# جذر ذأم (ذ-أ-م)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%A3%D9%85
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%A3%D9%85

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

Zemin suyu azalmış, dipte kalmış, çekildiği zaman bulanık olan kuyu demektir

- الحروف: ذ - أ - م
- في القرآن: الورود: ١ · الآيات: ١ · الصيغ: ١
- المعاجم: ١١
- تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ذءم

## الصيغ (١)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [مَذْءُومًا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%A3%D9%85/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B0%D9%92%D8%A1%D9%8F%D9%88%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | مَفْعُولًا | Aşağılanan | ١ | ١ | [٧:١٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%A3%D9%85/ayet/7:18.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٧ (الإجمالي: ٩)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [دحر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D8%AD%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٥ · Dhl hayvanı avlamak için kazıyarak yapılmış tuzak demektir
2. [ملأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
3. [جهم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
4. [جمع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Yumruk demektir
5. [خرج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
6. [تبع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · İnek yavrusu, dana demektir
7. [قول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ذأم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ذمم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%85%D9%85.md), [عيب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%A8.md), [حقر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%82%D8%B1.md), [طرد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [حمد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Kusurlu bularak aşağılama, hor görüp ayıplama ve nefretle itme |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi huzurdan kusurlu, aşağılanmış ve kınanmış olarak kovulma |
| Çekirdek Özet 3 | Değer kaybının ontolojik dışlanma ve itibarsızlaşma ile mühürlenmesi |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca basit bir sözlü yergi (ذم) sanıp dışlayıcı ve aşağılayıcı fiili kovma boyutunu gözden kaçırmak |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ذأ | Keskin hareket, ani itilim veya ürkütüp harekete geçirme; nitekim [ذأب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%A3%D8%A8.md) kökünde sinsi, çevik ve ürkütücü saldırı hareketi belirgindir | م | Çekirdekteki ani itme ve sarsma hareketine toplayıcı, çevreleyici ve kuşatıcı bir ağırlık katarak kınama ve ayıplamayı kalıcı bir aşağılama ve dışlanma durumuna dönüştürür |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ذ | Kapı imgesinin (د) yoğunlaşmış türevi; geçişi kısıtlama, eşiği işaretleme ve sınır koyma | Kişiye veya duruma bir sınır ve geçit yasağı çekilmesini simgeler |
| أ | Öküz başı; öncülük, güç, yönlendirici itki | Kusur ve aşağılamanın doğrudan, güçlü ve keskin bir darbe ile yöneltilmesini ifade eder |
| م | Su; toplanma, kuşatma, ağırlık, tamamlama | Ayıbın ve aşağılanmanın muhatabı bütünüyle sarmasını ve sabitlenmesini sağlar |
| ذأم | Güçlü bir itkiyle sınır dışına itilerek bütünüyle ayıplanıp değersiz kılınma | Muhatabın sınır dışına atılması, kusurunun açığa vurulup tamamen itibarsızlaştırılması hareketidir |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesneyi veya kişiyi kusuru sebebiyle tiksinerek itmek, hor görüp değerini sıfırlamak; kuyu zemininde kalan bulanık ve değersiz tortuyu ayıplamak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Evs b. Hacer divanında geçer: فإن كُنْتَ لا تَدْعُو إلى غير نافِعٍ / فذَرْني، وأَكْرِمْ من بَدَا لك واذْأَمِ (Eğer faydasız şeylerden başkasına çağırmayacaksan beni bırak; dilediğine ikram et, dilediğini de hor görüp aşağıla). |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde ayıplama, küçük düşürme ve kovma anlamında ذأم fiili kullanılmıştır; Âişe'nin Yahudilere yönelik tepkisinde bu kökten gelen kelime bir lanet ve kusur atfetme ifadesi olarak rivayet edilmiştir. |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Dīwān Aws b. Hajar.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça ذأم kökü, Sami dillerindeki ortak kök ailesinde kınama, tiksinme, kusur bulma ve dışlama semantik alanına aittir. Kök, ikizleşmiş [ذمم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%85%D9%85.md) (ayıplama, kınama) ve zayıf kök [ذيم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%8A%D9%85.md) (kusurlu bulma) ile doğrudan kökdeştir; aralarındaki hemze (أ) sesi, fonetik olarak kınamanın daha patlayıcı, sert ve ani bir dışlama vurgusu taşımasını sağlar. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan ذ-أ-م biçiminde müstakil bir kök seyrek olmakla birlikte, z-m-m matrisindeki fena bulma, kötüleme ve lekeleme anlamları aynı semantik tabana dayanır. Arapçada hemzenin korunması, basit bir ayıplamadan ziyade hakaret ve itmeyle birleşen fiziki ve ahlaki bir kovulma anlamını köke kazandırmıştır.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ذأم / [ذمم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%85%D9%85.md) / [ذيم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%8A%D9%85.md) geçişkenliği | Hemzenin varlığı fiile ani bir tahkir, tiksinme ve huzurdan kovma şiddeti katar; ذم kökünden daha ağır bir ayıplamayı gösterir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice z-m-m ve Aramice z-m-y paralelleri | Kusur, hile, kötüleme ve lekeleme içeren semantik çekirdekle ses denkliği gösterir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış kollarında doğrudan güvenilir paralellik tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

