# جذر ذيع (ذ-ي-ع)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%8A%D8%B9
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%8A%D8%B9

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

معناه في القرآن: Yayınladılar

- الحروف: ذ - ي - ع
- في القرآن: الورود: ١ · الآيات: ١ · الصيغ: ١
- المعاجم: ١٠

## الصيغ (١)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَذَاعُوا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%8A%D8%B9/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | أَفْعَلُوا | Yayınladılar | ١ | ١ | [٤:٨٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%8A%D8%B9/ayet/4:83.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ١٥ (الإجمالي: ٢٤)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [نبط](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B7.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٩ · O sonucu çıkarırlar
2. [ردد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
3. [قلل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Az
4. [شطن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
5. [فضل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Fadl Deriden yapılan gömlektir
6. [خوف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
7. [أول](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Alet kaldıraç demektir
8. [تبع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · İnek yavrusu, dana demektir
9. [أمر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Murar acı bir ağacın adıdır
10. [جيأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
11. [رحم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
12. [رسل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Saçak demektir
13. [أمن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
14. [علم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Dağın sivri noktası demektir
15. [أله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ذيع |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [شيع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%B9.md), [فشو](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%88.md), [نشر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md), [بذر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B0%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [كتم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin gizli veya kapalı tutulmayıp etrafa yayılması, dağıtılması ve tüketilip yok edilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Toplumsal güvenlik veya istihbarat niteliğindeki bilgiyi doğrulamadan sorumsuzca yayarak kamu düzenini zaafa uğratma |
| Çekirdek Özet 3 | Enformasyon akışının disipline edilmeyip serbestçe dağıtılmasının getirdiği kargaşa ve denetimsizlik |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «haber verme» veya «yayıncılık» olarak daraltıp ayetteki güvenlik zaafı ve istihbari sorumsuzluk boyutunu gözden kaçırma |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ذي | İşaret etme, yönelme, bir sınırın dışına doğru uzanma ve akma hareketi | ع | Geniz/boğaz çıkışlı halk harfi olan ع sesinin eklenmesiyle bu dışa uzanma hareketi, bir bilginin veya maddenin etraftaki geniş bir kitleye duyurulması, bütünüyle dağıtılması ve yayılması (işâa) yönünde somutlaşıp pekişmiştir. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ذ | Kapı / Geçiş imgesi (ikiz harf د kökeninden türetme yoğunlaşma) | Bir eşikten dışarı çıkışı, saklı olanın aralıktan dış ortama sızmasını veya eşiğin aşılmasını temsil eder. |
| ي | El ve kol | Bir fiili bizzat işleme, eliyle uzatma, verme ve dışarıya aktarma hareketini gösterir. |
| ع | Göz / Pınar kaynağı | Açığa çıkma, görünür kılınma, herkesin göreceği ve bileceği hale gelme durumunu simgeler. |
| ذيع | Kapıdan dışarı uzanıp görünür kılma hareketi | İçeride veya gizlide kalması gereken bir bilginin, el yardımıyla sınırın dışına taşırılarak herkesin gözü önüne serilmesi ve etrafa dağıtılması hareketidir. |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir havuzdaki suyun içilerek tamamen bitirilip tüketilmesi; rüzgârın bir yurdun izlerini silip süpürmesi ve dağıtması. أذاعوا بما في الحوض (havuzdaki suyu bitirdiler). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde rüzgârların veya zamanın konak yerlerini dağıtıp silmesi anlamında kullanılmıştır: رَبْعٌ قِوَاءٌ أَذَاعَتِ المُعْصِرَاتُ بِهِ (Kasırgaların izlerini silip dağıttığı ıssız bir yurt). |
| Erken Arapça kullanım | Haber ve sırların tutulamayıp etrafa kontrolsüzce saçılması anlamında kullanılmıştır: أَذَاعَ بِهِ فِي النَّاسِ حَتَّى كَأَنَّهُ / بِعَلْيَاءَ نَارٌ أُوقِدَتْ بِثَقُوبِ (Onu insanlar arasında öyle yaydı ki, sanki yüksek bir tepede tutuşturucularla yakılmış apaçık bir ateş oldu). |

المصدر: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça ذيع kökü, içeride saklı olan bir şeyin etrafa taşırılması, dağıtılması ve saçılması çekirdek anlamına dayanır. Batı Sami dillerinde ve genel Sami zemininde kök, yayılma, tükenme ve dağıtılma semantik alanlarıyla sınırlı paralellikler gösterir; ancak haber ve bilginin kitlelere ifşa edilmesi anlamındaki kurumsallaşmış kullanımı ağırlıklı olarak Arap dil sahasında semantik özelleşmeye uğramıştır. Arapçadaki kullanımında bir taraftan «sırrı ifşa etmek, yaymak» anlamı, diğer taraftan «dağıtarak tüketmek, yok etmek» anlamı birbirine bağlıdır; bir şeyi kontrolsüzce yaymak onun gizliliğini ve korunmuşluğunu tüketip yok etmektir. Kökün ilk harfi olan ذ sesi, Proto-Semitik peltek sızıcı seslerin Arapçada korunan tipik bir yansımasıdır.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab, Lane's Arabic-English Lexicon.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ذيع / İfşa ve intişar | Maddi bir şeyin tüketilip dağıtılması (havuzun suyunun bitirilmesi) anlamından manevi/istihbari bilginin yayılmasına doğru semantik genişleme. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami paralelleri | Dağılma, saçılma ve etrafa yayılma eylemlerinde fonetik ve anlamsal örtüşmeler mevcuttur. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir bir soydaş kelime tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

