# جذر زخرف (ز-خ-ر)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

Süs, desen demektir

- الحروف: ز - خ - ر
- في القرآن: الورود: ٤ · الآيات: ٤ · الصيغ: ٤
- المعاجم: ٩

## الصيغ (٤)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [زُخْرُفٍ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/siga/%D8%B2%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%B1%D9%8F%D9%81%D9%8D.md) | فُعْرُلٍ | Yaldız | ١ | ١ | [١٧:٩٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/ayet/17:93.md) |
| [زُخْرُفَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/siga/%D8%B2%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%B1%D9%8F%D9%81%D9%8E.md) | فُعْرُلَ | Yaldız | ١ | ١ | [٦:١١٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/ayet/6:112.md) |
| [زُخْرُفَهَا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/siga/%D8%B2%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%B1%D9%8F%D9%81%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فُعْرُلَهَا | Onun yaldızı | ١ | ١ | [١٠:٢٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/ayet/10:24.md) |
| [وَزُخْرُفًا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%B1%D9%8F%D9%81%D9%8B%D8%A7.md) | وَفُعْرُلًا | Ve yaldız | ١ | ١ | [٤٣:٣٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/ayet/43:35.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٥٥ (الإجمالي: ٧٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [رقي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Rukye tümsek, gırtlak kemiği, ümük demektir
2. [دنو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٠ · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
3. [مسي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B3%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Dün
4. [حصد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Hasad: Biçilen ekin demektir
5. [خلط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Bulanık su demektir
6. [حيي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٩ · Uyanık yılan demektir
7. [ربب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٨ · Ribve, tümsek demektir
8. [نزل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٧ · “Nezle” konaklama yeri demektir
9. [فكر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır
10. [غرر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
11. [سمو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٧ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
12. [نبت](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Bitki
13. [جعل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٧ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
14. [أنس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٧ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
15. [فصل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
16. [زين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
17. [وذر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
18. [بيت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Beyt ev demektir
19. [فري](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Ferv “Ferre”ye bak
20. [ظنن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
21. [موه](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Su
22. [متع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
23. [وحي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · İşaretleşmek için yakılan ateştir
24. [غني](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
25. [شطن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
26. [قرأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
27. [ليل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
28. [بعض](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
29. [سبح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
30. [عدو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
31. [أكل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Ekel pas demektir
32. [فعل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
33. [نهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
34. [بشر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
35. [أهل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Hilal yeni ay demektir
36. [قدر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Kıdr kazandır
37. [نعم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
38. [مثل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
39. [نبأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
40. [عند](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
41. [جنن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Bahçe demektir
42. [أمر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Murar acı bir ağacın adıdır
43. [وقي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
44. [أخر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Uhur ense demektir
45. [أخذ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
46. [كتب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
47. [قول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
48. [رسل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Saçak demektir
49. [أرض](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
50. [شيأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Şey
51. [أتي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
52. [أيي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Evye kuş yuvası demektir
53. [قوم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Hayvanların ön ayaklarına denir
54. [أمن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
55. [كون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Kevn, tepe demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زخرف |
| Yapı | Dörtlü (rubâî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [زين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md), [حلي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%84%D9%8A.md), [غرر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [جرد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Altın, yaldız, yüzeyi parlak ve göz alıcı nakışlarla kaplama |
| Çekirdek Özet 2 | Dış görünüşü aldatıcı biçimde parlatılmış, cazibeli kılınmış geçici süs ve yanıltıcı söz |
| Çekirdek Özet 3 | Dış parlaklığın iç hakikati perdelemesi ve algısal değer yanılsaması oluşturması |
| Kritik Hata Riski | Zühruf kavramını salt meşru estetik veya doğal güzellik sayıp, ayetlerdeki hakikati örten ve yanıltan yapay yaldızlama boyutunu gözden kaçırmak |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زخ | İtme, fışkırtma, öne fırlatma ve parlama hareketi; nitekim aynı çekirdeği paylaşan [زخر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1.md) kökünde denizin kabarması ve taşması, [زخم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D9%85.md) kökünde ise ileriye doğru güçlü baskı yapma anlamı mevcuttur | ر | Çekirdeğe kabarma, taşma, yüzeye vurma ve yoğunlaşma anlamı ekleyerek süsün veya altının göz alıcı biçimde öne çıkmasını sağlamıştır |
| [زخر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1.md) | Kabarma, dolup taşma, zenginlik ve dışa vuran ışıltı | ف | Kenar, yüzey ve dış çeper anlamını katarak kabaran süs ve parlaklığın nesnenin veya sözün yalnızca dış yüzeyine yaldız olarak sıvanmasını, yüzeyselleşmesini sağlamıştır |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Yüzeyi çizme, ayırma ve belirgin hatlarla tezyin etme hareketini başlatır |
| خ | Çit, duvar türevi (ikiz harf ح temelinde türetme imge) | Yüzeyi pürüzlü çizgilerle katmanlara ayırma, aralama ve içtekini gizleme işlevini taşır |
| ر | İnsan başı | Üstte olma, öncelik, baş köşeye kurulma ve ilk bakışta göze çarpma konumunu belirler |
| ف | Ağız | Söz söyleme, dış kenar, çeper ve yüzey açıklığını simgeler |
| زخرف | Keskin ve ince çizgilerle yüzeyin işlenmesi, en üst katmana nakış vurulması ve dış kenara ya da ağıza yaldızlı bir çekicilik kazandırılarak cazip hale getirilmesi hareketi |  |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Altın madeni; sonradan yaldız, boya ve nakışla bezenmiş her türlü yapay tezyinat, süslü gemiler ve su üzerinde yürüyen sinek benzeri parlak böcekler |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in Mekke fethinde Kabe'ye girdiğinde oradaki altın yaldızlı nakış ve tasvirlerin kazınmasını emretmesi ve mescitlerin altın yaldızla süslenmesini nehyetmesi rivayetleri |

