# جذر زجو (ز-ج-و)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AC%D9%88

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

معناه في القرآن: İter

- الحروف: ز - ج - و
- في القرآن: الورود: ٣ · الآيات: ٣ · الصيغ: ٢
- المعاجم: ٥

## الصيغ (٢)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [يُزْجِي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B2%D9%92%D8%AC%D9%90%D9%8A.md) | يُفْعِلُ | İter | ٢ | ٢ | [١٧:٦٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/ayet/17:66.md) |
| [مُزْجَاةٍ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B2%D9%92%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%A9%D9%8D.md) | مُفْعَلَةٍ | İtilmiş | ١ | ١ | [١٢:٨٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/ayet/12:88.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٤٢ (الإجمالي: ٥٤)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [سني](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٦ · Parıltı
2. [ودق](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AF%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٣ · Sicim gibi yağmurdur
3. [ركم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%83%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٢ · “Rükbe” diz demektir
4. [برد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١١ · Gocuk demektir
5. [بضع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B6%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Bud parça et demektir
6. [برق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Berg parlak taş demektir
7. [سحب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Fışkıran sudur
8. [خلل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%84%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…
9. [كيل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%8A%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Kile ölçü birimidir
10. [ألف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%84%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
11. [كود](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Neredeyse o
12. [فلك](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D9%84%D9%83.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Fülk (kef), İğ topacı demektir
13. [صرف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…
14. [جبل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Dağ anlamındadır
15. [بحر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Bahr deniz demektir
16. [ذهب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
17. [صوب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Sağanak yağmur demektir
18. [مسس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Ona dokundu
19. [وفي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
20. [ضرر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
21. [بغي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Buğa boğa demektir
22. [فضل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Fadl Deriden yapılan gömlektir
23. [جزي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
24. [دخل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Dahl: Kuytu yer demektir
25. [عزز](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
26. [أهل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Hilal yeni ay demektir
27. [بصر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
28. [صدق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
29. [خرج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
30. [نزل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · “Nezle” konaklama yeri demektir
31. [جيأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
32. [رأي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
33. [سمو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
34. [جعل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
35. [رحم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
36. [شيأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Şey
37. [بين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Beyn topraktaki yarık demektir
38. [أله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٢ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
39. [أيي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Evye kuş yuvası demektir
40. [ربب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Ribve, tümsek demektir
41. [كون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Kevn, tepe demektir
42. [قول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زجو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سوق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82.md), [دفع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B9.md), [حمل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [كبح](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AD.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi engellemeden, yumuşakça ve kesintisizce ileriye doğru sürmek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahî lütufla gemilerin ve bulutların pürüzsüzce sevk edilmesi; dolaşımı güçlükle sağlanan yetersiz sermaye |
| Çekirdek Özet 3 | Süreçlerin ve varlıkların dirençle karşılaşmadan akışkanlığını sağlayan tedricî sevk mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökü sert ve zorlayıcı bir itme sanıp tedricî ve refikane sevk nüansını gözden kaçırmak |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زج | Bir şeyi öne fırlatmak, dürtmek, dar veya odaklı bir hamleyle sevk etmek; [زجج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AC%D8%AC.md) kökünde mızrak demiriyle dürtme ve kaş inceltme, [زجر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AC%D8%B1.md) kökünde ise sesle veya engelle sertçe men edip ileri sürme anlamı bulunur. | و | İki harfli çekirdeğin taşıdığı ani ve sert dürtme hareketini yumuşatarak zamana yayılan, akıcı, devamlı ve lütufkâr bir sevk eylemine dönüştürür. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Durağanlığı kesip engeli yararak nesneye yön belirleme |
| ج | Değnek, deve | Taşınan yükü mesafe katederek ileriye doğru nakletme |
| و | Çengel, çadır kazığı | İtici temas ile nesne arasındaki bağı sürekli kılarak hareketi birbirine ekleme |
| زجو | Engeli aşarak yükü kesintisiz bir bağla ileriye doğru sürme | Nesneyi veya durumu durağanlıktan koparıp yön veren bir temasla bağlayarak tedricen ve pürüzsüzce ileriye doğru sevk etme hareketi |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yaban ineğinin yavrusunu arkasından burnuyla hafifçe dürterek adım adım yürütmesi veya rüzgârın bulutları yavaşça önüne katıp sevk etmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şahidinde dostunun kederini yumuşak sözlerle teskin edip zamanı savuşturmayı anlatan beyit: وصاحبٍ ذي غِمرةٍ داجَيتُه / زَجَّيتُهُ بالقول وازدجيتُهُ |
| Erken Arapça kullanım | Vergi ve haracın güçlük çıkarmadan, taksitler halinde veya kolaylıkla tahsil edilip akması için زجا الخراج يزجو زجاء denilmesi; bir kimsenin azıcık bir geçimlikle günlerini idare edip yürütmesi anlamında زجى عيشه kullanımı |

المصدر: Kitābü’l-ʿAyn, Tehzîbü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça زجو kökü, Sami dillerinde hareket ettirme, itme ve sürme dairesinde yer alan köklerle anlamsal örtüşme göstermekle beraber fonetik gelişimi itibarıyla İç Arapça karakteri baskın bir yapı sergiler. Sami dillerinde /z/ ve /g/ ünsüzlerinin yan yana gelişi ekseriyetle sivri bir uçla dürtme, saplama veya yerinden oynatma dinamiklerini taşır. İbranice ve Süryanicede mızrak ucu yahut sert itiş bildiren köklerle çekirdek düzeyinde bağ kurulabilse de nâkıs formun (/w/ sesinin) eklenmesiyle eylemin sertliği kırılarak tedricî ve refikane bir sevk haline gelmesi Arap dilinin özgün bir semantik tekâmülüdür. Bu yönüyle kök, bedevî hayatındaki hayvan güdümü ve atmosferik gözlemlerden (rüzgârın bulutları sürmesi) doğmuş, zamanla iktisadî ve ahlâkî idareye doğru genişlemiştir.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lane’s Lexicon.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | زج kökünden türeyerek sert dürtmenin nâkıslaşması | Sert ve ani fırlatma hareketi illet harfiyle yumuşatılarak sürekli ve akıcı bir sevk anlamına dönüşmüştür. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicedeki itme ve dürtme bildiren formlar | İki harfli çekirdek seviyesinde akrabalık görülür; tam üçlü kök Arapçada özelleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ölçekte kurallı ve doğrudan bir dış soydaş tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

