# جذر خنزر (خ-ن-ز)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

معناه في القرآن: Domuz

- الحروف: خ - ن - ز
- في القرآن: الورود: ٥ · الآيات: ٥ · الصيغ: ٣
- المعاجم: ٦

## الصيغ (٣)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْخِنْزِيرِ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AE%D9%90%D9%86%D9%92%D8%B2%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%90.md) | الْفِعْلِيلِ | Domuz | ٣ | ٣ | [٢:١٧٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/ayet/2:173.md) |
| [خِنْزِيرٍ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/siga/%D8%AE%D9%90%D9%86%D9%92%D8%B2%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8D.md) | فِعْلِيلٍ | Domuz | ١ | ١ | [٦:١٤٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/ayet/6:145.md) |
| [وَالْخَنَازِيرَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AE%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%B2%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8E.md) | وَالْفَعَالِيلَ | Ve domuzlar | ١ | ١ | [٥:٦٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/ayet/5:60.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٦٠ (الإجمالي: ٧٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [هلل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D9%84%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ٥٧ · Boğazlandı
2. [دمم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%85%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ٤٨ · Ve kan
3. [لحم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ٤٧ · Et
4. [ضرر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ٣١ · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
5. [حرم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ٣١ · Hiram keçe demektir
6. [موت](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ٢٥ · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
7. [غير](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ٢٥ · Ğayr, Ğayr dışında demektir
8. [غفر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ٢٣ · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
9. [رحم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ١٩ · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
10. [بغي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ١٩ · Buğa boğa demektir
11. [خنق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٤ · Haneke (Kef) çene demektir
12. [ذكو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%83%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٤ · Kestiniz
13. [نطح](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B7%D8%AD.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٤ · Ve toslanan
14. [وقذ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%82%D8%B0.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٤ · Ve vurularak öldürülen
15. [أثم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٣ · İsm hurmadan yapılan içkidir
16. [فسق](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٢ · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
17. [أله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ٥ · G² ١٢ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
18. [جنف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%86%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٢ · Ecnef kambur demektir
19. [خمص](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B5.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٢ · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…
20. [زلم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D9%84%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٢ · Kumar oku (Şans aracı, zar gibi) demektir
21. [قرد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١١ · Maymunlar
22. [عدو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٠ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
23. [سفح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
24. [كمل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%85%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Tam
25. [ردي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AF%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Taş kırmaya yarayan taş veya aletdir
26. [ذبح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%AD.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Zebih kesilmiş hayvan demektir
27. [رجس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Kir demektir
28. [يأس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%8A%D8%A3%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Hayızdan kesilen kadın demektir
29. [تمم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Çiçeklenmiş ağaç demektir
30. [غضب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Kızgınlık
31. [ثوب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Sevb dış elbise demektir
32. [سبع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Yırtıcı hayvan demektir
33. [نصب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Dikili taş demektir
34. [شرر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Şerareden gelen bir kelimedir
35. [قسم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür
36. [عود](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
37. [لعن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Dışlama
38. [طغي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Taşkınlaştıran
39. [خشي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
40. [طعم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Yiyecek demektir
41. [مكن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Kevn tepe demektir
42. [رضي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
43. [وحي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · İşaretleşmek için yakılan ateştir
44. [سوي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Seviye: Engebesiz düz yerdir
45. [وجد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Su birikintisidir
46. [أكل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Ekel pas demektir
47. [دين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Dane, inek yavrusuna denir
48. [سلم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · “Süllem” merdiven demektir
49. [نعم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
50. [نبأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
51. [سبل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Biribirini kesen yoldur
52. [ضلل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
53. [عند](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
54. [عبد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Ana kapının önündeki bekçidir
55. [جعل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
56. [يوم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · “Yemm” durgun akan su demektir
57. [كفر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Hufre, çukur demektir
58. [قول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
59. [ربب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Ribve, tümsek demektir
60. [كون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Kevn, tepe demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خنزر |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [رجس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B3.md), [نجس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3.md), [خنز](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2.md) |
| Zıt Kök | [طيب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İrilik, kabalık, kütlük ve biyolojik olarak bilinen domuz türü |
| Çekirdek Özet 2 | Tüketimi kesin haram kılınan murdar beden ve ahlaki soysuzlaşmanın cezalandırılma timsali |
| Çekirdek Özet 3 | Temiz fıtrattan sapmanın somutlaşması, nesnel necislik ve manevi mesh göstergesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün getirdiği yasağın yalnızca biyolojik ete indirgenerek necaset ve mahiyet boyutunun dışlanması |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خن | Burnun basıklığı, kokuşma, içeri gömülme ve boğukluk; nitekim [خنس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B3.md) geri çekilip gizlenmeyi, [خنق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D9%82.md) nefesi boğazda tıkamayı ifade eder | ز | Basıklık ve gömüklük hareketine sertlik, keskin bir yöneliş ve ayrışma boyutu katılmıştır |
| خن | Basıklık, kokuşma ve içeri çekilme anlamındaki ilksel çekirdek | ر | Çekirdeğin kazandığı sertliğe baş, küt kafa yapısı, irilik ve belirgin bir gövde formu eklenerek dörtlü isim kalıbına dönüşmüştür |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit veya duvar imgesi üzerinden sürtünmeli türetme | Dış dünyadan ayrılan, kapalılık ve pürüz barındıran fiziksel sınır |
| ن | Filiz, yılan veya tohum | Canlılık, biyolojik üreme, süreklilik ve içsel dürtü |
| ز | Kesici alet veya kama | Keskin ayrım, sert hareket, yarılma ve saldırganlık potansiyeli |
| ر | İnsan veya canlı başı | Öne çıkan baş yapısı, yönlendirici merkez ve bedensel kabalık |
| خنزر | Başını öne eğerek toprağı yaran, kaba ve kapalı beden formuna sahip canlı | Kapalı ve kalın bir gövde üzerinde toprağı süren, küt başlı ve iştihası sınır tanımayan hayvansal hareket tipini canlandırır |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bedenin kaba ve kalın olması, küt balta anlamındaki kullanım ve gözü kısarak dik bakma eylemi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında bir mevki adı olarak geçer: بالغُرابات فَزَرَّافاتِها / فبخنْزِيرٍ، فأَطْرَافِ حُبَلْ |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair en-Nâbiğa el-Ca‘dî şiirinde bir yer adı olarak zikreder: أَلَمَّ خَيَالٌ من أُمَيْمَةَ مَوْهِناً / طَرُوقاً، وأَصحابي بدارَةِ خَنْزَرِ |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Dīvânu Lebîd.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde خنزر kökü, erken Proto-Sami dönemden itibaren domuz hayvanını adlandıran köklü bir isim köküdür. Proto-Sami formun *hazīr- biçiminde olduğu kabul edilir. Akadcada *ḫuzīru(m)*, İbranicede *ḥăzīr* (חֲזִיר), Aramice ve Süryanicede *ḥzīrā* (ܚܙܝܪܐ) şeklinde düzenli ses denklikleriyle korunmuştur. Ugarit dilinde *ḫnzr* biçiminde genizcil ses türemesi (nazalizasyon) görülür; Arapçadaki خنزر formu da Ugaritçe ile paralel olarak nun harfinin araya girmesiyle oluşan bu genişlemiş kök varyantını temsil eder. Arap filologları kökü bazen kaba ve gözü kısık bakış anlamındaki [خزر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%B1.md) kökünden türemiş saymışlarsa da karşılaştırmalı Sami dilbilimi bunun doğrudan Proto-Sami hayvan adına uzandığını ve biyolojik bir adlandırma olduğunu doğrular.

