# جذر رتل (ر-ت-ل)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AA%D9%84

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

Tırtıl demektir

- الحروف: ر - ت - ل
- في القرآن: الورود: ٤ · الآيات: ٢ · الصيغ: ٣
- المعاجم: ١٢

## الصيغ (٣)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَرْتِيلًا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AA%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | تَفْعِيلًا | Tane tane okumak | ٢ | ٢ | [٢٥:٣٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/ayet/25:32.md) |
| [وَرَتَّلْنَاهُ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | وَفَعَّلْنَاهُ | Ve onu tane tane okuduk | ١ | ١ | [٢٥:٣٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/ayet/25:32.md) |
| [وَرَتِّلِ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%91%D9%84%D9%90.md) | وَفَعِّلِ | Ve tane tane oku | ١ | ١ | [٧٣:٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/ayet/73:4.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٩ (الإجمالي: ١٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [قرأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٨ · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
2. [جمل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%85%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Erkek deve demektir
3. [فأد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%A3%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
4. [ثبت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Sibat(Te) kayış demektir
5. [زيد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Zade : Azık demektir
6. [وحد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
7. [نزل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · “Nezle” konaklama yeri demektir
8. [كفر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Hufre, çukur demektir
9. [قول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رتل |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نظم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B8%D9%85.md), [نسق](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B3%D9%82.md), [تلو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md), [قرأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) |
| Zıt Kök | [هذر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Parçaların birbirine binmeden, aralarında kusursuz ve dengeli boşluklar bulunarak sırayla dizilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi vahyin indirilişinde ve okunuşunda harflerin, kelimelerin ve anlamların tane tane, açık ve ahenkli biçimde sıralanması |
| Çekirdek Özet 3 | Sistematik, basamaklı, düzenli ve yapısal süreklilik arz eden dizilim nizamı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca tecvid makamıyla şarkı söyler gibi güzel sesle okumaya indirgeyip indiriliş, tertip ve inşa boyutunu dışarıda bırakmak |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رت | Sağlam birleştirme, kapama, birbirine bağlama ve sıralı düzen kurma ([رتق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82.md) kökünde bitişik ve kapalı olma, [رتع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D8%B9.md) kökünde genişlik ve yayılım içinde düzenli hareket etme) | ل | Düzen ve intizam hareketine akıcılık, yönelim, eklemleme ve her bir birimin ayrışarak düzgün bir hat boyunca dizilmesi anlamını katmıştır |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Dizilimin başlangıç noktasını, bilinçli ve iradi bir düzenlemenin başını temsil eder |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Her bir parçanın sınırını, işaretlenmiş aralığını ve birbirine karışmasını önleyen ayrım çizgisini simgeler |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Sıralanan birimlerin düz bir hat boyunca sevk edilmesini, yönlendirilmesini ve kesintisiz akışını sağlar |
| رتل | Başlatılan bir dizilimde unsurların sınırlarının korunarak düz bir hat üzerinde ahenkle akıtılması | Her parçanın kendi sınırını koruduğu, birbirini ezmediği, intizamlı ve yönlendirilmiş sıralı diziliş hareketi |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağızdaki dişlerin birbirine binmeden, üst üste binmeksizin, aralarında hafif ve nizamlı boşluklarla tertemiz ve düzgün dizilişi (ثغر رتل ورجل رتل الأسنان) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde dişlerin beyazlığı, parlaklığı ve kusursuz nizamını anlatmak üzere رَتِل sıfatı kullanılmış; dizili inciler gibi intizamlı diş yapısı şahit getirilmiştir |
| Erken Arapça kullanım | Sözün veya okumanın aceleye getirilmeden, her kelime ve harfin hakkı verilerek tane tane, duraklarına riayet edilerek telaffuz edilmesi anlamında (رتل الكلام ترتيلا إذا تمهل فيه وأحسن تأليفه) kullanımı yerleşiktir |

المصدر: Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça kök رتل, dizilim, sıralanma, nizam ve intizam dairesinde erken dönem Sami dillerinde parçaların ardışık ve uyumlu yerleşimi kavramsal alanıyla kesişir. Diş dizisinin kusursuzluğu ve aralıklı nizamından türeyen bu semantik çekirdek, Arapçada hem fiziksel bir katar veya dizi (رَتَل) hem de sözün veya vahyin teenniyle, fasılalarla ve açık seçik biçimde dizilimi (ترتيل) yönünde özelleşmiştir. İbranice ve Süryanicede doğrudan r-t-l biçiminde yaygın bir üçlü kök görülmemekle birlikte, düzenli dizme ve sayma anlamını taşıyan r-t-h veya r-t-m kök varyantlarıyla semantik paralellikler kurulur. Arapçada kök, seslerin ve parçaların birbirini perdelemeden, belirli mesafeler ve uyumlar gözetilerek ardı ardına sıralanması nizamını korumuş, vahiy terminolojisinde metnin hem nüzul sırasını hem de tilavet disiplinini inşa eden temel bir kavrama dönüşmüştür.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رتل kökünden türeyen رَتَل ve تَرْتِيل | Dişlerin üst üste binmeden nizamlı dizilişinden sözün tane tane, açık ve duraklı tertibine geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Sıralama ve ritmik dizilim semantik matrisi | Akraba Sami dillerinde ritmik ve sıralı dizme kökleriyle fonosemantik akrabalık | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı güvenilir soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

