# جذر سطو (س-ط-و)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B7%D9%88

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

معناه في القرآن: Saldırırlar

- الحروف: س - ط - و
- في القرآن: الورود: ١ · الآيات: ١ · الصيغ: ١
- المعاجم: ٧

## الصيغ (١)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَسْطُونَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%B7%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعُلُونَ | Saldırırlar | ١ | ١ | [٢٢:٧٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/ayet/22:72.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ١٦ (الإجمالي: ٢٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [كود](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١١ · Neredeyse o
2. [صير](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١١ · Dönüşüm yeri
3. [شرر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١١ · Şerareden gelen bir kelimedir
4. [نكر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Tanınmayan
5. [تلو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Tilvi toklu demektir
6. [عرف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Tanınan ile
7. [بأس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Bes besese dağınık taşlar demektir
8. [وجه](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Yüz demektir
9. [وعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · “Va’id” yağmur bulutu demektir
10. [نبأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
11. [نور](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Ateş demektir
12. [بين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Beyn topraktaki yarık demektir
13. [كفر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Hufre, çukur demektir
14. [أيي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Evye kuş yuvası demektir
15. [قول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
16. [أله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سطو |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بطش](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4.md), [وثب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AB%D8%A8.md), [قهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%87%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [كفف](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Üstten gelip baskın çıkma, el uzatarak zorla kavrama ve ezici bir güçle atılma |
| Çekirdek Özet 2 | Hakikatin tebliği karşısında öfkeyle dolup fiziki saldırı ve tahakküme yönelme |
| Çekirdek Özet 3 | Meşru delil üretemeyen bâtılın güce, şiddete ve fiili baskıya başvurma refleksinin kavramsallaşması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir hırsızlık veya basit bir kavga olarak daraltıp, hakikate karşı geliştirilen tahammülsüz saldırganlık boyutunu gözden kaçırma riski |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سط | Yayılma, açılma, yüzeyde hâkimiyet kurma ve uzanma (karşılaştır: [سطح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%AD.md) yaymak, düzlemek; [سطر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1.md) sıraya dizmek, çizgi çekmek) | و | Yayılma ve uzanma hareketine dikey yönelim, güç gösterisi, baskın çıkma ve boyun eğdirici bir taşkınlıkla el uzatma boyutu kazandırmıştır |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Harekete direnç, sertlik, batıcılık ve karşı tarafı sarsan bir kuvvet yükler |
| ط | Sepet, sarma, kuşatma | Hedefi bütünüyle çevreleme, üzerine kapanma ve alanını daraltma hareketini temsil eder |
| و | Çengel, bağlama, ekleme | Hamleyi hedefe doğrudan rapteden, temas kurup kavrayan fiili bağı sağlar |
| سطو | Sertçe uzanıp hedefin üzerine kapanarak onu güçle zapt etme | Dikenin batıcılığı ile sepetin kuşatıcılığının birleşerek hedefin üzerine yukarıdan abanması ve onu fiziki kuvvetle boyun eğmeye zorlaması hareketidir |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Atın şahlanıp ön ayaklarıyla diğer atlara baskın gelmesi, aygırın dişisine üstten abanması veya devenin rahmine el sokularak müdahale edilmesi gibi üstten kurulan baskı ve el uzatmadır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi el-Mütenahhil el-Hüzelî şarabı ve kadehe uzanan elleri överken bu kökü eli uzatıp kavrama anlamında kullanmıştır: ركود في الإناء لها حميا / تلذ بأخذها الأيدي السواطي |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi dilinde suyun coşup yükselmesi, çobanın zor durumdaki hayvanın içine elini sokup müdahalede bulunması ve akıncının hasmının üzerine atılması durumlarında kullanılmıştır |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça سطو kökü, genişleme, uzanma ve baskı kurma dinamiklerini içeren Batı Sami ve genel Afro-Asyatik mirasın bir parçasıdır. Kökün morfolojik çekirdeği olan uzanma ve atılma eylemi, İbranicede שטה (sapmak, sınırı aşmak, taşkınlık yapmak) ve Süryanicede s-t-y eksenindeki çizgiyi aşma ve tecavüz etme semantiğiyle fonetik ve anlamsal paralellik arz eder. Arapçada kök, yalnızca yön değiştirmeyi veya aşmayı değil, fiziksel bir irtifa kazanarak yukarıdan aşağıya doğru güç kullanmayı ve hasmı baskı altına almayı ifade eden özgün bir daralma ve yoğunlaşma yaşamıştır. Akadca šatû (yayılmak, gerilmek) formuyla olan dolaylı anlamsal temas, kökün kökensel olarak yayılma ve uzanma nosyonundan doğup Arap yarımadasının çöl ve akıncı kültüründe fiziki tahakküme evrildiğini düşündürmektedir.