المصدر: Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça kök sistemi içinde زخرف yapısı dörtlü (rubâî) bir gövdedir ve öncelikle altın madenini, ardından yaldızlı bezemeyi ifade eder. Sami dillerinde dörtlü kökler genellikle iki veya üç harfli temel çekirdeklerin fonetik olarak genişlemesiyle ya da somut bir nesne veya maden isminin fiilleşmesiyle ortaya çıkar. Kökün ilk bölümü olan [زخر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1.md) Arapçada kabarma, denizin dalgalanıp taşması ve zenginlik anlamlarını taşırken, sonuna eklenen harf ile anlam dış yüzey kaplamasına özelleşmiştir. İbranice ve Süryanicede doğrudan dört harfli birebir denkliği bulunmamakla birlikte, maden kaplama ve tezyinat semantik alanı iç Arapça genişleme karakterini korumaktadır.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [زخر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1.md) kökünden genişleme | Kabarma, taşma ve zenginlik bildiren üçlü yapıya dış yüzey ve kenar ifade eden harfin eklenmesiyle tezyinata özelleşmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Doğrudan Sami ortak dörtlüsü tespit edilmedi | Arapçanın iç türetim imkânlarıyla oluşmuş kültürel ve madensel bir tezyin terimidir | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik veya diğer ailelerde güvenilir bir soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