المصدر: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ذأم | Anlamlı | Ayıplamak, hor görmek, kovmak | Hedef kök; kusur bularak itibarsızlaştırma ve huzurdan sürme | Kur'an'da geçer |
| [ذمأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%85%D8%A3.md) | Anlamlı | Son nefes, can çekişme kalıntısı | Canın çıkmak üzereyken bedende kalan son takati ve zayıflığı | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn kaydı |
| [أذم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%85.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon |
| أمذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon |
| مذأ | Anlamlı | Sütü suyla karıştırmak, sulandırmak | Değerini düşürmek, saflığını bozmak suretiyle kusurlu kılmak | Kur'an'da geçmez; zayıflatma nüansı |
| [مأذ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%A3%D8%B0.md) | Anlamlı | Su toplamak, gevşemek | Nemlenip gevşeme ve kıvamını yitirme hali | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn kaydı |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ذأم | Merkez | Tahkir, kınama, ayıplayarak kovma | Kusurunu yüzüne vurarak nefretle hor görme ve itme | İçinde hem sözlü kusur bulma hem de fiili dışlama bir aradadır |
| [ذمم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%85%D9%85.md) | Komşu | Kınamak, yermek | Yalnızca sözel ve ahlaki olarak yerme hali | Kovma veya fiziki itilme unsuru içermez |
| [عيب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%A8.md) | Komşu | Kusurlu bulmak | Varlıktaki veya nesnedeki eksikliği ve nakisayı belirtme | Aşağılayarak dışlama şartı taşımaz |
| [حقر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%82%D8%B1.md) | Komşu | Küçük görmek | Değer ve itibar bakımından düşük seviyede sayma | İtici bir kovma ile birlikte anılmayabilir |
| [طرد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AF.md) | Komşu | Kovmak, uzaklaştırmak | Mekândan veya makamdan fiziki olarak uzaklaştırma | İçinde kusur bularak ayıplama anlamı zorunlu değildir |
| [حمد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) | Zıt | Övgü, takdir, yüceltme | İyiliği, yetkinliği ve güzelliği açığa vurup saygı duyma | Bütün kusurlardan tenzih ederek kabul etme durumudur |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ذأم | Ayıplamak, hor görmek, kovmak | Kusuru sebebiyle aşağılayıp huzurdan uzaklaştırma | Kesin |
| Latince | Vituperare, reprobare, despicere | Yermek, reddetmek, hor görmek | Kusur atfederek mahkûm etmeyi karşılar, kovma fiilini eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | To despise, to reproach, to reject with contempt | Aşağılamak, kınamak, hor görerek kovmak | Aşağılayıcı kınama yönünü verir, ilahi dışlanma boyutunu tek kelimede toplayamaz | Güçlü |
| Almanca | Verachten, tadeln, verstoßen | Hor görmek, yermek, dışlamak | Dışlama ve ayıplama nüansını birlikte yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | Mépriser, blâmer, répudier | Aşağılamak, yermek, kovup atmak | Ahlaki kınama ile itilme durumunu aktarır | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَذْؤُومًا (İsm-i mef'ûl) | Kusurlu görülmüş, horlanmış, lanetlenip huzurdan kovulmuş | İblis'in kibri sebebiyle ilahi huzurdan tardedilmesi bağlamında A'râf [7:18](https://lisan.digital/ar/ayet/7:18.md) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Şeytan'ın ontolojik durumu ve ilahi lânet | İblis'in huzurdan kovuluşunun zatî bir alçalma mı yoksa amelî bir ceza mı olduğu | Kibrin ontolojik bir lekeye ve kalıcı itibarsızlığa dönüşmesi |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Doğrudan bir fıkhi hükme mesnet teşkil eden ıstılahi kullanımı yoktur | Veri bulunamadı |
| Tefsir | A'râf [7:18](https://lisan.digital/ar/ayet/7:18.md) tefsiri | مذؤوم ile peşinden gelen مدحور kelimeleri arasındaki mana ayrımı | مذؤوم ayıplanıp aşağılanmayı, مدحور ise kovulup sürülmeyi ifade eder |
| Hadis | Ahlaki kınama ve tahkir rivayetleri | Yahudilerin selamı tahrifine karşı Hz. Âişe'nin mukabelesi | Kusurlu sayılma ve ahlaken yerilme durumunun ifadesi |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi dergâhtan kovulma | Mânevî tard ve lânet | İblisî kibrin ontolojik mahkûmiyeti | Yaratıcının emrine karşı gelen varlığın itibarını yitirmesi | Kesin |
| İlmi | Hakikatin inkarı | Bilişsel körlük ve nakısa | Yanlışta ısrar eden aklın değersizleşmesi | Doğru bilgiye karşı kibrin getirdiği ahlaki çöküş | Muhtemel |
| Siyasi | Otoriteye isyan ve fesat | Hukuki ve idari ihraç | Düzeni bozan unsurun dışlanması | Kamu düzenini tehdit eden kibrin tasfiyesi | Güçlü |
| İktisadi | Değersizleşen meta / güven kaybı | İtibarsızlaşma ve boykot | Kusurlu ve aldatıcı unsurun piyasadan ihracı | Niteliksizleşen ve zarar veren unsura talep kalmaması | Muhtemel |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sistem dışına itilme ve hata ayıklama (Outlier rejection) | Bir sistemde genel ahengi bozan, standart dışı ve kusurlu verinin algoritmik olarak dışlanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Damgalama ve sosyal dışlanma (Stigmatization & Ostracism) | Toplumsal normları kasten ihlal eden bireyin ahlaken yerilerek kamusal alandan tecrit edilmesi | Kesin |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca dille yapılan basit bir ayıplama veya dedikodu kabilinden kınama (ذم) düzeyine indirmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kelime salt sözlü yergi değil, varlığın kibri sebebiyle hak ettiği mutlak ontolojik düşüşü, horlanmayı ve dergâhtan fiilen sürülüşü ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İblis'in kovuluş sahnesini yalnızca psikolojik bir azarlama gibi görüp ilahi adaletin izzet ve zillet dengesindeki keskin hükmünü kavrayamamak |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kibrin ilahi düzen karşısındaki nihai akıbetini, varlığın hakiki değerinin itaatle kaim olduğunu ve isyanın mutlak bir aşağılanma getirdiğini gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İblis'in Âdem'e secde etmeyip büyüklük taslaması sonrasındaki kovulma ve mahkûmiyet bildiren kıssa ayetlerinde belirleyicidir (A'râf [7:18](https://lisan.digital/ar/ayet/7:18.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Suç ile ceza arasındaki ontolojik bağı kurarak, ilahi tardın keyfi bir öfke değil, varlığın kendi kusur ve kibrinin kaçınılmaz bir semeresi olduğunu ortaya koyar. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Kusurlu bularak nefretle itmek, ayıbı sebebiyle küçük düşürüp bir kenara fırlatmak.
- Soyut anlam: Kibir sebebiyle mutlak itibar kaybına uğramak, ilahi huzurdan yerilmiş ve aşağılanmış olarak uzaklaştırılmak.
- Sistematik karşılık: Bir sistemdeki nizamı bozan kurgunun kusuru sabitlenerek sistem merkezinden dış halkaya fırlatılması ve yalıtılması.
- LaTeX modeli: $$M = \{x \in S \mid c(x) = 1\} \xrightarrow{\quad \delta \quad} x \notin S \iff v(x) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$ ilahi huzuru veya düzenli sistemi temsil eder. $c(x) = 1$ fonksiyonu muhatapta kibir ve kusurun varlığını tespit eder. $\delta$ operatörü bu kusur sebebiyle gerçekleşen aşağılayıcı dışlanma hareketini (ذأم) gösterir. Bunun sonucunda $x$ sistemin dışına sürülür ($x \notin S$) ve varlıksal değeri sıfırlanarak itibarsız kılınır ($v(x) = 0$).