درجة الثقة: Muhtemel

المصدر: Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سط ikilisinden türeyen fiili tahakküm | Uzanmak, yayılmak ve yüzeye hâkim olmak anlamından zorla el uzatıp üstünlük kurma yönüne evrilmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שטה ve Süryanice s-t-y ekseni | Sınırı aşma, taşkınlık yapma ve meşru alanın dışına taşarak tecavüz etme ortak paydasında buluşur | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan güvenilir bir denklik tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

المصدر: Payne Smith, Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سطو | Anlamlı | Üstünlük kurup saldırmak | Birinin üzerine zorla yürümek, baskın çıkıp ezici güç kullanmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [سوط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7.md) | Anlamlı | Karıştırmak, kamçılamak | Maddeleri birbirine katmak; kamçı ile vurarak terbiye etmek veya azap vermek | Ortak çekirdek; Kur'an'da geçer |
| [طسو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%88.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş kullanılmamıştır |
| [طوس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B3.md) | Anlamlı | Parlamak, süslenmek | Ayın veya yüzün parlaması, süslenme, tavus kuşu benzeri gösteriş | Kur'an'da geçmez |
| [وسط](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B7.md) | Anlamlı | Merkezde olmak, itidalli olmak | İki ucun tam ortasında yer almak, en hayırlı ve adil konumda bulunmak | Anlamsal karşıtlık nüansı taşır; Kur'an'da geçer |
| [وطس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B7%D8%B3.md) | Anlamlı | Ezmek, çiğnemek, şiddetlenmek | Ayak altında çiğnemek, tandırın/savaşın alevlenip kızışması | Ezici güç bakımından hedef kökle paraleldir; Kur'an'da geçmez |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سطو | Merkez | Tahakküm ve saldırı | Üstten gelerek, cüretkârca ve el uzatarak baskın çıkma | Fiziki bir şiddetle hasmı susturmaya çalışma eylemidir |
| [بطش](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4.md) | Komşu | Şiddetle yakalama | Güç ve hiddetle tutup kavrama, ansızın sertçe cezalandırma | سطو kökündeki yukarıdan atılma ve uzanma şartı olmaksızın doğrudan yakalamayı öne çıkarır |
| [وثب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AB%D8%A8.md) | Komşu | Üzerine sıçrama | Hızla yerinden fırlayıp hedefin üzerine atılma | Hareketin sürati ve sıçrama dinamiği esastır; tahakküm amacı her zaman bulunmayabilir |
| [قهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Boyun eğdirme | Hasmı çaresiz bırakıp iradesini kırma | Maddi veya manevi galebe çalmadır; fiziki temas ve el uzatma zorunluluğu yoktur |
| [كفف](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) | Zıt | El çekme ve durma | Saldırıdan, müdahaleden ve temastan kendini geri çekme | Gücü yettiği halde saldırıyı durdurma ve pasif konuma geçmedir |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سطو | Üstten gelip saldırmak | Güç kullanarak hasmın üzerine abanma ve zorbalıkla el uzatma | Kesin |
| Latince | Insultare, invadere | Üzerine atılmak, istila etmek | Yukarıdan sıçrayarak taarruz etme boyutuyla benzerdir ancak içsel öfke halini bütünüyle kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | To assault, to pounce upon | Saldırmak, üzerine çullanmak | Ani ve fiziki taarruzu karşılar; hakikat tebliği karşısındaki psikolojik tahammülsüzlük nüansı eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | Herfallen über, anspringen | Üzerine çullanmak, saldırmak | Bir hedefin üzerine bedenen veya topluca atılmayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Se jeter sur, assaillir | Üzerine atılmak, hücum etmek | Fiziki baskın ve saldırganlık yönünü doğru verir; kökün etimolojik el sokma/uzatma nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَسْطُونَ | Hakikati tebliğ edenlere karşı öfkeyle fiili şiddete ve linçe yeltenme | İnkârcıların apaçık ayetler karşısında meşru delil getiremeyip tebliğcilere saldırmaya ramak kalması bağlamı (Hac [22:72](https://lisan.digital/ar/ayet/22:72.md)) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Delil-güç karşıtlığı | Bâtıl ehlinin burhan karşısında acze düşerek maddi güce sığınması | Hakikate karşı argüman üretememenin doğurduğu psikolojik ve fiili zorbalık |