المصدر: Lisān al-ʿArab, David Cohen.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زخرف | Anlamlı | Altın, yaldız ve yapay süs | Bir nesnenin veya sözün yüzeyini parlak boya ve nakışla aldatıcı biçimde bezemek | Hedef kök; Kur'an'da 4 defa geçer |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زخرف | Merkez | Tezyinat ve yaldız | Dış yüzeyi altın veya parlak nakışla kaplayarak cazip kılma; çoğunlukla aldatıcı bir yüzeysellik barındırır | Maddi veya sözlü yaldız |
| [زين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) | Komşu | Güzelleştirme | Genel süs ve çekiciliği kapsar, fıtrî veya meşru olabilir; hedef kök ise daha ziyade yapay ve yanıltıcı yaldızlamadır | Genel bezenme |
| [حلي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%84%D9%8A.md) | Komşu | Takı ve ziynet | Bedene takılan kalıcı ve değerli ziyneti belirtir; hedef kök ise yüzeye çekilen ince boya ve kaplamadır | Taşınabilir süs eşyası |
| [غرر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) | Komşu | Aldatma ve yanıltma | Doğrudan gafletten yararlanıp aldatmayı hedefler; hedef kök aldatmayı dış görünüşün ışıltısıyla üretir | Gaflete düşürme ve aldanış |
| [جرد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%AF.md) | Zıt | Soyma ve yalınlaştırma | Her türlü örtü, kabuk ve süsü sıyırarak çıplak hakikati açığa çıkarır | Yalınlık ve soyutlama |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زخرف | Altın, yaldız, aldatıcı süs | Yüzeyi altın veya nakışla bezeyip parlatan süs ve tezyinat | Kesin |
| Latince | auratura, fucus, ornamentum | Yaldızlama, sahte boya, tezyinat | Maddi altın kaplamayı ve dış görünüşle yanıltmayı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | gilding, tinsel, specious ornament | Yaldız, sahte parıltı, aldatıcı süs | Yüzey parlatılmasını iyi verir ancak sözdeki büyüleyici tesiri tam karşılamaz | Güçlü |
| Almanca | Vergoldung, Flitter, Prunk | Yaldızlama, sahte parıltı, gösteriş | Dış yüzeyin şatafatını ve aldatıcı parlaklığını ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | dorure, clinquant, fard | Yaldız, pul parıltısı, sahte süs | Maddi yaldızı ve yapay güzelleştirmeyi karşılar | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| زُخْرُف | Altın madeni ve dünyevi zenginlik | İnkarcıların peygamberden beklediği mucizevi zenginlik veya fani dünya lüksü; İsrâ [17:93](https://lisan.digital/ar/ayet/17:93.md), Zuhruf [43:35](https://lisan.digital/ar/ayet/43:35.md) |
| زُخْرُفَهَا | Yeryüzünün mevsimlik ve geçici bitki örtüsü tezyinatı | Dünya hayatının hızla yeşerip ardından ansızın kurumasını anlatan temsil; Yûnus [10:24](https://lisan.digital/ar/ayet/10:24.md) |
| زُخْرُفَ الْقَوْلِ | Yaldızlı, süslü ve yanıltıcı retorik | Şeytanların bâtılı hak göstermek amacıyla birbirine fısıldadığı aldatıcı propaganda; En'âm [6:112](https://lisan.digital/ar/ayet/6:112.md) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Bâtıl fırkaların ikna yöntemleri | Delilsiz ve temelsiz inançların süslü sözlerle (zuhrufu'l-kavl) halka benimsetilmesi | Retorik ve safsata eleştirisi |
| Fıkıh | Mescitlerin ve eşyaların tezyini | Mescitlerin altın, gümüş ve aşırı nakışlarla bezenmesinin mekruh veya haram kılınması | Huşuyu bozan israf ve gösteriş yasağı |
| Tefsir | Dünya ve hakikat metaforları | Tabiatın çiçeklenmesi ile sözün süslenmesi arasındaki aldatıcı benzerliğin tahlili | Geçicilik ve yanıltıcılık ekseni |
| Hadis | Ahir zaman alametleri ve mabet adabı | Kabe'nin süslerden arındırılması ve mescitlerin gösteriş yarışına sahne olmasının kınanması | Şekilciliğin takvaya galebe çalması |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hakikatin örtülmesi | Şekilci dindarlık ve yapay tezyinat | Özü perdeleme | Dinin ahlak ve takva boyutu yerine yapıların ve merasimlerin süslenmesi tehlikesi | Güçlü |
| İlmi | Felsefi ve mantıki tutarlılık | Demagoji ve süslü safsata | Bâtılı cazip kılma | Delili zayıf iddiaların edebî sanatlar ve tumturaklı lafızlarla örtülmesi | Kesin |
| Siyasi | İktidar meşruiyeti | İdeolojik propaganda ve gösteriş | Kitleleri büyüleme | İcraat ve adaletteki eksikliklerin anıtsal şatafat ve yaldızlı nutuklarla gizlenmesi | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim kültürü ve emtia değeri | Ambalaj illüzyonu ve lüks fetişizmi | Talep manipülasyonu | Asıl değeri düşük malların göz alıcı ambalaj ve reklam yaldızıyla pazarlanması | Kesin |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüzey kaplama ve korozyon önleyici elektrokaplama | Temel malzemenin üzerinin mikron düzeyinde ince bir altın veya metal tabakasıyla kaplanarak dışarıya parlaklık verilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Gösteri toplumu ve retorik simülasyon | Hakikatin kendisinin değil, kurgulanmış imajının üretilerek algının yönlendirilmesi | Kesin |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Zuhruf kavramını yalnızca geleneksel bir mimari tezyinat veya sıradan bir altın süsleme olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Maddi zenginlikten yeryüzünün geçici biyolojik örtüsüne, oradan zihinleri uyuşturan süslü retorik argümanlara kadar uzanan çok katmanlı bir algı illüzyonu |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki uyarıyı basit bir tezyinat eleştirisi sanıp ideolojik, medyatik ve felsefi söylemlerin yaldızlı aldatıcılığına karşı zihinsel savunmayı kaybetmek |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem maddi dünyaya hem de söz dünyasına bakışındaki illüzyon-hakikat ayrımını tek bir kavramsal omurgada topladığı için belirleyicidir |
| Hangi ayet groupslarında belirleyicidir? | Dünya hayatının faniliğini tasvir eden temsil ayetlerinde, inkarcıların maddi zenginlik taleplerinde ve bâtıl fikirlerin propaganda yollarını deşifre eden mücadele ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin değerinin dış parlaklık, güç gösterisi veya etkileyici retorikle ölçülebileceği yanılgısını ortadan kaldırır |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Bir nesnenin yüzeyine sürülen altın tozu, yaldız, boya ve göz alıcı nakış.
- Soyut anlam: İçeriği zayıf, geçici veya bâtıl olan bir durumu ya da sözü cazip hale getirerek insan idrakini yanıltan dış parıltı.
- Sistematik karşılık: Değer ile görünüş arasındaki asimetriden beslenen algı manipülasyonu ve yüzeysel ambalaj düzeni.
- LaTeX modeli: $$A(x) = x_0 + \delta \cdot y, \quad \Phi(A(x)) \gg \Phi(x_0), \quad \lim_{t \to T} \delta = 0 \implies A(x) \to x_0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $x_0$ nesnenin veya sözün yalın iç hakikatini, $y$ dış tezyinatı veya retorik boyayı, $\delta$ yaldızlama katsayısını simgeler. $\Phi$ fonksiyonu algılanan cazibe değerini temsil eder ve yaldız eklendiğinde algının nesnenin özünden çok daha büyük olduğunu gösterir. Sürecin sonuna gelindiğinde ($t \to T$) yaldız katsayısının sıfırlanmasıyla ($ \delta = 0 $) süslenmiş durumun kaçınılmaz olarak yalın hakikatine ($x_0$) döneceği ifade edilmektedir.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٤)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/occurrences?meal=IK

### [الأنعام ٦:١١٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/ayet/6:112.md) — زُخْرُفَ

وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ

### [يونس ١٠:٢٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/ayet/10:24.md) — زُخْرُفَهَا

إِنَّمَا مَثَلُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالْأَنْعَامُ حَتَّى إِذَا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّنَتْ وَظَنَّ أَهْلُهَا أَنَّهُمْ قَادِرُونَ عَلَيْهَا أَتَاهَا أَمْرُنَا لَيْلًا أَوْ نَهَارًا فَجَعَلْنَاهَا حَصِيدًا كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

### [الإسراء ١٧:٩٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/ayet/17:93.md) — زُخْرُفٍ

أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقَى فِي السَّمَاءِ وَلَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنَا كِتَابًا نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحَانَ رَبِّي هَلْ كُنْتُ إِلَّا بَشَرًا رَسُولًا

### [الزخرف ٤٣:٣٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/ayet/43:35.md) — وَزُخْرُفًا

وَزُخْرُفًا وَإِنْ كُلُّ ذَلِكَ لَمَّا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةُ عِنْدَ رَبِّكَ لِلْمُتَّقِينَ