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ١)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%A3%D9%85/occurrences?meal=IK

### [الأعراف ٧:١٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%A3%D9%85/ayet/7:18.md) — مَذْءُومًا

قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْءُومًا مَدْحُورًا لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ أَجْمَعِينَ

## المعاجم (١١)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

Zemin suyu azalmış, dipte kalmış, çekildiği zaman bulanık olan kuyu demektir. Mim’in hemzeye dönüşmesi ile Zeeme zemmedilmiş, kötülenmiş kimse anlamındadır.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%A3%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب الذال والميم و و ي ء معهما
ذ أ م، ذ م أ، ذ م ي، و ذ م، م أ ذ، م ذ ي مستعملات
ذءم:
ذَأَمْتُه ذَأْماً فهو مَذْؤومٌ، أي حَقَرْتُه فهو مَحْقور، ويقال: ما يلزَمُك منه لَوْمٌ ولاذَمٌّ ولا ذَأْمٌ ولا عيب.
ذمء، ذمي:
الذَّماءُ: حُشاشةُ النفس، ويقال: بل هي قوّةُ قلبه، قال:
فَأَبَدَّهُنَّ حُتُوفَهُنَّ فهـاربٌ		بذَمائِه أبو باركٌ مُتَجَعجِعُ
وذم:
الوِذام والوَذَمَةُ: الحُزَّةُ من الكَرِش المُعَلَّقة منها.
والوَذَم الوَذَمة الواحدةُ: من السُّيُور التي تُشَدُّ بها عُروة الدَّلْوِ.
والإيذام من قولكَ: أَوْذَمْتُ: وهو كلُزُوم الشيِ وإيجابِهِ عليك.
وتقول: وَذَّمْتُ تَوذيماً، أي شدَدْت تُؤْلولَ المَبْسور بشَعْرةٍ أو عَقبةٍ، وهي لَحَماتٌ أيضاً تكون في رَحِمِ الناقةِ تمنعُها من الوَلَد.
مئذ:
المِئذُ: جيل من الهند بمنزلةِ الكُرْدِ يغزون المسلمين في البحر.
مذي:
المَذْيُ: أرَقُّ ما يكون من النُّطْفة، والفعل: أَمذَيْتُ إِمذاءً.
وأَمذَيْتُ الفَرَسَ ومَذَّيتُه، أي أرسَلْتُه يَرْعَى.
والمِذاءُ: أن تجمَع بين الرِّجال والنساء، ثم تُخَلِّيهم حتى يُماذي بعضُهم بعضاً أي يُلاعِبُ.
والماذِيُّ من أسماء الدُّروع، والماذيُّ: الحديد كُلُّه الدِّرعُ والبَيْضُ والمغْفَر والسِّلاحُ أجمَعُ ممّا كان من الحديد فهو الماذيّ.
ودِرْعٌ ماذيَّةٌ، وسيفٌ ماذيٍّ، قال:
من الماذيِّ والحَلَق المُذالِ

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%A3%D9%85/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

الذامُ: العيبُ، يهمز ولا يهمز. يقال: ذَأَمَهُ يّذْأَمُهُ، إذا عابه وحقَّره، فهو مذءوُمٌ. قال أوس بن حجر:
فإن كنتَ لا تدعو إلى غير نافعٍفذَرْني وأَكْرِمً مَنْ بَدالَكَ واذْأَمِ
قال الفراء: أَذْأَمْتَني على كذا، أي أكرهتني عليه.