| Fıkıh | Müdafaa-i meşrua | Haksız fiille cana, mala veya ırza kasteden saldırgana (sâti) karşı direnme hakkı | Defedilmesi meşru olan gayrimeşru ve zorba taarruz |
| Tefsir | İnkârcı psikolojisi | Ayetler tilavet edildiğinde kâfirlerin yüzlerinde beliren inkârın fiili linç girişimine evrilmesi | Sözün gücünü şiddetle bastırma girişimi |
| Hadis | Aşırı saldırganlık | Hayvanların azgınlaşması veya düşmanın dizginsiz taarruzu | Dizginlenemeyen, ölçüsüz fiziki hücum |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tebliğ ve inkâr karşılaşması | Bâtılın şiddete başvurması | Delili yok etme girişimi | Hakikatin ifşası karşısında tahammülsüzleşen inkârcı zihniyetin fiili saldırıya meyletmesidir | Kesin |
| İlmi | Münazara ve mantık düzlemi | Mantıksal acziyetin fiziki zorbalığa dönüşmesi | Burhanı bastırma | Fikri ve ilmi düzeyde yenilen tarafın kaba kuvvete sarılarak tartışmayı bitirme çabasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve muhalefet ilişkisi | Hukuk dışı devlet/güç şiddeti | Muhalefeti zorbalıkla susturma | Meşruiyetini yitiren iktidarın hak ve adalet talebinde bulunan kitlelere yönelik ölçüsüz taarruzudur | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve piyasa güvenliği | Gasp ve haksız el koyma | Mülkiyet hakkını ihlal | Sözleşme ve rıza hilafına, zor kullanarak başkasının emeğine veya malına el uzatmadır | Güçlü |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Denge bozucu ani potansiyel boşalması ve doğrusal olmayan gerilim patlaması | Sistemin maruz kaldığı bilgi veya enerji girdisini absorbe edemeyip eşik değeri aşması sonucu çevreye ani ve yıkıcı bir kinetik kuvvet yöneltmesi durumudur | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Anomik şiddet ve bilişsel uyumsuzluğun saldırganlığa dönüşmesi | Birey veya grubun inanç sistemini sarsan bir gerçeklikle karşılaştığında yaşadığı aşırı bilişsel çelişkiyi rasyonel olarak çözemeyip fiziki linç refleksiyle dışa vurmasıdır | Kesin |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü modern hukuk terimi olan hırsızlık veya konut dokunulmazlığını ihlal (haneye tecavüz) gibi dar adli kalıplara hapsederek okumak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, epistemolojik bir yenilginin ardından gelen varoluşsal öfkeyi ve hakkı haykıranlara karşı geliştirilen dizginsiz linç girişimini anlatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki psikolojik ve teolojik çatışmayı sıradan bir asayiş vakasına indirgemek ve bâtılın vahiy karşısındaki aczinin şiddet doğurma yasasını kavrayamamak |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin tebliği karşısında inkârcı kibrin fikri iflasını ve bu iflasın kaçınılmaz olarak kaba kuvvete dönüşme mekanizmasını tek bir fiille apaçık ortaya koyduğu için hayatidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin ve hak davetçilerinin tebliğ süreçlerini, inkârcıların mukabele yöntemlerini ve hakkın açık burhanı karşısında bâtılın sergilediği taassubu tasvir eden ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnkârın sadece masum bir fikir ayrılığı veya teorik bir tercih olduğu yanılgısını düzeltir; inkârın köklerinde hakikati susturmaya dönük potansiyel bir zorbalık ve linç arzusu taşıdığını gösterir |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Üstten gelerek, şahlanarak veya el uzatarak hasmı ezici bir kuvvetle baskı altına alma ve fiziki taarruzda bulunma eylemidir.
- Soyut anlam: Hakikatin açık delili ve ifşası karşısında zihnen mağlup olan bâtıl bilincin, yaşadığı bilişsel hezimet neticesinde hak ehline karşı dizginsiz bir şiddete yönelmesidir.
- Sistematik karşılık: Mantıki ve hukuki meşruiyet zeminini kaybeden her türlü bâtıl sistemin, varlığını sürdürebilmek için son sığınak olarak doğrudan kaba kuvvete ve fiili susturmaya başvurması mekanizmasıdır.
- LaTeX modeli: $$T \to \Delta \implies F \implies A \to \varnothing$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $T$ hakkın apaçık tebliğini ve tilavetini, $\Delta$ muhatapta oluşan inkâr ve bilişsel uyumsuzluk gerilimini, $F$ bu gerilimin dışa vurumu olan fiziki şiddet ve saldırganlık potansiyelini (سطو), $A$ ise hakkı tebliğ eden özneyi temsil eder; $\to \varnothing$ ifadesi ise bu saldırının nihai hedefinin tebliğciyi ve hakikati tamamen ortadan kaldırıp susturmak olduğunu sembolize eder.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ١)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B7%D9%88/occurrences?meal=IK