## المعاجم (٩)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

Süs, desen demektir.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

الخاء والراء
خرمل: عجوز خِرْمِلٌ متهدمة.
والخِرْمِلُ: الحمقاء.
خرنب: الخَرنُوبُ والخَرُّوبُ بشجر ينبت بالشام، له حب كحب الينبوت، يسميه أهل العراق القثاء الشامي، وهو يابس أسود.
نخرب: النُّخْروبُ واحد النَّخاريب، وهي خروق تكون في موضع نحو نَخاريب الزنابير.
والقادح يُنَخْرِبُ الشجرة، وشجرة مُنَخْرَبْةٌ إذا خلقت وصار فيها النَّخاريب.
والنَّخْروبُ: الثقبة التي فيها الزنابير. يقال: إنه لأضيق من النَّخْروب، وكذلك من كل شيء.
فنخر: الفِنْخيرةُ: شبه صخرة تتقلع من أعلى الجبل، وفيها رخاوة وهي اصغر من الفنديرة وارخى.
ويقال للمرأة إذا تدحرجت في مشيتها، إنها لفُناخِرة، ويقال:
رتاكة في مشيها فُناخِـرَهْ		كأنها عفوة شيخ نـاخِـرهْ
تكدح للدنيا وتنسى الآخرة
والفَناخيرُ: حجارة متقلعة عظام.
فرفخ: الفَرْفَخُ والفَرْفَخَةُ يقال لهاك بقلة الحمقاء.
بربخ: البَرْبَخَةُ: الإردبة.
برزخ: البَرْزَخُ: ما بين كل شيئين. والميت في البَرْزَخِ، لأنه بين الدنيا والآخرة.
وبَرازِخُ الإيمان: ما بين الشك واليقين.
والبَرْزَخُ: أمد ما بين الدنيا والآخرة بعد فناء الخلق. وما بين الظل والشمس بَرْزَخٌ. ويقال: البَرْزَخ فسحة ما بين الجنة والنار.
خنزر: خَنْزَرَ فلان خَنْزَرةً كما تخنزر الخَنازير.
خنصر: الخِنْصِرُ: الإصبع الصغرى القصوى من الكف.
صخبر: الصَّخْبَرُ: نبات.
زخرف: الزُّخْرُفُ: الزينة، وبيت مُزَخْرَفٌ.
وتَزَخْرَفَ الرجل: تزين.
والزَّخْرُفُ: الذهب.
والزَّخارِفُ: ما يُزَخْرَفُ من السفن.
والزَّخارِفُ: دويبات تطير على الماء ذوات أربع مثل الذباب.
زمخر: زَمْخَرَ الصوت وازْمَخَرَّ أي: اشتد. والنمر إذا غضب فصاح، يقال لصوته: تَزَمْخَرَ تَزَمْخُراً.
والزَّمْخَرُ: اسم المزمار الكبير الأسود.
والزَّمْخَرَةُ والازمِخرْارُ: الصوت الشديد

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

الزُخْرُفُ: الذهبُ ثمَّ يُشَبَّهُ به كل مموَّهٍ مزوَّرٍ. والمُزَخْرَفُ: المزيَّنُ. وزَخارِفُ الماءِ: طرائقُه.

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- الزخرف: الزينة المزوقة، ومنه قيل للذهب: زخرف، وقال: ﴿أخذت الأرض زخرفها﴾ [يونس/24]، وقال: ﴿بيت من زخرف﴾ [الإسراء/93]، أي: ذهب مزوق، وقال: ﴿وزخرفا﴾ [الزخرف/35]، وقال: ﴿زخرف القول غرورا﴾ [الأنعام/112]، أي: المزوقات من الكلام.

