# جذر ذعن (ذ-ع-ن)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%86
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%B9%D9%86

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

Zekane (kaf) çene altı demektir

- الحروف: ذ - ع - ن
- في القرآن: الورود: ١ · الآيات: ١ · الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣

## الصيغ (١)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [مُذْعِنِينَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%86/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B0%D9%92%D8%B9%D9%90%D9%86%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | مُفْعِلِينَ | Boyun eğenler | ١ | ١ | [٢٤:٤٩](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%86/ayet/24:49.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٣ (الإجمالي: ٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [حقق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
2. [أتي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
3. [كون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Kevn, tepe demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ذعن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [طوع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md), [قود](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D8%AF.md), [خضع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [أبي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%8A.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Başını veya boynunu çekmeden, uysallıkla ve süratle yönelebilme, çekilmeye direnç göstermeksizin yumuşakça boyun eğme |
| Çekirdek Özet 2 | Bir hükmün veya menfaatin kendi lehine olduğunu gördüğünde içsel bir istekle, zorlanmadan ve hızla teslim olma |
| Çekirdek Özet 3 | Şartlı, pratik ve kendiliğinden gelişen bir itaat biçimi; hakkın teslimi anında direncin tamamen kalkması |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt «korku veya baskı altında boyun eğme» sanılması; oysa kökte gönüllülük, kolaylık ve kendi isteğiyle koşma esastır |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ذع | İtiş, çekiş veya ani yönelimle bir harekete maruz kalma; boyun, boğaz ve sevk hattındaki keskin eylem | ن | Çekirdekteki fiziksel veya sert itiş hareketine süreklilik, yumuşama ve akışkanlık katarak dirençsiz bir boyun eğiş ve kolayca sürüklenme haline dönüştürmüştür. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ذ | Kapı pimi veya kesici çengel; tutunma noktasının serbest kalması, geçişe izin verme (türetme imge) | Direnç oluşturan kilit noktasının çözülmesi, geçişi engelleyen tutumun ortadan kalkması |
| ع | Göz; idrak etme, kavrama, kaynağı görme | Durumun ve menfaatin farkına vararak bilinçli bir yöneliş sergileme |
| ن | Filiz, tohum veya yılan; akışkan hareket, esneklik, süreklilik | Yönlendirici iradeye karşı katılık göstermeksizin esnek ve uysal bir akış içine girme |
| ذعن | Direncin çözülmesiyle birlikte farkına varılan yöne doğru esnek ve pürüzsüzce akma | Karşı koyma engelini kaldırıp algılanan istikamete uysallık ve süratle baş eğme hareketi |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir devenin yularından çekildiğinde başını kasmaksızın, direnmeksizin uysalca sürücüsünün peşinden gitmesi ناقة مذعان سلسة الرأس |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ uysal ve sevk edildiğinde zorluk çıkarmayan deveyi tasvir ederken kökü kullanmıştır تَقْرَى الهُمُومَ إِذَا ضَافَتْ مُذَكَّرَةً / حَرْفاً مُنَكَّرَةً بِالسَّيْرِ مِذْعَانَا |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin kendi aleyhine dahi olsa hakka veya çağrıya zorlanmaksızın, pürüzsüzce boyun eğmesi ve ikrar etmesi أذعن بحقي |

المصدر: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça ذعن kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle «baş eğme, uysallık gösterme, sevk edilmeye dirençsiz uyum sağlama» anlam ekseninde gelişmiş özgün bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede birebir üçlü fonetik denkliği doğrudan aynı morfolojik gövdeyle yaygın biçimde korunmamış olmakla birlikte, kökün semantik matrisi boyun eğme, yumuşama ve başı öne eğme jestleriyle bağlantılı olarak bedensel tavır bildiren fiillerle kesişir. Arapçada kök, bir hayvanın sevk edilirken gösterdiği esneklik ve baş yumuşaklığı gibi somut bir bedevi tecrübesinden soyut hukuki ve ahlaki kabule doğru anlam genişlemesi yaşamıştır. Buradaki asıl semantik çekirdek, cebir ve zorlama altında boyun bükmek değil, sevk eden iradeye karşı çekişmeyi terk ederek kolaylık ve isteklilikle teslim olmaktır.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ذعن | Bedenin ve özellikle başın sevk ipine uyum sağlaması; uysallık, kolay boyun eğme ve hakkı ikrar etme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami uysallık ve yöneliş semantiği | Fonetik olarak Arapçaya özgüleşmiş bir üçlü yapı sergilemekle birlikte, sevk edilmeye rıza gösterme matrisinde yer alır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yönelim kökleri | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

