# جذر رذل (ر-ذ-ل)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B0%D9%84

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

Rezl meyvenin döküntüsü, adisi demektir

- الحروف: ر - ذ - ل
- في القرآن: الورود: ٤ · الآيات: ٤ · الصيغ: ٣
- المعاجم: ١٣

## الصيغ (٣)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَرْذَلِ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%B0%D9%8E%D9%84%D9%90.md) | أَفْعَلِ | En rezil | ٢ | ٢ | [١٦:٧٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/ayet/16:70.md) |
| [أَرَاذِلُنَا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%90%D9%84%D9%8F%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | أَفَاعِلُنَا | Bizim en rezillerimiz | ١ | ١ | [١١:٢٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/ayet/11:27.md) |
| [الْأَرْذَلُونَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%B0%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | الْأَفْعَلُونَ | En reziller | ١ | ١ | [٢٦:١١١](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/ayet/26:111.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٤٩ (الإجمالي: ٦٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [عمر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%85%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٧ · “U’mare” katlı bina demektir
2. [همد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D9%85%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٥ · Kuru
3. [ردد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٣ · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
4. [وفي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٣ · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
5. [مضغ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٢ · Et parçası
6. [بهج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١١ · Behic çiçekli otlak yer demektir
7. [طفل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Yeni doğan çocuktur
8. [هزز](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D8%B2%D8%B2.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Kımıldadı
9. [علق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Sülük demektir
10. [تبع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٩ · İnek yavrusu, dana demektir
11. [نطف](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B7%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Duvarda aşağı doğru akan sıvı damlasıdır
12. [خلق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٨ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
13. [بعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٨ · Baid uzak demektir
14. [ربو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…
15. [ترب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Toprak demektir
16. [رأي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٧ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
17. [نبت](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Bitki
18. [بدي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Açığa çıkarırsınız
19. [ريب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
20. [قرر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
21. [ملأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
22. [أجل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · İcl havuz demektir
23. [شيأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٥ · Şey
24. [ظنن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
25. [موه](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Su
26. [سمي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Ad verilen
27. [بعث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
28. [زوج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · İlik ve düğme çiftinin her biridir
29. [بلغ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · İş ayakkabısı
30. [فضل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Fadl Deriden yapılan gömlektir
31. [شدد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Sicim bağıdır
32. [علم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٤ · Dağın sivri noktası demektir
33. [بشر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
34. [قدر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Kıdr kazandır
35. [غير](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Ğayr, Ğayr dışında demektir
36. [مثل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
37. [خرج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
38. [كذب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
39. [نزل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · “Nezle” konaklama yeri demektir
40. [رحم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
41. [أنس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
42. [قول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
43. [أرض](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
44. [بين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Beyn topraktaki yarık demektir
45. [كفر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Hufre, çukur demektir
46. [أيي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Evye kuş yuvası demektir
47. [قوم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Hayvanların ön ayaklarına denir
48. [أمن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
49. [كون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Kevn, tepe demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رذل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خسس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B3.md), [سفل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%81%D9%84.md), [دنو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md), [حقر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%82%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [فضل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İyisi seçilip alındıktan sonra geriye kalan döküntü, işe yaramaz artık, yıpranmış ve kalitesiz nesne |
| Çekirdek Özet 2 | Fiziksel ve zihinsel melekelerin gerileyip işlevsizleştiği düşkünlük evresi ile kibre dayalı sınıfsal aşağılama |
| Çekirdek Özet 3 | Değerin fıtri veya ahlaki erdem yerine dışsal güç, zenginlik ve gençlik üzerinden ölçülmesinin çarpıklığı |
| Kritik Hata Riski | Kökün ahlaki bir kötülük (rezillik) sanılarak biyolojik yaşlılık veya yoksul sınıflara suçlayıcı bir anlam yüklenmesi |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رذ | Zayıflık, gevşeklik, hafif dökülme ve incelik belirten hareket; örneğin hafif ve ince çiseleyen yağmur için kullanılan [رذذ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D8%B0.md) kökünde olduğu gibi akışın ve ağırlığın en asgari düzeyde gerçekleşmesi | ل | Temel zayıflık ve döküntü anlamına sınır, nesneleşme ve tortu kalma boyutu eklenerek kalitesizliğin, işe yaramaz hale gelmenin ve ıskartaya çıkmanın somut bir niteleyicisi haline gelmiştir |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Baş, öncelik, üst konum, bir durumun tepe noktası veya başlangıç derecesi |
| ذ | Kapı pimi / Çiftleşme işareti (türetme imge, د kökenli) | Giriş çıkış eşiği, zayıflayan bağ, asıl gövdeden ayrılma ve aşağı bırakılma |
| ل | Çoban değneği | Yöneltme, bir sınırda tutma, hareketin nihai sonucuna ulaştırılması |
| رذل | Başlangıç veya üst konumdan ayrılıp sınırın en altına düşüş | Başta değerli, yetkin veya işlevsel olan bir yapının eşiği aşarak işlevsizleşmesi ve geride kalan en alt tortu düzeyine itilmesi hareketidir |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir metaanın, hurmanın veya sürünün iyileri, dolgunları ve semizleri seçilip ayrıldıktan sonra geriye bırakılan ezik, cılız, döküntü ve ıskarta kısmı; kirli ve eskimiş kumaş |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde kabile aristokrasisinin zayıf ve korumasız kişileri toplumun döküntüsü sayması bağlamında ve savaşta işe yaramayan cılız develeri, kalitesiz eşyayı nitelemek üzere kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi kullanımında dirhemin ayarı düşük, kenarı kırık ve geçersiz olanını ayırt etmek için sarrafın fiili olarak أَرْذَلَ الدَّرَاهِمَ (paraları değersiz bularak geri çevirdi) şeklinde geçmektedir |

المصدر: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça رذل kökü, merkezi Sami dillerinde bir şeyin nitelikçe en aşağı derekeye düşmesi, yıpranması ve atık haline gelmesi ekseninde daralmış fonetik bir yapı sergiler. Kökün ilk iki konsonantı olan رذ çekirdeği, genel Sami zemininde gevşeme, dökülme ve hafifleme bildiren köklerle akrabadır. İbranice ve Aramice katmanlarda doğrudan aynı üçlü kök morfolojisi yaygın bir isim kökü olarak öne çıkmamakla birlikte, kök Arap dilinde kuraklık, sürü yönetimi ve pazar takasında en işlevsiz kalan atık maddeleri (hurma döküntüsü, zayıf koyun, geçer akçe olmayan madeni para) adlandırmak üzere somut bir ayrışmaya uğramıştır. Semantik kayma, maddi nesnelerdeki ıskarta ve posa olma durumundan, bedensel fonksiyonların yitirildiği yaşlılık çaresizliğine ve ardından kabile hiyerarşisindeki zayıf, alt tabaka insanlara yönelmiştir.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane's Arabic-English Lexicon.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رُذَالَةٌ ve أَرْذَلُ | Meyvenin ve eşyanın en adisi, döküntüsü iken biyolojik yaşlanmanın en çaresiz dönemine ve toplumsal zayıflığa aktarılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | رذ ikili tabanı | Akraba Sami lehçelerinde dökülme ve zayıflama anlamı veren köklerle ortak arkaik köke dayanır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik havzada doğrulanmış dış aile bağlantısı tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