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

الزُّخْرُفُ: الزِّينةُ. ابن سيده: الزُّخْرفُ الذهب هذا الأَصل، ثم سُمِّي كل زِينةٍ زُخْرُفاً ثم شبه كلُّ مُمَوَّه مُزَوَّرٍ به. وبيت مُزَخْرفٌ، وزَخْرَفَ البيت زَخْرَفَةً: زَيَّنَه وأَكْمَلَه. وكلُّ ما زُوِّقَ وزُيِّنَ، فقد زُخْرِفَ. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، لم يدخل الكعبة حتى أَمَرَ بالزُّخْرُفِ فنُحِّيَ؛ قال: الزخرف ههنا نُقُوشٌ وتَصاويرُ تُزَيَّنُ بها الكعبةُ وكانت بالذهب فأَمر بها حتى حُتّت؛ ومنه قوله تعالى: ولبيوتهم أَبْواباً وسُرراً عليها يتكئُون وزُخْرُفاً؛ قال الفراء: الزخرف الذهب، وجاء في التفسير: إنَّا نجعلها لهم من فِضَّة ومن زُخْرف، فإذا أَلقيت من الزخرف
(* قوله «القيت من الزخرف» كذا
بالأصل يريد إذا لم تقدر دخول من على زخرف أوقعت إلخ.) أَوقعت الفعل عليه أَي وزخرفاً نجعل لهم ذلك، قيل: ومعناه ونجعل لهم مع ذلك ذهباً وغِنًى، قال: وهو أَشبه الوجهين بالصواب. وفي الحديث: نَهَى أَن تُزخْرَفَ المساجدُ أَي تُنْقَشَ وتُمَوَّه بالذهب، ووجه النهي يحتمل أَن يكون لئلا تَشْغَل المصلي.
وفي الحديث الآخر: لَتُزَخْرِفُنّها كما زَخْرَفَتِ اليهود والنصارى، يعني المساجد. وفي حديث صفة الجنة: لَتَزَخْرَفَتْ له ما بين خَوافِقِ السمواتِ والأَرض. وقال ابن الأَعرابي في قوله تعالى: زُخْرُفَ القولِ غُرُوراً، أَي حُسْن القول بتَرْقِيشِ الكذِب، والزُخْرُفُ الذهبُ في غيره. وقوله عز وجل: حتى إذا أَخَذَتِ الأَرضُ زُخْرُفَها أَي زينتها من الأَنْوارِ والزّهْر من بين أَحْمر وأَصفر وأَبيض. وقال ابن أَسلم: الزُّخْرُفُ مَتاعُ البيت. والزخرف في اللغة: الزينة وكمالُ حُسْنِ الشيء. والمُزَخْرَفُ: المُزَيَّنُ، وفي وصِيته لِعيّاش بن أَبي ربيعة لمّا بعثه إلى اليمن: فلن تأْتِيك حُجّةٌ إلا دَحَضَتْ ولا كِتاب زُخْرُفٍ إلا ذهَبَ نُورُه أَي كتابُ تمويه وترقيشٍ يزعمون أَنه من كتب اللّه وقد حُرِّفَ أَو غُيِّرَ ما فيه وزُيِّنَ ذلك التغيير ومُوِّهَ. والتَّزَخْرُفُ: التَّزَيُّنُ. والزَّخارِفُ: ما زُيِّنَ من السُّفُن. وفي التهذيب: والزَّخارِفُ السفن. والزُّخْرُفُ: زينةُ النباتِ؛ ومنه قوله عز وجل: حتى إذا أَخذتِ الأَرضُ زُخْرُفَها؛ قيل: زِينتها بالنبات، وقيل: تمامَها وكمالَها. وزَخْرَفَ الكلامَ: نَظَّمَه. وتَزَخْرَفَ الرجلُ إذا تَزَيَّن.
والزَّخارِفُ: ذُبابٌ صِغار ذاتُ قوائمَ أَربع تطير على الماء؛ قال أَوس بن حجر:
تَذَكَّرَ عَيْناً من غُمازَ، وماؤُها
له حَدَبٌ تَسْتَنُّ فيه الزخارِفُ
وفي التهذيب: دُوَيْبّاتٌ تطير على الماء مثل الذُّباب.
والزُّخْرُفُ: طائر، وبه فسّر كُراع بيت أَوْسٍ. وزَخارِفُ الماء: طرائقُه.

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

الزخرف، بالضم: الذهب، نقله الجوهري، وهو قول الفراء، ومنه قوله تعالى: )أو يكون لك بيت من زخرف(، قال ابن سيده: هذا هو الأصل، ثم سمي كل زينة زخرفا، شبه كل مموه مزور به، وفي حديث يوم الفتح: )أنه لم يدخل الكعبة حتى أمر بالزخرف فنحي، وأمر بالأصنام فكسرت( الزخرف هنا: نقوش وتصاوير تزين بها الكعبة، وكانت بالذهب. الزخرف: الزينة، وكمال حسن الشيء. الزخرف من القول: زينته، وحسنه، بترقيش الكذب، ومنه قوله تعالى: )زخرف القول غرورا( الزخرف من الأرض: ألوان نباتها، من بين أحمر وأصفر وأبيض، ومنه قوله تعالى: )حتى إذا أخذت الأرض زخرفها( أي: زينتها من الأنوار والزهر، وقيل: تمامها وكمالها. والزخارف: السفن، كما في التهذيب، وفي المحكم: ما زين من السفن، وفي العين: ما يزخرف به السفن. الزخارف من الماء: طرائقه نقله الجوهري. الزخارف: دويبات تطير على الماء، كما في التهذيب، زاد في العباب: ذوات أربع كالذباب، وفي المحكم: ذباب صغار ذات قوائم أربع، تطير على الماء، قال أوس بن حجر:
  تذكر عينا من غمازة ماؤهـا                      له حدب تستن فيه الزخارف ومما يستدرك عليه: الزخرف: الزينة. وبيت مزخرف. وزخرف البيت، زخرفة: زينه، وأكمله. وكل مازوق وزين، فقد زخرف. وقال ابن أسلم: الزخرف: متاع البيت. والمزخرف: المزين، قال العجاج:
  يا صاح ما هاج العيون الذرفا
  من طلل أمسى تخال المصحفا
  رسومه والمذهب المزخرفا وزخرف الكلام: نظمه. وتزخرف الرجل: إذا تزين. والزخرف: طائر، وبه فسر كراع بيت أوس السابق.

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

زَخْرَفَةٌ
Q. 1 زَخْرَفَةٌ ذ signifies The adorning, ornamenting, decorating, or embellishing, of a thing, (KL, and Har p. 3,) primarily, with زُخْرُف, i. e. gold: (Har ib.:) and hence, (Har,) the adorning, &c., of falsehood, or a lie: (KL, Har:) and the falsifying or adulterating [of speech &c.]. (KL.) You say, زَخْرَفَ البَيْتَ, inf. n. زَخْرَفَةٌ, He adorned, ornamented, decorated, or embellished, the house, or chamber, &c.; and rendered it complete: and زُخْرِفَ is said of anything as meaning It was adorned, ornamented, decorated, or embellished. (TA.) And زَخْرَفَ الكَلَامَ He arranged, or rightly disposed, or put into a right or proper state, the speech, or language: (TA:) and i. q. رَقَّشَهُ [i. e. he embellished it; generally meaning, with lies]. (S, A, K, in art. رقش.) [This verb is mentioned and explained by Freytag as on the authority of the K, in which it is not found in this art.]