درجة الثقة: Kesin

المصدر: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [خزر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B2%D8%B1.md) kökünden genizcil eklemeli yapı | Gözü kısık ve kaba bakışlı olmayı anlatan kökten ilave nun ile türetildiği görüşü dilcilerce tartışılmıştır | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca *ḫuzīru*, İbranice *ḥăzīr*, Ugaritçe *ḫnzr* | Proto-Sami hayvan adının Arapça ve Ugaritçede nazalize varyantla devam eden doğrudan ortak mirasıdır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dillerin diğer kollarında güvenilir ve düzenli bir soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

المصدر: David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خنزر | Anlamlı | Domuz; kabalık ve kütlük | Biyolojik domuz türünü ve kabalık gösteren beden yapısını ifade eder | Hedef kök; Kur'an'da geçer |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خنزر | Merkez | Biyolojik hayvan ve haramlık | Somut biyolojik varlığı, necis kabul edilen eti ve fıtri sapkınlığı temsil eder | Varlığı bizatihi necis ve haram kılınmış nesne |
| [رجس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B3.md) | Komşu | Maddi ve manevi pislik | Biyolojik türe bağlı kalmaksızın iğrençlik, haramlık ve murdarlık vasfını belirtir | Kur'an'da domuz etinin gerekçesi olarak nitelenir |
| [نجس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3.md) | Komşu | Hükmi ve fiziki kirlilik | Dinen arınmayı gerektiren, temizlik karşıtı somut veya soyut kirliliği anlatır | Domuzun bizatihi yapısına yüklenen kirlilik vasfı |
| [خنز](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2.md) | Komşu | Kokuşma ve bozulma | Etin veya gıdanın bekleyerek bozulup çürümesini ve kokuşmasını ifade eder | Biyolojik çürüme ile türemişlik arasındaki fonetik akrabalık |
| [طيب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) | Zıt | Temizlik, helallik ve fıtrilik | İnsana şifa veren, temiz, nezih ve helal kılınmış rızıkları kapsar | Tüketimi mübah ve fıtrata uygun olan her türlü nimet |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خنزر | Domuz | Biyolojik hayvan türü ve dinen necis kabul edilen beden | Kesin |
| Latince | Sus, porcus | Domuz | Biyolojik hayvanı ve onun etini karşılar; dinsel yasaklık boyutu Latince sözcüklerin özünde yer almaz | Kesin |
| İngilizce | Swine, pig, pork | Domuz, domuz eti | Swine genel ve aşağılayıcı mecazlara açık türü, pig canlı hayvanı, pork ise yalnızca tüketilen etini karşılar | Kesin |
| Almanca | Schwein | Domuz | Biyolojik türü karşılar; ahlaki veya dinsel necislik anlamı sözcüğe sonradan yüklenen mecazi kullanımlara bağlıdır | Kesin |
| Fransızca | Porc, cochon | Domuz | Canlı türü ve etini ifade eder; Kur'an'daki ontolojik pislik ve yasaklık alanını doğrudan taşımaz | Kesin |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Dictionnaire Littré.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْخِنْزِيرِ / خِنْزِيرٍ | Tüketimi haram kılınan murdar et | Yiyeceklerin helal ve haram sınırlarının çizildiği fıkhi bağlamlar (Bakara [2:173](https://lisan.digital/ar/ayet/2:173.md), Mâide [5:3](https://lisan.digital/ar/ayet/5:3.md), En'âm [6:145](https://lisan.digital/ar/ayet/6:145.md), Nahl [16:115](https://lisan.digital/ar/ayet/16:115.md)) |
| الْخَنَازِيرَ | Fıtrattan sapma cezası olarak mesh | Lanetlenmiş ve ilahi gazaba uğramış kimselerin dönüştürüldüğü aşağılık suret (Mâide [5:60](https://lisan.digital/ar/ayet/5:60.md)) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi lanet ve mesh meselesi | Mâide [5:60](https://lisan.digital/ar/ayet/5:60.md) ayetinde geçen domuzlara dönüştürülmenin fiziksel bir başkalaşım mı yoksa ahlaki soysuzlaşma mı olduğu tartışması | İnsani fıtratın ilahi irade tarafından en aşağı hayvani mertebeye düşürülmesi |