المصدر: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Cohen.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رتل | Anlamlı | Düzenli dizilme, tane tane sıralanma | Dişlerin veya sözün dengeli aralıklarla intizamlı dizilişi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رلت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arapça sözlüklerde bu dizilişte kök kaydı yoktur | Kur'an'da geçmez |
| ترل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arapça sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| تلر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Kullanımda bulunmayan harf dizilişidir | Kur'an'da geçmez |
| لرت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyondur | Kur'an'da geçmez |
| لتر | Anlamlı | Eksiltme, noksanlaştırma | Bir şeyi eksiltmek, kesmek veya azaltmak | Hedef kökle zıtlaşan eksilme yönü; Kur'an'da geçmez |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رتل | Merkez | Tane tane, dengeli ve intizamlı diziliş | Parçaların birbirine binmeden aralıklı ve kusursuz sıralanması | Hem biçimsel hem anlamsal durakları koruyarak icra edilen tertip |
| [نظم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B8%D9%85.md) | Komşu | İpe inci dizer gibi bir araya getirme | Unsurları tek bir bağ veya çizgi üzerinde birleştirme vurgusu | Dışsal bir bağla bir arada tutulan nizam |
| [نسق](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B3%D9%82.md) | Komşu | Birbirini takip eden sıra ve intizam | Unsurların peş peşe ve bir örnek dizilmesi | Benzer parçaların tekdüze ardışıklığı |
| [تلو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) | Komşu | Ardından gelme, izleme | Bir unsurun diğerinin arkasından kesintisiz yürümesi | İtiat ve takip merkezli sıralanış |
| [قرأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) | Komşu | Toplayıp bir araya getirerek okuma | Dağınık parçaları birleştirip seslendirme | Derleme ve okuma eyleminin bütünü |
| [هذر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D8%B0%D8%B1.md) | Zıt | Hızlı, anlamsız, saçma ve kontrolsüz söz söyleme | Parçaların birbirine girdiği, ölçüsüz ve bozuk konuşma | Tartısız, nizamsız ve laçka söz üretimi |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رتل | Düzenli diziliş, tane tane sıralama | Unsurların birbirini ezmeden nizamla tertip edilmesi | Kesin |
| Latince | articulare, ordinare | Eklemli dizmek, tane tane ayırmak | Parçaları eklem yerlerinden ayırarak ve sıraya koyarak telaffuz etme | Güçlü |
| İngilizce | articulate, chant with measured cadence | Tane tane söylemek, ölçülü sıralamak | Sözün veya parçaların net aralıklarla ve ölçüyle söylenmesi | Güçlü |
| Almanca | artikulieren, wohlgeordnet vortragen | Tane tane telaffuz etmek, nizamla sunmak | Sesleri ve düşünceleri net aralıklarla sıralayarak ifade etme | Güçlü |
| Fransızca | articuler, scander | Boğumlamak, hece hece ölçülü okumak | Metni ritmik ve anlaşılır duraklarla icra etme | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَرْتِيلًا / وَرَتَّلْنَاهُ | Vahyin zamana yayılarak, sindire sindire, parça parça ve nizamla indirilmesi | Vahyin toptan bir defada indirilmeyişinin hikmetini açıklayan nüzul bağlamı (Furkān [25:32](https://lisan.digital/ar/ayet/25:32.md)) |
| وَرَتِّلِ / تَرْتِيلًا | Vahyin gece ibadetinde acele edilmeksizin, harf harf, tane tane ve tefekkürle okunması | Gece kalkışı ve zihni inşa sürecinde ilahi kelamın telaffuz ve tefekkür disiplini (Müzzemmil [73:4](https://lisan.digital/ar/ayet/73:4.md)) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vahyin tenzili ve kelam sıfatı | Vahyin bir anda değil de tertil üzere parça parça indirilmesinin kalbi pekiştirme (tesbitü'l-fuad) hikmeti | İlahî hitabın insan idrakine tedrici ve nizamlı nakşolması |
| Fıkıh | Kıraat ve namaz hükümleri | Namazda kıraatin süratle değil tertil üzere yapılmasının vücub veya mendub oluşu | Harflerin mahreçlerine riayet ve kıraatte ta'dîl-i erkân |
| Tefsir | Kur'an'ın tertibi ve nüzul usulü | Ayetlerin hem kendi içindeki fonetik ve semantik ahengi hem de nüzul sırasındaki hikmetli tertip | Lafız ile mana arasındaki açık seçiklik ve tenasüp |
| Hadis | Kur'an tilaveti ve sünnet | Hz. Peygamber'in kıraatinin harf harf, medleri uzatarak ve duraklara uyarak icra edilişi | Şiir okur gibi acelece savurmaktan sakınma disiplini |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin alınması ve ibadet nizamı | Tedricilik ve tefekkür | Kalbin pekişmesi ve bilincin inşası | Dini hakikatlerin birden yığılmayıp hazmedilerek zihne yerleştirilmesi | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve pedagoji | Basamaklı ve modüler öğrenim | Bilginin sistematik aktarımı | Bilimsel verilerin birbirini ezmeden, öncül ve sonuç dengesiyle tertip edilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Kurumsal yapı ve yönetim dizisi | Hiyerarşik ve koordineli düzen | Yetki çatışmalarını önleme | Kurumların görev sınırlarının dişler gibi net ayrışarak uyum içinde işlemesi | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve tedarik zinciri | Katar nizamı ve lojistik akış | Süreçlerin tıkanmadan akışı | Malların ve işlemlerin darboğaz oluşturmadan sırayla ve düzenle dolaşımı | Muhtemel |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık zamanlı sinyaller ve kuantizasyon (discrete sequence) | Sürekli bir dalganın birbirine karışmayan, ayrık ve belirli zaman aralıklarıyla sıralanmış adımlara bölünerek iletilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Pedagojik basamaklandırma ve artikülasyon | Toplumsal veya zihinsel eğitimin parçalara bölünerek, her aşamanın hakkı verilip bir sonrakine intizamla bağlanması | Güçlü |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | رتل kavramını yalnızca camilerde veya törenlerde tecvid kaideleriyle icra edilen estetik/müzikal bir kıraat biçimine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem metnin insani zihne ve hayata tedrici, dengeli ve nizamlı indiriliş metodunu (Furkān [25:32](https://lisan.digital/ar/ayet/25:32.md)) hem de tefekkürle, parça parça idrak edilerek okunmasını (Müzzemmil [73:4](https://lisan.digital/ar/ayet/73:4.md)) ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Vahyin hayatı ve insanı inşa eden tedrici metodolojisini gözden kaçırıp Kur'an'ı sadece harfleri uzatılarak dinlenen bir melodiye dönüştürmek, anlama ve amele dönük yapıyı felç eder |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin hem iniş mantığını hem de okunup anlaşılma metodolojisini tek başına formüle eden anahtar bir köktür; hakikatin boca edilmeyip basamak basamak inşa edildiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin indiriliş hikmetini tartışan itiraz ayetlerinde (Furkān [25:32](https://lisan.digital/ar/ayet/25:32.md)) ve peygamberi göreve hazırlayan gece kıyamı ve nefis terbiyesi ayetlerinde (Müzzemmil [73:4](https://lisan.digital/ar/ayet/73:4.md)) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ın bir kerede toplu bir kitap halinde inmesi gerektiği yönündeki toptancı beklentiyi ve metni anlamadan aceleyle geçip gitme alışkanlığını kökten düzeltir |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Dişlerin aralarında nizamlı ve temiz boşluklar bulunarak, birbirinin üstüne binmeksizin düzgün ve estetik bir hat boyunca sıralanması.
- Soyut anlam: Bir bütünü oluşturan parçaların, sınırları korunarak, aralarında tefekkür ve temyiz boşlukları bırakılarak, dengeli ve ahenkli bir sıra halinde düzenlenmesi ve telaffuz edilmesi.
- Sistematik karşılık: Sistematik süreçlerde girdilerin yığılmasını önleyen, her adımı net tanımlanmış ve aralıklı basamaklarla ilerleten modüler inşa nizamı.
- LaTeX modeli: $$S = \sum_{i=1}^{n} (p_i \circ \delta_i)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ bütünü temsil eden tertipli nizamı veya metni gösterir. $p_i$ diziyi oluşturan her bir bağımsız parçayı (harf, kelime, ayet veya aşama), $\delta_i$ ise parçaların birbirine binmesini engelleyen, onları açık ve seçik kılan ayrım ve durak mesafesini simgeler. $\circ$ bileşke işlemi, bu parçaların kendi sınırlarını koruyarak ahenkli bir süreklilik içinde sıralanışını ifade eder.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٢)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%AA%D9%84/occurrences?meal=IK