المصدر: David Cohen, Lane’s Lexicon, Lisânü’l-Arab.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زجو | Anlamlı | Yumuşakça ve tedricen sürmek | Bir nesneyi duraksatmadan akıcı biçimde sevk etmek. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [زوج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) | Anlamlı | Eşleştirmek, birleştirmek | İki unsurun birbirine denk gelerek bir bütün oluşturması. | Kur'an'da geçer. |
| جزو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| [جوز](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B2.md) | Anlamlı | Ortasından geçmek, katetmek | Bir engeli veya mesafeyi aşarak öteye geçmek. | Kur'an'da geçer. |
| [وزج](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B2%D8%AC.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; mühmel diziliş. |
| [وجز](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B2.md) | Anlamlı | Kısaltmak, özetlemek | Sözü veya işi uzatmadan, kestirmeden yerine getirmek. | Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir. |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زجو | Merkez | Tedricî ve yumuşak sevk | Nesneyi hırpalamadan, temasla akıcı biçimde ileri doğru sürmek. | Sürekli, refikane ve dirençsiz ilerleme. |
| [سوق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82.md) | Komşu | Gütme, arkadan sürme | Bir unsuru arkasından yönlendirerek gitmesi gereken yere zorlamak veya götürmek. | زجو köküne göre daha geneldir ve içinde cebr unsuru barındırabilir. |
| [دفع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B9.md) | Komşu | İtme, uzaklaştırma | Karşıdaki bir direnci kırmak üzere uygulanan ani ve sert kuvvet. | زجو yumuşak ve akışkan iken [دفع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B9.md) kuvvetli bir itiş ve defetmedir. |
| [حمل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) | Komşu | Taşıma, yüklenme | Bir ağırlığı üzerine alarak yerini değiştirmek. | [حمل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) nesneyi doğrudan taşırken زجو nesneyi temasla yüzdürür veya sürer. |
| [كبح](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AD.md) | Zıt | Dizginleme, durdurma | İlerleyen bir hareketin önüne geçerek onu engellemek ve durdurmak. | Sevk edici akışın aksine hareketi kesintiye uğratır. |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زجو | Yumuşakça ve tedricen sürmek | Bir kuvvet uygulayarak nesnenin akıcı biçimde yol almasını sağlama. | Kesin |
| Latince | propellere, impellere | İleri doğru sürmek, yönlendirmek | Hareket ettirme yönünü verir; anne şefkati veya rüzgâr yumuşaklığı nüansını tam taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | to propel, to drive gently | İleri doğru hafifçe sürmek | Mekanik ve yumuşak sevki karşılar; yetersiz malın elden ele itilerek tedavülü mecazını tam vermez. | Güçlü |
| Almanca | vorantreiben, sanft treiben | İleriye sürmek, yavaşça sevk etmek | Önüne katıp götürme dinamiğini açıklar; Kur'an'daki ilahî lütuf boyutunu kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | pousser doucement, acheminer | Hafifçe itmek, yol aldırmak | Sürecin yavaşlığı ve akışı karşılanır; ticari bağlamdaki zorlukla yürütülen meta anlamını tam kapsamaz. | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Duden.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يُزْجِي | Denizde gemileri lütufla yürütme | İlahî kudretin deniz vasıtalarını rüzgâr ve su üzerinde sükûnetle sevk etmesi bağlamı (İsrâ [17:66](https://lisan.digital/ar/ayet/17:66.md)). |
| يُزْجِي | Gökyüzünde bulutları bir araya getirip sevk etme | Atmosferik düzen ve yağmur döngüsünde bulut kütlelerinin yavaşça sürülüp birleştirilmesi bağlamı (Nûr [24:43](https://lisan.digital/ar/ayet/24:43.md)). |
| مُزْجَاةٍ | Rağbet görmeyen, elden ele güçlükle itilen az sermaye | Değerinin düşüklüğü sebebiyle alıcının isteksizce kabul ettiği, piyasada güç bela dolaşan mal bağlamı (Yûsuf [12:88](https://lisan.digital/ar/ayet/12:88.md)). |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kevnî nizam ve inayet | Tabiat kuvvetlerinin kör bir tesadüfle değil, ilahî bir lütuf ve teshirle işletilmesi tartışması. | Determinizm yerine lütufkâr ve hikmetli sevk fikrine yoğunlaşma. |
| Fıkıh | Akitlerde semen ve mebî' | Kusurlu veya piyasa değeri düşük sermaye ile yapılan alışverişlerin sıhhati ve haracın tahsilindeki kolaylık. | Muamelelerde zorlaştırmama ve yetersiz sermayeyi tedavülden düşürmeme ilkesine yoğunlaşma. |
| Tefsir | Teyellüf ve tevhid delilleri | Rüzgârın bulutları parça parça sürüp bir araya getirmesi ve gemilerin akışındaki nizamın delil kılınması. | Maddî sebeple ilahî sevk arasındaki rabıtanın yumuşak geçişle açıklanmasına yoğunlaşma. |
| Hadis | Hayatı ve nafakayı idare etme | Az ile yetinip günleri tüketme, maişeti güçlükle de olsa idare ederek sürdürme rivayetleri. | Sabır, kifaf-ı nefs ve hayatın meşakkatine karşı tedricî tahammüle yoğunlaşma. |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnayet ve teshir nizamı | Lütufkâr sevk | İnsanın gücünü aşan unsurları onun yararına işletme | Evrenin insan lehine pürüzsüzce akıtılması | Kesin |
| İlmi | Akışkanlar mekaniği ve meteoroloji | İtki ve sevk kuvveti | Parçalı unsurları düşük dirençle birleştirip hareket ettirme | Tabiat kanunlarındaki süreklilik ve kuvvet dengesi | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal yönetim | Yumuşak yönlendirme | Kitleleri zor kullanmadan ortak hedeflere sevk etme | Çatışmasız toplumsal hareketlilik sağlama | Güçlü |
| İktisadi | Likidite ve tedavül | Düşük sermayenin dolaşımı | Yetersiz malların dahi ticari döngüde tutulması | Piyasada tıkanıklığı önleme ve mübadeleyi canlı tutma | Kesin |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Laminer akış ve itki dinamiği | Akışkan içerisindeki bir cismin türbülansa girmeden, tabakalar halinde pürüzsüzce ileriye doğru sürülmesi; düşük dirençle sürekli hareket elde edilmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Dürtme kuramı ve tedricilik | İnsan davranışlarının sert yaptırımlarla değil, ince ve sürekli yönlendirmelerle istenen hedefe doğru yumuşakça sevk edilmesi. | Güçlü |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü kaba ve mekanik bir itme kuvvetine indirgemek veya بضاعة مزجاة terkibini yalnızca mutlak değersiz çöp sayıp dolaşıma sokulan çaresiz sermaye boyutunu yok saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İlahî kudretin tabiatı tahripkâr bir cebr ile değil, refikane bir sevk ile idare etmesi; insanın noksan ve kusurlu sermayesinin dahi rahmet kapısında kabule arz edilebilmesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlahî fiilleri kör bir zorlama gibi algılamak ve amellerdeki noksanlığı mutlak helak sebebi sayarak merhametten ümit kesmek. |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Tabiat hadiselerindeki zarafeti, lütuf ve tedricilik boyutunu gösterir; ilahî iradenin evrende kaba müdahaleyle değil, hikmetli ve yumuşak bir sevk ile tecelli ettiğini açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kevnî nizamı ve tevhid delillerini sunan tabiat ayetlerinde ve beşerî çaresizliği tasvir eden kıssa sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiat olaylarının kör bir tesadüfle sürüklendiği vehmini yıkar; noksan sermayenin toptan değersiz sayılmayıp lütufla kabul görebileceğini fark ettirir. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Yaban hayvanının yavrusunu veya rüzgârın bulutları engelle karşılaşmaksızın yumuşak temaslarla adım adım ileriye doğru sürmesi.
- Soyut anlam: Bir varlığın veya yetersiz bir değerin direnci kırmadan, tedricî ve lütufkâr bir yönlendirmeyle hedefine doğru akıtılması.
- Sistematik karşılık: Sürtünmeyi ve direnci en aza indirerek durağan unsurları hedefe ulaştıran akışkan sevk ve lütuf mekanizması.
- LaTeX modeli: $$F_z = \lim_{R \to 0} \int_{t_0}^{t_1} \frac{\Delta v}{\Delta t} \, dt \cdot (1 - \epsilon)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $F_z$ kökün temsil ettiği tedricî sevk kuvvetidir. $R \to 0$ ifadesi eylemin sürtünmesiz, engelsiz ve refikane niteliğini simgeler. İntegral ifadesi zamana yayılan kesintisiz ivmelenme ve intikali ($v$ hız, $t$ zaman) gösterir. $(1 - \epsilon)$ çarpanı ise nesnenin veya sermayenin noksanlığına ($\epsilon$) rağmen hareketin ve dolaşımın kesintiye uğramadan hedefe vardığını temsil eder.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٣)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AC%D9%88/occurrences?meal=IK