المصدر: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Cohen.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ذعن | Anlamlı | Uysallık, boyun eğme | Sevk eden iradeye karşı direnci bırakıp kolayca uyma ve ikrar etme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ذنع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [عذن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B0%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [عنذ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%86%D8%B0.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [نذع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B9.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| نعذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ذعن | Merkez | Boyun eğme ve uysallık | Zorlanmadan, pürüzsüzce, hatta koşarak ve isteyerek teslim olma hali | Çekilen yere uysallıkla uyma |
| [طوع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) | Komşu | İtaat ve gönüllülük | İçsel rıza ve istekle emre uyma; zorun zıddı | Emre uyum sağlama bilinci |
| [قود](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D8%AF.md) | Komşu | Sevk ve yönlendirilme | Bir bağ veya ip vasıtasıyla fiziksel ya da manevi olarak arkadan çekilme | Sevk edilmeye açık olma |
| [خضع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B9.md) | Komşu | Tevazu ve alçalma | Bedenin, başın veya sesin azamet karşısında alçalması ve kırılması | Ağırlıklı olarak fiziksel eğilme |
| [أبي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%8A.md) | Zıt | Direnme ve reddetme | Kendisine sunulan veya çekildiği yönü kesin bir tavırla reddetme, boyun eğmeme | Teslimiyeti ve itaati geri çevirme |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ذعن | Boyun eğmek, uysalca teslim olmak | Direnci bırakıp kolaylıkla ve süratle boyun eğme | Kesin |
| Latince | obtemperare, succumbere | Uymak, boyun eğmek | Bir otoriteye veya kurala karşı durmayıp pürüzsüzce uyma | Güçlü |
| İngilizce | yield readily, submit compliantly | İstekle/kolaylıkla teslim olmak | Direnç göstermeksizin, uysal ve hazır bir tutumla itaat etme | Kesin |
| Almanca | sich willig fügen, nachgeben | İstekle boyun eğmek, uymak | Zorlanmadan, kendi çıkarı doğrultusunda uysalca intibak etme | Güçlü |
| Fransızca | obtempérer, se soumettre volontiers | İtirazsız uymak, istekle teslim olmak | İtirazı bir kenara bırakıp süratle rıza gösterme ve teslim olma | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُذْعِنِينَ | Kendi lehine olan bir hükme veya sonuca isteyerek, süratle ve boyun eğerek gelme | Münafıkların çifte standardının tasviri; hak kendi lehlerine olduğunda dirençsizce ve koşarak hükme gelmeleri, Nûr [24:49](https://lisan.digital/ar/ayet/24:49.md) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman ve teslimiyet ilişkisi | Münafıklığın psikolojisi bağlamında imanın sadece zahiri boyun eğme mi yoksa kalbi teslimiyet mi olduğu tartışması | Şartlı ve menfaate dayalı teslimiyet |
| Fıkıh | Yargı kararına boyun eğme | Hâkimin verdiği hükmü tarafların itirazsız kabul etmesi ve teslim olması | Mahkeme hükmüne rıza ve infaza kolaylık |
| Tefsir | Nûr Suresi 49. ayetin tahlili | Münafıkların hakkın kendi lehlerine tecelli edeceğini bildiklerinde sergiledikleri hızlı teslimiyet | Zorlanmaksızın, uysalca ve aceleyle gelme |