| Fıkıh | Haram gıdalar ve necaset hükümleri | Domuzun yalnızca etinin mi yoksa yağ, deri ve kemik dahil bütün cüzlerinin mi necis ve gayri mütekavvim olduğu | Aynen necis olma ve hiçbir cüzünden istifade edilememe kuralı |
| Tefsir | Lahmü'l-hınzîr terkibinin kapsamı | En'âm [6:145](https://lisan.digital/ar/ayet/6:145.md) ayetindeki zamirin domuza dönerek onun bizatihi pislik sayılması gerekçesi | Biyolojik haramlığın ontolojik gerekçesi olarak pislik vasfı |
| Hadis | Ahir zaman alametleri ve deccal dönemi | Domuzun öldürülmesi ve haçın kırılması rivayetleri üzerinden tahrif edilmiş ibadetlerin tasfiyesi | Batıl ritüel ve haram tüketim alışkanlıklarının nihai olarak ilga edilmesi |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve helal-haram ayrımı | Aynen necis nesne | Tüketim alanından mutlak men | Biyolojik yapısı gereği arındırılamaz kabul edilen varlık kategorisi | Kesin |
| İlmi | Hijyen ve parazitoloji | Patojen ve biyolojik risk taşıyıcı | Beslenme zincirinde sınır çekme | İnsan sağlığına zararlı biyolojik unsurların fıtri korunma refleksiyle elenmesi | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki egemenlik ve kamu düzeni | Kamusal alanda yasaklı madde | Fıkhi sınırların korunması | İslam toplumunun kamu düzeninde alım-satımı ve serbest dolaşımı engellenen emtia | Güçlü |
| İktisadi | Mütekavvim mal statüsü | Gayri mütekavvim varlık | İktisadi değersizlik | Müslümanlar arasında hukuki ve ticari değere konu olamama ilkesi | Kesin |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Toksik girdi ve kirletici unsur | Bir sistemin çalışma döngüsüne girdiğinde filtreleri tıkayan veya yapıyı bozan arındırılamaz bileşen | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Fıtri kimliğin yozlaşması (deformasyon) | Toplumsal veya bireysel ahlakın insani vasıflarını yitirerek en alt içgüdüsel düzeye gerilemesi | Güçlü |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Yasağın yalnızca domuz etindeki trişin veya parazitlere bağlanarak tıbbi tedbirlerle tüketilebileceğinin zannedilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an kökü hem bedensel kirlilik hem de insani şerefin yitirilerek aşağılık bir forma dönüşmesiyle irtibatlandırır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yasağın nesnel ve ontolojik boyutunun yok sayılarak salt dönemsel bir sağlık tedbirine indirgenmesi |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın helal-haram sınırlarında nesnel necaset kavramını ve ahlaki bozulmanın varacağı nihai fıtrat kaybını somutlaştırdığı için vazgeçilmezdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yiyecek yasaklarını bildiren ahkâm ayetlerinde ve Ehl-i Kitab'ın saptırıcı tutumlarının eleştirildiği mesih bağlamlı ceza ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Domuz yasağının rastgele bir tabu olduğu veya sadece pişirme yetersizliğinden kaynaklandığı iddiasını reddederek fıtri arılık ile ilahi sınır bilincini tesis eder. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Biyolojik domuz türü, kaba, küt ve kalın beden yapısı.
- Soyut anlam: Temiz fıtrattan kopuş, ontolojik kirlilik ve insani haysiyetin hayvani bayağılığa gerilemesi.
- Sistematik karşılık: İktisadi ve fıkhi alanda gayri mütekavvim, dini alanda aynen necis ve mutlak surette yasaklanmış unsur.
- LaTeX modeli: $$H = \{x \in B \mid N(x) = 1\} \implies T(x) = 0 \land V(x) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $B$ biyolojik varlıklar kümesini, $x$ incelenen varlığı, $N(x)$ nesnel necaset ve murdarlık fonksiyonunu temsil eder. $N(x) = 1$ olması durumunda varlık haramlık kümesi $H$ içine girer; bunun kaçınılmaz sonucu olarak $T(x) = 0$ ile tüketim ve istifadenin mutlak sıfırlanması, $V(x) = 0$ ile de iktisadi ve hukuki değerin bütünüyle iptal edilmesi gösterilmiştir.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٥)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [البقرة ٢:١٧٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/ayet/2:173.md) — الْخِنْزِيرِ

إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

### [المائدة ٥:٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/ayet/5:3.md) — الْخِنْزِيرِ

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

### [المائدة ٥:٦٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/ayet/5:60.md) — وَالْخَنَازِيرَ

قُلْ هَلْ أُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذَلِكَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللَّهِ مَنْ لَعَنَهُ اللَّهُ وَغَضِبَ عَلَيْهِ وَجَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَالْخَنَازِيرَ وَعَبَدَ الطَّاغُوتَ أُولَئِكَ شَرٌّ مَكَانًا وَأَضَلُّ عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ

### [الأنعام ٦:١٤٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/ayet/6:145.md) — خِنْزِيرٍ

قُلْ لَا أَجِدُ فِي مَا أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَمًا مَسْفُوحًا أَوْ لَحْمَ خِنْزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقًا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

### [النحل ١٦:١١٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/ayet/16:115.md) — الْخِنْزِيرِ

إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

## المعاجم (٦)

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

الخاء والراء
خرمل: عجوز خِرْمِلٌ متهدمة.
والخِرْمِلُ: الحمقاء.
خرنب: الخَرنُوبُ والخَرُّوبُ بشجر ينبت بالشام، له حب كحب الينبوت، يسميه أهل العراق القثاء الشامي، وهو يابس أسود.
نخرب: النُّخْروبُ واحد النَّخاريب، وهي خروق تكون في موضع نحو نَخاريب الزنابير.
والقادح يُنَخْرِبُ الشجرة، وشجرة مُنَخْرَبْةٌ إذا خلقت وصار فيها النَّخاريب.
والنَّخْروبُ: الثقبة التي فيها الزنابير. يقال: إنه لأضيق من النَّخْروب، وكذلك من كل شيء.
فنخر: الفِنْخيرةُ: شبه صخرة تتقلع من أعلى الجبل، وفيها رخاوة وهي اصغر من الفنديرة وارخى.
ويقال للمرأة إذا تدحرجت في مشيتها، إنها لفُناخِرة، ويقال:
رتاكة في مشيها فُناخِـرَهْ		كأنها عفوة شيخ نـاخِـرهْ
تكدح للدنيا وتنسى الآخرة
والفَناخيرُ: حجارة متقلعة عظام.
فرفخ: الفَرْفَخُ والفَرْفَخَةُ يقال لهاك بقلة الحمقاء.
بربخ: البَرْبَخَةُ: الإردبة.
برزخ: البَرْزَخُ: ما بين كل شيئين. والميت في البَرْزَخِ، لأنه بين الدنيا والآخرة.
وبَرازِخُ الإيمان: ما بين الشك واليقين.
والبَرْزَخُ: أمد ما بين الدنيا والآخرة بعد فناء الخلق. وما بين الظل والشمس بَرْزَخٌ. ويقال: البَرْزَخ فسحة ما بين الجنة والنار.
خنزر: خَنْزَرَ فلان خَنْزَرةً كما تخنزر الخَنازير.
خنصر: الخِنْصِرُ: الإصبع الصغرى القصوى من الكف.
صخبر: الصَّخْبَرُ: نبات.
زخرف: الزُّخْرُفُ: الزينة، وبيت مُزَخْرَفٌ.
وتَزَخْرَفَ الرجل: تزين.
والزَّخْرُفُ: الذهب.
والزَّخارِفُ: ما يُزَخْرَفُ من السفن.
والزَّخارِفُ: دويبات تطير على الماء ذوات أربع مثل الذباب.
زمخر: زَمْخَرَ الصوت وازْمَخَرَّ أي: اشتد. والنمر إذا غضب فصاح، يقال لصوته: تَزَمْخَرَ تَزَمْخُراً.
والزَّمْخَرُ: اسم المزمار الكبير الأسود.
والزَّمْخَرَةُ والازمِخرْارُ: الصوت الشديد