المصدر: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ذيع | Anlamlı | Yaymak, ifşa etmek, dağıtmak | Haberi veya sırrı gizlemeyip etrafa yaymak, bir şeyi tüketip yok etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer (Nisâ [4:83](https://lisan.digital/ar/ayet/4:83.md)). |
| [ذعي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%B9%D9%8A.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir. |
| يذع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada bu harf dizilimiyle kök oluşmamıştır. |
| يعذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada bu harf dizilimiyle kök oluşmamıştır. |
| [عذي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B0%D9%8A.md) | Anlamlı | Yağmur suyuyla sulanan yer | Akarsu veya kuyu suyu olmaksızın sırf gök suyuyla beslenen temiz, verimli toprak | Kitābü’l-ʿAyn'da müsta‘meldir; Kur'an'da geçmez. |
| [عيذ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%B0.md) | Anlamlı | Sığınmak, korunmak | Bir tehlikeden kaçıp birine veya bir yere sığınmak, iltica etmek | Kitābü’l-ʿAyn'da müsta‘meldir ([عوذ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B0.md) ile eş-kökenli); Kur'an'da kök formu mevcuttur. |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ذيع | Merkez | Haberin ve bilginin etrafa yayılması | Kontrolsüz, süzgeçsiz ve saklanması gereken kritik bilgiyi sorumsuzca kitleye yaymak | Bir güvenlik veya kamu meselesini yetkililere arz etmeden doğrudan halk arasına saçmaktır. |
| [شيع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%B9.md) | Komşu | Bir fikir veya durumun yayılıp taraftar bulması | [شيع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%B9.md) kökünde yayılma taraftarlık ve kümelenme ile birlikte gerçekleşirken, ذيع kökünde sırf haberin ve bilginin ortalığa dökülmesi esastır. | [شيع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%B9.md) kökünden türeyen şüyû, bir şeyin toplumda yerleşik ve bilinir hale gelmesini anlatır. |
| [فشو](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%88.md) | Komşu | Kendiliğinden ve genişçe yayılma | [فشو](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%88.md) kökünde yayılmanın genişliği ve durdurulamaz biçimde taşması baskındır; ذيع ise failin ifşa edici eylemine odaklanır. | [فشو](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%88.md) sırrın veya hastalığın kendiliğinden her tarafa sirayet etmesidir. |
| [نشر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md) | Komşu | Katlanmış veya dürülü bir şeyi açıp yayma | [نشر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md) genel anlamda sermek, dağıtmak ve diriltmektir; ذيع gibi ifşa veya gizliliği ihlal etme menfi nüansını zorunlu olarak taşımaz. | Kitabın açılması veya ölülerin diriltilip yayılması gibi nötr/müsbet bağlamlarda kullanılır. |
| [بذر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B0%D8%B1.md) | Komşu | Saçmak, tohumlamak, israf etmek | [بذر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B0%D8%B1.md) kökünde tohum saçar gibi gelişigüzel ve israfvari dağıtma vurgulanır; hadiste geçen «müzeeyî‘u büzer» ifadesi iki kökün yakınlığını gösterir. | Sözü veya malı lüzumsuz yere etrafa savurmaktır. |
| [كتم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) | Zıt | Gizlemek, saklamak, örtmek | [كتم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) bir bilgiyi, hakkı veya sırrı bilinçli olarak içte tutmak ve açığa vurmamaktır; ذيع ise onu açığa vurup dağıtmaktır. | Nisâ [4:83](https://lisan.digital/ar/ayet/4:83.md) ayetindeki ifşanın tam karşıtı olan ketmetme ve mahremiyeti koruma tavrıdır. |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ذيع | İfşa etmek, yaymak, dağıtmak | Gizli kalması gereken bir haberi veya durumu denetimsizce topluma yaymak | Kesin |
| Latince | divulgare, diffundere | Halka yaymak, ifşa etmek | Divulgare kelimesi «vulgus» (halk, avam) kökünden gelir ve bir şeyi yetkisizce halk tabakasına yaymayı tam olarak karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | divulge, broadcast, disseminate | İfşa etmek, yaymak, sızdırmak | Divulge gizli bilgiyi ifşa etmeyi, broadcast ise geniş kitleye kontrolsüzce ulaştırmayı ifade eder. | Kesin |
| Almanca | verbreiten, ausplaudern, preisgeben | Yaymak, ağzından kaçırmak, ifşa etmek | Ausplaudern sırrı gevezelikle yaymayı, verbreiten ise haberi geniş kitleye dağıtmayı içerir. | Güçlü |
| Fransızca | divulguer, ébruiter | İfşa etmek, ortalığa yaymak | Ébruiter, bir haberi gürültülü ve denetimsiz biçimde fısıltıyla kitleye ulaştırma nüansını çok iyi verir. | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Duden, TLFi.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَذَاعُوا بِهِ | Güvenlik ve savaş haberlerini doğrulamadan sorumsuzca kamuoyuna yaymak | Medine toplumunda münafıkların veya zayıf karakterli kimselerin, güven veya korku (zafer veya yenilgi) haberlerini yetkili mercilere (Resul ve ülü'l-emr) götürmeden doğrudan halka yayıp panik veya rehavet üretmeleri bağlamı (Nisâ [4:83](https://lisan.digital/ar/ayet/4:83.md)). |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Toplumsal fesat ve nifak ahlakı | Münafıkların psikolojik harp taktiği olarak dezenformasyon ve manipülasyon üretmesi; toplumun inanç ve güven bağlarını zayıflatma çabası. | İtikadi zaafın bilgi ahlakındaki yansıması ve nifak alameti olarak sorumsuz yayımcılık. |