| Hadis | Şer’i emirlere itaat ahlakı | Müslümanın hakkı duyduğu veya gördüğü anda çekişmeyi bırakıp hakka boyun eğme erdemi | Hakka karşı uysallık ve dirençsizlik |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi hükme teslimiyet tutumu | Şartsız teslimiyetin sahte/şartlı biçimi | Samimiyet testi | Din yalnızca lehe olan durumlarda değil, aleyhe olan hükümlerde de boyun eğmeyi gerektirir | Kesin |
| İlmi | Hakikatin delili karşısında duruş | Burhana boyun eğme | Fikri taassubu kırma | Açık kanıt belirdiğinde zihinsel direnci terk edip veriye uysallık gösterme | Güçlü |
| Siyasi | Hukukun üstünlüğü ve yargı erki | Yargısal otoriteye uyum | Hükmün icrası | Karar lehine işlediğinde devlete boyun eğip aleyhine döndüğünde kaçınmama ilkesi | Kesin |
| İktisadi | Sözleşme ve borç ikrarı | Borcu ve hakkı ikrar etme | İşlem güvenliği | Kişinin hakkı teslim etmesi istendiğinde direnç göstermeden hakkı yerine getirmesi | Güçlü |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Laminar akış veya sıfır dirençli iletkenlik | Bir akışkanın veya akımın yüzeyde sürtünme ve karşı dirençle karşılaşmaksızın pürüzsüzce akması hali | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Fırsatçı rıza veya pragmatik uyum | Bireyin bir norm veya otoriteye sadece fayda sağladığı sürece tam bir uysallıkla entegre olması tutumu | Kesin |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece baskı altında, yenilgiye uğrayarak veya kahrından boyun eğmek şeklinde anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, kişinin hakkın kendi çıkarına olduğunu anladığında gösterdiği istekli, süratli, uysal ve dirençsiz intibakı ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nûr [24:49](https://lisan.digital/ar/ayet/24:49.md) ayetinde münafıkların Peygamber’e gelirkenki psikolojisi kavranamaz; onların isteksizce zorlandığı zannedilir, oysa onlar menfaat kokusu aldıkları için koşarak ve uysallıkla gelmektedirler |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Münafık zihniyetin «hakikat merkezli» değil «menfaat merkezli» teslimiyet stratejisini tek bir kelimeyle deşifre ettiği için hayati öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yargı, adalet, muhakeme olma ve münafıkların ikili ahlakını ele alan ayet gruplarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Münafıklığın her zaman açık bir isyan veya sürekli bir boyun eğmeme hali olduğu yanılgısını düzeltir; onların gerektiğinde en uysal teslimiyetçiler olabildiklerini gösterir. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Devenin sevk ipine hiçbir mukavemet göstermeksizin, boynunu ve başını kolayca sürücünün yönüne bırakarak uysalca yürümesi.
- Soyut anlam: Bir çağrı, hüküm veya duruma karşı zihinsel ve fiili direnci tamamen kaldırıp, özellikle fayda algısıyla birlikte hızla ve istekle teslim olma tutumu.
- Sistematik karşılık: Sistemin ürettiği çıktı öznenin beklentisiyle uyuştuğunda sürtünme katsayısının sıfıra inmesi ve tam uyumun gerçekleşmesi.
- LaTeX modeli: $$R(u) = \begin{cases} 0, & u > 0 \\ \infty, & u \le 0 \end{cases}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $u$ değişkeni özneye yönelen hükmün veya durumun özne açısından fayda değerini, $R(u)$ ise öznenin otoriteye veya sevk eden iradeye karşı gösterdiği direnci temsil eder. Hüküm öznenin lehine olduğunda ($u > 0$) direnç tamamen sıfırlanmakta ve tam bir boyun eğiş hali doğmaktadır; hüküm aleyhe döndüğünde ($u \le 0$) direnç sonsuza fırlamakta ve boyun eğme terk edilmektedir.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ١)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D8%B9%D9%86/occurrences?meal=IK