تَزَخْرَفَ
Q. 2 تَزَخْرَفَ ذ He (a man) adorned, ornamented, decorated, or embellished, himself. (TA.)

زُخْرُفٌ
زُخْرُفٌ ذ Gold: (Fr, S, M, K:) so in the Kur xvii. 95: and this, accord. to ISd, is the primary meaning. (TA.) ― -b2- Then applied to Any orna- ment, decoration, or embellishment: (ISd, TA:) anything adorned, ornamented, decorated, or embellished: (Ham p. 784:) and particularly applied to the decorations, and pictured works, in gold, with which the Kaabeh was ornamented in Pagan times. (TA.) The colours of the plants or herbage, of land, (K, TA,) red and yellow and white: its ornature, consisting in blossoms and flowers: or its perfection: so in the Kur x. 25. (TA.) And The furniture, or utensils, of a house or tent. (TA.) ― -b3- Anything varnished, or embellished with a false colouring, or falsified, is likened thereto [and so termed]. (S, TA.) [Hence,] زُخْرُفُ القَوْلِ The ornature of speech; (TA;) the fair appearance, or comeliness, of speech, produced by the embellishing with lies: (K, TA:) so in the Kur vi. 112: (TA:) or it there means varnished falsehoods. (Bd.) ― -b4- [Its pl.] زَخَارِفُ signifies The lines, or streaks, [that are seen on the surface] of water. (S, K.) ― -b5- And Ships: (T, K:) or ornamented, or decorated, ships: (M, TA:) or the ornature of ships, with which they are decorated. ('Eyn, TA.) ― -b6- Also Certain insects that fly upon the water, (T, O, K,) having four legs, resembling the common fly; (O, K;) small flies, having four legs, that fly upon the water: (M, TA:) the sing., زُخْرُفٌ, is expl. by Kr [in the Munjid] as meaning a kind of flying thing. (TA.)

مُزَخْرَفٌ
مُزَخْرَفٌ ذ Adorned, ornamented, decorated, or embellished: (S, TA:) [&c.: see the verb.]

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

زَخْرَفَ
زَخْرَفَ
a.  Gilded; adorned, decorated, ornamented, embellished; tricked out.

زَخَاْرِفُ
زَخَاْرِفُ 47 ,
a.  Water-flies.

b.  Vessels, ships; boats.

c.  Vanities.

زُخْرُف
زُخْرُف 54 , ( pl. زَخَاْرِفُ 47 ),
a.  Gold; gilding; tinsel; ornament, decoration.

مُزَخْرَف
مُزَخْرَف
a.  Adorned, decorated, embellished.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