### [الحج ٢٢:٧٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/ayet/22:72.md) — يَسْطُونَ

وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ تَعْرِفُ فِي وُجُوهِ الَّذِينَ كَفَرُوا الْمُنْكَرَ يَكَادُونَ يَسْطُونَ بِالَّذِينَ يَتْلُونَ عَلَيْهِمْ آيَاتِنَا قُلْ أَفَأُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذَلِكُمُ النَّارُ وَعَدَهَا اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

## المعاجم (٧)

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب السين والطاء و و ا ي ء معهما
س ط و، س و ط، ط و س، و س ط، ط س ي، ط ي س، ط س أ مستعملات
سطو:
السَّطو: البَسْط على النّاس بقَهرِهم من فوق، يقال: سَطَوْتُ عليه وبه، قال الله عزّ وجلّ: "يكادون يسطون بالذّين يَتْلُون عليهم آياتِنا".
والسُّطو: شدّة البطش، وإنما سُمِّي الفَرَسُ ساطياً، لأنّه يَسْطُو على سائر الخَيْل، فيقومُ على رِجليه، ويَسْطُو بيديه.
والفَحْلُ يَسْطُو على طَروقته.
والسَّطْو: أن يَسْطُوَ الرّاعي فيُدْخِلَ يَدَهُ في رحِمِ النّاقِةِ، فيُخرِج ولدها مُقَطَّعاً، وربّما نشب الولدُ في بطنها، فيستخرج، ويفعل بالمرأة إذا خيِفَ عليها.
وسَطْوُ الخَيل إذا جرت، ألاّ تُبْقِىَ شيئاً، لا تُبالِ كَيْفَ وَقَعَتْ حوافرُها.
وربّما سطا الرّاعي على الرَّمَكَة إذا نزا عليها فَحْلٌ لئيمٌ، فيمسّ رَحِمَها بيده فيستخرج الوَثْر، وهو ماءُ الفَحْل، كي لا تحمل، قال رؤبة:
إنْ كُنْتَ من أمرِكَ في مَسماسِ
فاسطُ على أُمِّك سَطْوَ الماسِ
ويُقالُ: اتّقِ سَطْوتَهُ، أيْ أخذَته.
سوط:
السَّوْط: معروف. والسَّوْط: خَلْطُتك الشّيءَ بالشّيء، قال: مَسُوطٌ لَحْمُها بدمي ولَحْمي.
والمِسْوَطُ: الذي يُساطُ به، والسَّوّاطُ وسَوّط أَمرَه تَسْويطاً، أي خلّط فيه، قال:
فَسُطْها ذميم الرأي غَيْرَ مُوَفَّقٍ		فلست على تَسويطها بمُعـانِ
والسُّوَيْطاء: مَرَقَةٌ كثيرةُ التَمْرِ والماء.
وسط:
الوَسْط، مُخَفَّفاً يكونُ مَوْضِعاً للشّيء، تقول: زيدٌ وَسْطَ الدّار، فإذا نصبت السّين صار اسماً لما بين طَرَفي كلِّ شيء.
ووَسَطَ فلانٌ جماعةً من النّاسِ، وهو يَسِطُهُمْ، إذا صار في وَسطهم.
وسُمِّي واسطُ الرَّحل واسِطاً، لأنّه وَسَطٌ بين الآخرةِ والقادمةِ، وجَمْعُه: أواسط وواسطة القِلادة: جَوْهَرةٌ تكون في وَسَط الكِرْسِ المَنْظُوم.
وفلانٌ وَسِيطُ الحَسَب في قَوْمه، وقد وَسُطَ وَساطة وسِطَةً ووسّطة توسيطا.
قال:
وَسَّطت من حنظلةَ الأُصْطُمّا
وفلانٌ وسيطُ الدّارِ، وامرأةٌ وسيطةٌ والواسط: النّبات، هُذَليّة. وواسط: كورة. والوَسَطُ من النّاس وكلّ شيءٍ: أَعْدَلَه، وأفضله، ليس بالغالي ولا المُقَصِّر.
طوس:
الطّاوُوس: طائرٌ حَسَنٌ، ويُقال للشَّيْء الحَسَن: إنّه لمُطَوَّسٌ، قال رؤبة.
أَزْمان ذات الغَبْغَبِ المُطَوَّسِ
طسي:
طسأ:
طَسِيَتْ نَفْسُه فهي طاسية، أي تغيّرت من أَكْل الدَّسَم فرأيته متكرّها، وقد يهمز.
والاسم: الطُّسْأَةُ وهذا الشَّيء أطسَأني.
طيس:
الطَّيْسُ: العَدَد الكثير، قال رؤبة.
عَدَدْتُ قومي كعَديد الطَّيْسِ
إذْ ذهب القَوْمُ الكِرامُ ليسي

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

س ط و
له سطوة منكرة وهو ذو سطوات ونقمات وسطا بقرنه وعلى قرنه‏:‏ وثب عليه وبطش به‏.‏
والفحل يسطو على طروقته‏.‏
وفرس ساط‏:‏ رافع ذنبه في حضره‏.‏
ومن المجاز‏:‏ سطا الماء‏:‏ كثر وزخر وما سطوت في طعام أحد‏:‏ ما تناولته‏.‏
ولهم أيد سواد عواط‏.‏
قال المتنخل يصف خمرا‏:‏ ركود في الإناء لها حميا تلذ بأخذها الأيدي السواطـي

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* س ط و * * السَّطْوُ * القهر بالبطش وقد * سَطَا * به من باب عدا و * السَّطْوةُ * المرة الواحدة والجمع سَطَوات

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

: ( و ( *!سَطَا عليه وبه ) ؛ واقْتَصَر الجَوهرِيُّ على الثانيةِ ؛ ( *!سَطْواً *!وسَطْوَةً ) ؛ واقْتَصَر الجوهرِيُّ على الأُولى ، ( صالَ ) ؛ كما في المُحْكم .
وفي التَّهذيبِ : سَطَا على فلانٍ تَطَاولَ .