### [النور ٢٤:٤٩](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%86/ayet/24:49.md) — مُذْعِنِينَ

وَإِنْ يَكُنْ لَهُمُ الْحَقُّ يَأْتُوا إِلَيْهِ مُذْعِنِينَ

## المعاجم (١٣)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

Zekane (kaf) çene altı demektir. Zeane (Ayn) çeneyi göğüse yapıştırmak, yani itaat etme işaretidir.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب العين والذّال والنّون معهما
يستعمل ذ ع ن فقط
ذعن:
يقال: أَذْعَنَ إِذْعاناً، وذَعِنَ يذْعَن أيضاً، أي: انقاد وسَلِسَ.
ناقةٌ مِذعانٌ سَلِسَةُ الرأسِ منقادةٌ لقائدها.وفي القرآن: مُذْعِنين أي: طائعين قال:
.........................وقرّبت مذعاناً لموعاً زمامُها

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%86/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

أَذْعَنِ له، أي خضعَ وذلّ.

### [تهذيب اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%86/sozluk/tehzib.md) — الأزهري · القرن ١٠

باب العين والذال مع النون
ذعن
أهملت وجوهها ما خلا : الإذعان ( عذن ) .
ذعن : قال الله جلّ وعزَّ : ( وَإِن يَكُنْ لَّهُمُ الْحَقُّ يَأْتُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ إِلَيْهِ مُذْعِنِينَ ) ( النُّور : 49 ) .
قال ابن الأعرابيّ : ( مذعنين ) مقرّين خاضعين .
وقال أبو إسحاق : جاء في التفسير : مسرعين . قال : والإذعان في اللغة : الإسراع مع الطاعة ، تقول : قد أذعن لي بحقّي معناه : قد طاوعني لِما كنت ألتمِسه منه ، وصار يُسرع إليه .
وقال الليث : الإذعان : الانقياد ، أذعن إذا انقاد وسَلِس بناؤه : ذَعِن يذْعن ذَعَناً . وناقة مذعان : سَلِسة الرأس منقادة لقائدها . قال : وقوله : مذعنين : منقادين .
عذن : أهمله الليث . وروى إسحاق بن الفرج عن عَرّام أنه قال : العذَانة : الإست . والعرب تقول : كَذَبت عَذّانته وكذّانته بمعنى واحد .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : أعذن الرجل إذا آذى إنساناً بالمخالفة .

### [مقاييس اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%86/sozluk/mekayis.md) — ابن فارس · القرن ١١

(باب الذال والعين وما يثلثهما)
(ذعف)  الذال والعين والفاء كلمةٌ واحدةٌ: الذُّعَاف: السمُّ القاتل. طعام مذعوف. وذُعِفْ الرَّجُل: سُقِيَ ذلك.
(ذعق) الذال والعين والقاف، ليس أصلاً ولا فيه لغة، لكنّ الخليلَ زعم أنَّ الذُّعاف لغة في الذُّعاق، ثم قال: ما أدْرِي ألغة هي([1]) أم لُثْغَةٌ. وكان ابنُ دريدٍ يقول : الذُّعاق كالزُّعاق، وهو الصِّياح. يقال ذَعَقَ وزَعَق، إذا صاحَ، بمعنىً.
(ذعر)  الذال والعين والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على فَزَع، وهو الذُّعْر. يقال ذُعِرَ الرَّجُل فهو مذعور. والذَّعور من الإِبل: التي إذا مُسَّت غارَّتْ([2]). وامرأةٌ ذَعُورٌ: تُذْعَر من الرِّيبَة. قال:
تَنُولُ بمعروف الحَديث وإِنْ تُرِدْ *** سِوى ذَاكَ تُذْعَرْ منك وهْي ذَعورُ([3])
(ذعن)  الذال والعين* والنون أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الإصحاب والانقياد. يقال أَذْعَنَ الرَّجُل، إذا انقاد، يُذْعِنُ إِذْعاناً، وبناؤه ذَعَنَ، إلاَّ أنَّ استعماله أَذْعَنَ. ويقال ناقةٌ مِذْعانٌ: سَلِسَة الرأسِ منقادة.
(ذعط)  الذال والعين والطاء كلمةٌ واحدة. يقال ذعطه، إذا ذَبَحه. وذَعطَتْه المنِيّة: قتلَتْه. قال الشاعر([4]):
إذا بلغُوا مِصْرهم عُوجِلوا *** من الموت بالهِمْيَعِ الذَّاعطِ  وقريب من هذا الذال والعين والتّاء؛ فإنّهم يقولون ذَعَتَه يذعَتُه، إذا خنقَه.

  ـ

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%86/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- ﴿مذعنين﴾ (الآية ﴿وإن يكن لهم الحق يأتوا إليه مذعنين﴾ سوة النور: آية 49) أي: منقادين، يقال: ناقة مذعان، أي: منقادة.