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

الخِنْزيرُ: واحد الخَنازير. والخَنازيرُ أيضاً: عِلَّةٌ معروفة، وهي قُروحٌ صُلْبَةٌ تَحْدُثُ في الرقبة.

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

الخَنْزَرَةُ: الغِلَظُ. والخَنْزَرَةُ: الفأْس الغليظة.
وخَنْزَرَةُ والخَنْزَرُ: موضعان؛ أَنشد سيبويه:
أَنْعَتُ عَيراً من حَمِيرِ خَنْزَرَهْ،
في كُلِّ عَيْرٍ مائتان كَمَرَهْ
وأَنشد أَيضاً:
أَنْعَتُ أَعْيَاراً رَعَيْنَ الخَنَزَرا،
أَنْعَتُهُنَّ آيُراً وكَمَرَا
ودارَةُ خَنْزَرٍ: موضع هناك؛ عن كراع التهذيب: وخَنْزَرٌ اسم موضع؛ قال الجعدي:
أَلَمَّ خَيَالٌ من أُمَيْمَةَ مَوْهِناً
طَرُوقاً، وأَصحابي بدارَةِ خَنْزَرِ
وقال الراعي في خنزر:
يعني لتبلغني خنزر
(* قوله: «يعني إلخ» كذا بالأصل).
وخنزير: موضع ذكره لبيد:
بالغُرابات فَزَرَّافاتِها،
فبخنْزِيرٍ، فأَطْرَافِ حُبَلْ
وقال بعضهم: خَنْزَرَ الرجلُ إِذا نظر بمؤخر عينه، جعله فَنْعَلَ من الأَخْزَرِ، وكل مُومِسةٍ: أَخْزَر. أَبو عمرو: الخَنْزُوانُ الخِنْزِير، ذكره في باب الهَيْلُمَان والنَّيْدُلان والكَيْذُبان والخَنْزُوان (*
قوله: «الخنزوان» بفتح الخاء وضمها كما في القاموس). ابن سيده: خَنْزَرٌ اسم رجل، وهو الحَلالُ ابن عم الراعي يتهاجيان، وزعموا أَن الراعي هو الذي سماه خَنْزَراً. والخِنْزِيرُ من الوحش العادي: معروف من ذلك. وقال كراع: هو من الخَزَرِ في العين لأَن ذلك لازم له، قال: فهو على هذا ثلاثي؛ وقد تقدم ذكره في ترجمة خزر. وخَنْزَرَ: فَعَلَ فِعْلَ الخنزير. وخِنْزِيرٌ: اسم موضع؛ قال الأَعشى يصف الغيث:
فالسَّفْحُ يَجْري فَخِنْزِيرٌ فَبُرْقَتُه،
حتى تَدَافَعَ منه السَّهْلُ والجَبَلُ
وخِنْزِير: اسم ابن أَسْلَم بن هُنَاءَةَ الأَسَديِّ؛ حكاه ابن سيده وقال: فيما أُرَى. والخنازير: علة معروفة، وهي قروح صُلْبَة تحدث في الرقبة.