( أَو قَهَرَ بالبَطْشِ ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ وهو قَوْل اللَّيْث .
وفي المُفْردات : *!السَّطْوُ البَطْشُ برَفْع اليَدِ . يقال سَطَاية ؛ ومنه قوله تعالى : ﴿يكادُونَ *!يَسْطونَ بالذين يَتْلُون عليهم آياتِنا﴾ .
قال ابنُ سِيدَه : يَعْني مُشْركي أَهْلِ مكَّة ، كانوا إذا سَمعُوا مُسْلماً يقْرأُ القُرْآن كادُوا يَسْطونَ به .
وقال ثَعْلَب : مَعْناه يبْسُطونَ إليهم أَيْديَهُم .
( و ) مِن المجازِ : سَطا ( الماءُ ) إذا ( كَثُرَ ) وزخرَ ، كَذلكَ طَغَى .
( و ) مِن المجازِ : سَطا ( الطَّعامَ ) أَي ( ذَاقَهُ ) وتَناوَلَه .
( و ) سَطا ( الفَرَسُ : أَبْعَدَ الخَطْوَ ) ، هكذا هو بخطِّ أَبي سَهْلٍ الهَرَويّ في نسخةِ الصِّحاحِ ، وفي بعضِها : أَبْعَدَ الخَطْوَةَ .
( و ) سَطا ( الرَّاعِي على النَّاقَةِ ) ؛ كما في الصِّحاحِ ، والفَرَسِ أَيْضاً كما في المُحْكَم ؛ إذا ( أَدْخَلَ يَدَهُ في رَحِمِها ليخْرِجَ ما فيها مِن ) الوَثْرِ وهو ( ماءُ الفَحْلِ ) ، وإذا لم يخرُجْ لم تَلْقَح النَّاقَةُ ، كما في الصِّحاحِ .
وفي المُحْكم : وذلكَ إذا نَزَا عليها فحلٌ لئِيمٌ أَو كانَ الماءُ فاسِداً لا يُلْقَحُ عنه . وذَكَرَ مِن مَصادِرِه : السَّطْو *!والسُّطُوّ ، كعُلُوَ .
( و ) قيلَ : سَطا ( الفَرَسُ : رَكِبَ رأْسَه في السَّيْرِ ؛ كذا في المُحْكم .
( *!وسَاطَاهُ ) *!مُساطاةً : ( شدَّدَ عليه ) ؛ نقَلَه الأزهريُّ عن ابنِ الأَعرابيّ .
( *!والسَّاطِي ) من الخَيْلِ : ( الفَرَسُ البَعيدُ الخَطْوِ ) .
وفي الصِّحاحِ : البَعيدُ الشَّحْوَةِ ، وهي الخَطْوةُ ؛ قالَهُ الأصمعيُّ .
وفي التَّهذيب : قيلَ إنَّما سُمِّي الفَرَسُ *!ساطِياً لأنَّه *!يَسْطو على سائِرِ الخَيْلِ ويقومُ على رِجْلَيْه *!ويَسْطُو بيَدَيْه .
( و ) في الصِّحاحِ : ويقالُ هو ( الذي

يَرْفَعُ ذَنَبَهُ في حُضْرِهِ ) ، أَي عَدْوِهِ ؛ زادَ ابنُ سِيدَه : وهو مَحْمودٌ ؛ وأَنْشَدَ :
وأَقْدَر مُشْرِف الصَّهَواتِ *!سَاطٍ
كُمَيْت لا أَحَقّ ولا شَئِيتُوأَنْشد الأزْهرِيُّ لرُؤْبة :
غمر اليَدِيْنِ بالجِرَاءِ *!سَاطِي ( و ) *!السَّاطِي : ( الفَحْلُ المُغْتَلِمُ ) الذي ( يَخْرُجُ مِن إِبِلٍ إلى إِبِلٍ ) ، نقَلَه الجوهريُّ عن أَبي عَمْروٍ ؛ وأَنْشَدَ :
هامَتُه مثلُ الفَنِيقِ السّاطِي ( و ) السَّاطِي : ( الطَّويلُ ) مِن الإِبِلِ وغيرِها .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!سَطا *!سَطْواً : عاقَبَ .
وأَميرٌ ذُو *!سَطْوةٍ : أَي شَتْمٍ وضَرْبٍ . ويقالُ : اتَّقِ *!سَطْوَتَه ، أَي أَخْذَتَه .
وفي الصِّحاحِ : *!السَّطْوَةُ : المرَّةُ الواحِدَةُ ، والجَمْعُ *!السَّطَواتُ .
والفَحْلُ *!يَسْطُو على طَرُوقَتِه .
*!وسَطا الرَّاعِي على ناقَتِه : أَخْرَجَ منها الوَلَدَ مَيِّتاً ؛ ومَسَطَ إذا اسْتَخْرَجَ ماءَ الفَحْل ؛ هكذا فَرَّقَ بَيْنهما الأزْهرِيُّ .
وقال ابنُ الأَعْرابيِّ : سَطَا على الحامِلِ وسَاطَ ، مَقْلوبٌ ، إذا أَخْرَجَ وَلَدَها .
وحكَى أَبو عُبيدٍ السَّطْو في المرْأَةِ ؛ ومنه حديثُ الحَسَنِ : ( لا بأْسَ أنْ *!يَسْطُوَ الرَّجُلُ على المرأَةِ ) .
وفسَّرَه الليْثُ فقالَ : إذا نَشِبَ وَلَدُها في بَطْنِها ميِّتاً فيُسْتَخْرَج ، أَي إذا خِيفَ عليها ، ولم تُوجَدِ امْرأَةٌ تَفْعَل ذلكَ ؛ قالَ رُؤْبة :
إن كنتَ في أَمْرِك في شماسِ
*!فاسْطُ على آلِكَ *!سَطْوَ الماسِي