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%86/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

ذ ع ن
أذعن له إذا سلس وانقاد وهوله مذعن‏.‏
وتقول‏:‏ هو في الإساءة إليك ممعن وأنت منقاد له مذعن‏.‏
وأذعن فلان بحقي‏:‏ أقر به‏.‏
وناقة مذعان‏:‏ سلسة القياد‏.‏
قال زهير‏:‏ تقرى الهموم إذا ضافت مذكرة حفاً منكّرة بالسير مذعاناً أي نكّرها السير غيّرها‏.‏
ويقال‏:‏ رجل مذعان مطواع‏.‏

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%86/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

قال الله تعالى: وإن يكن لهم الحقُّ يأْتوا إليه مُذْعِنين؛ قال ابن الأَعرابي: مُذْعِنين مقرّين خاضعين، وقال أَبو إسحق: جاء في التفسير مسرعين، قال: والإذعان في اللغة الإسراع مع الطاعة، تقول: أَذعَن لي بحقي، معناه طاوَعَني لما كنت أَلتمسه منه وصار يُسْرع إليه؛ وقال الفراء: مُذْعِنين مطيعين غير مستكرهين، وقيل: مذعنين منقادين. وأَذْعَنَ لي بحقي: أَقرّ، وكذلك أَمْعَنَ به أَي أَقرّ طائعاً
غير مستكره. والإذعان: الانقياد. وأَذعَنَ الرجلُ: انقاد وسَلِس، وبناؤه ذَعِن يَذْعَن ذَعَناً. وأَذْعَن له أَي خضع وذل. وناقة مِذْعان: سَلِسةُ الرأْس منقادة لقائدها.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%86/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ذ ع ن * * أذْعَنَ * له خضع وذل

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%86/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

: ( أَذْعَنَ له ) إذْعاناً : ( خَضَعَ وَذَلَّ ) ، كما في الصِّحاحِ .
( و ) أَذْعَنَ لي بحقِّي : ( أَقَرَّ ) ؛ وكذلِكَ أَمْعَنَ به ، أَي أَقَرَّ طائِعاً غَيْر مُسْتَكْرِهٍ .
وقوْلُه تعالَى : ﴿وإن يَكُن لهم الحقُّ يأْتُوا إليه مُذْعِنِيْن﴾ أَي مُقِرِّين خاضِعِين .
( و ) قالَ أَبو إسْحق : أَذْعَنَ في اللّغَةِ : ( أَسْرَعَ في الطَّاعَةِ ) ؛ تقولُ : أَذْعَنَ لي بحقِّي ، معْناهُ طاوَعَنِي لما

كنتُ أَلْتِمسُهُ منه ، وصارَ يُسْرعُ إليه ؛ وبه فُسِّرَتِ الآيةُ أَيْضاً .
وقالَ الفرَّاءُ : مُذْعِنِينُ : مُطِيعِيْن غَيْر مُسْتكْرِهِين .
( و ) أَذْعَنَ الرَّجُلُ : ( انْقَادَ ) وسَلِسَ ؛ وبه فُسِّرَتِ الآيةُ أَيْضاً ؛ ( كَذَعِنَ ، كفَرِحَ ) ، ذَعَناً .
( وناقَةٌ مِذْعانٌ : مُنْقادَةٌ ) لقائِدِها ( سَلِسَةُ الَّرأْسِ .
( و ) قوْلُهم : ( رَأَيْتُهم مِذْعانِينَ ، صَوابُه بالياءِ المُوَحَّدَةِ : أَي مُتَتابِعِينَ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
رجلٌ مِذْعانٌ : أَي مُنْقادٌ ؛ كما في الأساسِ .
والإِذْعانُ : الإدْرَاكُ والفَهْمُ ، هكذا اسْتَعْمَلَهُ بعضٌ .
قالَ شيْخُنا ، رَحِمَه الّلهُ تعالى : ولا أَصْلَ له في كَلامِ العَرَبِ ، ومَجازُهُ بَعِيدٌ وإن تكلَّفَ له بعضُ الشّيُوخِ .
(

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%86/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

ذَعِنَ
1 ذَعِنَ ذ : see what next follows.

اذعن لَهُ
4 اذعن لَهُ ذ , (S, Msb, * K, &c.,) inf. n. اـِذْعَانٌ, (Msb,) He was, or became, quick in obedience to him, or it: (K:) this is its [proper, or primary,] meaning, accord. to Aboo-Is-hلk, in the language of the Arabs: (TA:) and he acknowledged, or confessed, to him: (K:) and he was, or became, lowly, or humble, and abject, to him: (S, K:) and he was, or became, tractable, submissive, or manageable, to him; (S, * Msb, * K, TA;) and easy; (K, * TA;) not disobedient; (Msb;) as also ↓ ذَعِنَ, aor. ذَعَنَ , (K,) inf. n. ذَعَنٌ. (TA.) You say, اذعن لِى بِحَقِّى He obeyed me with respect to that [right, or due,] which I sought to obtain from him, and hastened to render it: and he acknowledged, or confessed, to me my right, or due, willingly, not against his will; as also أَمْعَنَ. (TA.) Some have used اـِذْعَانٌ as meaning Perception, and understanding: but there is no foundation for this in the language of the Arabs; and its being tropical, as some of the sheykhs have endeavoured to show it to be, is improbable. (MF.)