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

الخنزرة، أهمله الجوهري هنا، وأورده في تركيب خزر وقال ابن دريد: هو الغلظ قال: ومنه اشتقاق الخنزير، على رأي. الخنزرة: فأس غليظة عظيمة تكسر بها الحجارة، أورده في تركيب خزر. ودارة خنزر، كجعفر: موضع، عن كراع. وفي التهذيب: خنزر من غيؤ ذكر دارة، قال الجعدي:
  ألم خيال من أميمة مـوهـنـا                      طروقا وأصحابي بدارة خنزر. والخنزرتين: من داراتهم وقد تقدم في خزر. وخنزرة موضع، أنشد سيبويه:
  أنعت عيرا من حمير خنزره. والخنزير: حيوان معروف، وقد ذكر في خزر، وأعاده هنا على رأي منلمة لا تزاد إلا بثبت، وقد تقدم الكلام عليه. بقي عليه مما لم نستدرك في خزر.
 خنزر: فعل فعل الخنزير. وخنزر: نظر بمؤخر عينه. وخنزر بن الأرقم اسمه الحلال هو ابن عم الراعي يتهاجيان. وزعموا أن الراعي هو الذي سماه خنزرا، وهو أحد بني بدر بن عبد الله بن ربيعة ابن الحارث بن نمير، والراعي من بني قطن بن ربيعة، ومناظرتهما في الحماسة. وأبو بكر أحمد وأبو إسحاق إبراهيم، ابنا محمد بن إبراهيم بن جعفر الكندي الصيفي، الخنازيريان، محدثان. ومنية الخنازير، قرية بمصر، وكفر الخنازير، أخرى بها.

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

خَنْزَرَ
خَنْزَرَ خنزر : and خِنْزِيرٌ: see art. خزر.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