والأيدِي *!السَّواطِي : التي تَتَناوَلُ الشيءَ ؛ قال الشاعِرُ :
تَلَذُّ بأَخْذِها الأَيدِي السَّواطِي *!وسَاطَاهُ : رَفَقَ به ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ أَيْضاً كما في التَّهذيب ؛ فهو مِن الأضْدادِ .
*!وسَطاها : وَطِئَها ؛ عن أَبي سعيدٍ ؛ ويُرْوَى عنه بالمعْجَمةِ أَيْضاً كما سَيَأْتي .

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

سَطَا بِهِ
1 سَطَا بِهِ ذ (S, M, Msb, K, &c.) and عَلَيْهِ (M, Msb, K,) aor. يَسْطُو, (Msb,) inf. n. سَطْوٌ (S, M, Msb, K) and سَطْوَةٌ, (M, Msb, K,) or the latter is an inf. n. un., (S,) He sprang, or rushed, upon him; made an assault, or attack, upon him; syn. صَالَ: (M, K:) he sprang upon him and seized him violently or laid violent hands upon him: (Bd in xxii. 71:) he seized him violently with uplifted hand: (Er-Rلghib, TA:) he overbore him, overpowered him, or subdued him, (قَهَرَهُ, Lth, S, Msb, K, or تَطَاوَلَ عَلَيْهِ, T, TA,) by seizing him violently, or laying violent hands upon him, (Lth, S, K,) and abased him; or he seized him with great violence: (Msb:) or he stretched forth his hand to him [to seize him]. (Th, M, TA.) And in like manner, (M,) one says of a stallion [camel], يَسْطُو عَلَى طَرُوقَتِهِ [He springs, or rushes, upon, or he overbears, the she-camel that he covers]. (S, M. *) ― -b2- سَطَا عَلَى النَّاقَةِ, (S, M, K,) and الفَرَسِ, inf. n. سَطْوٌ and سُطُوٌّ, (M,) He (the pastor) put his hand into the رَحِم [or vulva] of the she-camel, (S, M, K,) and of the mare, (M,) to extract, (S, K,) or and extracted, (M,) the sperma of the stallion: (S, M, K:) when this is not extracted, the she-camel does not conceive: (S:) or this is done when she has been leaped by a stallion of low race; or when the sperma is bad, and she has not conceived in consequence of it. (M.) And He extracted from her (i. e. a she-camel, TA) the fœtus, dead: (M, TA:) and مَسَطَ signifies “ he extracted the sperma of the stallion: ” thus Az distinguishes between the two verbs. (TA.) Accord. to IAar, one says, سَطَا عَلَى الحَامِلِ, and سَاطَ, which is formed by transposition, meaning He extracted the fœtus, or young one, of the pregnant female. (TA.) And A'Obeyd mentions السَّطْوُ as used in relation to a woman: it is said in a trad. of El-Hasan, لَا بَأْسَ أَنْ يَسْطُوَ الرَّجُلُ عَلَى المَرْأَةِ [There is, or will be, no harm in the man's extracting the fœtus of the woman]; (M, TA;) which Lth explains by saying, when her child sticks fast in her belly, dead, it may be extracted [by him] when fear is entertained for her and a woman is not found to do this. (TA.) ― -b3- سَطَا said of a horse, (M, K,) inf. n. سَطْوٌ, (M,) He went at random, heedlessly, or in a headlong manner, not obeying guidance. (M, K.) ― -b4- Also, said of a horse, He went with wide step: (S, M, K:) or raised his tail in running; the doing of which is approved. (M.) ― -b5- Also (tropical:) It was, or became, abundant, or copious; said of water. (S, M, Msb, K, TA.) ― -b6- And (tropical:) He tasted food; (K, TA;) and took it with the hand, or with the extended hand. (TA.) ― -b7- And i. q. عَاقَبَ [app. as meaning He punished: see سَطْوَةٌ, below]. (M, TA.) ― -b8- And سَطَاهَا He compressed her; [and so سَطَأَهَا and شَطَأَهَا;] on the authority of Aboo-Sa'eed. (TA.)