| Fıkıh | Savaş hukuku ve kamu düzeni (siyaset-i şer'iyye) | Askeri sırların, istihbaratın ve asılsız haberlerin yayılmasının haramlığı; kamu otoritesinin (ülü'l-emr) bilgiyi yönetme ve sansürleme yetkisi. | Toplumsal zararı defetmek için asılsız veya zararlı haber yayanlara tazir cezası uygulanması. |
| Tefsir | İstihbarat ahlakı ve bilgi süzgeci | Nisâ [4:83](https://lisan.digital/ar/ayet/4:83.md) ayetinin tefsirinde istinbât kavramıyla karşıtlık kurularak, ham bilginin uzmanlarca analiz edilmeden yayılmasının yasaklanması. | Bilginin kaynağına ve etkisine bakılmaksızın denetimsizce saçılmasının kınanması. |
| Hadis | Sır saklama ve gevezelik yasağı | «İnsanların en şerlilerinden biri sırrı yayan kimsedir» ve Hz. Ali'nin «Onlar sır yayan (mêzâyî‘) ve boşboğaz (büzür) kimseler değildir» sözü. | Ketumiyet erdemi karşısında sır tutamama (mizyâ‘) zaafının yerilmesi. |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireysel ve toplumsal ahlak | İfşaat ve gıybet | Mahremiyetin ihlali | Dini sistemde sırrın, ayıpların ve doğrulanmamış şayiaların yayılması haram kılınmış, bilgi emanet kabul edilmiştir. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Tahkiksiz veri aktarımı | Enformasyon kirliliği | Bilimsel usulde bir bilginin kaynağı doğrulanmadan (tahkik edilmeden) yayılması ilmi güvenilirliği yok eder. | Kesin |
| Siyasi | Kamu güvenliği ve istihbarat | Bilgi sızıntısı ve dezenformasyon | Otoriteyi ve düzeni zayıflatma | Savaş veya kriz anlarında teyitsiz haberlerin halka yayılması panik veya sahte güven oluşturarak kamu düzenini çözer. | Kesin |
| İktisadi | Piyasa güvenliği ve spekülasyon | Spekülatif haber yayma | Fiyat istikrarsızlığı | Asılsız kriz veya refah söylentilerinin piyasaya yayılması manipülasyona, panik alımlarına veya haksız kazanca yol açar. | Güçlü |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kontrolsüz difüzyon ve entropi artışı (Fizik / Enformasyon Teorisi) | Sıkıştırılmış veya sınırlandırılmış bir enerjinin/sinyalin filtre olmaksızın gürültülü bir ortama hızla dağılması ve sistemdeki belirsizliğin (entropi) maksimuma ulaşması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kitle manipülasyonu ve panik epidemiyolojisi (Kitle Sosyolojisi) | Doğrulanmamış verilerin kitle iletişim kanalları veya fısıltı gazetesiyle yayılması sonucu toplumsal histeri ve kolektif irrasyonellik üretilmesi. | Kesin |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bugünkü teknik anlamıyla «radyo-televizyon yayını yapmak» veya sıradan bir «haberdar etmek» fiili olarak algılamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, teyit edilmemiş, ham ve toplumun sinir uçlarına dokunan kritik bilgiyi sorumsuzca ifşa ederek kitleyi yönlendirme ve kamu güvenliğini sabote etme suçunu kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nisâ [4:83](https://lisan.digital/ar/ayet/4:83.md) ayetinin getirdiği muazzam istihbarat ve bilgi güvenliği disiplini gözden kaçırılarak, ayet yalnızca basit bir dedikodu yasağına indirgenir; devlet ve cemaat düzeyindeki bilgi hiyerarşisi zedelenir. |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kriz dönemlerinde toplumsal psikolojiyi ve bilgi akışını nasıl yönettiğini, kurumsal otorite (Resul ve ülü'l-emr) ile tebaa arasındaki bilgi süzgecinin (istinbât) hayati önemini bu tek kök üzerinden inşa etmesi bakımından vazgeçilmezdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların psikolojik harp yöntemlerini, Medine dönemindeki askeri istihbarat zaaflarını ve cemaat içi disiplini konu edinen ayetlerde (özellikle Nisâ [4:83](https://lisan.digital/ar/ayet/4:83.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | «Duyulan her şeyin özgürce konuşulabileceği» şeklindeki yüzeysel şeffaflık zannını tashih eder; bilginin bir kamu güvenliği unsuru olduğunu ve ehil mercilerin süzgecinden geçmeden yayılmasının topluma ihanet derecesinde zarar verebileceğini ortaya koyar. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Bir kaptaki veya havuzdaki sıvının çevreye saçılarak bütünüyle tüketilmesi, rüzgârın konak yeri izlerini silip süpürmesi.
- Soyut anlam: Gizli ve kritik bir bilginin yetkisizce, doğrulanmadan ve filtrelenmeden geniş kitlelere ifşa edilip yayılması suretiyle güvenliğin tüketilmesi.
- Sistematik karşılık: Kamu düzeni ve kriz yönetiminde, istinbât süzgecinden geçirilmeyen ham bilginin denetimsizce dolaşıma sokulmasıyla oluşan toplumsal entropi ve nifak zaafı.
- LaTeX modeli: $$I(t) \xrightarrow{\; \neg F \;} \Delta S_{pub} \implies \lim_{t \to \infty} O(t) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Burada $I(t)$ sisteme ulaşan ham enformasyonu, $\neg F$ yetkili mercilerce (istinbât / Resul ve ülü'l-emr) yapılması gereken filtreleme ve tahkik mekanizmasının işletilmediğini gösterir. Bu denetimsiz aktarım neticesinde kamu alanında kontrolsüz bir bilgi saçılması ve entropi artışı ($\Delta S_{pub}$) meydana gelir. Sonuçta toplumsal düzenin, güvenliğin ve savunma mekanizmasının kararlılığı zamanla sıfıra yaklaşarak ($O(t) \to 0$) sistemik bir zaafiyet doğurur. Model, ذيع eyleminin bilgi akışındaki tahribatını sembolize eder.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ١)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B0%D9%8A%D8%B9/occurrences?meal=IK