### [يوسف ١٢:٨٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/ayet/12:88.md) — مُزْجَاةٍ

فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَيْهِ قَالُوا يَاأَيُّهَا الْعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهْلَنَا الضُّرُّ وَجِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُزْجَاةٍ فَأَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ وَتَصَدَّقْ عَلَيْنَا إِنَّ اللَّهَ يَجْزِي الْمُتَصَدِّقِينَ

### [الإسراء ١٧:٦٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/ayet/17:66.md) — يُزْجِي

رَبُّكُمُ الَّذِي يُزْجِي لَكُمُ الْفُلْكَ فِي الْبَحْرِ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا

### [النور ٢٤:٤٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/ayet/24:43.md) — يُزْجِي

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُزْجِي سَحَابًا ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُ ثُمَّ يَجْعَلُهُ رُكَامًا فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِهِ وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ جِبَالٍ فِيهَا مِنْ بَرَدٍ فَيُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَصْرِفُهُ عَنْ مَنْ يَشَاءُ يَكَادُ سَنَا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بِالْأَبْصَارِ

## المعاجم (٥)

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب الجيم والزاي و و ا ي ء معهما
ج ز أ، ج أ ز، أ ج ز، ج ز ي، ج و ز، ز ج و، و ج ز، ز و ج مستعملات جزأ: أجزأني الشيء، مهموز أي: كفاني وتجرأت بكذا، واجنزأت به، أي، اكتفيت به.
وهذا الشيء يُجزيءُ عن هذا يُهمزُ ويُلينًّ. وفي لغة: يجزأُ، قال:
وأنّ الغدر في الأقوام عارٌ		وأنّ المرءَ يَجْزَأُ بالكُراعِ
والجّزءُ، مهموز: الاجتزاء أي الاكتفاء والجُزُوءُ أيضاً، تقول: جَزِئَتِ الإبلُ. إذا اكتفت بالرطب عن الماء جَزَأً وجزوءاً وجزّوا غير مهموز.
قال:
ولاحتْه من بَعْدِ الجُزُوءِ ظَمأةٌ		ولم يك عن ورد المياه عَكُومُ
والجازئات: الوحش، والجميعُ: الجَوازِئُ. قال: بها من كلِّ جازِئَةٍ صُوارُ والجزءُ في تجزئة السهام: بعض الشيء.. جَزَّأته تَجَزِئةً، أي: جعلته أجزاءً. وأجْزأتُ منه جزءً، أي: أخْذْتُ منه جزْءً وعزلته.
والجُزْأةُ: نصاب السكين.
والمجزوء من الشعر، إذا ذهب فصل واحد من فصوله مثل قوله:
يظن الناس بالمَلِكَيْ		نِ أنَّهما قد التأمـا
فإن تسمع بلأمِهِما		فإنَّ الأمر قد فقما
ومثل قوله:
أصبح قلبي صَرِدا
لا يشتهي أن يردا
ذهب منه الجزء الثالث.
جأز:
الجأزُ: كهيئة الغصص، يأخذ في الصَّدر عِند الغيظ. جَيئزَ يجأزُ جأزاً فهو جَئِزٌ. قال:
يسقي العدى غيظاً طويل الجأزِ
أجز:
الإجازة: ارتفاق والعرب وكانت العرب تحتبي وتَستأجز على وسادة، ولا تتَّكيءُ على يمين وشمال.
جزي"
جَزَى يجزي جزءاً، أي: كافأ بالإحسان وبالإساءة. وفلانٌ ذو غناءٍ وجَزَاء، ممدود.
وتَجازيتُ ديني: تقاضيته.
جوز:
جَوزُ كل شيءٍ: وسطه، والجميعُ: أجواز.
والجَوزةُ السَّقية. والمُستجيزُ: المُستسقي.
والجوزُ: الذي يؤكل وواحدُ الجَوز: جوزة.
وتقول: جُزتُ: الطَّريق جَوازاً ومَجازاً وجُؤُوزاً.
والمَجاز: المصدرُ والموضعُ، والمجازةُ أيضاً.
وجاوزته جِوازاً في معنى: جُزته.
والجَوازُ: صكُّ المسافر. وجائزُ البيت: الخشبةُ التي تُوضع عليها أطرافُ الخَشَب.
والتَّجاوُزُ: ألا تأخذه بالذَّنب، أي: تتركه.
والتّجوّز: خِفّةٌ في الصّلاة والعمل وسُرعةٌ. والتَّجوٌّزُ في الدّراهم: ترويجُها.
والمُجَوَّوزةُ من النغم: التي بصدرها تجويزٌ. وهو لونٌ يُخالفُ لونها.
زجو:
التَّزجيةُ: دفعُ الشَّيء كما تزجّي البَقرةُ ولدها، أي: تسُوقُه.
والرِّيحُ تُزجي السَّحابَ، أي: تسُوقُه سوقاً رفيقاً، قال:
وصاحبٍ ذي غِمرةٍ داجَيتُه
زَجَّيتُهُ بالقول وازدجيتُهُ
والمُزجى: القليل، من قوله عزّ وجلّ: "وجِئنا ببضاعةٍ مُزجاه" وزجا الخراجُ يَزجُو زَجاءً إذا تَيسَّرت جِبايَتُه.
وجز:
أوجزتُ في الأمرِ: اختصرت. والوجزُ: الوحاءُ، تقُولُ أوجَزَ فلانٌ إيجازاً في كلِّ أمر، وقد أوجزَ الكلامَ والعطية، قال:
ما وَجز معروفِكَ بالرِّماقِ
وقال رؤبة:
لولا عطاءٌ مِن كريمٍ وَجزِ
وأمرٌ وَجِيزٌ: مُختصرٌ، وكلامٌ وَجِيزٌ.
زوج:
يقال: لفُلانٍ زوجان من الحمام، أي: ذكر وأنثى. قال سبحانه: "فاسلك فيها من كلِّ زوجين اثنين".
زوجٌ من الثِّياب، أي: لونٌ منها، قال عزّ وجلّ: "من كلِّ زَوجٍ بهيج"، أي: لون.
ويجمع الزَّوجُ: أزواجاً.