زخرف
زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ - زُخْرُف

زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ + كائن + شيئاً: زينه وحسنه بإكماله وإتمامه وتزويده بالنقوش والتصاوير والألوان
زُخْرُف: على وزن " فـُعـْلـُل " اسم فعل بمعنى مفعول من " زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ ": الزينة والإضافات الجمالية التي تضاف للبناء أو الأرض أو القول، لتجعلها جميلة ممتعة تلذ لها الأعين والأنفس، وهي تشمل الزخارف التزيينية المعروفة، ولكنها ليست حصراً على ذلك، بل تشمل دلالة اللفظ كل إضافة تضفي جمالاً وزينة ومتعة وشهوة للناظر أو السامع
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ  " العمارة والزخرفة والتزيين والتحف "، وهي:
فَرْدَسَ - يُفَرْدِسُ، عَدَنَ - يَعْدِنُ، عَبْقَرَ - يُعَبْقِرُ، زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ، هَامَ - يَهُوْمُ (هَمَنَ - يَهْمِنُ)، مَصَرَ - يَمْصُرُ
زخرف
 	﴿ولولا أن يكون الناس أمة واحدة لجعلنا لمن يكفر بالرحمان لبيوتهم سقفا من فضة ومعارج عليها يظهرون (33) ولبيوتهم أبوابا وسررا عليها يتكئون(34) وزخرفا وإن كل ذلك لما متاع الحياة الدنيا والآخرة عند ربك للمتقين(35)﴾ الزخرف ﴿أو يكون لك بيت من زخرف أو ترقى في السماء ولن نؤمن لرقيك حتى تنزل علينا كتابا نقرؤه قل سبحان ربي هل كنت إلا بشرا رسولا(93)﴾ الإسراء
 	﴿إنما مثل الحياة الدنيا كماء أنزلناه من السماء فاختلط به نبات الأرض مما يأكل الناس والأنعام حتى إذا أخذت الأرض زخرفها وازينت وظن أهلها أنهم قادرون عليها أتاها أمرنا ليلا أو نهارا فجعلناها حصيدا كأن لم تغن بالأمس كذلك نفصل الآيات لقوم يتفكرون(24)﴾ يونس
 	﴿وكذلك جعلنا لكل نبي عدوا شياطين الإنس والجن يوحي بعضهم إلى بعض زخرف القول غرورا ولو شاء ربك ما فعلوه فذرهم وما يفترون(112)﴾ الأنعام
مختار الصحاح
● [زخر] ز خ ر: الزَّخْرُفُ الذهب ثم يُشبه به كل مموه مزور و المُزَخْرَفُ المُزين
الراغب
زخرف
- الزخرف: الزينة المزوقة، ومنه قيل للذهب: زخرف، وقال: }أخذت الأرض زخرفها﴿[يونس/24]، وقال:﴾بيت من زخرف﴿[الإسراء/93]، أي: ذهب مزوق، وقال:﴾وزخرفا﴿[الزخرف/35]، وقال:﴾زخرف القول غرورا{ [الأنعام/112]، أي: المزوقات من الكلام.
ملخص اللسان
1.     الزُّخْرُفُ: الزِّينةُ.
2.     الزُّخْرفُ الذهب هذا الأَصل،
3.     ثم سُمِّي كل زِينةٍ زُخْرُفاً ثم شبه كلُّ مُمَوَّه مُزَوَّرٍ به.
4.     وبيت مُزَخْرفٌ، وزَخْرَفَ البيت زَخْرَفَةً: زَيَّنَه وأَكْمَلَه.
5.    وكلُّ ما زُوِّقَ وزُيِّنَ، فقد زُخْرِفَ.
6.    لم يدخل الكعبة حتى أَمَرَ بالزُّخْرُفِ فنُحِّيَ؛ قال: الزخرف ههنا نُقُوشٌ وتَصاويرُ تُزَيَّنُ بها الكعبةُ وكانت بالذهب فأَمر بها حتى حُتّت؛
7.     والتَّزَخْرُفُ: التَّزَيُّنُ.
8.     نَهَى أَن تُزخْرَفَ المساجدُ أَي تُنْقَشَ وتُمَوَّه بالذهب،
9. زُخْرُفَ القولِ غُرُوراً، أَي حُسْن القول بتَرْقِيشِ الكذِب
10.                       وزَخْرَفَ الكلامَ: نَظَّمَه.
11.                        الزُّخْرُفُ مَتاعُ البيت.
12.                        والزخرف في اللغة: الزينة وكمالُ حُسْنِ الشيء
13.                        والزَّخارِفُ: ما زُيِّنَ من السُّفُن.والزَّخارِفُ السفن.
14.                       والزُّخْرُفُ: زينةُ النباتِ؛ ومنه قوله عز وجل: حتى إذا أَخذتِ الأَرضُ   زُخْرُفَها؛ قيل: زِينتها بالنبات، وقيل: تمامَها وكمالَها.
لسان العرب
● - زخرف: الزُّخْرُفُ: الزِّينةُ. ابن سيده: الزُّخْرفُ الذهب هذا الأَصل،   ثم سُمِّي كل زِينةٍ زُخْرُفاً ثم شبه كلُّ مُمَوَّه مُزَوَّرٍ به. وبيت   مُزَخْرفٌ، وزَخْرَفَ البيت زَخْرَفَةً: زَيَّنَه وأَكْمَلَه. وكلُّ ما   زُوِّقَ وزُيِّنَ، فقد زُخْرِفَ. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللّه عليه   وسلم، لم يدخل الكعبة حتى أَمَرَ بالزُّخْرُفِ فنُحِّيَ؛ قال: الزخرف ههنا   نُقُوشٌ وتَصاويرُ تُزَيَّنُ بها الكعبةُ وكانت بالذهب فأَمر بها حتى   حُتّت؛ ومنه قوله تعالى: ولبيوتهم أَبْواباً وسُرراً عليها يتكئُون   وزُخْرُفاً؛ قال الفراء: الزخرف الذهب، وجاء في التفسير: إنَّا نجعلها لهم من   فِضَّة ومن زُخْرف، فإذا أَلقيت من الزخرف   (* قوله «القيت من الزخرف» كذا   بالأصل يريد إذا لم تقدر دخول من على زخرف أوقعت إلخ.) أَوقعت الفعل عليه   أَي وزخرفاً نجعل لهم ذلك، قيل: ومعناه ونجعل لهم مع ذلك ذهباً وغِنًى،   قال: وهو أَشبه الوجهين بالصواب. وفي الحديث: نَهَى أَن تُزخْرَفَ   المساجدُ أَي تُنْقَشَ وتُمَوَّه بالذهب، ووجه النهي يحتمل أَن يكون لئلا   تَشْغَل المصلي.   