### [الفرقان ٢٥:٣٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/ayet/25:32.md) — وَرَتَّلْنَاهُ · تَرْتِيلًا

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً كَذَلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَكَ وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًا

### [المزمل ٧٣:٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/ayet/73:4.md) — وَرَتِّلِ · تَرْتِيلًا

أَوْ زِدْ عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا

## المعاجم (١٢)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

Tırtıl demektir.
Katar, tırtık demektir.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب التاء والراء واللام معهما
ر ت ل يستعمل فقط.
رتل:
الرَّنلُ: تنسيق الشيء، وثَغْرٌ رَتِلٌ: حَسَنُ المُتَنَضَّد، ومُرَتَّلٌ: مُفَلَّجٌ.
ورَتَّلْتُ الكلامَ تَرتيلاً إذا أمهَلْتُ فيه وأحسَنْتُ تأليفَه، وهو يَتَرَتَّل في كلامه، وَيتَرسَّلُ إذا فَصَلَ بعضَه من بعض.
والرُّتَيْلاءُ: دابَّة تَسُمُّ فتَقْتُل.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

التَرْتيلُ في القراءة: التَرَسُّلُ فيها والتبيينُ بغير بَغْيٍ. وكلامٌ رَتِلٌ بالتحريك: أي مُرَتَّلٌ. وثغرٌ رَتَلٌ أيضاً، إذا كان مستويَ النبات. ورجلٌ رَتِلٌ، مثال تَعِبٍ، بينِّن الرَتَلِ، أي مُفَلَّجُ الأسنان.

### [تهذيب اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/tehzib.md) — الأزهري · القرن ١٠

ت ر ل
رتل
استعمل من وجوهه : ( رتل ) .
رتل : أخبرني المنذريّ عن أبي العباس أنه قال في قوله عزّ وجلّ : ( عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْءَانَ ) ( المزمل : 4 ) ما أعلمُ الترتِيلَ إلا التَّحْقِيقَ والتمكينَ أَراد في قراءة القرآن .
وقال الليث : الرّتَلُ تنْسِيقُ الشيء ، وثَغْر رَتِلٌ حَسَنُ التّنضيدِ ، ورتّلْتُ الكلامَ ترتيلاً أي تمهَّلتُ فيه وأَحْسنْتُ تأليفَه ، وهو يترتّل في كلامه ويَترسّل .
ورُوي عن مجاهد أنه قال : الترتيل الترسُّلُ .
وقال ابن عباس في قوله : ( عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْءَانَ ) ( المزمل : 4 ) .
قال : بَيِّنْهُ تَبْيِيناً .
وقال الضحاك : انبذْهُ حَرْفاً حَرْفاً .
وروى سفيان عن منصور عن مجاهد في قوله : ( عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْءَانَ ( .
قال : بعضه على أثرِ بَعْض .
قلت : ذهب به إلى قولهم : ثَغْرٌ رَتَلٌ إذا كان حَسَن التَّنْضيد .
وقال أبو إسحاق : ( عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْءَانَ ( بَيِّنه تبييناً ، والتبيين لا يتم بأن تَعْجل في القراءة ، وإنما يتم التبيين بأن تُبَيِّن جميع الحروف وتُوفِّيها حقها من الإشباعِ ، ورتلناه ترتيلاً أي أنزلناه تنزيلاً ، وهو ضد المعجل ويقال : ثَغر رَتِل ، ورتَلَ إذا كان مُفَلّجاً لا لَصَصَ فيه .