### [النساء ٤:٨٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%8A%D8%B9/ayet/4:83.md) — أَذَاعُوا

وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلَّا قَلِيلًا

## المعاجم (١٠)

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%8A%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب العين والذّال وواي معهما
ع ذ ي، ع و ذ، ذ ي ع مستعملات
عذي:
العِذْيُ: موضع بالبادية. والعَذَاةُ: الأرضُ الطيّبةُ التربةِ الكريمةُ المنْبِتِ..قال:
بأرضٍ هجانِ التُّربِ وَسْمِيَّةِ الثَّرى		عَذاةٍ نَأَتْ عنها المُلوحَةُ والبَحْـرُ
والعِذْيُ: اسمٌ للموضِعِ الذي ينبت في الشّتاء والصّيف من غير سقيٍ. ويقال: العِذْيُ: الزّرع الذي لا يُسقَى إلاّ من المطر لبعده من المياه، الواحدة: عَذاة. ويقال: العِذْي واحد وجمعُهُ: أَعْذاء.
عوذ:

أعوذ بالله، أي: ألجأ إلى الله، عَوْذاً وعِياذا. ومعاذَ الله: معناه: أعوذُ بالله، ومنه: العَوْذَةُ، والتّعويذ. والمَعاذاة الّتي يُعَوَّذُ بها الإنسان من فَزَعٍ أو جُنون. وكلّ أنثى عائِذٌ إذا وضعت مدّة سبعةِ أيّامٍ، والجميع: عُوذ، من قَول لبيد: عُوذاً تَأَجَّلَ بالفَضاءِ بِهامُها
ذيع:
الذَّيْعُ: إشاعةُ الأمر. أذعته فذاع. ورجل مِذياع مِشياعٌ لا يستطيع كتمانَ شيءٍ وقوم مذاييع، وأذعت به، الباء دخيل،! معناه: أذعته.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%8A%D8%B9/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

ذاعَ الخبر يَذيعُ ذَيْعاً وذُيوعاً وذَيْعوعَةً وذَيَعاناً، أي انتشر. وأَذاعَهُ غيره، أي أفشاه. والمِذْياعُ: الذي لا يكتم السرّ. وفي الحديث: "ليسوا بالمَذايِيعِ البُذُرِ". وأَذاعَ القومُ ما في الحوض، أي شرِبوه كلَّه.

### [تهذيب اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%8A%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — الأزهري · القرن ١٠