المصدر: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رذل | Anlamlı | Döküntü, adi, en alt düzey | İyisi alındıktan sonra geriye kalan niteliksiz atık nesne veya düşkün kimse | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رلذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| ذرل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| ذلر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| لرذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| لذر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رذل | Merkez | Niteliksiz, ıskarta, en alt | Bir bütünden elenip geride kalan, işlevini yitirmiş veya hor görülen | Bir seçme/ayıklama sonrası en dipte kalan posayı ifade eder |
| [خسس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B3.md) | Komşu | Değersizlik, azlık | Payın veya miktarın fıtraten önemsiz ve kıymetsiz olması | رذل işlev kaybına, [خسس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B3.md) ise bizatihi ağırlık veya pay azlığına odaklanır |
| [سفل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%81%D9%84.md) | Komşu | Aşağıda olma, düşüş | Mekânsal veya ahlaki hiyerarşide dip noktada bulunma | [سفل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%81%D9%84.md) yön ve derece bakımından en altta olmayı, tabanı bildirir |
| [دنو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) | Komşu | Yakınlık, basitlik | Ulaşılması kolay, sıradan, bayağı ve yüksekten uzak oluş | [دنو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) yücelik karşıtı basitliği, ayağa düşmüşlüğü anlatır |
| [حقر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%82%D8%B1.md) | Komşu | Küçüklük, önemsizlik | Başkalarının bakışında saygı uyandırmayan, küçük görülen | [حقر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%82%D8%B1.md) psikolojik ve sosyal algıdaki küçümsemeyi merkezine alır |
| [فضل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) | Zıt | Artıklık, üstünlük, fazilet | Benzerleri arasında olumlu anlamda payı ve niteliği öne çıkan | Kökün zıddı olup artı değere, erdeme ve fazlalığa işaret eder |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رذل | Döküntü, en alt derece | İyisi ayrıldıktan sonra geriye kalan posa ve çaresiz yaşlılık | Kesin |
| Latince | Abiectus, faex | Aşağı atılmış, tortu, posa | Toplumun veya maddenin en dipte kalan çökeltisini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Dregs, decrepit, outcast | Tortu, elden ayaktan düşmüş, dışlanmış | Yaşlılıkta fiziksel tükenişi, sosyal alanda ise ıskartaya çıkarılmayı verir | Güçlü |
| Almanca | Hinfällig, Auswurf | Çökmüş, düşkün, işe yaramaz atık | Biyolojik çöküş ile maddesel atık olma durumunu kapsar | Güçlü |
| Fransızca | Décrépit, rebut | Yıpranmış, ıskarta, döküntü | Nitelik testinden geçemeyen mal ve takatsiz beden anlamını taşır | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَرْذَلِ الْعُمُرِ | Biyolojik zayıflık ve zihinsel melekelerin gerilemesi (bunama, acziyet) | İnsanın yaratılış evreleri, bilginin unutulması ve bedenin çocukluk gibi aciz bir hale dönmesi bağlamı (Nahl [16:70](https://lisan.digital/ar/ayet/16:70.md), Hac [22:5](https://lisan.digital/ar/ayet/22:5.md)) |
| أَرَاذِلُنَا | Sosyal statü bakımından kibrin aşağıladığı, güçsüz ve yoksul görülen zümre | Nuh kavminin ileri gelenlerinin, peygambere tabi olan ilk inananları hor görmek üzere kullandığı seçkinci dil (Hûd [11:27](https://lisan.digital/ar/ayet/11:27.md)) |
| الْأَرْذَلُونَ | İktisadi ve sınıfsal olarak toplumun en alt tabakası sayılan kimseler | Kavmin, peygamberin etrafındaki emekçi ve korumasız kitleleri iman etmeye engel bir gerekçe gibi sunması bağlamı (Şuarâ [26:111](https://lisan.digital/ar/ayet/26:111.md)) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnsan fiilleri, teklif ve kabiliyet | İnsanın ömrün son evresinde bilgiyi yitirmesi ile ilahi ilim arasındaki mutlak fark; aklî ehliyetin düşüşü | Teklifin şartı olan akıl ve bilginin zeval bulduğu en aciz sınır |
| Fıkıh | Hukuki ehliyet ve hacir hükümleri | Bunama (ateh), bunaklık ve aşırı yaşlılık sebebiyle malî tasarrufların kısıtlanması veya velayet altına alınma | Hukuki iradenin ve temyiz kudretinin ortadan kalktığı yaşlılık evresi |
| Tefsir | Sosyolojik peygamber kıssaları | Kavimlerin peygamberleri servet ve makam ölçüsüyle tartması; imanın sınıfsal bir imtiyaz değil kalbî bir kabul oluşu | Elitlerin kibir diliyle mustazafları ıskarta insan sayması |
| Hadis | Dua ve istiaze metinleri | Hz. Peygamber'in ömrün en düşkün, başkasına muhtaç ve şuursuz dönemine itilmekten Allah'a sığınması | Fiziksel ve ahlaki zaafın zirveye ulaştığı düşkünlük hali |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi değer terazisi | Fıtri/kalbî üstünlük | Dış görünüş ve statü putunu kırma | Allah katında değerin servet veya kaba kuvvete değil takvaya dayandığını tescil eder | Kesin |
| İlmi | İnsan bilişsel kapasitesi | Bilişsel gerileme sınırı | Epistemik acziyet eşiği | İnsanın sonradan kazandığı bilgileri dahi unutabileceği biyolojik sınırını gösterir | Güçlü |
| Siyasi | Otokratik iktidar kibri | Ötekileştirilen kitleler | Hegemonya aracı | Yönetici elitin halkın zayıf kesimlerini marjinalleştirerek meşruiyet üretme çabasıdır | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve meta dolaşımı | Iskarta, fire, defolu mal | Değer belirleme ölçütü | Kalitesi en düşük, ticari takası zayıf ve sermaye değeri kalmamış döküntü meta | Kesin |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropik çöküş ve asimptotik dip seviye | Bir sistemin enerjisinin veya bilgi içeriğinin tüketildikten sonra sistemik işlev üretemez hale gelen en alt kararsız tortusu | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal tabakalaşma ve marjinalleşme (lumpenleşme) | Toplumsal hiyerarşide üretim araçlarından ve siyasal güçten dışlanmış, elitler tarafından kıymetsizleştirilen alt tabaka | Güçlü |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca Türkçedeki ahlaksızlık, utanmazlık veya skandal anlamındaki «rezil» kelimesine indirgeyerek okumak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da ahlaki bir sapkınlıktan ziyade, biyolojik acziyet sebebiyle elden ayaktan düşmeyi ve kibirli zorbaların yoksul müminleri hakir görmesini ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nahl [16:70](https://lisan.digital/ar/ayet/16:70.md) ve Hac [22:5](https://lisan.digital/ar/ayet/22:5.md) ayetlerinde geçen yaşlılık durumunun ahlaken kınanmış bir hal olduğu zannı doğar; Şuarâ [26:111](https://lisan.digital/ar/ayet/26:111.md) ayetinde ise inananların ahlaksızlıkla suçlandığı yanılgısına düşülür |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın fani varlığındaki biyolojik sınırları (bilgi ve güç kaybı) göstererek kibri kırması, diğer yandan sınıfsal kibrin ürettiği aşağılayıcı dili deşifre etmesi bakımından ontolojik ve sosyolojik bir anahtardır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın yaratılış safhalarını ve yaşlılıkta bilincin gerileyişini anlatan ayetler ile peygamberlerin tebliğine karşı duran mütekebbir kavimlerin sınıfsal itirazlarını aktaran kıssa ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Değerin soy, zenginlik ve bedensel dinçlikte olduğu zannını yıkar; biyolojik çöküşün kınanacak bir günah değil fıtri bir sınır olduğunu, asıl düşüklüğün ise insanı hor gören kibirde bulunduğunu ortaya koyar. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Meyvenin, kumaşın, paranın veya canlının iyileri seçildikten sonra geriye bırakılan en kalitesiz, ezik, yıpranmış ve atık kısmı.
- Soyut anlam: İnsanın fiziksel ve zihinsel işlevlerini yitirdiği çaresizlik hali ile elitist zihniyetin ötekileştirdiği sosyal zaafiyet ve güçsüzlük düzeyi.
- Sistematik karşılık: Değer ve yeterlilik fonksiyonunun minimuma indiği, verili potansiyelin sıfırlandığı veya dışsal yargıyla en alta itildiği taban sınır durumu.
- LaTeX modeli: $$V(t) = V_0 \cdot e^{-\lambda t} \implies \lim_{t \to T} V(t) = V_{\min} = R$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $V(t)$, bir varlığın (biyolojik, iktisadi veya zihinsel) zamana ($t$) bağlı fonksiyonel değerini ve kapasitesini temsil eder. $V_0$ başlangıçtaki yetkinlik seviyesi, $\lambda$ yıpranma veya yaşlanma katsayısıdır. Zaman son sınıra ($T$) ulaştığında değer fonksiyonu asimptotik olarak işlevsizlik veya döküntü seviyesine ($V_{\min}$) geriler; işte bu taban nokta kökün ifade ettiği $R$ durumudur. Toplumsal düzlemde ise bu gerileme nesnel bir yok oluştan ziyade, muktedirlerin katsayısı üzerinden alt tabakaya biçilen değersizlik sınırını simgeler.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٤)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D8%B0%D9%84/occurrences?meal=IK