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- الرتل: اتساق الشيء وانتظامه على استقامة، يقال: رجل رتل الأسنان، والترتيل: إرسال الكلمة من الفم بسهولة واستقامة. قال تعالى: ﴿ورتل القرآن ترتيلا﴾ [المزمل/4]، ﴿ورتلناه ترتيلا﴾ [الفرقان/32].

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

ر ت ل
ثغر مرتل ورتل ورتل‏:‏ مفلج مستوى النبتة حسن التنضيد‏.‏
ومن المجاز‏:‏ رتل القرآن ترتيلاً إذا ترسل في تلاوته وأحسن تأليف حروفه‏.‏
وهو يترسل في كلامه ويترتل‏.‏

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

الرَّتَلُ: حُسْن تَناسُق الشيء. وثَغْرٌ رَتَلٌ ورَتِلٌ: حَسَن التنضيد مُستوي النباتِ، وقيل المُفَلَّج، وقيل بين أَسنانه فُروج لا يركب بعضها بعضاً. والرَّتَلُ: بياض الأَسنان وكثرة مائها، وربما قالوا رجل رَتِلُ الأَسنان مثل تَعِبٍ بَيِّنُ الرَّتَل إِذا كان مُفَلَّج الأَسنان. وكلامٌ رَتَل ورَتِلٌ أَي مُرَتَّلٌ حسَنٌ على تؤدة.
ورَتَّلَ الكلامَ: أَحسن تأْليفه وأَبانَه وتمَهَّلَ فيه. والترتيلُ في القراءة: التَّرَسُّلُ فيها والتبيين من غير بَغْيٍ. وفي التنزيل العزيز: ورَتِّل القرآن ترتيلاً؛ قال أَبو العباس: ما أَعلم الترتيل إِلاَّ التحقيق والتبيين والتمكين، أَراد في قراءة القرآن؛ وقال مجاهد: الترتيل: الترسل، قال: ورَتَّلته ترتيلاً بعضه على أَثر بعض؛ قال أَبو منصور: ذهب به إِلى قولهم ثغر رَتَلٌ إِذا كان حسن التنضيد، وقال ابن عباس في قوله: ورتل القرآن ترتيلاً؛ قال: بَيِّنْه تبييناً؛ وقال أَبو إسحق: والتبيين (*
قوله «وقال أبو إسحق والتبيين إلخ» عبارة التهذيب: وقال أبو إسحق ورتل القرآن ترتيلاً بينه تبييناً، والتبيين إلخ) لا يتم بأَن يَعْجَل في القراءة، وإِنما يتم التبيين بأَن يُبَيِّن جميع الحروف ويُوفِّيها حقها من الإِشباع؛ وقال الضحاك: انْبِذْه حرفاً حرفاً. وفي صفة قراءة النبي، صلى الله عليه وسلم: كان يُرَتِّل آية آية؛ ترتيلُ القراءة: التأَني فيها والتّمهُّلُ وتبيين الحروف والحركات تشبيهاً بالثغر المُرَتَّلِ، وهو المُشَبَّه بنَوْر الأُقْحُوان، يقال رَتَّلَ القراءة وتَرَتَّل فيها. وقوله عز وجل: ورَتَّلْناه ترتيلاً، أَي أَنزلناه على الترتيل، وهو ضد العجلة والتمكُّث فيه؛ هذا قول الزجاج. وترتّل في الكلام: تَرَسَّل، وهو يترتل في كلامه ويترسل.
والرَّتَلُ والرَّتِلُ: الطيِّب من كل شيء. وما رَتِل بيِّن الرَّتَل: بارد؛ كلاهما عن كراع.
والرُّتَيْلاء، مقصور وممدود؛ عن السيرافي: جنس من الهوام. والرَّأْتَلَةُ: أَن يمشي الرجل مُتَكَفِّئاً في جانبيه كأَنه متكسر العظام، والمعروف الرأْبَلةُ.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ر ت ل * * التَّرْتِيلُ * في القراءة الترسل فيها والتبيين بغير بغي