ساطاهُ
3 ساطاهُ ذ , (K,) inf. n. مُسَاطَاةٌ, (TA,) He treated him with hardness, severity, or rigour: (K, TA:) so says Az, on the authority of IAar. (TA.) ― -b2- And He treated him with gentleness, or tenderness. (IAar, T, TA.) Thus it has two contr. significations. (TA.)

سَطْوَةٌ
سَطْوَةٌ ذ [as a simple subst., or] as an inf. n. un., has for its pl. سَطَوَاتٌ. (S.) It signifies [A spring, or rush; or an assault, or attack: &c.: (see 1, first sentence:) impetuosity in war or battle:] a reviling: a beating: and punishment, or chastisement; as in the saying, اِتَّقِ سَطْوَتَهُ [Guard thyself against his punishment, or chastisement; or it may mean in this phrase, his violence, or impetuosity]. (TA.)

سَاطٍ
سَاطٍ ذ [act. part. n. of 1, Springing, or rushing; making an assault, or attack: &c. ― -b2- Hence,] applied to a horse, That springs, or rushes, upon other horses, and stands upon his hind legs and attacks with his fore legs: (T, TA: [in the Ham p. 383, and raises his fore legs:]) or a horse wide in step: (As, S, M, K:) or that attacks other horses: (S:) or that raises his tail in his running; (S, M, K;) the doing of which is approved. (M.) ― -b3- And A stallion-camel excited by lust, and going forth from camels to other camels (S, K) in consequence thereof. (S.) ― -b4- And What is tall, or long, (K, TA,) of camels &c. (TA.) ― -b5- الأَيْدِى السَّوَاطِى The hands that reach, or take, or take hold of, a thing. (TA.)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

سَطَا
سَطَا U ( n. ac. سَطْو 1 )
a.  [ 'Ala ], Sprang, leapt, rushed upon.

b.  Stepped out; pawed the ground.

c.  Was plentiful, abundant ( water ).

سَاْطَوَ
سَاْطَوَ III ,
a.  Treated harshly, severely.

b.  Treated leniently.

سَطْوَة
سَطْوَة [ 1t ],
a.  Spring, rush; onslaught, attack.

b.  [ coll. ], Power, influence.

سَاطٍ
سَاطٍ [ 21 ],
a.  Springing, rushing.

b.  Tall, long.