### [تهذيب اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%A3%D9%85/sozluk/tehzib.md) — الأزهري · القرن ١٠

ذ م ( وايء )
ذام ، ذأم ، ذمى ، وذم ، مذي ، ومذ ، موذ ، ميذ .
ذيم : أَبو العبّاس ، عن ابن الأعرابيّ : ذامَه يَذِيمه ذَيْماً ، إذا عابَه .
ذأَم : قال أَبو عُبَيد : ذَأَمْت الرّجُلَ : جَزَيْتُه .
وقال ثَعلب : ذَأَمْته : عِبْتُه ، وذَأَمْته ، أَكثر من ذَممته .
الأصْمعِي : ذَأَمْته ، ودأَمته ، إذا حَقّرته وخَزَيته .
أَبو زَيْد : ذَأَمتُه أَذْأَمه ، إذا حَقّرتَه وذَمَمْته .
اللِّحياني : ذَأَمتُه وذَأَيْته ، إذا طَرَدتَه ؛ قال الله تعالى : ( اخْرُجْ مِنْهَا مَذْءُومًا مَّدْحُورًا ) ( الأعراف : 17 ) قال : مَنْفِيّاً .
ومَدْحُوراً : مَطْرُوداً .
ذمى : أَبو عُبَيد : الذَّمَاء : بَقِيَّة النّفْس ؛ وقال أَبو ذُؤَيب :
فأَبَدَّهُنَّ حُتُوفَهُنّ فهاربٌ
بذَمَائه أَو بارِكٌ مُتَجَعْجِعُ
قال : ويُقال مِن الذّمَاء : قد ذَمِي يَذْمَى ، إذا تَحَرَّك .
والذَّمَاء : الحَركة .
وقال شَمِرٌ : يُقال : الضَّبُّ أَطْوَلُ شَيْءٍ ذَمَاءً .
أَبو نَضْر ، عن الأصْمعيّ : ذَمَى العَلِيلُ يَذْمِي ذَمْياً ، إذا أَخذه النَّزْعُ فطال عليه عَلَزُ المَوْت ، فيُقال : ما أَطْوَلَ ذَمَاءَه .
قال : وذَمَى الحَبَشِيُّ في أَنْف الرَّجُل بصُنَانِه يَذْمِي ذَمْياً ، إذا آذَاه بذلك ؛ وأَنشد أَبو زيد :
يا رِيحَ بَيْنُونَةَ لا تَذْمِيناَ
جِئْتِ بأَرْوَاحِ المُصَفَّرِينَا
قال أَبُو زَيد : ذَمَتْه الرِّيحُ تَذْمِيه ذَمْياً ، إذا قَتَلَتْه .
وقال أَبُو مالك : ذَمَت في أَنْفِه الرِّيحُ ، إذا طارت إلى رأْسِه ، وأَنكر قولَ أَبي زَيْدٍ .
قال : ويُقال : ضَرَبه ضَرْبةً فَأَذْماه ، إذا أَوْقذَه وتَركه برَمَقِه .
ويُقال : أَذْمَى الرّامِي رَمِيَّته ، إذا لم يُصِب المَقْتَلَ فَيُعَجِّلَ قَتْلَه ؛ وقال أُسامةُ الهُذَليّ :
أَنابَ وقد أَمْسَى على المَاءِ قَبْله
أُقَيْدِرُ لا يُذْمِي الرّمِيَّةَ راصد
أَنابَ ، يَعني الحِمار أَتى الماءَ .
وقال آخَرُ :
وأَفْلَتَ زيدُ الخيلِ مِنّا بِطَعْنةٍ
وقد كان أَذْماه فَتى غيرُ قُعْدُدِ
أَبو عُبَيد ، عن الفَرّاء ، قال : الذَّميَان ، والقَدَيَان : الإسراعُ ؛ يقال : قَدَى يَقْدِي ، وَذَمَى يَذْمِي .
وقال ابْنُ الأنْبَاريّ : الذَّمَى : الرِّيحُ المُنْتِنَة ، مَقْصُورٌ يُكْتَبُ بالياء .
وَذَمَتْهُ ريحُ الجِيفَةِ ، تَذْمِيه ذَمْياً .
قال : والذَّمَاءُ : ضَرْبٌ من المشْيِ ، أَو السّيْرِ .
يُقال : ذَمَى يَذْمِي ذَماءً ، مَمْدُود .
قال خِدَاش بنُ زُهَير :
سيُخْبِرُ أَهلُ وَجَ مَن كَتَمْتُم
وتَذْمِي مَن أَلَمّ بها القُبُورُ
هذا مِن ذَمَاء رِيح الجِيفة ، إذا أَخَذَت بِنَفَسه .
وقال البَعِيثُ :
إذا البيضُ سافَتْه ذَمَى في أُنُونها
صُنَانٌ ورِيحٌ من رُغَاوَة مُخْشِمِ
قوله : ذَمَى ، أَي بَقي في أُنُوفها . ومُخْشِم : مُنْتِن .
وذم : أَبو عُبَيْد ، عن الأصْمعيّ : يُقال للسُّيُور التي بَين آذان الدِّلاَء والعَرَاقِيّ : وَذَم .
قال : وقال الكِسَائيّ : وَذَمْتُ الدَّلْوَ ، إذا شَدَدْتَ وَذَمَها .
ابن بُزُرْجَ : دَلْوٌ مَوْذُومَةٌ : ذاتُ وَذَم .
وسَمِعْتُ العَرب تقول للدَّلْو إذا انْقَطعَ سُيور آذانها : قد وَذِمَت الدَّلْو تَوْذَم ؛ فإذا شَدُّوها إليها قالوا : أَوْذَمْتُها .