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

الرتل، محركة: حسن تناسق الشيء، وانتظامه على استقامة، وأيضا: بياض الأسنان، وكثرة مائها، وأيضا: الحسن من الكلام، والطيب من كل شيء، كالرتل، ككتف فيهما، يقال: كلام رتل، ورتل، والرتل أيضا: المفلج من الأسنان، والحسن، وفي نسخة: أو الحسن التنضد، الشديد البياض، الكثير الماء من الثغور، يقال: ثغر رتل، إذا كان مستوي النبات، كالرتل، ككتف. ورتل الكلام، ترتيلا: أحسن تأليفه، أو بينه تبيينا بغير بغي، وقال الراغب: الترتيل: إرسال الكلمة من الفم بسهولة واستقامة. قلت: هذا هو المعنى اللغوي، وعرفا: رعاية مخارج الحروف، وحفظ الوقوف، وهو خفض الصوت والتحزن بالقراءة، كما حققه المناوي. وفي العباب: قوله تعالى:  ورتلناه ترتيلا  ، أي أنزلناه مرتلا، وهو ضد المعجل. وترتل فيه: إذا ترسل. وماء رتل، ككتف: بين الرتل، محركة: أي بارد. والرتيلاء، بالضم، والمد، ويقصر: جنس من الهوام، وهو أنواع كثيرة، أشهرها شبه الذباب الذي يطير حول السراج، ومنها ما هي سوداء رقطاء، ومنها صفراء زغباء، ولسع جميعها مورم مؤلم، وربما قتل. والرتيلاء أيضا، أي بالمد: نبات زهره كزهر السوسن، ينفع من نهشها، ولذا سمي به وينفع أيضا من نهش العقرب، كما هو مذكور في كتب الطب. والراتلة: القصير من الرجال. والأرتل: الأرت، كما في العباب، والتركيب يدل على تساو في أشياء متناسقة. ومما يستدرك عليه: أرتل، كأفلس: حصن، أو قرية باليمن، من حازة بني شهاب، قاله ياقوت.

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

رَتِلَ الثَّغْرُ
1 رَتِلَ الثَّغْرُ ذ , aor. رَتَلَ , inf. n. رَتَلٌ, The front teeth were, or became, even in their growth, (Msb,) [or separate, one from another, and even in the manner of growth, well set together, and (accord. to some) very white and lustrous: see رَتَلٌ and رَتِلٌ, below.] ― -b2- And رَتِلَ الشَّىْءُ, aor. and inf. n. as above, The thing was, or became, well arranged or disposed. (TK.)

تَرْتِيلٌ
2 تَرْتِيلٌ ذ , in its original sense, relates to the teeth; signifying تَفْلِيج thereof [i. e., as inf. n. of the verb in its pass. form, Their being separate, one from another]. (Bd in xxv. 34.) ― -b2- [Hence,] رتّل الكَلَامَ, (T, M, K,) inf. n. تَرْتِيلٌ, (K,) He put together and arranged well the component parts of the speech, or saying, (M, K,) and made it distinct: and hence تَرْتِيلُ القُرْآنِ [explained in what follows]: (M:) or he proceeded in a leisurely manner in the speech, or saying, [making the utterance distinct,] and put together and arranged well its component parts: (T:) and رَتَّلْتُ القُرْآنَ inf. n. as above, I read, or recited, the Kur-án in a leisurely manner; without haste: (Msb:) or التَّرْتِيلُ in reading, or reciting, [and particularly in the reading, or reciting, of the Kur-án,] is the proceeding in a leisurely manner, and uttering distinctly, without exceeding the proper bounds or limits: (S:) [and hence, conventionally, the chanting of the Kur-án in a peculiar, distinct, and leisurely, manner:] and فِى كَلَامِهِ ↓ ترتّل, (T,) or فِى الكَلَامِ, (M, K,) signifies [in like manner] he proceeded in a leisurely manner (T, M, K) in his speech, or saying, (T,) or in the speech, or saying: (M, K:) Mujáhid explains التَّرْتِيل as signifying the proceeding in a leisurely manner [in reading, or reciting], and as being consecutive in its parts, or portions; regarding it as etymologically relating to ثَغْرٌ رَتِلٌ [q. v.]: (T:) accord. to Er-Rághib, it signifies the pronouncing the word [or words] with ease and correctness: this is the proper signification: but the conventional meaning, as verified by El-Munáwee, is the being regardful of the places of utterance of the letters, and mindful of the pauses, and the lowering of the voice, and making it plaintive, in reading, or reciting: (TA:) [accord. to Mtr,] the [proper] meaning of الترتيل in [the reciting, or chanting, of the Kur-án and of] the call to prayer &c. is the pronouncing of the letters in a leisurely manner, and distinctly, and so giving them their proper full sound; from the phrase ثَغْرٌ مُرَتَّلٌ and رَتِلٌ signifying “ front teeth separate, one from another, and even in the manner of growth, and well set together. ” (Mgh.) [See also تَرْسِيلٌ.] وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًا, in the Kur [xxv. 34], means And we have sent it down unto thee in a leisurely manner: (M, TA:) or we have recited it to thee part after part, in a deliberate and leisurely manner; in [the course of] twenty years, or three and twenty: تَرْتِيلٌ in its original sense relating to the teeth, and having the signification explained in the beginning of this paragraph. (Bd.)

5 تَرَتَّلَ see the next preceding paragraph.

رتَلٌ
رتَلٌ ذ inf. n. of 1: (Msb:) [Evenness in the growth of the front teeth: or their being separate, one from another, and even in the manner of growth, and well set together: (see 1 and رَتِلٌ:) or] whiteness, [or much whiteness,] and much lustre, of the teeth. (M, K.) ― -b2- And A good, (M, K, TA,) and correct, or right, (TA,) state of arrangement or disposition of a thing. (M, K, TA.) ― -b3- The quality, in a man, of having the teeth separate, one from another, (S,) [and even in the manner of growth, &c.] ― -b4- And Coldness, or coolness, of water. (Kr, M, K.) -A2- See also the next paragraph, in three places.