خنزر
خَنْزَرَ - يُخَنْزِرُ - خِنْزِيْر - خَنَازِيْر
خَنْزَرَ - يُخَنْزِرُ + الكائن: يغلظ في رقبته وجلده وجسمه
خِنْزِيْر: الدابة المعروفة
خَنازِيْر: جمع " خِنْزِيْر"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان البنية المادية لكائن، مع الإشارة لكِبَر أو عِظَم أو سِمَن هذه البنية "، وهي:
جَسَدَ - يَجْسُدُ، جَسُمَ - يَجْسُمُ، سَمِنَ - يَسْمَنُ، بَدَنَ - يَبْدُنُ، خَنْزَرَ - يُخَنْزِرُ، نَعَجَ - يَنْعُجُ (نَعِجَ - يَنْعَجُ)
خنزير - خنازير
 	﴿إنما حرم عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل به لغير الله فمن اضطر غير باغ ولا عاد فلا إثم عليه إن الله غفور رحيم (173)﴾ البقرة ﴿إنما حرم عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به فمن اضطر غير باغ ولا عاد فإن الله غفور رحيم (115)﴾ النحل
 	﴿حرمت عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به والمنخنقة والموقوذة والمتردية والنطيحة وما أكل السبع إلا ما ذكيتم وما ذبح على النصب وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق اليوم يئس الذين كفروا من دينكم فلا تخشوهم واخشون اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم فإن الله غفور رحيم (3)﴾ المائدة ﴿قل لا أجد في ما أوحي إلي محرما على طاعم يطعمه إلا أن يكون ميتة أو دما مسفوحا أو لحم خنزير فإنه رجس أو فسقا أهل لغير الله به فمن اضطر غير باغ ولا عاد فإن ربك غفور رحيم (145) وعلى الذين هادوا حرمنا كل ذي ظفر ومن البقر والغنم حرمنا عليهم شحومهما إلا ما حملت ظهورهما أو الحوايا أو ما اختلط بعظم ذلك جزيناهم ببغيهم وإنا لصادقون (146)﴾ الأنعام
الخنازير
 ﴿قل هل أنبئكم بشر من ذلك مثوبة عند الله من لعنه الله وغضب عليه وجعل منهم القردة والخنازير وعبد الطاغوتأولئك شر مكانا وأضل عن سواء السبيل (60)﴾ المائدة
الراغب
خنزير
- قوله تعالى: }وجعل منها القردة والخنازير{ [المائدة/60]، قيل: عنى الحيوان المخصوص، وقيل: عنى من أخلاقه وأفعاله مشابهة لأخلاقها، لا من خلقته خلقتها، والأمران مرادان بالآية، فقد روي (أن قوما مسخوا خلقه) (وذلك ما أخرجه الطيالسي ص 39 وأحمد 1/395 عن ابن مسعود قال: سألنا رسول الله صلى الله عليه وسلم عن القردة والخنازير، أهي من نسل اليهود؟ فقال: (لا، إن الله لم يلعن قوما قط فمسخهم فكان لهم نسل، ولكن هذا خلق، فلما غضب الله على اليهود فمسخهم جعلهم مثلهم) انظر: الدر المنثور 3/109؛ وفيه مجهول)، وكذا أيضا في الناس قوم إذا اعتبرت أخلاقهم وجدوا كالقردة والخنازير؛ وإن كانت صورهم صور الناس.
ملخص اللسان
1.     الخَنْزَرَةُ: الغِلَظُ. والخَنْزَرَةُ: الفأْس الغليظة
2. وخَنْزَرَ: فَعَلَ فِعْلَ الخنزير
3.     والخنازير: علة معروفة، وهي قروح صُلْبَة تحدث في  الرقبة.
لسان العرب
● - خنزر: الخَنْزَرَةُ: الغِلَظُ. والخَنْزَرَةُ: الفأْس الغليظة.  وخَنْزَرَةُ والخَنْزَرُ: موضعان؛ أَنشد سيبويه:  أَنْعَتُ عَيراً من حَمِيرِ خَنْزَرَهْ،  في كُلِّ عَيْرٍ مائتان كَمَرَهْ  وأَنشد أَيضاً:  أَنْعَتُ أَعْيَاراً رَعَيْنَ الخَنَزَرا،  أَنْعَتُهُنَّ آيُراً وكَمَرَا  ودارَةُ خَنْزَرٍ: موضع هناك؛ عن كراع التهذيب: وخَنْزَرٌ اسم موضع؛ قال  الجعدي:  أَلَمَّ خَيَالٌ من أُمَيْمَةَ مَوْهِناً  طَرُوقاً، وأَصحابي بدارَةِ خَنْزَرِ  وقال الراعي في خنزر:  يعني لتبلغني خنزر  (* قوله: «يعني إلخ» كذا بالأصل).  وخنزير: موضع ذكره لبيد:  بالغُرابات فَزَرَّافاتِها،  فبخنْزِيرٍ، فأَطْرَافِ حُبَلْ  وقال بعضهم: خَنْزَرَ الرجلُ إِذا نظر بمؤخر عينه، جعله فَنْعَلَ من  الأَخْزَرِ، وكل مُومِسةٍ: أَخْزَر. أَبو عمرو: الخَنْزُوانُ الخِنْزِير،  ذكره في باب الهَيْلُمَان والنَّيْدُلان والكَيْذُبان والخَنْزُوان  (*  قوله: «الخنزوان» بفتح الخاء وضمها كما في القاموس). ابن سيده: خَنْزَرٌ اسم  رجل، وهو الحَلالُ ابن عم الراعي يتهاجيان، وزعموا أَن الراعي هو الذي  سماه خَنْزَراً. والخِنْزِيرُ من الوحش العادي: معروف من ذلك. وقال كراع:  هو من الخَزَرِ في العين لأَن ذلك لازم له، قال: فهو على هذا ثلاثي؛ وقد  تقدم ذكره في ترجمة خزر. وخَنْزَرَ: فَعَلَ فِعْلَ الخنزير. وخِنْزِيرٌ:  اسم موضع؛ قال الأَعشى يصف الغيث:  فالسَّفْحُ يَجْري فَخِنْزِيرٌ فَبُرْقَتُه،  حتى تَدَافَعَ منه السَّهْلُ والجَبَلُ  وخِنْزِير: اسم ابن أَسْلَم بن هُنَاءَةَ الأَسَديِّ؛ حكاه ابن سيده  وقال: فيما أُرَى. والخنازير: علة معروفة، وهي قروح صُلْبَة تحدث في  الرقبة.