وفي حَديث عليّ عليه السَّلام : لئن وَلِيت بني أُمَيَّة لأنْفَضَنَّهم نَفْضَ القَصّاب الوِذَامَ التَّربَة .
قال : والوِذَام ، واحدتها وَذَمَة ، وهي الحُزَّة مِن الكَرِشِ أَو الكَبِد .
قال : ومن هذا قِيل لسُيور الدِّلاء : وَذَم ؛ لأَنها مُقَدَّدة طِوَال .
قال : والتَّرِبَة : التي سَقَطت في التُّراب فَتَتَرَّبت ، فالقَصّاب يَنْفُضها .
قال : وقال أَبو عُبَيدة نحو ذلك ، قال : واحدة الوِذَام : وَذَمة ، وهي الكَرِش ، لأنها مُعَلَّقة .
ويُقال : هي غَيْرُ الكَرِش أَيضاً مِن البُطون .
وقال الأصمعيّ : الموَذّمة من النُّوق : التي يَخرج في حَيائها لَحْمٌ مِثْل الثآلِيل فَيُقطع ذاك منها ، فيقال : وَذّمْتُها .
قُلت : وسَمِعْتُ العَرب تقول لأشيَاء مِثل الثآليل تَخْرُج في حَياء النَّاقة فلا تَلْقَح مَعَها إذا ضَربها الفَحْل : الوَذَم ، فَيعْمد رَجُلٌ رفيقٌ ويأَخذ مِبْضَعاً لَطِيفاً ويُدْخِل يَدَه في حَيَائها فيَقْطع الوَذَم ، فيقال : قد وَذّمها . والذي يفعل ذلك مُوَذِّم ، ثم يَضربها الفَحْل بعد التّوْذيمِ فتَلْقَح .
وقال شَمِرٌ : يُقال للدَّلْو : قد وَذِمَتْ ، إذا انقطع وَذَمُها ؛ وأَنْشد :
أَخَذِمَتْ أَمْ وَذِمَتْ أَم مالها
أَم غالَها في بِئْرها ما غالَها
قال : وامْرأَةٌ وَذْماء ، وفَرَسٌ وذَمْاء ، وهي العاقِر .
وقال أَبُو زَيْد ، وأَبُو عُبَيدة : الوَذَمة : قُرْنة الكَرِش ، وهي زاويةُ الكَرِش شِبْه الخَريطة .
قال : وقُرْنَةُ الرّحِم : المَكان الذي يَنْتهي إليه الماءُ في الرَّحِم .
قال : ويُقال في قَوله : ( نَفْض القَصّاب التُّراب ) : إنَّ أَصْل التُّراب ذِراع الشاة .
وأَراد بالقَصّاب السَّبُع . والسّبُع إذا أَخذ شاة قَبض على ذلك المكان فَنَفض الشاة .
قال : والوَذَمَة في حَيَاء الناقة : زيادةٌ في اللَّحم تَنْبُت في أَعلى الْحَيَاء عند قَرْء الناقة ، فلا تَلْقح إذا ضَرَبها الفَحْل .
ويقال للمَصِير أَيضاً : وَذَم .
قال : وقال أَبو سعيد : الكُروش كُلُّها تُسَمَّى تَرِبة . لأنها يَحْصُلُ فيها التُّراب مِن المَرْتع .
والوَذَمة : التي أُخمل باطنُها ، والكُروش وَذَمةٌ لأنها مُخْمَلة . ويُقال لِخَمْلِها : الوَذَم . فيقول : لَئن ولِيتُهُم لأطهِّرنَّهم من الدَّنَس ولاطَيِّبنَّهم بعد الْخَبَث .
ثَعلب ، عن ابن الأَعْرَابيّ : أَوْذَمْتُ يَمِيناً ، أَو أَبْدَعْتُها ، أي أَوْجَبْتُها ؛ وقال الرَّاجِزُ :
لا هُمّ إنْ عامِرَ بنَ جَهْمِ
أَوْذَمَ حَجّاً في ثِيَابٍ دُسْمِ
يَعْنِي أنه أَحرم بالحجّ وهو مُدَنَّسٌ بالذُّنُوب .
عمرٌ و ، عن أبيهِ : الوَذيمة : الهَدْي ؛ وجَمْعُها : وذَائِم .
وقد أَوْذَم الهَدْيَ ، إذا عَلَّق عليه سَيْراً أو شيئاً يُعْلِمه به فَيُعْلَم أنّه هَدْيٌ فلا يُعْرَض له .
ورُوِي عن أَبي هُرَيرة أنّه سُئل عن صَيْد الكَلْب فقال : إذا وَذَّمْتَه أَرْسَلْتَه وذَكَرْت
اسْم الله عليه فكُلْ ما أَمْسك عليك .
وتَوْذِيم الكَلْب أن يُشَدّ في عُنُقه سَيْرٌ يُعْلَم به أنّه معلَّم مُؤدَّب .
وقيل : أراد بتَوْذِيمه أنْ لا يَطْلب الصَّيْدَ بغير إرسال ولا تَسْمِية ، وهو مَأْخُوذ من الوَذَم ، وهي السُّيُور التي تُقَدّ طُولاً .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : وَذَّمْتُ على الخَمسين ، وأوْذَمَت عليها ، إذا زِدْتَ عليها .