باب العين والذال
عوذ ، ذيع ، عذي ، ذعي ، وذع .
عوذ : يقال : عاذ فلان بربّه يعوذ عَوْذاً إذا لجأ إليه واعتصم به . قال الله جلّ وعزّ : ( فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْءَانَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ) ( النّحل : 98 ) معناه : إذا أردت قراءة القرآن فقل : أعوذ بالله من الشيطان الرجيم ووسوسته . وعاذ وتعوَّذ واستعاذ بمعنى واحد . وقال الله جلّ وعزّ : ( قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ أَن نَّأْخُذَ إِلاَّ مَن وَجَدْنَا مَتَاعَنَا عِندَهُ ) ( يُوسُف : 79 ) أي نعوذ بالله مَعَاذاً أن نأخذ غير الجاني بجنايته ، نصبه على المصدر الذي أريد به الفعل . ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه تزوّج امرأة من العرب ، فلمَّا أُدخلت عليه
قالت : أعوذ بالله منك ، فقال لها لقد عُذْتِ بمَعَاذ فالحقي بأهلك . والمَعَاذ في هذا الحديث : الذي يعاذ به . والله جلّ وعزّ معاذُ من عاذ به ، وملجأ مَن لجأ إليه ، والملاَذ مِثْل المعاذ . وقال عوَّذت فلاناً بالله وأسمائه ، وبالمعوذتين من القرآن إذا قلت : أُعيذك بكلمات الله وأسمائه من كل شرّ وكل داء وحاسد وعين . ويُروى عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان يعوِّذ نفسه بالمعوِّذتين بعد ما طُبَّ ، وكان يعوّذ ابني ابنته البتولِ ت بهما . وأمّا التعاويذ التي تكتب وتعلَّق على الإنسان من العين فقد نُهي عن تعليقها . وهي تسمى المَعَاذات أيضاً ، يعوَّذ بها مَن عُلِّقت عليه من العين والفزع والجنون . وهي العُوَذ ، واحدتها عُوذة .
الحراني عن ابن السكيت : قال يقال عَوْذٌ بالله منك أي أعوذ بالله منك . وأنشد :
قالت وفيها حَيْدة وذُعْر
عَوْذٌ بربي منكم وحُجْرُ
قال : وتقول العرب للشيء ينكرونه ، والأمرِ يهابونه : حُجراً أي دَفْعاً له ، وهو استعاذة من الأمر . ويقال أُفلت فلان من فلان عَوَذاً إذا خوّفه ولم يضربه أو ضربه وهو يريد قتله فلم يقتله وقال الليث : يقال فلان عَوَذ لك أي ملجأ . ويقال : اللهمّ عائذاً بك من كل سوء أي أعوذ بك عائذاً والعَوَذ : ما دار به الشيء الذي تضربه الريح فهو يدور بالعَوَذ من حجر أو أَرومة . قال وتعاوذ القوم في الحرب إذا تواكلوا وعاذ بعضهم ببعض .
وقال أبو عبيدة : من دوائر الخيل المعوَّذ ، وهي التي تكون في موضع القلادة يستحبّونها . وفلان عَوَذ لبني فلان أي لَجأ لهم يعوذون به . وقال الله جلّ وعزّ : ( كَذِباً وَأَنَّهُ كَانَ رِجَالٌ مِّنَ الإِنسِ يَعُوذُونَ بِرِجَالٍ مِّنَ الْجِنِّ فَزَادوهُمْ ) ( الجنّ : 6 ) قيل إن أهل الجاهلية كانوا إذا نزلت رُفقة منهم في وادٍ قالت : نعوذ بعزيز هذا الوادي من مَرَدة الجن وسفهائهم أي نلوذ به ونستجير .
وقال أبو عبيد وغيره : الناقة إذا وضعت ولدها فهي عائذ أيّاماً ، ووقَّت بعضهم سبعة أيام . وجمعها عُوذ بمنزلة النُفَساء من النساء . وهي من الشاء رُبَّى وجمعها رِباب ، وهي من ذوات الحافر فرِيشٌ . وقيل سميت الناقة عائذاً لأن ولدها يعوذ بها ، فهي فاعل بمعنى مفعول . وقيل : إنما قيل لها : عائذ لأنها ذات عَوْذِ أي عاذ بها ولدها عَوْذاً . ومثله قول الله جلّ وعزّ : ( خُلِقَ خُلِقَ مِن مَّآءٍ دَافِقٍ ) ( الطّارق : 6 ) أي ذِي دَفق .
ذيع : الليث : الذَيْع : أن يشيع الأمر . يقال : أذعناه فذاع . ورجل مِذْياع : لا يستطيع كتمان خبر . وقوم مذاييع . وقال الله جلّ وعزّ : ( وَإِذَا جَآءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الاَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُواْ بِهِ ) ( النِّساء : 83 ) وقال أبو إسحاق يعني بهذا جماعة من المنافقين ، وضعفةً من المسلمين . قال : ومعنى ( أذاعوا به ) أي أظهروه ونادَوا به في الناس وأنشد :
أذاع به في الناس حتى كأنه
بعلياءَ نارٌ أُوقدت بثَقُوب
وكان النبي ( صلى الله عليه وسلم ) إذا أُعلِم أنه ظاهر على قومٍ آمنٌ منهم ، أو أُعلم بتجمّع قوم يخاف
من جمع مثلهم أذاع المنافقون ذلك ليحذر من ينبغي أن يحذر من الكفار ، وليقوى قلبُ من ينبغي أن يقوى قلبه على ما أذاع . وكان ضَعَفة المسلمين يُشيعون ذلك معهم عن غير علم بالضرر في ذلك ، فقال الله جلّ وعزّ : لو ردّوا ذلك إلى أن يأخذوه من قِبَل الرسول ومن قبل أولي الأمر منهم لعلم الذين أذاعوا به من المسلمين ما ينبغي أن يذاع أو لا يذاع .
قال أبو زيد : أذعت الأمر ، وأذعت به : قال : ويقال أذاع الناسُ بما في الحوض إذاعة إذا شربوا ما فيه ، وأذاعت به الإبلُ إذاعة إذا شربته ، وتركت متاعي في مكان كذا وكذا فأذاع الناس به إذا ذهبوا به . وكلّ ما ذُهب به فقد أذيع به . وأذعت السرّ إذاعة إذا أفشيته وأظهرته .
عذي : قال الليث : العِذْيُ : موضع بالبادية . قال والعِذْيُ : اسم للموضع الذي يُنبت في الشتاء والصيف من غير نَبْع ماء .
قلت أما قوله : العِذْي موضع بالبادية فلا أعرفه ولم أسمعه لغيره . وأما قوله : في العذي : إنه اسم للموضع الذي ينبت في الشتاء والصيف من غير نبع ماء فإن كلام العرب على غيره . وليس العِذْي اسماً للموضع ، ولكن العِذْي من الزروع والنخيل : ما لا يُسقى إلاّ بماء السماء . وكذلك عِذْي الكلأ والنبات : ما بعد عن الريف وأنبته ماء السماء . والعَذَاة : الأرض الطيّبة التربة الكريمة المنبت البعيدة عن الأحاء والنزوز والريف ، السهلةُ المَرِيئةُ التي يكون كلؤها مريئاً ناجعاً . ولا تكون العذاة ذات وخامة ولا وباء . وقال ذو الرمة :
بأرض هجان الثرب وسميّة الندى
عذاةٍ نأت عنها المُثُوجَةُ والبحرُ
وقال ابن شميل : العَذِيَّة الأرض الطيّبة التي ليست بسبِخة . ويقال : رعينا أرضاً عَذَاة ، ورعينا عَذَوات الأرض . قال ويقال في تصريفه : عذِيَ يَعْذَى عَذًى فهو عذٍ وعَذِيٍ وعَذْى وعِذْى وجمع العِذْى أعذاء . والعِذْى ينبت من ماء السماء .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : عذا يعذو إذا طاب هواؤه .
وقال أبو زيد عَذُوَت الأرضُ ، وعذِيت أحسنَ العَذَاةِ وهي الطيّبة البعيدة من الماء .
وقال حذيفة لرجل : إن كنت لا بدّ نازلاً بالبصرة فانزل عَذَواتها ، ولا تنزل سُرّتها .
وقال شمر : العذاة : الأرض الطيّبة البعيدة من الأنهار والبحور والسباخ ، واستعذيت المكان واستقمأته . وقد قامأني أي وافقني .
ذعي : أنشد المازني :
كأنما أوسطها لمن رَقبْ
بمِذعَيين نُقْبة من الجربْ
قال : مِذْعيان : مكان . والباء في موضع مع . رَقَب : نظر ، والرقيب : الناظر . يقول : هذه الأرض قد أُخذ حطبها وأكل فتقوَّبت ، وما حولها عافٍ لم يؤكل ، فكأنها نُقْبة جرب في جلد صحيح ) .
وذع : قال ابن السكيت فيما قرأت له من
الألفاظ إن صحّ له : وذع الماءُ يذع وهمى يهمي إذا سال . قال : والواذع المَعِين . قال : وكل ماء جرى على صفاة فهو واذع .
قلت : وهذا حرف منكر وما رأيته إلاّ في هذا الكتاب . وينبغي أن يفتش عنه .