رَتِلٌ
رَتِلٌ ذ (T, M, Mgh, Msb, K) and ↓ رَتَلٌ, (S, M, K,) [the latter an inf. n. used as an epithet,] applied to front teeth, (ثَغْرٌ, T, S, M, Mgh, Msb, K,) Well set together: (T, M:) or even in growth: (S, Msb:) or separate, one from another; or having interstices between them, not overlapping one another: (M:) or separate, one from another, and even in the manner of growth, and well set together; as also ↓ مُرَتَّلٌ: (Mgh:) or separate, one from another, well set together, very white, and very lustrous. (K.) ― -b2- And رَتِلٌ, (S,) or رَتِلُ الأَسْنَانِ, (M,) [or الثَّغْرِ,] A man having the teeth [or the front teeth] separate, one from another, (S, M,) &c. (M.) ― -b3- And ↓ رَتَلٌ (S, M, K) and رَتِلٌ, (M, K,) applied to speech, or language, (S, M, K,) i. q. ↓ مُرَتَّلٌ; i. e. uttered in a leisurely manner, and distinctly, without exceeding the proper bounds or limits: (S:) or good, (M, K,) and uttered in a leisurely manner. (M.) ― -b4- And رَتِلٌ and ↓ رَتَلٌ, applied to anything, Good, sweet, or pleasant. (M, K.) ― -b5- And the former, applied to water, Cold, or cool. (Kr, M, K.)

رُتَيْلَى
رُتَيْلَى ذ and ↓ رُتَيْلَآءُ A certain genus of هَوَامّ [or venomous creeping things]; (S, M, K;) [the genus of insects called phalangium; applied thereto in the present day; and (perhaps incorrectly) to the tarantula:] there are several species thereof; (K;) many species; (TA;) the most commonly known thereof is [in its body, app.,] like the fly (ذُبَاب) that flies around the lamp; another is black speckled with white (سَوْدَآءُ رَقْطَآءُ); another is yellow and downy; and the bite of all causes swelling and pain; (K;) and sometimes is deadly. (TA.) ― -b2- Also, the latter (↓ رُتَيْلَآءُ), A certain plant, the flower of which resembles that of the lily; [app. the plant called (like the insect above mentioned) phalangium, (as Golius states it to be,) and, by Arabs in the present day, زَهْرُ العَنْكَبُوتِ;] good as a remedy against the bite of the venomous creature above mentioned, (K,) for which reason it is thus called, (TA,) and against the sting of the scorpion. (K.)

رُتَيْلَآءُ
رُتَيْلَآءُ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

رَاتِلَةٌ
رَاتِلَةٌ ذ Short; (K;) applied to a man. (TA.)

أَرْتَلُ
أَرْتَلُ ذ i. q. أَرَتُّ [i. e. Having a vitiousness, or an impediment, in his speech, or utterance: see art. رت]. (O, K.)

مُرَتَّلٌ
مُرَتَّلٌ ذ : see رَتِلٌ, in two places.

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

رَتِلَ
رَتِلَ A ( n. ac. رَتَل 4 ),
a.  Was well-arranged, well-managed; was regular, even.

رَتَّلَ
رَتَّلَ II ,
a.  Read or spoke well, distinctly.

b.  Sang; chanted.

تَرَتَّلَ
تَرَتَّلَ V
a.  [ Fī ], Spoke slowly, distinctly.

رَتَل
رَتَل 4 ,
a.  Good arrangement, good management.

b.  Elegant speech.

c.  Whiteness of the teeth.

رَتِل
رَتِل 5 ,
a.  Well-arranged.

b.  Elegant ( speech ).

أَرْتَلُ
أَرْتَلُ 14 ,
a.  see 5 (a) , ( b ).

c.  Stammering.

رَتَّلَ
N. Ac. رَتَّلَ II , ( pl. تَرَاْتِيْل 64 ),
a.  Chant; singing.

رُتَيِلَآء
رُتَيِلَآء ,  رُتَيْلَى
a.  Venomous spider: phalangium.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