مذي : في حديث النَّبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أَنه قال : ( الغَيْرةُ من الإيمان والمِذَاء من النِّفَاق ) .
قال أبو عُبَيْدة : المِذَاء : أن يُدْخِل الرَّجُلُ الرِّجالَ على أَهله ، وهو مَأخُوذ من المَذْي .
يعني يَجْمع بين الرجال والنِّساء ثم يخَلِّيهم يُماذِي بعضُهم بعضاً مِذَاءً .
قال : وقال بعضُهم : أمْذَيْتُ فرسِي ، إذا أَرْسَلْتَه يَرْعَى ، ويقال : مَذَيْتُه .
ثَعلب ، عن ابن الأعرابيّ : أَمْذى الرَّجُل ، إذا قاد على أَهْلِه .
وأمْذَى ، إذا أَشْهد .
وهو المَذْي ، والمَذَى ، مثل العَمَى .
يقال : مَذَى ، وأمذَى ، ومذَّى ، والأول أَفْصحها ؛ ومنه حديثُ عليّ رضي الله عنه : كُنت رَجُلاً مَذَّاءً فاستَحَيْتُ أن أسأل النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) فأمرتُ المِقدادَ فسأله . فقال : ( فيهِ الوُضُوء ) .
والمَذَّاء ، فَعَّال ، من مَذَى يَمْذِي ، لا من أَمذَى ، وهو الذي يَكْثُر مَذْيُه .
قال أبو سَعِيد فيما جاء في الحديث : هو المَذَاء بفتح الميم . قال والمَذَاء : الدِّيَاثة . والدَّيُّوث : الذي يُدَيِّث نَفسه على أَهله فلا يُبالي ما يُنال منهم ؛ يقال : داث يَدِيث ، إذا فَعل ذلك ، يقال : إنه لدَيُّوث بَيّن المَذَاء . قال : وليس من المَذْي الذي يَخْرُج من الذَّكَر عند الشَّهوة .
قلت : كأنه من : مَذَيْت فرسي ، وأَمْذَيته ، إذا أَرْسلته يَرْعَى .
أبو عُبَيد ، عن الأموي : مَذيت وأمذيتُ ، وهو المَذِيّ ، مشدّد ، وَغَيره يُخَفِّف .
وقال أبو عُبَيدة : المَنيِّ ، وَحْدَه مُشدَّد ؛ والمَذْي والوَدْي ، مُخَفَّفان .
وقال ابن الأَعْرابيّ : هو الوَذِيّ والوَدِيّ ، وقد وَذى وأَوْذَى ووَذَّى ، وهو المَنَيّ والمَنْي .
قال : والمِذَى : المَرَايَا ؛ واحدتُها مَذْيَةٌ ؛ وتُجْمَع : مَذْياً ، ومَذَيات ، ومِذًى ، ومِذَاء .
وقال أبو كَبِير الهُذليّ في ( المَذِيّة ) ، فَجعلها على فَعِيلة :
وبَياضُ وَجْهِك لم تَحُلْ أَسْرَارُه
مِثْلُ المَذِيّة أو كشَنْفِ الأنْضَرِ
وقال في تَفسيره : المَذِيّة : المِرْآة .
ويُرْوَى : مِثل الوَذِيلة .
شَمِرٌ : قال أبو عَمْرو : الماذيّة من الدُّرُوع : البَيْضاء ؛ ومنه قيل : عَسَلٌ ماذِيّ ، إذا كان ليِّناً ، وسُمِّيت الخَمْرُ سُخَاميَّة ، لِلِينها أيضاً .
ويقال : شَعَرٌ سُخَامٌ ، إذا كان ليِّناً .
وقال ابن شُمَيل وأبو خَيْرة : الماذِيّ : الحَدِيدُ كُلُّه : الدِّرْع والمِغْفَر والسِّلاح أَجْمَع ، ما كان مِن حَديد فهو ماذيّ ؛ ( دِرْعٌ ماذِيَّة ) .
وقال عَنْتَرَة :
يَمْشُون والماذِيّ فَوْق رُؤُوسِهم
يَتَوَقَّدون تَوَقُّد النَّجْمِ
ويُقال : الماذِيّ : خالصُ الحَدِيد وجَيِّده .
وقال اللَّيْثُ : المَذْيُ : أَرَقُّ ما يَكون من النُّطْفَة .
ومذ : ثَعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الوَمْذَة : البَياضُ النَّقِيّ .
موذ : وماذ ، إذا كَذَب .
والمائذُ : الكَذَّاب .
قال : والماذُ : الحَسنُ الخُلُقِ الفَكِه النّفْس الطَّيّب الكَلاَم .
قال : والمادُ ، بالدال : الذَّاهب والجائي في خِفّة .
ميذ : وقال اللَّيْثُ : المِيذُ : جِيلٌ من الهِنْدِ ، بمنزلة التُّرْكِ يَغْزُون المُسْلِمين في البَحْر .