### [هود ١١:٢٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/ayet/11:27.md) — أَرَاذِلُنَا

فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ مَا نَرَاكَ إِلَّا بَشَرًا مِثْلَنَا وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ

### [النحل ١٦:٧٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/ayet/16:70.md) — أَرْذَلِ

وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ ثُمَّ يَتَوَفَّاكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ قَدِيرٌ

### [الحج ٢٢:٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/ayet/22:5.md) — أَرْذَلِ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ مُخَلَّقَةٍ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِنُبَيِّنَ لَكُمْ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ

### [الشعراء ٢٦:١١١](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/ayet/26:111.md) — الْأَرْذَلُونَ

قَالُوا أَنُؤْمِنُ لَكَ وَاتَّبَعَكَ الْأَرْذَلُونَ

## المعاجم (١٣)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

Rezl meyvenin döküntüsü, adisi demektir.
Elden ayaktan kesilmiş yaşlı kimsedir. Böyle yaşlı olanlar gibi beceriksiz olanlara da rezil denmiştir.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب الذّال والرّاء والّلام معهما
ر ذ ل يستعمل فقط
رذل:
الرَّذْلُ: الدُّونَ من كلِّ شيءٍ، مصدرُه الرَّذالةُ، وقد رَذُل، والجميع الأرذال، والأرْذلون والرَّذِلون، ورُذالة كَلِّ شيءٍ أردؤه.
ورجْلٌ رَذِل أي وَسِخٌ، وامرأة رَذِلة، وثوبٌ رَذيل أي رَديءٌ.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

الرَذْلُ: الدونُ الخسيسُ. وقد رَذلَ فلان بالضم يَرْذُلُ رَذالَةً ورُذولَةً، فهو رَذْلٌ ورُذالٌ بالضم، من قوم رُذولٍ وأَرْذالٍ ورُذّلاءَ. وأَرْذَلَهُ غيره ورَذَلَهُ أيضاً، فهو مَرْذولٌ ورُذالُ كلِّ شيءٍ: رديئُهُ.

### [تهذيب اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/tehzib.md) — الأزهري · القرن ١٠

ذ ر ل
رذل
استعمل منه : ( رذل ) .
رذل : قال الليث : الرَّذلُ الدُّونُ من الناس في مَنظرِه وحالاتِه ، ورجل رَذْلُ الثيابِ والنعْلِ ، رَذُلَ يَرْذُل رَذالَةً ، وهم الرَّذْلون والأرْذال .
وقال الزّجّاج في قول الله جلّ وعزّ : ( وَاتَّبَعَكَ الاَرْذَلُونَ ) ( الشعراء : 111 ) ، قَالَ قومُ نوحٍ لنوح : اتّبعكَ أرَاذلنا ، قال : نسبوهم إلى الحِياكَةِ ، قال : والصِّناعاتُ لا تَضُرُّ في باب الديانات .
وقال الليث : رُذالَةُ كل شيء أَرْدَؤُه ، وثوبٌ رَذْلٌ وَسِخٌ ، وثوب رَذيلٌ رديءٌ ، ويقال : أَرْذَلَ فلانٌ دراهمي أي فَسَّلَها ، وأرْذَلَ غنَمي ، وَأَرْذَلَ من رحالِهِ كذا وكذا رجلاً ، وهم رُذالَةُ الناس ورُذَالُهم .
وقوله عزّ وجلّ : ( وَمِنكُم مَّن يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ ) ( النحل : 70 ) ، قيل : هو الذي يَخْرَفُ من الكِبَر حتى لا يَعْقِل شيئاً ، وبَيَّنَهُ بقوله : ( لِكَىْ لاَ يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئًا ) ( النحل : 70 ) ويجمع الرذل أرذالاً .