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

: ( و *!زَجاهُ ) *!يَزْجُوهُ *!زَجْواً : ( ساقَهُ ) سَوْقاً ضَعِيفاً رفِيقاً .
( و ) أَيْضاً : ( دَفَعَهُ ) برِفْقٍ ليَنْساقَ ؛ ( *!كزَجَّاهُ ) *!تَزْجِيةً .
يقالُ : كيفَ *!تُزَجِّي الأَيّامَ ، أَي كيفَ تُدافِعُها ؛ كما في الصِّحاحِ ؛ قالَ الشَّاعِرُ :
وصاحِبٍ ذِي غِمْرةٍ داجَيْتُهُ
زَجَّيْتُه بالقَوْلِ *!وازْدَجَيْتُه أَنْشَدَه الأزهرِيُّ .
( *!وأَزْجاهُ ؛ ) ومنه قوْلُه تعالى : ﴿أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ *!يُزْجِي سَحاباً﴾ وقوله تعالى : ﴿ربكم الذي يُزْجِي لَكُم الفُلْكَ في البَحْرِ﴾ وقالَ ابنُ الرِّقاعِ :
*!تُزْجِي أَغَنَّ كأَنَّ إِبْرةَ رَوْقِه
قَلَمٌ أَصابَ مِن الدَّواةِ مِدادُهاوقالَ الأَعْشى :
إلى هوذَةَ الوَهَّابِ *!أُزْجِي مَطِيَّتي
أُرَجِّي عَطاءً فاضِلاً من نَوالِكا ( و ) *!زَجا ( الأَمْرُ *!زَجْواً *!وزُجُوّاً ) ،

كعُلُوَ ، ( *!وزَجاءً ) ، كسَحابٍ : ( تَيَسَّرَ واسْتَقامَ ) .
ومنه الحدِيثُ : ( لا *!تَزْجُو صلاةٌ لا يُقْرأُ فيها بفاتِحَةِ الكِتابِ ) ، أي لا تَسْتَقِيمُ ولا تَصِحُّ .
( و ) منه أَيْضاً : *!زَجا ( الخَراجُ *!زَجاءً ) : إذا ( تَيَسَّرَ جبايَتُه ) .
وفي الصِّحاحِ : تَيَسَّرَتْ جِبايَتُه ؛ زاد في الأساسِ : وسَوْقه إلى أَهْلِه ؛ وخَراجٌ *!زاجٍ .
وفي المفْرداتِ : هو مُسْتعارٌ مِن *!أَزْجَيْتُ رَدِيءَ الدِّرْهَم *!فزَجا .
( وفلانٌ ) ضَحِكَ حتى *!زَجا : أَي ( انْقَطَعَ ضَحِكُه ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
( وبضاعَةٌ *!مَزْجاةٌ : قَليلَةٌ ) ؛ وبه فُسِّرَتِ الآيَةُ .
وفي بعضِ نسخِ الصِّحاحِ : أَي يَسِيرَةٌ .
وفي الأساسِ : أَي خَسِيسَةٌ يدفَعُها كلُّ مَنْ عُرِضَتْ عليه .
وفي المِصْباح : تدفَعُ بها الأَيَّام لقلَّتِها .
وفي كتابِ الغرر والدرر للشَّريفِ المرتضى : أَي مسوقة شيئاً بَعْدَ شيءٍ على قلَّةٍ وضَعْفٍ .
( أو ) بضاعَةٌ *!مُزْجاةٌ فيها إغْماضٌ ( لم يَتِمَّ صَلاحُها ) ؛ عن ثَعْلَب ؛ وبه فَسَّر الآيَةَ ؛ قالَ : وقَوْله تعالى : ﴿وتصدَّق عَلَيْنا﴾ ، أَي بفَضْلِ ما بَيْنَ الجيّدِ والرَّدِيء .
وقالَ بعضُ المُفَسرين : قيلَ : كانتْ حَبَّةَ الخَضْراءِ والصَّنَوْبَرِ . وقيلَ : مَتاعُ الأَعْرابِ الصّوفُ والسّمْنُ ، وقيلَ دَراهِمُ ناقِصَة .
( *!والزَّجاءُ ) ، كسَحابٍ : ( النَّفاذُ في الأَمْرِ .
( و ) يقالُ : ( هو *!أَزْجَى منه ) بهذا الأَمْرِ ، أَي ( أَشَدُّ نَفاذاً ) فيه منه ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
( *!والزَّواجِي : ة بالمَهْجَمِ ) مِن أَرْضِ اليَمَنِ .
قُلْتُ : الصَّوابُ أنَّ هذا

بالحاءِ المُهْملَةِ .
قالَ الصَّاغانيُّ في التكْمِلَةِ بَعْدَ ذِكْرِه زَجا بالجيم : رَحا بالحاءِ المُهْمِلَةِ وذَكَرَ فيها الزَّواحِي ، وقالَ : قَرْيَةٌ مِن مِخلافِ حران ، ثم مِن أَعْمالِ المَهْجَم ، فتأَمَّل ذلكَ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!أَزْجَيْتُ الدِّرْهَم *!فزَجا : رَوَّجْته فَراجَ .
ورجُلٌ *!مِزْجاءٌ : كثيرُ *!الإِزجاءِ للمَطِيِّ .
*!والمُزَجَّى مِن كِّل شيءٍ ، كمُعَظَّم : الذي ليسَ بتامِّ الشَّرف ولا غَيْره مِن الخِلالِ المَحْمودَةِ ؛ قال الشاعِرُ :
فذَاكَ الفَتى كلُّ الفَتَى كانَ بَيْنه
وبينَ *!المُزَجَّى نَفْنَفٌ مُتَباعِدٌ وقيلَ : المُزَجَّى هنا كانَ ابنَ عمَ لأُهْبانَ هذا المَرْثِي ، وقد قيلَ : إنَّه المسبوق إلى الكَرَمِ على كُرْهٍ منه .
*!وازْدَجاهُ : ساقَهُ ؛ ومنه قَوْلُ الشاعِرِ الذي سَبَقَ :
*!زَجَّيْتُه بالقَوْلِ *!وازْدَجَيْتُه ورجُلٌ *!مُزَجَ : أَي مُزَلِّج .
*!وزَجَّى حاجَتِي : سَهَّلَ تَحْصِيلَها .
وهو *!يَتَزَجَّى ببلاغٍ : يكْتَفي به ؛ وأَنْشَدَ الجوهرِيُّ :
*!تَزَجَّ من دُنْياكَ بالبَلاغِ وفي التَّهْذِيبِ : *!أَزْجَى الشيءَ *!إزْجاءً : دافَعَ بقلِيلِهِ .
ويقالُ : هذا الأَمْرُ قد *!زَجَوْنا عليه نَزْجُو .
قالَ وسَمِعْتُ فزارِيّاً يقولُ : أَنْتُم مَعْشَر الحاضِرَةِ قَبِلْتُم دُنْياكُم بقُبْلانٍ ، ونحن *!نُزَجِّيها *!زَجاةً ، أَي نَتَبَلَّغ فيها بقَلِيلِ القُوتِ ونَجْتَزِىءُ به .
*!والمُزْجَى ، كمُكْرَمٍ : الشيءُ القليلُ ؛ كما في الصِّحاحِ والتَّهْذيبِ ؛ وقولُ الشاعِرِ :