### [مقاييس اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%8A%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — ابن فارس · القرن ١١

(باب الذال والياء وما يثلثهما)
(ذيخ) الذال والياء والخاء كلمةٌ واحدة لا قياس لها. قولهم للذّكر من الضباع ذِيخٌ، والجمع ذِيَخَة. وربَّما قالوا: ذيّخْت الرّجلَ تذييخاً، إذا أذلَلْتَه.‏
(ذير) الذال والياء والراء ليس أصلاً. إنّما يقولون: ذَيَّرْتُ أطْباءَ النّاقةِ، إذا طليتَها بسِرْجِينٍ لئلا يرتضِع الفَصيل. وهو الذِّيار.‏
(ذيع) الذال والياء والعين أصلٌ يدلُّ على إظهار الشَّيء وظُهوره وانتشارِه. يقال ذاعَ الخبرُ وغيرُه يَذِيع ذُيوعاً. ورجلٌ مِذياعٌ: لا يكتُم سِرّاً؛ والجمع المذاييع. وفي حديث عليٍّ عليه السلام : "ليسوا بالمَسَايِيح ولا المَذايِيع البُذُر". وهاهنا كلمةٌ من هذا في المعنى من طريقة الانتشار، يقولون: أذاع النّاس [ما(1)] في الحَوض، إذا شربوه كُلَّه.‏
(ذيف) الذال والياء والفاء كلمةٌ واحدة لا قياس لها، وهي الذَِّيفان(2) وهو السمُّ القاتل.‏
(ذيل) الذال والياء واللام أصَيلٌ واحد مطّرد منقاس، وهو شيءٌ يسفُل في إطافة. من ذلك الذَّيل ذَيل القميص وغيرِه. وذَيل الرِّيح: ما انسحَبَ منها على الأرض. وفرسٌ ذيّالٌ: طويل الذّنَب. قال النابغة:‏
بكلِّ مجرَّبٍ كاللّيث يسمُو *** إلى أوصالِ ذيّالٍ رِفَنِّ(3)‏
وإن كان الفرسُ قصيراً وذنَبُه طويلاً فهو ذائلٌ. وقولهم للشَّيء المُهان مُذالٌ، من هذا، كأنّه لم يُجعَل في الأعالي. ويقولون: جاء أذيالٌ من الناس، أي أواخِرُ منهم قليلٌ. والذَّائلة من الدُّروع: الطَّويلة الذَّيل. وكذلك الذّائلُ. قال:‏
* ونَسْجُ سُلَيْمٍ كُلُِّ قَضَّاءَ ذائِلِ(4) *‏
وذالت المرأةُ: جَرَّتْ أذيالها. وهو في شعر طَرَفة(5). فأمّا قولُ الأغلب:‏
* يسعى بيدٍ وذَيْلْ(6) *‏
فإنَّما أراد الرِّجْل، فجعل الذّيلَ مكانَه للقافية؛ فإنّه يقول:‏
* فالويلُ لو يُنْجِيه قولُ الوَيْلْ *‏
ويقولون: "من يَطُلْ ذيلُه ينتطِقْ به(7)". يراد أنّ مَن كان في سعةٍ أنفق مالَه حيث شاء.‏
(ذيم) الذال والياء والميم كلمةٌ واحدة، لا يُقاس ولا يتفرّع. يقال ذِمْتُه أذِيمُه ذيما.‏
(ذيأ) الذال والياء والهمزة كلمة واحدة. تذيّأَ اللّحمُ، وذيّأْتُه، إذا فصلتَه عن العَظْم.‏
---------------------------------------------------------------
(1) التكملة من المجمل واللسان.‏
(2)بالفتح وبالكسر، وبالتحريك.‏
(3)ديوان النابغة الذبياني 79. وقد نسب في اللسان (رفن) إلى النابغة الجعدي.‏
(4) للنابغة الذبياني في ديوانه 64 واللسان (قضض، ذيل). وصدره:‏
* وكل صموت نثلة تبعية *‏
(5) يشير إلى قوله في معلقته:‏
فذالت كما ذالت وليدة مجلس *** ترى ربها أذيال سحل ممدد‏
(6) في الأصل: "وذحيل"، صوابه من المجمل.‏
(7) المثل المشهور: "من يطل أير أبيه ينتطق به".‏
ـ