### [مقاييس اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/mekayis.md) — ابن فارس · القرن ١١

(باب الراء والذال وما يثلثهما)
(رذم)  الراء والذال والميم أُصَيلٌ يدلُّ على سَيَلانِ شيءٍ. يقال حَفْنَة رَذُمٌ، إذا سالَتْ دَسَماً. وعَظْمٌ رَذُوم، كأنّه من سِمَنه يسيل دَسَماً. قال:‏
* وفي كفِّها كِسْرٌ أَبحّ رَذُومُ([1]) *‏
(رذا)  الراء والذال والحرف المعتل يدلُّ على ضعفٍ وهزال. فالرّذِية: الناقة المهزولة من السَّير، والجمع رَذَايا. قال أبو دُواد:‏
رَذَايا كالبَلاَيا أو *** كعِيدانٍ من القَضْبِ([2])‏
يقال منه: أرذَيْتُها.‏
(رذل)  الراء والذال واللام قريبٌ من الذي قبله. فالرَّذْل: الدُّون مِن كلِّ شيء، وكذلك الرُّذَال.‏
انقضى الثُّلاثي من الراء.‏
---------------------------------------------------------------ـ
([1]) في الأصل: " وفي يدها"، صوابه مما سبق في مادة (بح) حيث الكلام على البيت.‏
([2]) القضب، بالفتح: شجر تتخذ منه القسي، ويقال إنه جنس من النبع. وقد أنشد البيت في السان (قضب) وفسره.‏
  ـ

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- الرذل والرذال: المرغوب عنه لرداءته، قال تعالى: ﴿ومنكم من يرد إلى أرذل العمر﴾ [النحل/70]، وقال: ﴿إلا الذين هم أراذلنا بادي الرأي﴾ [هود/ 27]، وقال تعالى: ﴿قالوا أنؤمن لك واتبعك الأرذلون﴾ [الشعراء/111]، جمع الأرذل.

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

ر ذ ل
رجل رذل ومرذولوهو الدون في منظره وحالاته وقد رذلك رذولة ورذالـة ورذل ورذل وقـوم أرذال وهو من أراذلهم وامرأة رذلة‏.‏
وهـم رذال النـاس‏.‏
وهـي رذال الغنـم‏.‏
وهـذا مـن رذال المتـاع والتمـر ورذالتـه‏:‏ لخشارتـه ورديئه‏.‏
ورجل رذل الثياب‏.‏
وثوب رذل‏:‏ وسخ‏.‏
ودرهم رذل‏:‏ فسل‏.‏
وأرذل الصيرفي من دراهمي كذا درهماً‏.‏
وأرذل فلان من غنمي كذا شاة‏.‏
وأرذل من أصحابي كذا رجلاً‏:‏ لم يرضهم‏.‏
وردوا إلى أرذل العمر وهو الهرم والخرف‏.‏
وفلان مرذل‏:‏ صاحبه أو دابته رذل‏.‏

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

الرَّذْل والرَّذِيل والأَرذل: الدُّون من الناس، وقيل: الدُّون في مَنْظَره وحالاته، وقيل: هو الدُّون الخَسيس، وقيل: هو الرَّديء من كل شيء. ورجل رَذْل الثياب والفعل، والجمع أَرذال ورُذَلاء ورُذُول ورُذَال؛ الأَخيرة من الجمع العزيز، والأَرْذَلون، ولا تفارق هذه الأَلف واللام لأَنها عَقِيبة مِن. وقوله عز وجل: واتَّبَعك الأَرْذَلون؛ قاله قوم نوح له، قال الزجاج: نسبوهم إِلى الحِياكة والحِجامة، قال: والصِّناعات لا تَضُرُّ في باب الديانات، والأُنثى رَذْلة، وقد رَذُل فلان، بالضم، يَرْذُل رَذالة ورُذُولة، فهو رَذْلٌ ورُذال، بالضم، وأَرْذَله غيره، ورَذَله يَرْذُله رَذْلاً: جعله كذلك، وهم الرَّذْلون والأَرذال وهو مَرْذُول. وحكى سيبويه رُذِل، قال: كأَنه وضع ذلك فيه يعني أَنه لم يَعْرض لرُذِل، ولو عَرض له لقال رذَّله وشَدَّد. وثوب رَذْل ورَذيل: وَسِخٌ رديءٌ. والرُّذال والرُّذالة: ما انْتُقي جَيِّده وبقي رديئه. والرَّذِيلة: ضد الفضيلة. ورُذالة كل شيء: أَردؤُه. ويقال: أَرْذَلَ فلان دراهمي أَي فَسَّلها، وأَرْذَلَ غنمي وأَرْذَلَ من رجاله كذا وكذا رَجُلاً، وهم رُذالة الناس ورُذالهم. وقوله تعالى: ومنكم من يُردُّ إِلى أَرذل العمر؛ قيل: هو الذي يَخْرَف من الكِبَر حتى لا يَعْقِل، وبَيَّنه بقوله: لكيلا يعلم من بعد علم شيئاً. وفي الحديث: وأَعوذ بك من أَن أُرَدَّ إِلى أَرذل العمر أَي آخره في حال الكِبَر والعجز. والأَرْذَل من كل شيء: الرَّديء منه.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ر ذ ل * * الرَّذْلُ * الدون الخسيس وقد * رَذُلَ * من باب ظرف فهو * رَذْلٌ * و * رُذَالٌ * بالضم من قوم * رُذُولٍ * و * أرْذَالٍ * و * رُذَلاءَ * و * أرْذَلَهُ * غيره و * رَذَلَهُ * أيضا فهو * مَرْذُولٌ * و * رُذَالُ * كل شيء رديئه

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

الرذل، بالفتح والرذال، بالضم، والرذيل، بالفتح والرذال، بالضم، والرذيل، كأمير، والأرذل: الدون من الناس في منظره وحالاته، وقيل: هو الخسيس، أو الرديء من كل شيء، ورجل رذل الثياب والفعل، ج أرذال، وفي بعض النسخ: أراذل، ورذول، بالضم، ورذلاء، جمع رذيل، عن يعقوب ورذال، بالضم، وهو من الجمع العزيز، وقد تقدمت نظائره في ر خ ل قريبا، وأرذلون، ولا تفارق هذه الألف واللام، وقوله عز وجل:  واتبعك الأذلون  ، قاله قوم نوح له، قال الزجاج: نسبوهم إلى الحياكة والحجامة، قال: والصناعات لا تضر في باب الديانات. وفي العباب: ويجمع الأرذال الأراذل، قال الله تعالى:  إلا الذين هم أراذلنا بادي الرأي  ، أي أخساءنا. وقد رذل: ككرم، وعلم، الأخيرة لغة نقلها الصاغاني، رذالة، بالفتح ورذولة، بالضم، كلاهما من مصادر رذل، ككرم، وقد رذله غيره، يرذله، رذلا، وأرذله: جعله كذلك، وهو رذل، ومرذول، وحكى سيبويه: رذل، كعني، قال: كأنه وضع ذلك فيه، يعني أنه لم يعرض لرذل، ولو عرض له لقال: رذله، وشدد. والرذال، والرذالة، بضمهما: ما انتقي جيده، وبقي رديئه. والرذيلة: ضد الفضيلة، والجمع الرذائل. واسترذله: ضد استجاده، ومنه الحديث: ما استرذل الله عبدا إلا حظر عنه العلم والأدب. وأرذل الرجل: صار أصحابه رذلاء، ورذالى، كحبارى. وأرذل العمر: أسوؤه، هكذا في النسخ الصحيحة، وتقديره: رذالى العمر وأرذله أسوؤه، وإن كان في العبارة قصور ما، ووجد في بعض النسخ بحذف الواو هكذا: ورذالى أرذل العمر، وهو مطابق لما في العباب، ووقع في نسخة شيخنا: ورذلاء العمر، وكحبارى: أسوؤه. قلت: وهو خطأ. قال: وزعم بعض أن ؛بارى هنا لفظ مقحم، ولولا هي لكان رد بالمهملة وإلى متعلق به نظير الآية، على أن هذا الوزن غير موجود في كلام أئمة اللغة، فليحرر. قال شيخنا: ولو كان كذلك لكانت إلى مكتوبة بالياء، وهي في أصول القاموس بلام ألف، وهو ينافي ما قالوه. قلت: وهذا بناء على ما وقع في نسخته، وأما التي بأصول النسخ الجيد: رذالى بالياء، ولذا صح وزنه بحبارى، فحينئذ ما زعمه بعض لامرية فيه. ثم قال: وقال آخرون: لعله نظير ما وقع للجوهري في بهازرة وضريحيات، ثم قال: والظاهر أن المتن ورذلاء: أرذل العمر، أي أنه بالمد، وكحبارى، أي يقال مقصورا، وقوله: أسوؤه، شرح له، والله أعلم، فتأمل. قلت: وكل ذلك خبط عشواء، وضرب في حديد بارد، وسببه عدم التأمل في أصول اللغة، والنسخ المقروءة المقابلة. والصواب في العبارة: وأرذل: صار أصحابه رذلاء، ورذالى، كحبارى. إلى هنا تمام الجملة، ثم قال: وأرذل العمر: أسوؤه، وبهذا يندفع الإشكال، ويتضح تحقيق المقام في الحال. ثم أرذل العمر، فسره الزمخشري بالهرم والخرف، أي حتى لا يعقل، ويدل لذلك قوله تعالى فيما بعد في الآية:  ومنكم من يرد إلى أرذل العمر لكيلا يعلم من بعد علم شيئا، وفي الحديث: أعوذ بك أن أرد إلى أرذل العمر،  أي حال الكبر والعجز. ومما يستدرك عليه: ثوب رذل ورذيل: وسخ رديء. ودرهم رذل: فسل. وأرذل