وفي الحديث الآخر: لَتُزَخْرِفُنّها كما زَخْرَفَتِ اليهود والنصارى،   يعني المساجد. وفي حديث صفة الجنة: لَتَزَخْرَفَتْ له ما بين خَوافِقِ   السمواتِ والأَرض. وقال ابن الأَعرابي في قوله تعالى: زُخْرُفَ القولِ   غُرُوراً، أَي حُسْن القول بتَرْقِيشِ الكذِب، والزُخْرُفُ الذهبُ في غيره.   وقوله عز وجل: حتى إذا أَخَذَتِ الأَرضُ زُخْرُفَها أَي زينتها من   الأَنْوارِ والزّهْر من بين أَحْمر وأَصفر وأَبيض. وقال ابن أَسلم: الزُّخْرُفُ   مَتاعُ البيت. والزخرف في اللغة: الزينة وكمالُ حُسْنِ الشيء.   والمُزَخْرَفُ: المُزَيَّنُ، وفي وصِيته لِعيّاش بن أَبي ربيعة لمّا بعثه إلى اليمن:   فلن تأْتِيك حُجّةٌ إلا دَحَضَتْ ولا كِتاب زُخْرُفٍ إلا ذهَبَ نُورُه   أَي كتابُ تمويه وترقيشٍ يزعمون أَنه من كتب اللّه وقد حُرِّفَ أَو غُيِّرَ   ما فيه وزُيِّنَ ذلك التغيير ومُوِّهَ. والتَّزَخْرُفُ: التَّزَيُّنُ.   والزَّخارِفُ: ما زُيِّنَ من السُّفُن. وفي التهذيب: والزَّخارِفُ السفن.   والزُّخْرُفُ: زينةُ النباتِ؛ ومنه قوله عز وجل: حتى إذا أَخذتِ الأَرضُ   زُخْرُفَها؛ قيل: زِينتها بالنبات، وقيل: تمامَها وكمالَها. وزَخْرَفَ   الكلامَ: نَظَّمَه. وتَزَخْرَفَ الرجلُ إذا تَزَيَّن.   والزَّخارِفُ: ذُبابٌ صِغار ذاتُ قوائمَ أَربع تطير على الماء؛ قال أَوس   بن حجر:   تَذَكَّرَ عَيْناً من غُمازَ، وماؤُها   له حَدَبٌ تَسْتَنُّ فيه الزخارِفُ   وفي التهذيب: دُوَيْبّاتٌ تطير على الماء مثل الذُّباب.   والزُّخْرُفُ: طائر، وبه فسّر كُراع بيت أَوْسٍ. وزَخارِفُ الماء:   طرائقُه.
مقاييس اللغة:
(الزُّخْرُف): الزينة. ويقال الزُّخْرُف الذهب. وزخارف الماء: طرائقُ تكونُ فيه.
القاموس المحيط:
الزُّخْرُفُ، بالضم الذَّهَبُ، وكمَالُ حُسْنِ الشيءِ، و من القولِ حُسْنُهُ بتَرْقيشِ الكَذِبِ،
و من الأرض: ألْوانُ نَباتها. والزَّخارفُ: السُّفُنُ، و من الماءِ: طَرائِقُه، ودُوَيْباتٌ تَطيرُ على الماءِ ذَواتُ أرْبَعٍ كالذُّبابِ.
تاج العروس:
ز خ ر ف
الزُّخْرُفُ بِالضَّمِّ : الذَّهَبُ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ وهو قَوْلُ الفَرَّاءِ ومنه قَوْلُه تعالَى : ( أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ ) قال ابنُ سِيدَه : هذا هو الأَصْلُ ثم سُمِّيَ كُلُّ زِينَةٍ زُخْرُفاً شُبِّهَ كُلُّ مُمَوَّهٍ مُزَوَّرٍ بِهِ وفي حديثِ يومِ الفِتْحِ : ( أَنَّهُ لم يَدْخُلِ الكَعْبَةَ حتى أَمَرَ بالزُخْرُفِ فنُحِّيّ وأَمَرَ بالأَصْنامِ فكُسِرَتْ ) الزُّخْرُفُ هنا : نُقُوشٌ وتَصَاوِيرُ تُزَيَّنُ بها الكَعْبَةُ وكانتْ بالذَّهَبِ . الزُّخْرُفُ : الزِّينَةُ وكَمَالَ حُسْنِ الشَّيْءِ . الزُخْرُفُ مِن الْقَوْلِ : زِينَتُهُ وحُسْنُهُ بِتَرْقِيشِ الْكَذِبِ ومنه قَوْلَهُ تَعَالَى : ( زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً ) الزُّخْرُفُ مِن الأَرْضِ : أَلْوَانُ نَبَاتِهَا مِن بَيْنِ أَحْمَرَ وأَصْفَرَ وأَبْيَضَ ومنه قَوْلَهُ تَعالى : ( حَتَّى إِذَا أَخَذَتِ الأَرْضُ زُخْرُفَهَا ) أَي : زِينَتَهَا مِنَ الأَنْوَارِ والزَّهْرِ وقيل : تَمَامَها وكَمَالَهَا . والزَّخَارِفُ : السُّفُنُ كما في التَّهْذِيبِ وفي المُحْكَمِ : ما زُيَّنَ مِن السُّفُنِ وفي العَيْنِ : ما يُزَخْرَفُ به السُّفُنُ . الزَّخَارِفُ مِن الْمَاءِ : طَرَائِقَهُ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ . الزَّخَارِفُ : دُوَيْبَّات تَطِيرُ علَى الْمَاءِ كما في التَّهْذِيبِ زَاد في العُبَابِ : ذَوَاتُ أَرْبَعٍ كَالذُّبَابِ وفي المُحْكَمِ : ذُبَابٌ صِغَارٌ ذاتُ قَوَائِمَ أَرْبَعٍ تَطِيرُ على الماءِ قال أَوْسُ بنُ حَجَرٍ :
تَذَكَّرِ عَيْنَاً مِنْ غُمَازَةَ مَاؤُهَا ... لَهُ حَدَبٌ تَسْتَنُّ فِيهِ الزَّخَارِفُ وممّا يُسْتَدْرَكُ عليه : الزُّخْرُفُ : الزِّينَةُ . وبَيْتٌ مُزَخْرَفٌ . وزَخْرَفَ البَيْتَ زَخْرَفَةً : زَيَّنَهُ وأَكْمَلَهُ . وكُلُّ مَازُوِّقَ وزُيِّنَ فقد زُخْرِفَ . وقال ابنُ أَسْلَمَ : الزُّخْرُفُ : مَتَاعُ البَيْتِ . والمُزَخْرَفُ : المُزَين قال العَجَّاج :
" يا صَاحِ مَا هَاجَ العُيُونَ الذُّرَّفا
" مِنْ طَلَلٍ أَمْسَى تَخَالُ المُصْحَفَا
" رُسَومَهُ والمُذْهَبَ المُزَخْرَفَا وزَخْرَفَ الكلامَ : نَظَمَهُ . وتَزَخْرَفَ الرَّجُلُ : إِذا تَزَيَّنَ . والزُّخْرُفُ : طائرٌ وبه فَسَّرَ كُرَاعٌ بَيْتَ أَوْسٍ السابِقَ