### [مقاييس اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%A3%D9%85/sozluk/mekayis.md) — ابن فارس · القرن ١١

(باب الذال والهمزة وما يثلثهما)
  (ذأر)  الذال والهمزة والراء أصلٌ واحد يدلُّ على تجنُّب وتَقَالٍ([1]). يقولون ذَئِرْتُ الشّيءَ، أي كرهتُه وانصرفتُ عنه. وفي الحديث. "أن رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم [لمَّا([2])] نَهَى عن ضَرْب النساء ذَئِر النِّساءُ على أَزْواجِهنّ"، يعني نَفَرْن ونَشَزْنَ واجتَرَأْنَ. وقال الشّاعر([3]):
ولقد أتانَا عن تميم أنَّهمُ *** ذَئِرُوا لِقَتْلَى عامرٍ وتغَضَّبُوا  ويقال ناقةٌ مُذائِرٌ، وهي التي ترْأم بأنْفِها ولا يصدُق حُبُّها. ويقال بل هي التي تَنفِر عن الولد ساعَةَ تضعُه. وقوله: "ذئروا لقَتْلَى" يعني نفروا وأنكروا([4])، ويقال أنِفُوا.
  (ذأب([5]))  الذال والهمزة والباء أصلٌ واحد يدلُّ على قِلّةِ استقرارٍ، وألاّ يكونَ للشَّيء في حركته جهةٌ واحدة. من ذلك الذِّئب، سمِّي بذلك لتذَؤُّبِه من غير جهةٍ واحدة. ويقال ذُئِبَ الرّجُل إذا وقَع في غنَمه [الذئب]. ويقال تذأَّبت الرِّيح: أتت من كل جانب. وأرض مَذْأَبَةٌ: كثيرة الذئاب. وذَؤُب الرّجُل إذا صار ذئباً خبيثاً. وجمع الذِّئب أذؤبٌ وذِئاب وذُؤبَانٌ([6]). ويقال تذاءبْتُ النّاقَة تذاؤُباً، على تفاعلْتُ، إذا ظأرتَها على ولدها فَتَشَبَّهْتَ لها بالذئب، ليكون أرْأَمَ لها عليه. وقال [قومٌ([7])]: الإِذْآب: الفِرار. وأُنشِد:
إنِّي إذا ما ليثُ قومٍ أذْأبا *** وسقَطَتْ نَخْوتُهُ وهَرَبا([8])  هذا أصل الباب، ثمّ* يشبَّه الشَّيءُ بالذِّئب. فالذِّئبة من القَتَب: ما تحت مُلْتَقى الحِنْوَين، وهو يقع على المِنْسَج.
  (ذأم)  الذال والهمزة والميم أصلٌ يدلُّ على كراهَةٍ وعَيب. يقال أذْأمْتَني على كذا، أي أكرَهْتَني عليه. ويقولون ذأمْتُه، أي حَقَرْتُه. والذّأْم العَيب، وهو مذؤومٌ. فأما الذَّانُ بالنون، فليس أصلاً، لأنَّ النونَ فيه مبدلة من ميم. قال:
ردَدْنا الكتيبةَ مَلمومةً *** بها أَفْنُها وبها ذانُها([9])  (ذأل)  الذال والهمزة واللام أصلٌ يقِلُّ كَلِمُهُ، ولكنّه منقاسٌ يدلُّ على سُرعةٍ. يقال ذَأَلَ يذْأَلُ، إذا مَشَى بسُرعةٍ ومَيْسٍ. فإنْ كان في انخزالٍ قيل يَذؤل. ومن ذلك سمِّي الذِّئْب ذُؤالة.
  (ذأي)  الذال والهمزة والحرف المعتل يدلُّ على ضربٍ من السَّير. يقال ذأى يذْأَى ذأْياً. ويقال الذَّأْوُ. السَّوق الشَّديد.
  ................ ([10])
---------------------------------------------------------------
([1]) التقالي: التباغض. وفي الأصل "ويقال" تحريف.
([2]) التكملة من اللسان.
([3]) هو عبيد بن الأبرص. انظر ديوانه 16 واللسان (ذأر).
([4]) في الأصل: "يعني يقروا ما نكروا"، صوابه في المجمل.
([5])كذا ورد ترتيب هذه المادة في نسخة الأصل، وصواب وضعها في آخر الباب بعد مادة (ذأي) كما ورد في المجمل، ولكني آثرت بقاء ترتيبها حفاظاً على أرقام صفحات الأصل أن يحدث فيها اضطراب.
([6])في الأصل: "ذئبان"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس والجمهرة.
([7]) التكملة من المجمل.
([8])نسب الرجز في اللسان إلى الدبيري.
([9]) رواية ديوان قيس بن الخطيم 9 واللسان (ذين): "مفلولة". لكن رواية الأصل توافق رواية المجمل. والمعنى أنهم هزموهم مجتمعين.
([10]) هنا الموضع الحقيقي لمادة (ذأب) التي مضت في ص368.

ـ

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%A3%D9%85/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- قال تعالى: ﴿أخرج منها مذءوما﴾ [الأعراف/18]، أي: مذموما. يقال: ذمته (يقال: ذامه يذيمه. القاموس: ذيم) أذيمه ذيما، وذممته أذمه ذما، وذأمته ذأما.