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%8A%D8%B9/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

ذ ي ع
ذاع سره ذيوعاً‏.‏
وأذاع الخبر والسر وأذاع به وهو مذيع ومذياع‏.‏
تقول‏:‏ فلان للأسرار مذيـاع وللأسباب مضياع‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ ليسوا بالمذاييع البذر ‏"‏‏.‏
ومن المجاز‏:‏ تركت متاعي بمكان كذا فأذاع به الناس‏:‏ ذهبوا به‏.‏
وأذاعوا بما في الحوض من الماء‏:‏ شربوه كله‏.‏
وذاع الجور‏:‏ انتشر‏.‏
وذاع في جلده الجرب‏.‏

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%8A%D8%B9/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

الذَّيْعُ: أَن يَشِيع الأَمرُ. يقال أَذَعْناه فذاع وأَذَعْت الأَمر وأَذَعْتُ به وأَذَعْتُ السِّرَّ إِذاعة إِذا أَفْشيْته وأَظهرته. وذاعَ الشيءُ والخبر يَذِيع ذَيْعاً وذيَعاناً وذُيوعاً وذَيْعوعةً: فَشا وانتشَر. وأَذاعه وأَذاع به أَي أَفشاه. وأَذاعَ بالشيء: ذهَب به؛ ومنه بيت الكتاب
(* قوله: بيت الكتاب؛ هكذا في الأصل، ولعله أراد كتاب سيبويه.): رَبْع قِواء أَذاعَ المُعْصِراتُ به
أَي أَذْهَبته وطَمَسَتْ مَعالِمَه؛ ومنه قول الآخر:
نَوازِل أَعْوامٍ أَذاعَتْ بخَمْسةٍ،
وتَجْعَلُني، إِن لم يَقِ اللهُ، سادِيا
وفي التنزيل: وإِذا جاءهم أَمْر من الأَمْن أَو الخَوْف أَذاعوا به، قال أَبو إِسحق: يعني بهذا جماعة من المنافقين وضَعَفةً من المسلمين، قال: ومعنى أَذاعُوا به أَي أَظهروه ونادَوْا به في الناس؛ وأَنشد: أَذاعَ به في الناسِ حتى كأَنه،
بعَلْياء، نارٌ أُوقِدتْ بثَقُوبِ
وكان النبي، صلى الله عليه وسلم، إِذا أُعلم أَنه ظاهرٌ على قوم أَمِنَ منهم، أَو أُعلم بتَجَمُّع قوم يُخافُ من جَمْع مِثلهم، أَذاعَ المنافقون ذلك ليَحْذَر من يبتغي أَن يَحْذر من الكفار وليَقْوى قلبُ من يبتغي أَن يقْوى قلبُه على ما أَذاع، وكان ضَعَفةُ المسلمين يشِيعون ذلك معهم من غير علم بالضرر في ذلك فقال الله عز وجل: ولو رَدُّوا ذلك إِلى أَن يأْخذوه من قِبَلِ الرسول ومن قِبَلِ أُولي الأَمر منهم لعلم الذين أَذاعوا به من المسلمين ما ينبغي أَن يُذاعَ أَو لا يذاع. ورجل مِذياعٌ: لا يستطيع كَتْمَ خبَر. وأَذاع الناسُ والإِبلُ ما وبما في الحَوْضِ إِذاعةً إِذا شربوا ما فيه. وأَذاعَتْ به الإِبل إِذاعة إِذا شربت. وتركْتُ مَتاعي في مكان كذا وكذا فأَذاع الناسُ به إِذا ذهبوا به. وكلُّ ما ذُهب به، فقد أُذِيعَ به. والمِذْياع: الذي لا يكتمُ السرّ، وقوم مَذايِيعُ. وفي حديث عليّ، كرَّم الله وجهه، ووصْف الأَولياء: ليسوا بالمَذايِيع البُذُر، هو جمع مِذْياع من أَذاعَ الشيءَ إِذا أَفْشاه، وقيل: أَراد الذين يُشِيعون الفواحِش وهو بِناءُ مبالغة.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%8A%D8%B9/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ذ ي ع * * ذَاعَ * الخبر انتشر وبابه باع و * ذُيُوعاً * و * ذَيْعُوعَةً * و * ذَيَعَانَاً * بفتح الياء و * أذَاعَهُ * غيره أفشاه و * المِذْيَاعُ * بالكسر الذي لا يكتم السر وفي الحديث ﴿ليسوا * بالمَذَايِيعِ *﴾