مُذْعِنٌ
مُذْعِنٌ ذ [act. part. n. of 4]. وَاـِنْ يَكُنْ لَهُمُ الْحَقُّ يَأْتُوا اـِلَيْهِ مُذْعِنِينَ, in the Kur [xxiv. 48], means [But if the right be theirs,] they come to him quickly obedient: (TA:) or [simply] obedient; not compelled against their will: (Fr, TA:) or acknowledging, or confessing, and lowly, or humble: or tractable, submissive, or manageable, and easy. (TA.) ↓ مِذْعَانٌ, also, signifies Tractable, submissive, or manageable, (Msb, K,) to her leader, (TA.) and easy in the head; (K;) applied to a she-camel: (Msb, K:) and, applied to a man, tractable, submissive, or manageable. (A, TA.)

مِذْعَانٌ
مِذْعَانٌ ذ : see what next precedes.

رَأَيْتُهُمْ مُذْعَانِّينَ
رَأَيْتُهُمْ مُذْعَانِّينَ ذ is a mistake for رايتهم مُذْعَابِّينَ, meaning I saw them following one another, or doing so uninterruptedly. (K.)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%86/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

ذَعِنَ
ذَعِنَ A ( n. ac. ذَعَن 4 )
a.  [ La ], Obeyed, submitted to.

أَذْعَنَ
أَذْعَنَ IV ,
a.  see I .

b.  [ Bi ], Confessed, avowed, owned to.

ذُغْمُوْر
ذُغْمُوْر
a.  Implacable, vindictive.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