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%A3%D9%85/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

ذَأَمَ الرجلَ يَذْأَمُهُ ذَأْماً: حقَّره وذَمَّهُ وعابه، وقيل: حقره وطرده، فهو مَذْؤُومٌ، كَذَأَبهُ؛ قال أوْسُ بن حَجَرٍ: فإن كُنْتَ لا تَدْعُو إلى غير نافِعٍ
فذَرْني، وأَكْرِمْ من بَدَا لك واذْأَمِ
وذَأَمَهُ ذَأْماً: طرده. وفي التنزيل العزيز: اخْرُجْ منها مَذْؤوماً مَدْحوراً؛ يكون معناه مذموماً ويكون مطروداً. وقال مجاهد: مَذْؤوماً منفيّاً، ومَدْحوراً مطروداً. وذأَمَه ذَأْماً: أَخزاه. والذَّأْمُ: العيب، يُهْمَزُ ولا يهمز. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: قالت لليَهُود عليكم السامُ والذَّأْمُ؛ الذَّأْمُ: العيب، ولا يهمز، ويروى بالدال المهملة، وقد تقدم. أبو العباس: ذَأَمْتُه عبته، وهو أكثر من ذَمَمْتُهُ.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%A3%D9%85/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ذ أ م * * الذَأمُ * العيب يُهمز ولا يُهمز يقال * ذَأَبَهُ * من باب قطع إذا عابه وحقّره فهو * مَذْءُومٌ

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%A3%D9%85/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

| | ( *!ذَأَمه ، كَمَنَحه ) *!ذَأْمًا : ( حَقَّره وذَمَّه ) . | وفي الصحاح : *!الذَّأْمُ : العَيْب يُهْمَز | ولا يُهْمَز ، يقال : *!ذَأَمه *!يَذْأَمُه ذَأْمًا | أي : عابَه وَحَقَّره . قال أوسُ بنُ | حَجَر : | % ( فإن كُنتَ لا تَدَعُو إلى غير نَافِعٍ % | فذَرْنِي وَأَكْرَمْ مَنْ بدا لك *!واذْأَمِ ) % | | وقال أبو العَبَّاس : *!ذَأَمْتُه : عِبْته ، | وهو أكثر من ذَمَمْتُه . ( و ) قيل : | ذَأَمه ذَأْمًا : ( طَرَدَه ) ، فهو مَذْؤُوم ، | كَذَأَبه . ومنه قَوْلُه تَعالَى : ^ ( قَالَ اخْرُجْ | مِنْهَا *!مَذْءُومًا مَّدْحُوراً ) ^ يكون مَعْنَاه | مَذْمُومًا ، ويكون مَعْناه مَطْرُودًا . | وقال مُجاهِد : *!مَذْؤُومًا : مَنْفِيًّا ، | وَمَدْحُورًا : مَطْرودًا . | | ( و ) ذَأَمه ذَأْمًا : ( خَزَاه ) ، وبه | فُسِّرتِ الآيةُ أيضًا . | | ( *!والإذْآم : الرُّعْبُ ) ، وقد *!أَذْأَمه . |

| | ( و ) يقال : ( ما سَمِعْتُ له *!ذَأْمة ) | أي : ( كَلِمَةً ) . | | ( و ) قولهم : ما سمعت له : |

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%A3%D9%85/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

ذَأَمَهُ
1 ذَأَمَهُ ذ , (T, S, M, Msb, K,) aor. ذَاََ , (S, M, Msb, K,) inf. n. ذَأْمٌ, (S, * M,) He blamed, or found fault with, him, or it; (T, S, Msb;) namely, a man, (T, [in which it is said that ذَأَمْتُهُ in the sense of عِبْتُهُ is more common than ذَمَمْتُهُ, ” though the contr. seems to be manifestly the case,]) or a commodity; (Msb;) and he despised him; like ذَأَبَهُ: (S:) and he despised him and beat him: (T:) and he despised him and blamed him: (T, M, K:) or he despised him and drove him away; like ذَأَبَهُ: (M:) and simply he drove him away: (M, K:) or he drove him away and beat him; like ذَأَبَهُ: (M and TA in art. ذأب:) and he repaid him, or requited him; syn. جَزَاهُ: (T and M:) or he overcame him in abasing; syn. خَزَاهُ. (K and TA. [So in my MS. copy of the K and in the CK: but I doubt not that جَزَاهُ is the right reading.])

اذأمهُ
4 اذأمهُ ذ , (TA,) inf. n. اـِذْآمٌ, (K, TA,) He frightened him, or terrified him; syn. of the inf. n. رُعْبٌ. (K, TA.) ― -b2- أَذْأَمْتَنِى عَلَى كَذَا Thou compelledst me against my will to do such a thing. (Fr, S.)

ذَأْمٌ
ذَأْمٌ ذ i. q. عَيْبٌ [as a subst., meaning A vice, fault, defect, or the like; like ذَامٌ, without ء, and ذَيْمٌ; as well as an inf. n. of 1, q. v.]: with and without ء (S.)

ذَأْمَةٌ
ذَأْمَةٌ ذ A word: so in the saying, مَا سَمِعْتُ لَهُ ذَأْمَةً [I heard not a word that he had to utter]. (K.)

مَذْؤُومٌ
مَذْؤُومٌ ذ pass. part. n. of 1. (S, Msb.) مَذْؤُومًا in the Kur [vii. 17] means Blamed: (TA:) or driven away: (M, TA:) or, accord. to Lh and Mujáhid, banished. (T, TA. *)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%A3%D9%85/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

#### المدخل: ذءم

ذَأَمَ
ذَأَمَ A ( n. ac. ذَأْم 1 ),
a.  Blamed, found fault with, chid, reproved, reprehended.

b.  Despised; vilified, abused, railed against.

أَذْءَمَ
أَذْءَمَ IV ,
a.  Frightened.

ذَأْم
ذَأْم 1 ,
a.  Blameworthy action, vice, fault.

ذُؤْنُوْن
ذُؤْنُوْن
a.  A kind of fungus.