  الصيرفي من دراهمي كذا: أي فسلها. وأرذل غنمي، وأرذل من رجاله كذا وكذا رجلا: لم يرضهم.في من دراهمي كذا: أي فسلها. وأرذل غنمي، وأرذل من رجاله كذا وكذا رجلا: لم يرضهم.

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

رَذُلَ
1 رَذُلَ ذ , (T, S, M, Msb, K,) aor. رَذُلَ , (T, S, K,) inf. n. رَذَالَةٌ (T, S, M, Msb, K) and رُذُلَةٌ; (S, M, Msb, K;) and رَذِلَ, aor. رَذَلَ ; (Sgh, K;) He (a man) was, or became, low, base, vile, mean, or contemptible; (T, S, M, K;) in his aspect, and in his states, or circumstances: (T:) or it (a thing, M, Msb, K, of any kind, M, K) was, or became, bad, corrupt, vile, base, abominable, or disapproved. (M, Msb, K.) -A2- رَذَلَهُ, (S, M, K,) aor. رَذُلَ , inf. n. رَذْلٌ; (M, TA;) and ↓ ارذلهُ; (S, K;) He made, or pronounced, him (a man) to be low, base, vile, mean, or contemptible: (S, * M, K, * TA:) or he made, or pronounced, it (a thing of any kind) to be bad, corrupt, vile, base, abominable, or disapproved. (M, K. *) You say, دَرَاهِمَ ↓ ارذل, (T,) or مِنْ دَرَاهِمِى كَذَا, (TA,) He (a man, T, or a money-changer, TA) pronounced, or showed, dirhems or pieces of money, or such of my dirhems or pieces of money, to be bad; syn. فَسَّلَهَا. (T, TA.) And غَنَمِى ↓ ارذل [He pronounced my sheep, or goats, to be bad; or he disapproved, or refused, them]. (T, TA.) And مِنْ رِجَالِهِ كَذَا وَكَذَا رَجُلًا ↓ ارذل (T, TA) He disapproved, or refused, [as low, base, &c.,] of his men, such and such men. (TA.)

ارذل
4 ارذل ذ He had low, base, vile, mean, or contemptible, companions. (K.) -A2- As a trans. v.: see 1, in four places.

استرذلهُ
10 استرذلهُ ذ [He reckoned him or esteemed him, or he found him to be, or he desired that he might be, low, base, vile, mean, or contemptible: or he reckoned it or esteemed it, or found it to be, or desired that it might be, bad, corrupt, vile, base, abominable, or disapproved:] contr. of اِسْتَجَادَهُ. (O, K.) Hence the trad., مَا اسْتَرْذَلَ اللّٰهُ عَبْدًا اـِلَّا حَظَرَ عَنْهُ العِلْمَ وَالأَدَبَ [God desires not that a servant (meaning a man) may be low, base, vile, mean or contemptible, but He withholds from him knowledge, or science, and discipline of the mind, or good qualities and attributes of the mind or soul, &c.]. (O, TA.)

رَذْلٌ
رَذْلٌ ذ (T, S, M, Msb, K) and ↓ رُذَالٌ (S, K) and ↓ رَذِيلٌ and ↓ أَرْذَلُ (M, K) applied to a man, Low, base, vile, mean, or contemptible; (T, S, M, K;) in his aspect, and in his states, or circumstances: (T:) or, applied to a thing (M, Msb, K) of any kind, (M, K,) bad, corrupt, vile, base, abominable, or disapproved: (M, Msb, K:) fem. of the first with ة: (M, Msb:) pl. [of pauc.], of the first, أَرْذُلٌ, (Msb,) or [of the same,] أَرْذَالٌ, (T, S, M, O, and so in some copies of the K,) [or this is more probably pl. of ↓ رَذِيلٌ, accord. to analogy,] and رُذُولٌ (S, M, K) and رُذَالٌ, (M, K,) which is of a rare form, (M,) [in the CK رُذّالٌ,] and رَذْلُونَ, (T,) [which is applied only to rational beings,] and (of ↓ رَذِيلٌ, TA) رُذَلَآءُ, (S, M, K,) and, of the pl. أَرْذُلٌ, (Msb, [but] said in the O to be of [the pl.] أَرْذَالٌ, TA,) أَرَاذِلُ, (T, Msb, TA, and so in some copies of the K in the place of أَرْذَالٌ,) and [of ↓ الأَرْذَلُ,] الأَرْذَلُونَ, (T, M, K,) [which is applied only to rational beings, and is said in the M and TA to be used only with the article ال prefixed to it, but is written without the ال in the K.] You say رَجُلٌ رَذْلُ الثِّيَابِ and الفِعْلِ [A man mean, or bad, &c., in respect of clothes and of action]. (T, TA.) And ثَوْبٌ رَذْلٌ A dirty, bad, or vile, garment; (TA;) and so ↓ ثوب رَذِيلٌ: (M, TA:) or ↓ ثوب رَذِلٌ [so accord. to a copy of the T, but perhaps a mistranscription for رَذْلٌ,] a dirty garment: and ↓ ثوب رَذِيلٌ a bad, or vile, garment. (T.)

رَذِلٌ
رَذِلٌ ذ : see the next preceding paragraph.