وحاجة غَيْرَ *!مُزْجاةٍ مِنَ الحاجِ قالَ الراغبُ : أَي غَيْر يَسِيرةٍ يُمْكِنُ دَفْعها وسَوْقها لقلَّةِ الاعْتِدادِ بها .

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

زَجَا
1 زَجَا ذ , (S, K,) aor. يَزْجُو, (S,) inf. n. زَجَآءٌ (S, K, and Ham p. 78) and زَجْوٌ (K and Ham) and زُجُوٌّ, (K,) It (a thing) went, or became urged on or along, quickly. (Ham ubi suprà: there indicated by the context, but not expressed.) ― -b2- It (a bad piece of money) passed, or had currency. (Er-Rághib, TA.) ― -b3- It (an affair) was, or became, easy; and right, in a right state, or right in its direction or tendency. (K, TA.) Hence the trad., لَا تَزْجُو صَلَاةٌ لَا يُقْرَأُ فِيهَا بِفَاتِحَةِ الكِتَابِ i. e. [A prayer in which the opening chapter of the Book (meaning the Kur-án) is not recited] will not be right. (TA.) ― -b4- Also, inf. n. زَجَآءٌ, said of the [tax called] خَرَاج, It was, or became, easy of collection. (S.) ― -b5- زَجَآءٌ also signifies The acting with penetrative energy, and effectiveness, in an affair. (S, K.) One says, هٰذَا الأَمْرُ قَدْ زَجَوْنَا عَلَيْهِ [app. meaning This affair, we have effected it, or accomplished it; like as one says, مَضَيْنَا عَلَى الأَمْرِ]. (T, TA.) And عَطَآءٌ قَلِيلٌ يَزْجُو خَيْرٌ مِنْ كَثِيرٍ لَا يَزْجُو [A small gift that is effective is better than much that will not be effective]. (S.) -A2- One says also, ضَحِكَ حَتَّى زَجَا i. e. [He laughed until] his laughing became stopped, or cut short. (S, K. *) -A3- See also what next follows, in two places.

زجّاهُ
2 زجّاهُ ذ , (S, Msb, TA,) inf. n. تَزْجِيَةٌ, (S, TA,) He pushed it gently, (S, Msb, TA,) in order that it might go on; as also ↓ ازجاهُ; and ↓ زَجَاهُ, aor. يَزْجُوهُ, inf. n. زَجْوٌ: and this last, he drove it, or urged it on, gently; (TA;) [and so زجّاهُ and ↓ ازجاهُ, as will be shown by what follows:] or ↓ زَجَاهُ signifies [simply] he drove it, or urged it on: and he pushed it: and so [app. in both of these senses] زجّاهُ and ↓ ازجاهُ. (K.) Hence, i. e. from زَجَّيْتُهُ meaning “ I pushed it gently, ” (Har p. 304,) one says, كَيْفَ تُزَجِّى الأَيَّامَ (S, Har) i. e. كَيْفَ تُدَافِعُهَا [How dost thou strive with the days in pushing them on, or making them to pass away?]: (S:) or كيف تَدْفَعُهَا [how dost thou push on the days? and thus may mean also كيف تدافعها]: (Har:) [or how dost thou make the days to pass away? for] زجّى الأَيَّامَ means he made the days to pass away: (MA:) [or how dost thou pass the days? for it is also said that] تَزْجِيَةٌ signifies the passing [one's] days. (KL.) [زجّى الأَيَّامَ may be well rendered He made the days to pass away by means of exertion; and so دَفَعَهَا and دَافَعَهَا. Har (ubi suprà) uses the phrase أُزَجِّى أَيَّامًا مُسْوَدَّةً as meaning I push on evil and hard days.] ↓ ازجى الشَّىْءَ, also, inf. n. اـِزْجَآءٌ, is expl. by Az as signifying دَافَعَ بِقَلِيلِهِ [app. meaning He strove to push on life, or to repel want or the like, with little of the thing]: and accord. to a saying heard by him from a man of the tribe of Fezárah, نُزَجِّىدُنْيَانَا [or the correct reading may be ↓ نُزْجِى, and accord. to either reading the phrase may be rendered We strive to push on life, or to repel want &c., with little of our worldly possessions,] means we content ourselves in respect of our worldly possessions with scanty sustenance. (TA. [See also 5.]) One says also الاـِبِلَ ↓ أَزْجَيْتُ I drove the camels. (S.) And وَلَدَهَا ↓ البَقَرَةُ تُزْجِى The [wild] cow drives her young one. (S.) الرِّيحُ السَّحَابَ ↓ تُزْجِى The wind drives along the clouds: (S:) or drives along gently the clouds; as also تُزَجِّيهِ, but in an intensive sense. (Msb.) In like manner, سَحَابًا ↓ يُزْجِى is said of God, in the Kur [xxiv. 43]: and in the same [xvii. 68], رَبُّكُمُ الَّذِى لَكُمُ الْفُلْكَ فِى البَحْرِ ↓ يُزْجِى [Your Lord is He who driveth along for you the ship in the sea]. (TA.) And a poet says,
↓ زَجَّيْتُهُ بِالقَوْلِ وَازْدَجَيْتُهُ
i. e. [I drove him with speech, and] urged him on: for اِزْدَجَاهُ signifies سَاقَهُ [like زَجَّاهُ &c.]. (TA.) ― -b2- And زجّى حَاجَتِى He made easy the attainment of my want. (TA.) -A2- زجّى الرُّمْحَ i. q. أَزَجَّهُ q. v. in art. زج. (TA in that art.)

4 أَزْجَوَ see 2, in ten places. ازجى also signifies He made money, or bad money, to pass, or be current. (Er-Rághib, TA.)

تَزَجَّيْتُ بِكَذَا
5 تَزَجَّيْتُ بِكَذَا ذ I contented myself with such a thing: a rájiz says,
تَزَجَّ مِنْ دُنْيَاكَ بِالبَلَاغِ
[Content thyself with what is sufficient of thy worldly possessions]. (S. [See also 2.])

8 اـِزْتَجَوَ see 2, near the end of the paragraph.