رتل
رَتَلَ - يَرْتُلُ - رَتَّل - يُرَتِّلُ- تَرْتِيْل - تَرْتِيْلاً
رَتَلَ - يَرْتُلُ + كائن + كائناً: تقدم خلفه مؤلفاً معه نسقاً مرتباً ومنظماً
رَتَّل - يُرَتِّلُ +كائن + شيئاً أو أشياء: على وزن " فَعَّلَ " من " رَتَلَ - يَرْتُلُ ": جعله " يَرْتُلُ ": جعله يتقدم بحيث تأتي أجزاؤه بشكل رتل متناسق، أي تأتي خلف بعضها بشكل مرتب ومنظم وواضح
﴿ورتل القرآن ترتيلا﴾: اتلوه بشكل تحافظ فيه على الترتيب اللفظي الدقيق، فيمكن سماع مقاطعه اللفظية كلها بوضوح تام: وهو نفس معنى " التجويد " المتعارف عليه
﴿كذلك لنثبت به فؤادك ورتلناه ترتيلا﴾: الله قد رتل القرآن: أي أنزله مرتلاً : أي مجوداً
تَرْتِيْل: اسم فعل من " رَتَّل - يُرَتِّلُ "
تَرْتِيْلاً: حال من " تَرْتِيْل" بشكل " مُرَتَّل
ملاحظة: يستخدم لفظ " رَتْلٌ " بالمعنى الشائع حالياً، لوصف مجموعة من الأشياء المتشابهة مصفوفة ومرتبة خلف بعضها بشكل طابور أو صف طويل منتظم ومنسق وواضح للناظر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ترتيب وتنسيق وصف ونظم الأشياء على سطح مستوٍ أمام بعضها"، وهي:
قَطَرَ - يَقْطُر (المتعدي)، وسِقَ - يَسِقَُ، صَفَّ - يَصُفُّ، رَتَلَ - يَرْتُلُ، سَرَدَ- يَسْرُدُ، وَضَنَ - يَضِنُ
رتل - ترتيلا
 	﴿أو زد عليه ورتل القرآن ترتيلا(4)﴾ المزمل ﴿وقال الذين كفروا لولا نزل عليه القرآن جملة واحدة كذلك لنثبت به فؤادكورتلناه ترتيلا (32)﴾ الفرقان
جاء في التفاسير في معنى "رَتِّل ": اقرأ بتمهل، وأن الله رَتَّل: أي أنزله آية بعد آية مبيناً موضحاً: أي بتمهل وترتيب وبيان
مختار الصحاح
● [رتل] ر ت ل: التَّرْتِيلُ في القراءة الترسل فيها والتبيين بغير بغي
الراغب
رتل
- الرتل: اتساق الشيء وانتظامه على استقامة، يقال: رجل رتل الأسنان، والترتيل: إرسال الكلمة من الفم بسهولة واستقامة. قال تعالى: }ورتل القرآن ترتيلا﴿[المزمل/4]،﴾ورتلناه ترتيلا{ [الفرقان/32].
ملخص اللسان
1.    الرَّتَلُ: حُسْن تَناسُق الشيء. وثَغْرٌ رَتَلٌ ورَتِلٌ: حَسَن التنضيد مُستوي النباتِ، وقيل المُفَلَّج، وقيل بين أَسنانه فُروج لا يركب بعضها بعضاً. والرَّتَلُ: بياض الأَسنان وكثرة مائها
2.     وكلامٌ رَتَل ورَتِلٌ أَي مُرَتَّلٌ حسَنٌ على تؤدة.
3.    ورَتَّلَ الكلامَ: أَحسن تأْليفه وأَبانَه وتمَهَّلَ فيه. والترتيلُ في القراءة: التَّرَسُّلُ فيها والتبيين من غير بَغْيٍ
4.     الترتيل:الترسل، قال: ورَتَّلته ترتيلاً بعضه على أَثر بعض
5. ورتل القرآن ترتيلاً بينه تبييناً، والتبيين إلخ) لا يتم بأَن يَعْجَل في القراءة، وإِنما يتم التبيين بأَن يُبَيِّن جميع الحروف ويُوفِّيها حقها من الإِشباع؛ وقال الضحاك: انْبِذْه حرفاً حرفاً. وفي صفة قراءة النبي، صلى الله عليه وسلم: كان يُرَتِّل آية آية؛ ترتيلُ القراءة: التأَني فيها والتّمهُّلُ وتبيين الحروف والحركات تشبيهاً بالثغر المُرَتَّلِ، وهو المُشَبَّه بنَوْر الأُقْحُوان
6.    والرَّتَلُ والرَّتِلُ: الطيِّب من كل شيء.
لسان العرب
● - رتل: الرَّتَلُ: حُسْن تَناسُق الشيء. وثَغْرٌ رَتَلٌ ورَتِلٌ: حَسَن     التنضيد مُستوي النباتِ، وقيل المُفَلَّج، وقيل بين أَسنانه فُروج لا يركب     بعضها بعضاً. والرَّتَلُ: بياض الأَسنان وكثرة مائها، وربما قالوا رجل     رَتِلُ الأَسنان مثل تَعِبٍ بَيِّنُ الرَّتَل إِذا كان مُفَلَّج الأَسنان.     وكلامٌ رَتَل ورَتِلٌ أَي مُرَتَّلٌ حسَنٌ على تؤدة.     ورَتَّلَ الكلامَ: أَحسن تأْليفه وأَبانَه وتمَهَّلَ فيه. والترتيلُ في     القراءة: التَّرَسُّلُ فيها والتبيين من غير بَغْيٍ. وفي التنزيل العزيز:     ورَتِّل القرآن ترتيلاً؛ قال أَبو العباس: ما أَعلم الترتيل إِلاَّ     التحقيق والتبيين والتمكين، أَراد في قراءة القرآن؛ وقال مجاهد: الترتيل:     الترسل، قال: ورَتَّلته ترتيلاً بعضه على أَثر بعض؛ قال أَبو منصور: ذهب به     إِلى قولهم ثغر رَتَلٌ إِذا كان حسن التنضيد، وقال ابن عباس في قوله:     ورتل القرآن ترتيلاً؛ قال: بَيِّنْه تبييناً؛ وقال أَبو إسحق: والتبيين     (*     قوله «وقال أبو إسحق والتبيين