم.
8)    خُطِّيَ عَنْك السُّوءُ أَي دُفِعَ. يقال: خُطِّيَ عنك أَي أُميطَ.
لسان العرب
● -    خطا: خَطَا خَطْواٍ واخْتَطَى واخْتاطَ، مقلوبٌ: مَشَى. والخُطْوة،   بالضم: ما بين القدمين، والجمع خُطىً وخُطْوات وخُطُوات، قال سيبويه:   وخُطَوات لم يقلبوا الواو لأَنهم لم يجمعوا فُعْلاً ولا فُعْلةً على فُعُلٍ،   وإِنما يدخل التثقيل في فُعُلات، أَلا ترى أَن الواحدة خُطْوَةٌ؟ فهذا   بمنزلة فُعْلة وليس لها مذكر، وقيل: الخَطْوة والخُطْوة لغتان، والخَطْوة   الفِعْل، والخَطْوة بالفتح، المَرَّة الواحدة، والجمع خَطَوات، بالتحريك،   وخِطاءٌ مثل رَكْوة ورِكاءٍ؛ قال امرؤ القيس:   لَها وثَباتٌ كَوَثْبِ الظِّباءِ،   فَوادٍ خِطاءٌ ووادٍ مطَرْ   قال ابن بري: أَي تَخْطُو مرةً فتَكفُّ   عن العَدْوِ وتَعْدُو مرةً عَدْواً يُشْبه المَطَر، وروى أَبو عبيدة:   فَوادٍ خَطِيطٌ. قال الأَصمعي: الأَرض الخَطِيطَة التي لم تُمْطَرْ بَيْن   أَرْضَيْن مَمْطورَتَيْن، وروى غيره: كصَوْبِ الخَرِيف؛ يعني أَن الخريف   يقع بموضع ويُخْطِئُ آخر. وفي حديث الجمعة: رأَى رجلاً يَتَخَطَّى رِقاب   الناس أَي
يَخْطُو خَطْوة خَطْوة. وفي الحديث: وكَثْرة الخُطَى إِلى   المَسْجِد. وقوله عز وجل: ولا تَتَّبِعوا خُطُوات الشيطانِ؛ قيل: هي طُرُقه   أَي لا تَسْلُكوا الطريق التي يدعوكم إِليها؛ ابن السكيت: قال أَبو   العباس في قوله تعالى لا تَتَّبِعوا خُطُوات الشَّيْطان أَي في الشر،   يُثَقَّل، قال: واختاروا التثقيل لما فيه من الإِشباع وخفف بعضهم، قال: وإِنما   تَرَك التثقيلَ من تَرَكه استثقالاً للضمة مع الواو يذهبون إِلى أَن الواو   أَجْزتْهم من الضمة، وقال الفراء: العرب تجمع فُعْلة من الأَسماء على   فُعُلات مثل حُجْرة وحُجُرات، فرقاً بين الاسم والنَّعْتُ، يُخَفَّف مثل   حُلْوة وحُلْوات فلذلك صار التثقيل الاختيارَ، وربما خفف الاسم، وربما فُتِح   ثانية فقيل حُجَرات؛ وقال الزجاج: خُطْوات الشيطان طُرُقه وآثارُه؛ وقال   الفراء: معناه لا تتَّبعوا أَثَره فإِنّ اتِّباعه معصية إِنه لكم عدوّ   مبين، وقال الليث: معناه لا تَقْتَدُوا به، قال: وقرأَ بعضهم خُطُؤات   الشيطان من الخَطيئةِ المَأْثم؛ قال الأَزهري: ما علمت أَحداً من قُرَّاءِ   الأَمْصار قرأَه بالهمزة ولا معنى له.   أَبو زيد: يقال ناقتك هذه من المُتَخطِّيات الجِيَفِ أَي هي ناقة   قَوِيّة جَلْدَة تَمْضي وتُخَلِّف التَّي قد سَقَطَت.   وتَخَطَّى الناسَ واخْتَطاهم: رَكِبَهم وجاوزَهم. وخَطَوْت واخْتَطَيت   بمعنىً. وأَخْطَيْت غيري إِذا حَمَلْته على أَن يَخْطُو، وتَخَطَّيْته   إِذا تجاوزْته. يقال: تَخَطَّيت رقابَ الناسِ وتَخَطَّيْت إِلى كذا، ولا   يقال تَخَطَّأْت بالهمز. وفلان لا يَتَخَطَّى الطُّنُبَ أَي يَبْعُد عن   البيت للتَّغَوُّطِ جُبْناً ولُؤْماً وقَذَراً. وفي الدعاء إِذا دُعِيَ   للإِنسان:   خُطِّيَ عَنْك السُّوءُ أَي دُفِعَ. يقال: خُطِّيَ عنك أَي أُميطَ.   قال: والخَطَوْطَى النَّزِقُ.