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%8A%D8%B9/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

ذاع الشيء والخبر يذيع ذيعا وذيوعا بالضم وذيعوعة، كشيخوخة وذيعانا، محركة: فشا، وانتشر. والمذياع بالكسر: من لا يكتم السر، أو من لا يستطيع كتم خبره، والجمع المذاييع. ومنه قول علي رضي الله عنه - في صفة الأولياء -: الأولياء ليسوا بالمذاييع البذر. وقيل: أراد لا يشيعون الفواحش. وهو بناء مبالغة، ويقال: فلان للأسرار مذياع، وللأسباب مضياع. وأذاع سره، وبه: أفشاه وأظهره، أو نادى به في الناس، وبه فسر الزجاج قوله تعالى:  وإذا جاءهم أمر من الأمن أو الخوف أذاعوا به  أي أظهروه ونادوا به في الناس، وأنشد:
  أذاع به في الناس حتى كأنه                      بعلياء نار أوقدت بثقـوب أذاعت الإبل، أو القوم ما في الحوض، وبما في الحوض إذاعة، أي شربوه كله، كما في الصحاح، أو شربوا ما فيه، كما في اللسان. أذاع الناس بما لي: ذهبوا به وكل ما ذهب به فقد أذيع به. ومنه بيت الكتاب:
  ربع قواء أذاع المعصرات به أي أذهبته وطمست معالمه. ومنه قول الآخر:
  نوازل أعوام أذاعت بخمسةوتجعلني إن لم يق الله ساديا واوية يائية. الصواب أنها يائية. والذوع الذي استدركه الخارزنجي منظور فيه، لأنه ليس بثقة عندهم. ومما يستدرك عليه: ذاع الجور: انتشر. وذاع الجرب في الجلد، إذا عم وانتشر، وهو مجاز.

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%8A%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

ذَاعَ
1 ذَاعَ ذ , aor. يَذِيعُ, inf. n. ذَيْعٌ and ذُيُوعٌ (S, Msb, K) and ذَيْعُوعَةٌ and ذَيَعَانٌ, (S, K,) It (information, news, or tidings, S, K, or discourse, Msb, and a thing, TA) became spread, published, or divulged; (S, Msb, K, TA;) became revealed, made known, or disclosed. (Msb.) ― -b2- You say also, ذَاعَ الجَوْرُ (assumed tropical:) Injustice, or tyranny, spread. (TA.) ― -b3- And ذَاعَ الجَرَبُ فِى الجِلْدِ (tropical:) The mange, or scab, became general, and spread, in the skin. (TA.)

اذاعهُ
4 اذاعهُ ذ , (S, Msb, K,) and اذاع بِهِ, (Zj, K,) as in the Kur iv. 85, (Zj,) inf. n. اـِذَاعَةٌ, (TA in art. ذوع,) He spread, published, divulged, revealed, made known, or disclosed, it; (Zj, S, Msb, * K;) and (so Zj, but in the K, “ or, ”) proclaimed it among the people; (Zj, K;) namely, information, news, or tidings, (S,) or discourse, (Msb,) or a secret. (K.) ― -b2- Hence, app., (TA in art. ذوع,) اذاع القَوْمُ (S, K,) and اذاعت الاـِبِلُ, (K,) مَا فِى الحوض, (S,) or بِمَا فى الحوض, (K,) (tropical:) The people, or company of men, and the camels, drank what was in the watering-trough, or tank, (S, K, TA,) all of it. (S.) ― -b3- And hence, app., (TA,) اذاع بِهِ signifies also (tropical:) He took it away; namely, another's property, (K,) and anything. (TA.) ― -b4- Accord. to the K, the medial radical letter is both و and ى; but correctly it is ى: (TA in the present art. and in art. ذوع:) so accord. to AZ and J and Z. (TA in art. ذوع.)

مِذْيَاعٌ
مِذْيَاعٌ ذ [A babbler of secrets &c.;] one who will not keep, or conceal, a secret: (S, K:) or one who is unable to conceal his information, news, or tidings: an epithet of an intensive form: (TA:) pl. مَذَايِيعُ. (S.)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%8A%D8%B9/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

ذَاعَ
ذَاعَ ( y )  I ( n. ac. ذَيْع 1 ,  ذُيُوْع 27 ,  ذَيَعَاْن 36 ,  ذَيْعُوْعَة ),
a.  Spread, became published, divulged, disclosed.

أَذْيَعَ
أَذْيَعَ IV ,
a.  Spread about, divulged.

b.  Drank, swallowed up.

مِذْيَاْع
مِذْيَاْع 45 , ( pl. مَذَاْيِيْعُ 65 ),
a.  Babbler, blabber.