أَزْجَى
أَزْجَى ذ More penetrating and effective in an affair than another: (S, K:) so in the saying, فُلَانٌ أَزْجَى بِهٰذَا الأَمْرِ مِنْ فُلَانٍ [Such a one is more penetrating and effective in this affair than such a one]. (S, K. *)

مُزْجًى
مُزْجًى ذ , applied to a horse [or other beast], That is driven, or urged on, (يزجى, [i. e. يُزْجَى,]) in his pace, by little and little. (Ham p. 158.) ― -b2- A small, or scanty, thing; (S, Er-Rághib, TA;) or such as is mean, or paltry; that may be pushed and driven away because of the little account that is made of it. (Er-Rághib, TA.) بِضَاعَةٌ مُزْجَاةٌ means Small, or scanty, merchandise; little in quantity: (S, K:) and so it is said to mean in the Kur [xii. 88]: or, as in some copies of the S, little, or mean, or paltry, merchandise: (TA:) or mean, or paltry, merchandise, rejected by every one to whom it is offered: (A, TA:) or merchandise wherewith the days are pushed on (تُدْفَعُ [i. e. made to pass away by means of exertion]) because of its scantiness: (Msb, TA: [for مُزْجَاةٌ بِهَا:]) or, accord. to the shereef El-Murtadà, merchandise driven along portion after portion, scantily and feebly: (TA:) or merchandise in respect of which a lowering of the price is demanded on account of its badness (فِيهَا اـِغْمَاضٌ); (Th, TA;) not in perfect condition: (Th, K, TA:) thus, too, it is expl. as used in the Kur: and some say that what is there mentioned consisted of fruit of the terebinth-tree, or of صَنَوْبَر [app. here meaning pine-cones]: some say, of commodities of the Arabs of the desert, wool, and clarified butter: and some say, of deficient pieces of money. (TA.)

مُزَجًّى
مُزَجًّى ذ Weak: so termed because of his lagging behind, and requiring to be urged on: (Ham p. 441:) or anything not perfect in nobility, nor in any other praiseworthy quality: or, as some say, one driven to generosity against his will: (TA:) and also, (TA,) applied to a man, i. q. مُزَلَّجٌ [q. v., app. here meaning deficient in manliness, or manly virtue, or the like]. (S, TA.) [الزَّمَانُ المُزَجَّى, a phrase used by Har, is expl. (p. 429) as meaning حَقُّهُ أَنْ يُزَجِّيهِ النَّاسُ, i. e. Time that requires men to push it on, or to make it to pass away by means-of exertion.]

مِزْجَآءٌ
مِزْجَآءٌ ذ A man who urges on much the camel, or beast, that he rides. (TA.)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

زَجَا
زَجَا U ( n. ac. زَجْو 1 ),
a.  Drove along.

b.  ( n. ac. زَجْو 1 ,  زَجَآء [ 22A ] ,  زُجُوّ [ زُجُوّ 27 ]), Went well, succeeded.

c.  Was collected without difficulty ( tax ).

زَجَّوَ
زَجَّوَ II ,  أَزْجَوَ IV ,  اِزْتَجَوَ VIII ,  )د( ,
a.  see I (a) .

زَجَآء
زَجَآء [ 22A ],
a.  Success.

مُزَجًّى
مُزَجًّى
a.  Weak. _ast;  زَحَّ U ( n. ac. زَجْو 1 ), Removed, thrust away.

b.  Withdrew, retired.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

زجو
زَجَا - يَزْجُو - أَزْجَى - يُزْجِي - مُزْجَى - مُزْجَاة
زَجَا - يَزْجُو + كائن + شيئاً: ينقله بحمله على راحلة ثم دفعه وسوقه والسير به من مكانه الأصلي إلى مكان بعيد: يحمل ويشحن وينقل بضاعة أو شيء
أَزْجَى - يُزْجِي + كائن + شيئاً: على وزن " أفعل "من " زَجَا - يَزْجُوْ ": جعله " يَزْجُوْ ": جعله يُحْمَل ويُنْقَل من مكانه الأصلي إلى مكان بعيد: يشحن بضاعة على خطوط شحن: يجعلها تُشحَن على خطوط شحن
﴿يُزْجِي لَكُمْ الْفُلْكَ فِي الْبَحْرِ﴾: يجعلها تُحْمَل من أجل نفعكم على المياه وتسير منتقلة من مكان إلى مكان
مُزْجَى: اسم مفعول صفة مشبهة من " أَزْجَى - يُزْجِي ": محمولة قد جيء بها من مكان بعيد
مُزْجَاة: مؤنث " مُزْجَى "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "حمل الأحمال والانتقال بها من مكان لتوصيلها إلى مكان أو كائن آخر"، وهي:
رَسِلَ - يَرْسَلُ، بَعَرَ - يَبْعَرُ، مَارَ - يَمِيْرُ، زَجَى -  يَزْجُوْ، عَارَ - يَعِيْرُ، رَكِبَ - يَرْكَبُ