رُذَالٌ
رُذَالٌ ذ : see رَذْلٌ [of which it is both a syn. and a pl.]. ― -b2- Also, (S,) or ↓ رُذَالَةٌ, (T,) or both, (M, Msb, K,) The worse or viler, or the worst or vilest, (T,) or the bad, or vile, (S,) of anything: (T, S:) [or the refuse thereof; i. e.] a thing of which the good has been picked out, (M, Msb, K,) and the bad or vile, (M,) or the worse or viler, or worst or vilest, (Msb,) remains. (M, Msb.) You say also, النَّاسِ ↓ هُمْ رُذَالَةُ and رُذَالُهُمْ [They are the lower or baser &c., or lowest or basest &c., or the refuse, of mankind, or of the people]. (T.)

رَذِيلٌ
رَذِيلٌ ذ : see رَذْلٌ, in five places.

رُذَالَةٌ
رُذَالَةٌ ذ : see رُذَالٌ, in two places.

رَذِيلَةٌ
رَذِيلَةٌ ذ A low, base, vile, mean, contemptible, or bad, quality; contr. of فَضِيلَةٌ; (M, K:) pl. رَذَائِلُ. (TA.)

رُذَالَى
رُذَالَى ذ : see the next paragraph.

أَرْذَلُ
أَرْذَلُ ذ : see رَذْلٌ, in two places. ― -b2- Also The worse, or worst: so in the phrase أَرْذَلُ العُمُرِ [The worse, or worst, part of life]. (O, K.) [In the K, immediately after the words وَأَرْذَلَ صَارَ أَصْحَابُهُ رُذَلَآءَ, we find, in some copies, وَرُذَالَى كَحُبَارَى وَأَرْذَلُ العُمُرِ أَسْوَؤْهُ; and in other copies, وَرُذَالَى كَحُبَارَى أَرْذَلُ العُمُرِ أَسْوَؤُهُ: accord. to the former reading, the meaning is, that ↓ رُذَالَى is syn. with رُذَلَآءُ; and such SM holds to be the case: accord. to the latter reading, that رُذَالَى is syn. with أَرْذَلُ العُمُرِ. I have no doubt that the latter is the original reading in the K, and that it is taken from the O, where (with a preceding context different from that in the K) the words are, وَرُذَالَى اَرذَلِ العُمُرِ اَسْوَؤُهُ; thus, with ارذل in the gen. case: but I believe, as this word thus written suggests, and as some persons, alluded to by MF, have supposed, that كحبارى has been foisted into the text of the K in consequence of a misunderstanding or of a mistranscription of the words in question in some work earlier than the O; that the correct reading is, وَرُدَّ اـِلَى أَرْذَلِ العُمُرِ أَسْوَئِهِ; and that this is taken from what here follows.] It is said in the Kur [xvi. 72 and xxii. 5], وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ اـِلَى أَرْذَلِ العُمُرِ, (T, TA,) i. e. [And of you is he who is brought back to] the worse, or worst, [part] of life, (Ksh and Bd and Jel,) and the more, or most, contemptible thereof; (Ksh in xvi. 72;) a state of decrepitude and dotage; (Ksh and Bd and Jel;) which resembles the state of a young infant: (Ksh and Bd:) meaning he who dotes by reason of old age, so that he has no intellect; as is shown by the words in the same [immediately following], لِكَيْلَا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئًا or مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا. (T, TA. *)

مَرْذُولٌ
مَرْذُولٌ ذ A man made, or pronounced, to be low, base, vile, mean, or contemptible: (S, * TA:) and a thing made, or pronounced, to be bad, corrupt, vile, base, abominable, or disapproved. (TA.)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

رَذَلَ
رَذَلَ U ( n. ac. رَذْل 1 ),
a.  Rendered vile, base, abject; lowered, debased, degraded.

b.  Deemed vile &c.; despised; rejected.

c.  Reproved, reprehended.

رَذِلَ
رَذِلَ A رَذُلَ U ( n. ac. رَذَاْلَة 22t ,  رُذُوْلَة 27t ),
a.  Was vile, base, abject, contemptible; was bad, worthless; was reprobate.

أَرْذَلَ
أَرْذَلَ IV ,
a.  see I (a) , ( b ), ( c ).

d.  Committed bad actions; had bad associates.

تَرَاْذَلَ
تَرَاْذَلَ VI ,
a.  Committed bad actions; was bestial.

اِسْتَرْذَلَ
اِسْتَرْذَلَ X ,
a.  see I (b) .

رَذْل
رَذْل 1 , ( pl. أَرْذُل 16 ,  رُذُوْل 27 ,  أَرْذَاْل 38 ),
a.  see 25 .

أَرْذَلُ
أَرْذَلُ 14 , ( pl. أَرَاْذِلُ 37 ),
a.  see 25 .

b.  Worse; worst.

رُذَاْل
رُذَاْل 24 ,  رُذَاْلَة 24t ,
a.  Vileness, baseness; badness, worthlessness; viciousness; villainy.

b.  The bad, the worst, the refuse of.

رَذِيْل
رَذِيْل 25 , ( pl. رُذَلَآءُ 43 ),
a.  Vile, base, ignoble; despicable; bad, worthless.

رَذِيْلَة
رَذِيْلَة 25t , ( pl. رَذَاْئِلُ 46 ),
a.  Badness; defect, flaw, unsoundness; vice, villainy, infamy.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