مقاييس اللغة:
(خطو/أ)  الخاء والطاء والحرف المعتلّ والمهموز، يدلُّ على تعدّي الشيء، والذَّهاب عنه. يقال خَطوتُ أخطو خَُطوة. والخُطْوة: ما بين الرِّجْلين. والخَطْوة: المرَّة الواحدة.
والخَطَاءُ من هذا؛ لأنّه مجاوزة حدِّ الصواب. يقال أخطأ إذا تعدّى الصَّواب. وخَطِئ يخطأُ، إذا أذْنب، وهو قياسُ الباب؛ لأنه يترك الوجه الخَيْرَ.
القاموس المحيط:
و خَطا خَطْواً واخْتَطَى واخْتَاطَ، مَقْلوبَةً مَشَى. والخُطْوَةُ، ويُفْتَحُ ما بينَ القَدَمَيْنِ ج خُطاً وخُطْواتٌ، وبالفتح المَرَّةُ ج خَطَواتٌ. وتَخَطَّى الناسَ، واخْتَطَاهُمْ رَكِبَهُمْ، وجاوَزَهُمْ.
تاج العروس:
و ( خطا ) الرجل يخطو ( خطوا واختطى واختاط ) وهذه ( مقلوبة ) إذا ( مشى ) كذا في المحكم ( والخطوة ) بالضم وعليه اقتصر الجوهرى وغيره ( ويفتح ) أيضا وهو ( ما بين القدمين ج خطا ) بالضم مقصورا وهو في الكثير ( و ) في القليل ( خطوات ) بالضم كما هو في النسخ وضبطه الجوهرى به وبضمين وبضم ففتح وشاهد الخطا الحديث وكثرة الخطا الى المساجد وشاهد الخطوات قوله تعالى ولا تتبعوا خطوات الشيطان قيل هي طرفه أي لا تسلكوا الطريق التى يدعوكم إليها وقال ابن السكيت قال أبو العباس خطوات في الشر يثقل قال واختاروا التثقيل لما فيه من الاشباع وخفف بعضهم قال وانما ترك التثقيل من تركه اسثثقالا للضمة مع الواو يذهبون الى أن الواو أجزتهم من الضمة وقال الفراء العرب تجمع فعلة من الاسماء على فعلات مثل حجرة وحجرات فرقا بين الاسم والنعت ويخفف مثل حلوة وحلوات فلذلك صار التثقيل الاختيار وربما خفف الاسم وربما فتح ثانيه فيقال حجرات وقال الليث وقرأ بعضهم خطؤات الشيطان من الخطيئة المأثم قال الازهرى ما علمت أحدا من قراء الامصار قرأه بالهمز ولا معنى له ( و ) الخطوة ( بالفتح المرة ) الواحدة ( ج خطوات ) بالتحريك ( وتخطى الناس واختطاهم ركبهم وجاوزهم ) يقال تخطيت رقاب الناس وتخطيت الى كذا أي تجاوزته ولا يقال تخطأت بالهمز وفلان لا يتخطى عن الطنب أي لا يبعد عن البيت للتغوط جبنا ولؤما وقذرا وفى حديث الجمعة رأى رجلا يتخطى رقاب الناس أي يحطو خطوة خطوة * ومما يستدرك الخطاء بالكسر والمد جمع
خطوة بالفتح كركوة وركاء وأنشد الجوهرى لامرئ القيس لها وثبات كوثب الظباء * فواد خطاء وواد مطر قال ابن برى أي تخطو مرة فتكف عن العدو وتعدو مرة عدوا يشبه المطر وروى أبو عبيدة فواد خطيط ويروى كصوب الخريف وقال أبو زيد يقال ناقتك هذه من المتخطيات الجيف أي هي ناقة جلدة قوية تمضى وتخلف التى قد سقطت ويقال أخطيت غيرى إذا حملته على أن يخطو ويقال في الدعاء للانسان خطى عنك السوء أي دفع يقال خطى عنك أي أميط نقله الجوهرى والخطوطى النزق وتقول العامة خط أي امش والصحيح اخط ومن المجاز تخطاه المكروه وتخطيت إليه بالمكروه وبين القولين خطا يسيرة إذا تقاربا وقرب الله عليك الخطوة فانصرف راشدا أي المسافة وخطى كهدى موضع بين الكوفة والشام نقله الصاغانى