زجى - يزجي - مزجاة
 	﴿رَبُّكُمْ الَّذِي يُزْجِي لَكُمْ الْفُلْكَ فِي الْبَحْرِ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا(66)﴾ الإسراء ﴿ألم ترى أن الله يزجي سحابا ثم يؤلف بينه ثم يجعله ركاما فترى الودق يخرج من خلاله وينزل من السماء من جبال فيها من برد فيصيب به من يشاء ويصرفه عن من يشاء يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار(43)﴾ النور
 	﴿فلما دخلوا عليه قالوا ياأيها العزيز مسنا وأهلنا الضر وجئنا ببضاعة مزجاة فأوف لنا الكيل وتصدق علينا إن الله يجزي المتصدقين(88)﴾ يوسف
مختار الصحاح
● [زجا] ز ج ا: زَجَّى الشيء تَزْجيَةً دفعه برفق يقال كيف تُزجي الأيام أي كيف تُدافعها و تَزَجَّى بكذا اكتفى به و أزْجَى الإبل ساقها و المُزْجَى الشيء القليل وبضاعة مُزْجَاةٌ قليلة والريح تُزجي السحاب والبقرة تزجي ولدها أي تسوقه
الراغب
زجا
- التزجية: دفع الشيء لينساق، كتزيجة رديء البعير، وتزجيه الريح السحاب، قال: }يزجي سحابا﴿[النور/43]، وقال:﴾ربكم الذي يزجي لكم الفلك في البحر{ [الإسراء/66] ومنه: رجل مزجي، وأزجيت رديء التمر فزجا، ومنه استعير: زجا الخراج يزجو، وخراج زاج، وقول الشاعر:
- 210 - وحاجة غير مزجاة من الحاج *** (هذا عجز بيت، وشطره:
ومرسل ورسول غير متهم   وهو للراعي، من قصيدة له مطلعها:
ألا اسلمي ذات الطوق والعاج *** والدل والنظر المستأنس الساجي
وهو في ديوانه ص 28؛ وتهذيب اللغة 11/155؛ ومجاز القرآن 1/317)
أي: غير يسيرة، يمكن دفعها وسوقها لقلة الاعتداد بها.
ملخص اللسان
1.     والتَّزْجِيةُ: دَفْعُ الشيء كما تُزَجِّي البَقَرةُ ولَدَها أَي تَسُوقُه؛وزَجَّى الشيءَ وأَزجاه: ساقَه ودَفَعه.
2. والرِّيحُ تُزجِي السَّحابَ أَي  تَسُوقُه سَوْقاً رفيقاً
3.    زَجَا الشَّيءُ يَزْجُو زَجْواً وزُجُوّاً وزَحاءً: تَيَسَّر  واسْتقام. وزَجا الخرَاجُ يَزْجُو زَجاءً: هو تيَسُّر جِبايتِه.
4.    ويقال: أَزْجَيْتُ الشيءَ إِزْجاءً أَي دافَعْت بقليله
5.     زَجَّيْت الشَّيءَ  تَزْجِيةً إِذا دفَعته بِرِفْقٍ
6.     وتزَجَّيت بكذا: اكتفيت به؛  وقال:تَزَجَّ من دُنْياكَ بالبَلاغِ
7.     والزَّجاءُ: النَّفاذُ في الأَمر. يقال:  فلان أَزْجَى بهذا الأَمر من فلان أَي أَشَدُّ نَفاذاً فيه منه.
8.     والمُزْجَى: القَلِيل. وبضاعةٌ مُزْجاةٌ: قليلة. وفي التنزيل العزيز:وجِئْنا ببِضاعةٍ مُزجاةٍ؛ وقال ثعلب: بِضاعةٌ مُزجاةٌ فيها إِغْماضٌ لم  يَتِمَّ صلاحُها، وقيل: يسيرة قليلة؛
9.     والمُزَجَّى من كل شيء: الذي ليس بِتامِّ الشَّرف ولا غيره من الخِلال  المحمودة؛
10.                        لا تَزْجُو صلاةٌ لا  يُقْرأُ فيها بفاتحة الكتاب، هو من أَزْجَيتُ  الشَّيءَ فَزَحا إِذا رَوَّجْته فَراجَ وتيسَّر، المعنى لا تُجزِئ  وتصحُّ صلاةٌ إِلاَّ بالفاتحة.
11.                       وضَحِكَ حتى زَجَا أَي انقَطع ضَحِكُه.
لسان العرب
● - زجا: زَجَا الشَّيءُ يَزْجُو زَجْواً وزُجُوّاً وزَحاءً: تَيَسَّر  واسْتقام. وزَجا الخرَاجُ يَزْجُو زَجاءً: هو تيَسُّر جِبايتِه.  والتَّزْجِيةُ: دَفْعُ الشيء كما تُزَجِّي البَقَرةُ ولَدَها أَي تَسُوقُه؛  وأَنشد:وصاحِبٍ ذِي غِمْرةٍ داجَيْتُهُ،  زَجَّيْتُه بالقَوْلِ وازْدَجَيْتُه  ويقال: أَزْجَيْتُ الشيءَ إِزْجاءً أَي دافَعْت بقليله. ويقال:  أَزْجَيْتُ أَيامي وزَجَّيْتُها أَي دافَعْتها بقُوتٍ قليل. قال الأَزهري: وسمعت  أَعرابيّاً من بني فزارة يقول أَنتم معاشِرَ  الحاضِرَة قَبِلْتُم دُنْياكُم بِقُبْلانٍ  (* قوله «قبلتم دنياكم  بقبلان» هكذا في الأصل، وضبط في التهذيب بهذا الضبط). ونحن نُزَجِّيها زَجاةً  أَي نَتَبَلَّغ بقليل القُوت فنَجْتَزِئُ به. ويقال: زَجَّيْت الشَّيءَ  تَزْجِيةً إِذا دفَعته بِرِفْقٍ يقال: كيف تُزَجِّي الأَيَّامَ أَي كيف  تُدافِعُها؟ ورجل مُزَجٍّ أَي مُزَلِّج. وتزَجَّيت بكذا: اكتفيت به؛  وقال:تَزَجَّ من دُنْياكَ بالبَلاغِ  وزَجَّى الشيءَ وأَزجاه: ساقَه ودَفَعه. والرِّيحُ تُزجِي السَّحابَ أَي  تَسُوقُه سَوْقاً رفيقاً. وفي التنزيل العزيز: أَلم ترَ أَنَّ الله  يُزْجي سَحاباً؛ وقال الأَعشى:  إِلى ذَوْدَة الوَهَّابِ أُزْجِي مَطِيَّتي،  أُرَجِّي عَطاءً فاضِلاً من نَوالِكا  (* قوله «إلى ذودة إلخ» هكذا في الأصل، والذي في المحكم إلى هوذة).  وقيل: زَجَّاهُ وأَزْجاهُ ساقَه سَوْقاً لَيِّناً؛ وبه فسَّر بعضُهم  قولَالنَّابغة:  تُزْجِي الشَّمالُ عليه جامِدَ البَرَد  وأَزْجَيْتُ الإِبلَ: سُقْتها؛ قال ابن الرِّقاعِ:  تُزْجِي أَغَنَّ، كأَنَّ إِبْرةَ رَوْقِه  قَلَمٌ أَصابَ مِن الدَّواةِ مِدادَها  ورجُل مِزْجاءٌ للمَطِيّ: كثير الإِزجاءِ لها يُزْجيها ويرسلها؛ قال:  وإِنِّي لَمِزْجاءُ المَطِيِّ على الوَجَى،  وإِنِّي لَتَرَّاكُ الفِراشِ المُمَهَّدِ  وفي الحديث: كان يَتخلَّف في السير فيُزْجِي الضَّعيف أَي يَسُوقُه  لِيُلْحِقه بالرِّفاق. وفي حديث علي، رضي الله عنه: ما زالَتْ تُزْجِيني حتى  دخلتُ عليه أَي تَسُوقُني وتَدْفَعُني. وفي حديث جابر: أَعْيا ناضِحِي  فجَعَلْت أُزْجيه أَي أُسُوقُه. والزَّجاءُ: النَّفاذُ في الأَمر. يقال:  فلان أَزْجَى بهذا الأَمر من فلان أَي أَشَدُّ نَفاذاً فيه منه.  