القاموس المحيط:
الخَزَرُ، محركةً كسرُ العينِ بَصَرَها خِلْقَةً، أو ضِيقُها وصِغَرُها، أو النَّظَرُ كأنه في أحد الشِّقَّيْنِ، أو أن يَفْتَحَ عَيْنَيْهِ ويُغَمِّضَهُما، أو حَوَلُ إحدَى العَيْنَيْنِ، خَزِرَ، كفَرِحَ، فهو أخْزَرُ، واسمُ جِيلٍ خُزْرِ العُيُونِ، والحَسَاءُ من الدَّسَمِ، كالخَزِيرَةِ، وبسكونِ الزاي النَّظَرُ بِلَحْظِ العينِ. والخِنْزِيرُ م، وع باليمامةِ، أو جَبَلٌ، والخَنازِيرُ الجمعُ، وقُرُوحٌ تَحْدُثُ في الرَّقَبَةِ. والخَزِيرُ والخَزِيرَةُ شِبْهُ عَصِيدَةٍ بِلَحْمٍ، وبِلا لَحْمٍ عَصِيدَةٌ، أو مَرَقَةٌ من بُلالَةِ النُّخالَةِ.
والخَزْرَةُ، بالفتح وكهُمَزَةٍ: وَجعٌ في الظَّهْرِ. والخَيْزَرَى والخَوْزَرَى: مِشْيَةٌ بِتَفَكُّكٍ. والخَيْزُرانُ، بضم الزايِ: شَجَرٌ هِنْدِيٌّ، وهو عُرُوقٌ مُمْتَدَّةٌ في الأرضِ كالخَيْزُورِ، والقَصَبُ، وكلُّ عُودٍ لَدْنٍ، والرِّماحُ، ومُرْدِيُّ السفينةِ وسُكَّانُها.
ودارُ الخَيْزُرانِ: بِمكةَ، بَنَتْها خَيْزُرانُ جاريةُ الخَليفةِ. والخازِرُ: الرجلُ الداهيةُ، ونَهْرٌ بينَ المَوْصِلِ وإرْبِلَ.
وخَزَرَ: تَداهَى، وهَرَبَ. والأَخْزَرِيُّ والخَزَرِيُّ: عَمائِمُ من نِكْثِ الخَزِّ. وخَزَرٌ، محركةً: لَقَبُ يوسُفَ بنِ المباركِ، والقاسِمُ بنُ عبدِ الرحمنِ بنِ خَزَرٍ، ومحمدُ بنُ عُمَرَ بنِ خَزَرٍ: محدِّثونَ. وكغُرابٍ: ع قُرْبَ وخْشَ. ودَارَةُ الخَنازِيرِ، ودارَةُ خَنْزَرٍ، ويكسرُ، ودارَةُ الخِنْزِيرَيْنِ، ويقالُ: الخَنْزَرَتَيْنِ: مواضِعُ. والخَزَنْزَرُ: السَّيِّىءُ الخُلُقِ. والتَّخْزِيرُ: التَّضْيِيقُ. وتَخازَرَ: ضَيَّقَ جَفْنَهُ ليُحَدِّدَ النَّظَرَ.
- الخَنْزَرَةُ الغِلَظُ، وفأسٌ عظيمةٌ يكسرُ بها الحِجارَةُ. ودارَةُ خَنْزَرٍ والخَنْزَرَتَيْنِ والخَنْزيرَيْنِ من داراتِهِم.
والخِنْزيرُ: في خ ز ر.
تاج العروس:
خنزر
الخَنْزَرَةُ أَهْمَلَه الجَوْهَرِيُّ هنا وأَوردَه في تَرْكيبِ خزر وقال ابنُ دُرَيْد : هو الغِلَظُ قال : ومنه اشْتِقَاق الخِنْزِيرِ على رَأْيٍ . الخَنْزَرَة : فأَسٌ غَلِيظَةٌ عَظِيمَةٌ تُكْسَر بِهَا الحِجَارَةُ أَورده في تَرْكِيب خزر . ودَارَةُ خَنْزَرٍ كجَعْفَر : مَوْضع عن كُرَاع . وفي التَّهْذِيب : خَنْزَرَ من غَيْؤ ذِكْر دارَة قال الجَعْدِيّ :
أَلمَّ خَيَالٌ من أُمَيْمَةَ مَوْهِناً ... طُرُوقاً وأَصْحابِي بِدَارَةِ خَنْزَرِ . والخَنْزَرَتَيْن : مِنْ دَارَاتِهِم وقد تَقَدَّم في خَزَر . وخَنْزَرَةُ مَوْضعٌ أَنشد سِيبَوَيْه :
" أَنْعَتُ عَيْراً من حَمِيرِ خَنْزَرَهْ . والخِنْزِيرُ : حَيوان مَعْرُوف وقد ذُكِرَ في خزر وأَعادَه هُنا على رَأْي مَنَْلِمَة لا تُزادُ إِلاّ بِثَبتٍ وقد تقَدَّم الكَلاَمُ عَلَيْه . بَقِيَ عَلَيْه مما لم نَسْتَدْرِك في خزر
خَنْزَرَ : فَعَلَ فِعْلَ الخِنْزِيرِ . وخَنْزَرَ : نَظَرَ بِمُؤْخِرِ عَيْنِه . وخَنْزَرُ بنُ الأَرْقَمِ اسْمُه الحَلال هو ابنُ عَمّ الرَّاعِي يَتَهَاجَيَانِ . وزَعَمُوا أَن الرَّاعي هو الذي سمّاه خَنْزَراً وهو أَحَدُ بَني بَدْرِ بْنِ عبدِ الله بن ربيعة ابن الحارث بن نُمَيْرٌ والرَّاعي من بني قَطَنِ بْنِ رَبِيعَة ومُنَاظَرتُهما في الحَمَاسَة . وأَبُو بَكْرٍ أَحمَدُ وأَبُو إِسحاقَ إِبراهِيمُ ابنا مُحَمَّد بن إِبراهِيم بن جَعْفَر الكِنْدِيّ الصّيْفيّ الخَنَازِيرِيّانِ مُحَدِّثانِ . ومُنْيَةُ الخَنَازِير قَرْية بمِصْر وكَفْر الخَنَازِير أُخْرَى بها