رذل
رَذُلَ - يَرْذُلُ - رَذيْل - أَرْذَل - أَراذِل - الأَرْذَل - الأرْذَلُوْن
رَذُلَ - يَرْذُلُ + الكائن: تأخر أو هبط إلى المرتبة الأخيرة أو السفلى
رَذُلَ - يَرْذُلُ + كائن + على كائن : ضد " فَضَل - يَفْضُل" عليه: ينقص عنه بشيء من طول أو حجم أو وزن أو حسن أو رفعة
رَذيْل: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " رَذُلَ - يَرْذُلُ ": من يتصف بأنه هابط أو متأخر إلى المرتبة أو الدرجة الأخيرة أو السفلى
أَرْذَل: اسم مفاضلة من " رَذيْل ": أكثر هبوطاً وتأخراً إلى الدرجة أو المرتبة السفلى أو الأخيرة من آخر
أَراذِل : جمع " أَرْذَل"
الأرْذَل: اسم مفاضلة عظمى من " رَذيْل ": رَذيْل - أَرْذَل - الأَرْذَل: أكثر الجميع  هبوطاً وتأخراً إلى الدرجة أو المرتبة السفلى أو الأخيرة
الأرْذَلُوْن: جمع " الأرْذَل "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ألفاظ العمق والغور مع الترتيب من الأعلى نحو الأسفل", هي:
رَذُلَ - يَرْذُلُ، سَفُلَ - يَسْفُلُ (سَفَلَ - يَسْفَلُ)، عَمُقَ - يَعْمُقُ، قَاعَ - يَقُوْعُ، قَعُرَ - يَقْعُرُ (قَعَرَ - يَقْعَرُ)، غَاطَ- يَغُوْطُ (غَاطَ - يَغِيْطُ)
أراذلنا
 	﴿فقال الملأ الذين كفروا من قومه ما نراك إلا بشرا مثلنا وما نراك اتبعك إلا الذين هم أراذلنا بادي الرأي وما نرى لكم علينا من فضل بل نظنكم كاذبين(27)﴾ هود
الأرذلون
 ﴿قالوا أنؤمن لك واتبعك الأرذلون(111)﴾ الشعراء
أرذل
 ﴿والله خلقكم ثم يتوفاكم ومنكم من يرد إلى أرذل العمر لكي لا يعلم بعد علم شيئا إن الله عليم قدير(70)﴾ النحل ﴿ياأيها الناس إن كنتم في ريب من البعث فإنا خلقناكم من تراب ثم من نطفة ثم من علقة ثم من مضغة مخلقة وغير مخلقة لنبين لكم ونقر في الأرحام ما نشاء إلى أجل مسمى ثم نخرجكم طفلا ثم لتبلغوا أشدكم ومنكم من يتوفىومنكم من يرد إلى أرذل العمر لكيلا يعلم من بعد علم شيئا وترى الأرض هامدة فإذا أنزلنا عليها الماء اهتزت وربت وأنبتت من كل زوج بهيج(5)﴾ الحج
مختار الصحاح
● [رذل] ر ذ ل: الرَّذْلُ الدون الخسيس وقد رَذُلَ من باب ظرف فهو رَذْلٌ و رُذَالٌ بالضم من قوم رُذُولٍ و أرْذَالٍ و رُذَلاءَ و أرْذَلَهُ غيره و رَذَلَهُ أيضا فهو مَرْذُولٌ و رُذَالُ كل شيء رديئه
الراغب
رذل
- الرذل والرذال: المرغوب عنه لرداءته، قال تعالى: }ومنكم من يرد إلى أرذل العمر﴿[النحل/70]، وقال:﴾إلا الذين هم أراذلنا بادي الرأي﴿[هود/ 27]، وقال تعالى:﴾قالوا أنؤمن لك واتبعك الأرذلون{ [الشعراء/111]، جمع الأرذل.
ملخص اللسان
1.     وقد رَذُل فلان، بالضم، يَرْذُل رَذالة ورُذُولة، فهو رَذْلٌ ورُذال، بالضم، وأَرْذَله غيره، ورَذَله يَرْذُله رَذْلاً: جعله كذلك،
2.    الرَّذْل والرَّذِيل والأَرذل: الدُّون من الناس، وقيل: الدُّون في مَنْظَره وحالاته، هو الدُّون الخَسيس، وقيل: هو الرَّديء من كل شيء. ورجل رَذْل الثياب والفعل، والجمع أَرذال ورُذَلاء ورُذُول ورُذَال، والأَرْذَلون
3.     وثوب رَذْل ورَذيل: وَسِخٌ رديءٌ.
4.     والرُّذال والرُّذالة: ما انْتُقي جَيِّده وبقي رديئه.ورُذالة كل شيء: أَردؤُه.
5.     والرَّذِيلة: ضد الفضيلة.
6.    وأَعوذ بك من أَن أُرَدَّ إِلى أَرذل العمر أَي آخره في حال الكِبَر والعجز.
لسان العرب
● - رذل: الرَّذْل والرَّذِيل والأَرذل: الدُّون من الناس، وقيل: الدُّون في     مَنْظَره وحالاته، وقيل: هو الدُّون الخَسيس، وقيل: هو الرَّديء من كل     شيء. ورجل رَذْل الثياب والفعل، والجمع أَرذال ورُذَلاء ورُذُول ورُذَال؛     الأَخيرة من الجمع العزيز، والأَرْذَلون، ولا تفارق هذه الأَلف واللام     لأَنها عَقِيبة مِن. وقوله عز وجل: واتَّبَعك الأَرْذَلون؛ قاله قوم نوح     له، قال الزجاج: نسبوهم إِلى الحِياكة والحِجامة، قال: والصِّناعات لا     تَضُرُّ في باب الديانات، والأُنثى رَذْلة، وقد رَذُل فلان، بالضم، يَرْذُل     رَذالة ورُذُولة، فهو رَذْلٌ ورُذال، بالضم، وأَرْذَله غيره، ورَذَله     يَرْذُله رَذْلاً: جعله كذلك، وهم الرَّذْلون والأَرذال وهو مَرْذُول. وحكى     سيبويه رُذِل، قال: كأَنه وضع ذلك فيه يعني أَنه لم يَعْرض لرُذِل، ولو     عَرض له لقال رذَّله وشَدَّد. وثوب رَذْل ورَذيل: وَسِخٌ رديءٌ. والرُّذال     والرُّذالة: ما انْتُقي جَيِّده وبقي رديئه. والرَّذِيلة: ضد الفضيلة.     ورُذالة كل شيء: أَردؤُه. ويقال: أَرْذَلَ فلان دراهمي أَي فَسَّلها،     وأَرْذَلَ غنمي وأَرْذَلَ من رجاله كذا وكذا رَجُلاً، وهم رُذالة الناس     ورُذالهم. وقوله تعالى: ومنكم من يُردُّ إِلى أَرذل العمر؛ قيل: هو الذي     يَخْرَف من الكِبَر حتى لا يَعْقِل، وبَيَّنه بقوله: لكيلا يعلم من بعد علم     شيئاً. وفي الحديث: وأَعوذ بك من أَن أُرَدَّ إِلى أَرذل العمر أَي آخره في     حال الكِبَر والعجز. والأَرْذَل من كل شيء: الرَّديء منه.
مقاييس اللغة:
(رذل)  الراء والذال واللام قريبٌ من الذي قبله. فالرَّذْل: الدُّون مِن كلِّ شيء، وكذلك الرُّذَال.‏
انقضى الثُّلاثي من الراء.‏
القاموس المحيط:
الرَّذْلُ والرُّذالُ والرَّذيل والْأَرْذَلُ الدُّونُ الخَسيسُ، أو الرَّدِيءُ من كلِّ شيءٍ، ج أرذالٌ ورُذُولٌ ورُذَلاءُ ورُذالٌ وأرْذَلونَ، وقد رَذُلَ، ككَرُمَ وعَلِمَ، رذالَةً ورُذولَةً، بالضم، ورَذَلَهُ غيرُهُ وأرْذَلَهُ.
والرُّذَالُ والرُّذَالَةُ، بضمهما: ما انْتُقِيَ جَيِّدُه. والرَّذيلَةُ: ضِدُّ الفَضيلَةِ. واسْتَرْذَلَهُ: ضِدُّ اسْتَجَادَهُ.
وأرْذَلَ: صارَ أصحابُهُ رُذَلاءَ ورُذالَى، كحُبارَى. وأرْذَلُ العُمُرِ: أسْوَأُهُ.
تاج العروس:
ر ذ ل
الرَّذْلُ بالفَتْح والرُّذَالُ بالضَّمِّ والرَّذِيلُ بالفَتْحِ والرُّذَالُ بالضَّمِّ والرَّذِيلُ كأَمِيرٍ والأَرْذَلُ : الدُّونُ مِنَ النَّاسِ في مَنْظَرِهِ وحَالاتِهِ وقيلَ : هو الخَسِيسُ أو الرَّدِيءُ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ ورَجُلٌ رَذْلُ الثّيابِ والفِعْلِ ج أَرْذَالٌ وفي بعضِ النُّسَخِ : أَرَاذِلُ ورُذُولٌ بالضَّمِّ ورُذَلاءُ جَمْعُ رَذِيلٍ عن يَعْقُوبَ ورُذَالٌ بالضَّمِّ وهو مِن الجَمْعِ العَزِيزِ وقد تقدَّمَتْ نَظَائِرُهُ في ر خ ل قرِيباً وأَرْذَلُونَ ولا تُفارِقُ هذه الألِفَ واللامَ وقولُه عَزَّ وجَلَّ : " واتَّبَعَكَ الأَْذَلُونَ " قالَهُ قَوْمُ نُوحٍ له قالَ الزَّجَّاجُ : نَسَبُوهم إلى الحِياكَةِ والحِجامَةِ قال : والصِّناعاتُ لا تَضُرُّ في بابِ الدّياناتِ . وفي العُبابِ : ويُجْمَعُ الأَرْذَالُ الأَراذِلَ قال اللهُ تعالى : " إِلا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنا بَادِيَ الرَّأْي " أي أَخِسَّاءُنَا . وقد رَذُلَ : ككَرُمَ وعَلِمَ الأخِيرَةُ لُغَةٌ نَقَلَها الصّاغَانِيُّ رَذَالَةً بالفَتْحِ ورُذُولَةً بالضَّمِّ كِلاهُما من مِصادِرِ رَذُلَ ككَرُمَ وقد رَذَلَهُ غَيْرُهُ يَرْذُلُه رَذْلاً وأَرْذَلَهُ : جَعَلَهُ كذلك وهو رَذْلٌ ومَرْذُولٌ وحكَى سِيبَوَيْه : رُذِلَ كعُنِيَ قال : كأنَّه وُضِعَ ذلك فيه يَعْنِي أنَّهُ لم يَعْرض لِرُذِل ولو عَرَضَ له لَقالَ : رَذَّلَهُ وشَدَّدَ . والرُّذَالُ والرُّذَالَةُ بِضَمِّهِما : ما انْتُقِيَ جَيِّدُهُ وبَقِيَ رَدِيئُهُ . والرَّذِيلَةُ : ضِدُّ الْفَضِيلَةِ والجَمْعُ الرَّذائِلُ . واسْتَرْذَلَهُ : ضِدُّ اسْتَجَادَهُ ومنه الحديثُ : ما اسْتَرْذَلَ اللهُ عَبْداً إِلاَّ حَظَرَ عَنْهُ الْعِلْمَ والأَدَبَ . وأَرْذَلَ الرَّجُلُ : صَارَ أَصْحَابُهُ رُذَلاَءَ ورُذَالَى كحُبَارَى . وأَرْذَلُ الْعُمُرِ : أَسْوَؤُهُ هكذا في النُّسَخِ الصَّحِيحةِ وتَقْدِيرُهُ : رُذَالى العُمُرِ وأَرْذَلُهُ أسْوَؤُهُ وإنْ كانَ في العبَارَةِ قُصُورٌ مَّا وَوُجِدَ في بَعْضِ النُّسَخْ بحَذْفِ الواوِ هكذا : ورُذَالَى أَرْذَلُ العُمُرُ وهو مُطابِقٌ لِما في العُبابِ وَوَقَعَ في نُسْخَةِ شَيْخِنا : وَرُذَلاءُ العُمُرِ وكحُبارَى : أَسْوَؤُهُ . قلتُ : وهوَ خَطَأٌ . قال : وزَعَمَ بَعْضٌ أَنَّ ؛ ُبَارَى هنا لَفْظٌ مُقْحَمٌ ولولا هي لَكان رُدَّ بالمُهْمَلَةِ وإلى مُتَعَلِّقٌ به نَظِير الآية على أنَّ هذا الوَزْنَ غَيرُ مَوْجُودٍ في كلامِ أَئِمَّةِ اللُّغَةِ فَلْيُحَرِّرْ . قال شيخُنا : ولو كان كذلكَ لَكانتْ إلى مَكْتُوبَةً بالْياءِ وهي في أُصُولِ القامُوسِ بِلامِ ألف وهو يُنافِي ما قالُوه . قلتُ : وهذا بِناءٌ عَلى ما وَقَعَ في نُسْخَتِهِ وأَمَّا الَّتِي بأُصولِ النُّسَخِ الجَيِّدَِ : رُذَالَى بالْياءِ ولذا صَحَّ وَزْنُهُ بِحُبارَى فحِينَئِذٍ ما زَعَمَهُ بعضٌ لامِرْيَةَ فيه . ثم قالَ : وقال آخَرُونَ : لعلَّه نَظِيرُ ما وَقَعَ للجَوْهَرِيِّ في بَهَازِرة وضريحيات ثم قال : والظَّاهِرُ أنَّ المَتْنَ ورُذَلاَءُ : أَرْذَلُ العُمُرِ أي أنَّهُ بالمَدِّ وكحُبَارَى أي يُقالُ مَقْصُوراً وقولُه : أَسْوَؤُهُ شَرْحٌ له واللهُ أَعْلَمُ فَتَأَمَّلْ . قلتُ : وكلُّ ذلكَ خَبْطُ عَشْواءَ وضَرْبٌ في حَدِيدٍ باردٍ وسَبَبُهُ عَدَمُ التَّأمُّلِ في أُصُولِ اللُّغَةِ والنُّسَخِ المَقْرُوءةِ المُقابِلَةِ . والصَّوابُ في العِبارَةِ : وأَرْذَلَ : صارَ أَصْحابُهُ رُذَلاءَ ورُذَالَى كحُبَارى . إلى هنا تَمامُ الجُمْلَةِ ثم قال : وأَرْذلُ العُمُرِ : أَسْوَؤُهُ وبهذا يَنْدَفِعُ الإِشْكالُ ويَتَّضِحُ تَحْقِيقُ المَقامِ في الحالِ . ثمَّ أَرْذَلُ العُمُرِ فَسَّرَهُ الزَّمَخْشَرِيُّ بالْهَرَمِ والخَرفِ أي حتى لا يَعقِلَ ويدُلّ لذلكَ قولُه تعالى فيما بَعْدُ في الآيةِ : " ومِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إلى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلاَ يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئاً وفي الحديثِ : أعُوذُ بِكَ أَنْ أُرَدَّ إلى أَرْذَلِ الْعُمُرِ " أي حالِ الْكِبَرِ والعَجْزِ . وممّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : ثَوْبٌ رَذْلٌ ورَذِيلٌ : وَسِخٌ رَدِيءٌ . ودِرْهَمٌ رَذْلٌ : فَسْلٌ . وأَرْذَلَ
الصَّيْرَفِيُّ مِن دَرَاهِمِي كذا : أي فَسَلها . وأَرْذَلَ غَنَمِي وأَرْذَلَ مِن رِجالِهِ كذا وكذا رَجُلاً : لم يَرْضَهُمْ . َفِيُّ مِن دَرَاهِمِي كذا : أي فَسَلها . وأَرْذَلَ غَنَمِي وأَرْذَلَ مِن رِجالِهِ كذا وكذا رَجُلاً : لم يَرْضَهُمْ