والمُزْجَى: القَلِيل. وبضاعةٌ مُزْجاةٌ: قليلة. وفي التنزيل العزيز:  وجِئْنا ببِضاعةٍ مُزجاةٍ؛ وقال ثعلب: بِضاعةٌ مُزجاةٌ فيها إِغْماضٌ لم  يَتِمَّ صلاحُها، وقيل: يسيرة قليلة؛ وأَنشد:  وحاجة غيرْ مُزْجاةٍ مِنَ الحاجِ  وروي عن أَبي صالح في قوله مُزْجاةٍ قال: كانت حَبَّةَ الخضراءِ  والصَّنوْبَرِ، وقال إِبراهيم النخعي: ما أُراها إِلاَّ القليلة، وقيل: كانت  مَتاعَ الأَعراب الصُّوفَ والسَّمْنَ، وقال سعيد بن جبير: هي دراهم سَوْء؛  وقال عكرمة: هي الناقِصةُ، وقال عطاء: قليل يَزْجُو خير من كثير لا  يَزْجُو. وقوله: فتصدَّقْ علينا؛ أَي بفَضْلِ ما بين الجَيِّد والرَّدِيء.  ويقال: هذا أَمر قد زَجَوْنا عليه نَزْجُو. وفي الحديث: لا تَزْجُو صلاةٌ لا  يُقْرأُ فيها بفاتحة الكتاب، هو من أَزْجَيتُ  الشَّيءَ فَزَحا إِذا رَوَّجْته فَراجَ وتيسَّر، المعنى لا تُجزِئ  وتصحُّ صلاةٌ إِلاَّ بالفاتحة. وضَحِكَ حتى زَجَا أَي انقَطع ضَحِكُه.  والمُزَجَّى من كل شيء: الذي ليس بِتامِّ الشَّرف ولا غيره من الخِلال  المحمودة؛ قال:  فذاكَ الفَتى، كلُّ الفَتى، كانَ بَيْنه  وبينَ المُزَجَّى نَفْنَفٌ مُتَباعِدُ  قال ابن سيده: الحكاية عن ابن الأَعرابي والإِنشاد لغيره، وقيل: إِنَّ  المُزَجَّى هنا كان ابن عم لأُهْبانَ هذا المرثي، وقد قيل: إِنه  المَسْبُوق إِلى الكَرَم على كُرْهٍ.
مقاييس اللغة:
(زجي) الزاء والجيم والحرف المعتلّ يدلُّ على الرّمي بالشيء وتسييره من غير حبس(6). يقال أزجتِ البقرةُ ولدَها، إذا ساقته. والرِّيح تُزْجِي السَّحابَ: تسوقهُ سَوْقاً رفِيقاً. فأمّا المُزْجَى فالشيء القليل، وهو من قياس الباب، أي يُدفع به الوقت. وهذه بضاعة مُزْجَاة، أي يسيرة الاندفاع.‏
ومن الباب زجا الخراجُ يزجُو، أي تيسَّرت جِبايته.‏
القاموس المحيط:
و زَجاهُ ساقَهُ، ودَفَعَهُ، كَزَجَّاهُ وأزْجاهُ، و الأَمْرُ زَجْواً وزُجُوًّا وزَجاءً تَيَسَّر، واسْتَقامَ، و الخَراجُ زَجاءً تَيَسَّرَ جِبايَتَه، و فُلانٌ انْقَطَعَ ضَحِكُهُ. وبِضاعَةٌ مُزْجاةٌ قَليلَةٌ، أو لم يَتِمَّ صَلاحُها. والزَّجاءُ النَّفاذُ في الأَمْرِ. وهو أزْجَى منه أشَدُّ نَفَاذاً. والزَّواجِي ة بالمَهْجَمِ.
تاج العروس:
( زجاه ) يزجوه زجوا ( ساقه ) سوقا ضعيفا رفيقا ( و ) ايضا ( دفعه ) برفق لينساق ( كزجاه ) تزجية يقال كيف تزجى الايام أي كيف تدافعها كما في الصحاح قال الشاعر وصاحب ذى غمرة داجيته * زجيته بالقول وازدجيته انشده الازهرى ( وازجاه ) ومنه قوله تعالى الم تر ان الله يزجى سحابا وقوله تعالى ربكم الذى يزجى لكم الفلك في البحر وقال ابن الرقاع تزجى اغن كان ابرة روقه * قلم اصاب من الدواة مدادها وقال الاعشى الى هوذة الوهاب ازجى مطيتي * ارجى عطاء فاضلا من نوالكا ( و ) زجا ( الامر زجوا وزجوا ) كعلو ( وزجاء ) كسحاب ( تيسر واستقام ) ومنه الحديث لا تزجو صلاة لا يقرا فيها بفاتحة الكتاب أي لا تستقيم ولا تصح ( و ) منه ايضا زجا ( الخراج زجاء ) إذا ( تيسر جبايته ) وفى الصحاح تيسرت جبايته زاد في الاساس وسوقه الى اهله وخراج زاج وفى المفردات هو مستعار من ازجيت ردئ الدرهم فزجا ( وفلان ) ضحك حتى زجا أي ( انقطع ضحكه ) نقله الجوهرى ( وبضاعة مزجاة قليلة ) وبه فسرت الاية وفى بعض نسخ الصحاح أي يسيرة وفى الاساس أي خسيسة يدفعها كل من عرضت عليه وفى المصباح تدفع بها الايام لقلتها وفى كتاب الغرر والدرر للشريف المرتضى أي مسوقة شيا بعد شئ على قلة وضعف ( أو ) بضاعة مزجاة فيها اغماض ( لم يتم صلاحها ) عن ثعلب وبه فسر الاية قال وقوله تعالى وتصدق علينا أي بفضل ما بين الجيد والردئ وقال بعض المفسرين قيل كانت حبة الخضراء والصنوبر وقيل متاع الاعراب الصوف والسمن وقيل دراهم
ناقصة ( والزجاء ) كسحاب ( النفاذ في الامر و ) يقال ( هو ازجى منه ) بهذا الامر أي ( اشد نفاذا ) فيه منه نقله الجوهرى ( والزواجى ة بالمهجم ) من ارض اليمن * قلت الصواب ان هذا بالحاء المهملة قال الصاغانى في التكملة بعد ذكره زجا بالجيم زحا بالحاء المهملة وذكر فيها الزواحى وقال قرية من مخلاف حران ثم من اعمال المهجم فتأمل ذلك * ومما يستدرك عليه ازجيت الدرهم فزجا روجته فراج ورجل مزجاء كثير الازجاء للمطى والمزجى من كل شئ كمعظم الذى ليس بتام الشرف ولا غيره من الخلال المحمودة قال الشاعر فذاك الفتى كل الفتى كان بينه * وبين المزجى نفنف متباعد وقيل المزجى هنا كان ابن عم لاهبان هذا المرثى وقد قيل انه المسوق الى الكرم على كره منه وازدجاه ساقه ومنه قول الشاعر الذى سبق * زجيته بالقول وازدجيته * ورجل مزج أي مزلج وزجى حاجتى سهل تحصيلها وهو يتزجى ببلاغ يكتفى به وانشد الجوهرى * تزج من دنياك بالبلاغ * وفى التهذيب ازجى الشئ ازجاء دافع بقليله ويقال هذا الامر قد زجونا عليه نزجو قال وسمعت فزاريا يقول انتم معشر الحارة قبلتم دنياكم بقبلان ونحن نزجيها زجاة أي نتبلغ فيها بقليل القوت ونجتزئ به والمزجى كمكرم الشئ القليل كما في الصحاح والتهذيب وقول الشاعر * وحاجة غير مزجاة من الحاج * قال الراغب أي غير يسيرة يمكن دفعها وسوقها لقلة الاعتداد بها