إلخ» عبارة التهذيب: وقال أبو إسحق ورتل     القرآن ترتيلاً بينه تبييناً، والتبيين إلخ) لا يتم بأَن يَعْجَل في     القراءة، وإِنما يتم التبيين بأَن يُبَيِّن جميع الحروف ويُوفِّيها حقها من     الإِشباع؛ وقال الضحاك: انْبِذْه حرفاً حرفاً. وفي صفة قراءة النبي، صلى الله     عليه وسلم: كان يُرَتِّل آية آية؛ ترتيلُ القراءة: التأَني فيها     والتّمهُّلُ وتبيين الحروف والحركات تشبيهاً بالثغر المُرَتَّلِ، وهو المُشَبَّه     بنَوْر الأُقْحُوان، يقال رَتَّلَ القراءة وتَرَتَّل فيها. وقوله عز     وجل: ورَتَّلْناه ترتيلاً، أَي أَنزلناه على الترتيل، وهو ضد العجلة     والتمكُّث فيه؛ هذا قول الزجاج. وترتّل في الكلام: تَرَسَّل، وهو يترتل في كلامه     ويترسل.     والرَّتَلُ والرَّتِلُ: الطيِّب من كل شيء. وماء رَتِل بيِّن الرَّتَل:     بارد؛ كلاهما عن كراع.     والرُّتَيْلاء، مقصور وممدود؛ عن السيرافي: جنس من الهوام.     والرَّأْتَلَةُ: أَن يمشي الرجل مُتَكَفِّئاً في جانبيه كأَنه متكسر العظام، والمعروف     الرأْبَلةُ.
مقاييس اللغة:
القاموس المحيط:
الرَّتَلُ، محرَّكةً حُسْنُ تَناسُقِ الشيءِ، وبياضُ الأَسْنَانِ، وكَثْرَةُ مائِها، والحَسَنُ من الكلامِ، والطَّيِّبُ من كلِّ شيءٍ، كالرَّتِلِ، ككتِفٍ فيهما، والمُفَلَّجُ، أو الحَسَنُ التَّنَضُّدِ، الشديدُ البياضِ، الكثيرُ الماءِ من الثُّغورِ، كالرَّتِلِ، ككتِفٍ. ورَتَّلَ الكلامَ تَرْتِيلاً أحْسَنَ تأليفهُ. وتَرَتَّلَ فيه تَرَسَّلَ.
وماءٌ رَتِلٌ، ككتفٍ، بَيِّنُ الرَّتَلِ: بارِد. والرُّتَيْلاءُ، ويُقْصَرُ، من الهَوامِّ: أنواعٌ، أشْهَرُها شِبْهُ الذُّبابِ الذي يطيرُ حَوْلَ السِراجِ، ومنها ما هي سَوْداءُ رَقْطاءُ، ومنها صَفْراءُ زَغْباءُ، ولَسْعُ جميعِها مُوَرِّمٌ مُؤْلِمٌ. والرُّتَيْلاءُ أيضاً: نباتٌ زَهْرُهُ كزَهْرِ السَّوسَنِ، يَنْفَعُ من نَهْشِها ونَهْشِ العَقْرَبِ.
والراتِلَةُ: القصيرُ. والأَرْتَلُ: الأَرَتُّ.
تاج العروس:
ر ت ل
الرَّتَلُ مُحَرَّكَةً : حُسْنُ تَناسُقِ الشَّيْءِ وانْتِظامِهِ على اسْتِقامَةٍ وأيضاً : بَياضُ الأَسْنانِ وكَثْرَةُ مائِها وأيضاً : الْحَسَنُ من الكَلامِ والطَّيِّبُ مِنْ كُلَّ شَيْءٍ كالرَّتِلِ ككَتِفٍ فيهما يُقال : كلامٌ رَتَلٌ ورَتِلٌ والرَّتَلُ أيضاً : المُفَلَّجُ من الأسْنانِ والْحَسَنُ وفي نُسْخَةٍ : أو الحَسَن التَّنَضُّدِ الشِّدِيدُ الْبَياضِ الْكَثِيرُ الْماءِ مِن الثُّغُورِ يُقال : ثَغْرٌ رَتَلٌ إذا كان مُسْتَوِيَ النَّباتِ كالرَّتِلِ ككَتِفٍ . ورَتَّلَ الْكَلامَ تَرْتِيلاً : أَحْسَنَ تَأْلِيفَهُ أو بَيَّنَهُ تَبْييناً بغيرِ بَغْي وقال الرَّاغِبُ : التَّرْتِيلُ : إرْسالُ الكلمةِ من الْفَمِ بِسُهُولَةٍ واسْتِقامَةٍ . قلتُ : هذا هو المعنى اللَّغَوِيُّ وعُرْفاً : رِعايَةُ مَخارِجِ الحُرُوفِ وحِفْظُ الوُقوفِ وهو خَفْضُ الصَّوْتِ والتَّحَزُّنُ بالقراءَةِ كما حَقَّقه المُناوِي . وفي العُبابِ : قولُه تعالى : " ورَتَّلْناهُ تَرْتِيلاً " أي أنْزَلْناهُ مُرَتَّلاً وهو ضِدُّ الْمُعَجَّلِ . وتَرَتَّلَ فيه : إذا تَرَسَّلَ . وماءٌ رَتِلٌ ككَتِفٍ : بَيِّنُ الرَّتَلِ مُحَرَّكَةً : أي بَارِدٌ . والرُّتَيْلاءُ بالضَّمِّ والْمَدِّ ويُقْصَرُ : جِنْسٌ مِنَ الْهَوامِّ وهو أَنْواعٌ كثيرةٌ أشْهَرُها شِبْهُ الذُّبابِ الذي يَطِيرُ حَوْلَ السِّراجِ ومنها ما هي سَوْداءُ رَقْطاءُ ومنها صَفْراءُ زَغْباءُ ولَسْعُ جَمِيعِها مُوَرِّمٌ مُؤْلِمٌ وربما قَتَلَ . والرُّتَيْلاءُ أيضاً أي بالْمَدِّ : نَباتٌ زَهْرَهُ كَزَهْرِ السَّوْسَنِ يَنْفَعُ مِن نَهْشِها ولذا سُمِّيَ به ويَنْفَعُ أيضاً مِن نَهْشِ الْعَقْرَبِ كما هو مذكورٌ في كُتُبِ الطِّبِّ . والرَّاتِلَةُ : الْقَصِيرُ مِنَ الرِّجالِ . والأَرْتَلُ : الأَرَتُّ كما في العُباب والتَّرْكيبُ يَدُلُّ على تَساوٍ في أَشْياءَ مُتَناسِقَةٍ . وممّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : أَرْتُلُ كأَفْلُس : حِصْنٌ أو قَرْيَةٌ باليَمَنِ مِن حازة بني شِهَابٍ قالَهُ ياقُوتُ