ذعن
ذَعِنَ - يَذْعَنُ - أَذْعَنَ - يُذْعِنُ - مُذْعِن - مُذْعِنِيْن

ذَعِنَ - يَذْعَنُ  + كائن + لـِ كائن: خضع وانقاد وطاع لآخر بذلٍ، ولكن من غير إكراه : خضع وانقاد بإرادته ولكن مع شعور بالذل ورضا بالأمر الواقع
أَذْعَنَ - يُذْعِنُ: على وزن " افعل من " ذَعِنَ - يَذْعَنُ ": جعله " يَذْعَنُ ": جعل نفسه " تَذْعَنُ ": أمر نفسه بالانقياد والطاعة وقبول الأمر الواقع على مضض
مُذْعِن: اسم فاعل صفة مشبهة من " أَذْعَنَ - يُذْعِنُ ": الذي " أَذْعَنَ " نفسه وجعلها تطيع وتنقاد وتقبل على مضض
مُذْعِنِيْن : جمع " مُذْعِن"
﴿وإن يكن لهم الحق يأتوا إليه مذعنين﴾: لا يأتون عادة للحق، ولكنه إذا كان لهم، فيأتون إليه على مضض
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الخضوع والإذعان والطاعة مرغماَ، قهراً ولو لم يقتنع"، وهي:
سَخَرَ - يَسْخَرُ، عَنَا - يَعْنُوْ، خَضَعَ - يَخْضَعُ، دَخَرَ - يَدْخَرُ (دَخِرَ - يَدْخَرُ)، طَاعَ - يَطُوْعُ، ذَعِنَ - يَذْعَنُ
مذعنين
 	﴿وإن يكن لهم الحق يأتوا إليه مذعنين(49)﴾ النور
مختار الصحاح
● [ذعن] ذ ع ن: أذْعَنَ له خضع وذل
معجم الفرائد القرآنية::
ذ ع ن
"مُذْعِنِينَ" في قوله تعالى :" وَإِنْ يَكُنْ لَهُمُ الْحَقُّ يَأْتُوا إِلَيْهِ مُذْعِنِينَ" (49) النور .
ذَعَنَ: خضع وذل وانقاد، مذعنين: منقادين خاضعين .
الراغب
ذعن
- }مذعنين﴿(الآية﴾وإن يكن لهم الحق يأتوا إليه مذعنين{ سوة النور: آية 49) أي: منقادين، يقال: ناقة مذعان، أي: منقادة.
ملخص اللسان
1. وأَذعَنَ الرجلُ: انقاد وسَلِس،وبناؤه ذَعِن يَذْعَن ذَعَناً.
2.    وأَذْعَن له أَي خضع وذل.
3.     وإن يكن لهم الحقُّ يأْتوا إليه مُذْعِنين؛ مقرّين خاضعين، مسرعين،
4.     والإذعان في اللغة الإسراع مع الطاعة، تقول: أَذعَن لي بحقي،معناه طاوَعَني لما كنت أَلتمسه منه وصار يُسْرع إليه؛
5.     مُذْعِنين مطيعين غير مستكرهين،
6.     وقيل: مذعنين منقادين.
7.     وأَذْعَنَ لي بحقي:أَقرّ، وكذلك أَمْعَنَ به أَي أَقرّ طائعاً غير مستكره.
8.     والإذعان: الانقياد.
لسان العرب
● - ذعن: قال الله تعالى: وإن يكن لهم الحقُّ يأْتوا إليه مُذْعِنين؛ قال       ابن الأَعرابي: مُذْعِنين مقرّين خاضعين، وقال أَبو إسحق: جاء في التفسير       مسرعين، قال: والإذعان في اللغة الإسراع مع الطاعة، تقول: أَذعَن لي بحقي،       معناه طاوَعَني لما كنت أَلتمسه منه وصار يُسْرع إليه؛ وقال الفراء:       مُذْعِنين مطيعين غير مستكرهين، وقيل: مذعنين منقادين. وأَذْعَنَ لي بحقي:       أَقرّ، وكذلك أَمْعَنَ به أَي أَقرّ طائعاً       غير مستكره. والإذعان: الانقياد. وأَذعَنَ الرجلُ: انقاد وسَلِس، وبناؤه       ذَعِن يَذْعَن ذَعَناً. وأَذْعَن له أَي خضع وذل. وناقة مِذْعان:       سَلِسةُ الرأْس منقادة لقائدها.
مقاييس اللغة:
(ذعن)  الذال والعين* والنون أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الإصحاب والانقياد. يقال أَذْعَنَ الرَّجُل، إذا انقاد، يُذْعِنُ إِذْعاناً، وبناؤه ذَعَنَ، إلاَّ أنَّ استعماله أَذْعَنَ. ويقال ناقةٌ مِذْعانٌ: سَلِسَة الرأسِ منقادة.
القاموس المحيط:
أذْعَنَ له خَضَعَ، وذَلَّ، وأقَرَّ، وأسْرَعَ في الطاعَةِ، وانْقادَ، كَذَعِنَ، كفَرِحَ. وناقةٌ مِذْعانٌ مُنْقادةٌ سَلِسَةُ الرأسِ. ورَأَيْتُهم مِذْعانِينَ، صوابُه بالباءِ المُوَحَّدةِ، أي مُتَتابِعينَ.
تاج العروس:
( أذعن له ) اذعانا ( خضع وذل ) كما في الصحاح ( و ) أذعن لى بحقى ( أقر ) وكذلك أمعن به أي أقر طائعا غير مستكره وقوله تعالى وان يكن لهم الحق يأتوا إليه مذعنين أي مقرين خاضعين ( و ) قال أبو اسحق أذعن في اللغة ( أسرع في الطاعة ) تقول أذعن لى بحقى معناه طاوعني لما كنت ألتمسه منه
وصار بسرع إليه وبه فسرت الاية أيضا وقال الفراء مذعنين مطيعين غير مستكرهين ( و ) أذعن الرجل ( انقاد ) وسلس وبه فسرت الاية أيضا ( كذعن كفرح ) ذعنا ( وناقة مذعان منقادة ) لقائدها ( سلسة الرأس و ) قولهم ( رأيتهم مذعانين صوابه بالباء الموحدة أي متتابعين ) * ومما يستدرك عليه رجل مذعان أي منقاد كما في الاساس والاذعان الادراك والفهم هكذا استعمله بعض قال شيخنا رحمه الله تعالى ولا أصل له في كلام العرب ومجازه بعيد وان تكلف له بعض الشيوخ