c.  Plunger ( horse ),

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

سطو
سَطَا - يَسْطُو

سَطَا - يَسْطُوْ + كائن + بـِ كائن: يبطش به: يقهر آخر فيسيطر عيه ويخضعه بالبطش: وخاصة أمير أو جبار يبطش بالناس بالضرب والأذى، فتكون له سطوة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركات الضرب والبطش واللكم على أجزاء الجسم لإحداث أذى نفسي وجسدي "، وهي:
بَطَشَ- يَبْطِشُ، سَطا - يَسْطُوْ، وَكَزَ - يَكِزً، جَلَدَ - يَجْلِدُ، سَفَعَ - يَسْفَعُ، صَكَّ - يَصُكُّ
يسطون
 	﴿وإذا تتلى عليهم آياتنا بينات تعرف في وجوه الذين كفروا المنكر يكادون يسطون بالذين يتلون عليهم آياتنا قل أفأنبئكم بشر من ذلكم النار وعدها الله الذين كفروا وبئس المصير(72)﴾ الحج
مختار الصحاح:
● [سطا] س ط ا: السَّطْوُ القهر بالبطش وقد سَطَا به من باب عدا و السَّطْوةُ المرة الواحدة والجمع سَطَوات
معجم الفرائد القرآنية:
س ط و
"يَسْطُونَ " في قوله تعالى :" يَكَادُونَ يَسْطُونَ بِالَّذِينَ يَتْلُونَ عَلَيْهِمْ آيَاتِنَا " (72) الحج .
السَّطْو : البطش باليد .
الراغب
سطا
- السطوة: البطش برفع اليد. يقال: سطا به. قال تعالى: }يكادون يسطون بالذين يتلون عليهم آياتنا{ [الحج/72]، وأصله من: سطا الفرس على الرمكة (الرمكة: الأنثى من البراذين، والجمع رماك ورمكات. اللسان (رمك) ) يسطو إذا أقام على رجليه رافعا يديه إما مرحا، وإما نزوا على الأنثى، وسطا الراعي: أخرج الولد ميتا من بطن أمه، وتستعار السطوة للماء كالطغو، يقال: سطا الماء وطغى.
ملخص اللسان
1.     السَّطْوُ: القهر بالبطش. والسَّطْوة: المرَّة الواحدة،والسَّطْوةُ: شِدَّةُ البَطْش
2.     وسَطا عليه وبه سَطْواً وسَطْوةً: صالَ،
3.     فلان يسْطُو على فلان أَي يتطاول عليه،وإنما سُمِّي الفرَس ساطِياً لأَنه يَسْطو على سائِر الخيل ويقوم على رجليه ويسْطُو بيديه،
4.     والفحل يَسْطو على طَرُوقَته.
5. وسَطا الماءُ:  كثُر.
6.     الأَيْدِي السَّواطِي التي تَتَناوَلُ الشَّيءَ ؛
7.  وفي حديث الحَسَن، رحمه الله،لا بأْسَ أَن يَسْطُوَ الرَّجُلُ على المرأَةِ إذا لَمْ تُوجَد امرأَةٌ تُعالِجُها وخِيفَ عَلَيها، يعني إذا نَشِبَ وَلَدُها في بَطْنهاميِّتاً فلَهُ معَ عدَمِ القابلَة أَن يُدخِلَ يَدَه في فَرْجِهَاويَسْتَخْرِج الوَلَدَ، وذلك الفِعلُ السَّطْوُ، وأَصله القَهْرُ والبَطْشِ.
8.     وسَطَا سَطْواً: عاقَب،
9.     سَطَا الفَرَسُ سَطْواً ركِبَ رأْسَه في  السِّيْر.
لسان العرب
● - سطا: السَّطْوُ: القهر بالبطش. والسَّطْوة: المرَّة الواحدة، والجمع  السَّطَوات. وسَطا عليه وبه سَطْواً وسَطْوةً: صالَ، وسَطا الفحلُ كذلك.  وقوله تعالى: يكادُونَ يسْطونَ بالذين يَتْلُون عليهم آياتِنا؛ فسره ثعلب  فقال: معناه يبْسُطون أَيديَهُم إلينا؛ قال الفراء: يعني أَهل مكة كانوا  إذا سمعوا الرجل من المسلمين يتلو القرآن كادوا يبطشون به. ابن شميل: فلان  يسْطُو على فلان أَي يتطاول عليه. ابن بري: سَطا عليه وأَسْطى عليه؛  قال أَوس:  ففاؤُوا ولو أَسْطَوْا على أُمِّ بعضِهم،  أَصاخَ فلم يَنْطِقْ، ولم يَتكلَّمِ  وأَميرٌ ذو سَطْوةٍ، والسَّطْوةُ: شِدَّةُ البَطْش، وإنما سُمِّي الفرَس  ساطِياً لأَنه يَسْطو على سائِر الخيل ويقوم على رجليه ويسْطُو بيديه،  والفحل يَسْطو على طَرُوقَته. ويقال: اتَّقِ سَطْوَتَه أَي أَخْذَتَه.  ابن الأَعرابي: ساطى فلان وفلاناً إذا شدَّد عليه، وطاساه إذا رفَقَ به.  أَبو سعيدٍ: سَطا الرجل المرأَة وسَطَأَها إذا وطِئَها. وسَطا الماءُ:  كثُر. وسَطا الراعي على الناقة والفرس سَطْواً وسُطُوّاً: أَدخل يدهَ في  رَحِمِها فاستخرج ماءَ الفحل منها، وذلك إذا نَزا عليها فحلٌ لئِيمٌ أَو  كان الماءُ فاسداً لا يُلْقَحُ عنه، وإذا لم يخرُج لم تَلْقَح الناقة.  أَبو زيد: السَّطْوُ أَن يُدْخِلَ الرجلُ اليدَ في الرَّحم فيستخرِجَ  الولد، والمَسْطُ أَن يُدْخِل اليدَ في الرحم فيستخرج الوَثْرَ، وهو ماءُ  الفحل؛ قال رؤبة:  إن كنتَ من أَمرِك في مَسْماسِ،  فاسْطُ على أُمِّكَ سَطْوَ الماسي  قال الليث: وقد يُسْطى على المرأَة إذا نشِبَ ولدُها في بطنها ميِّتاً  فيُسْتَخْرَج. وسَطا على الحامل وساطَ، مقلوبٌ، إذا أَخرج ولدَها. أَبو  عمرو: الساطي الذي يَغْتَلِم فيخرجُ من إبلٍ إلى إبلٍ؛ وقال زياد  الطَّمَّاحي:  قامَ إلى عذْراءَ بالغُطاطِ،  يَمْشي بمثْلِ قائِمِ الفُسْطاطِ  بمُكْفَهِرِّ اللَّوْنِ ذي حَطاطِ،  هامَتُه مثلُ الفَنِىقِ الساطي  قال الأَصمعي: الساطي من الخيل البعيدُ الشَّحْوَة، وهي الخَطوة. وسَطا  الفرسُ أي أَبْعَدَ الخَطْوَ.  وفرسٌ ساطٍ: يَسْطُو على الخيل. وسَطا على المَرأَة: أَخْرجَ الوَلدَ  مَيِّتاً. ابن شميل: الأَيْدِي السَّواطِي التي تَتَناوَلُ الشَّيءَ ؛  وأَنشد:  تَلَذُّ بأَخْذِها الأَيْدي السَّواطِي  (* قوله «تلذ إلخ» هو عجز بيت وصدره كما في الأساس: ركود فيالاناء لها حميا).  وحكى أَبو عُبيد السَّطْو في المرأَةِ قال: وفي حديث الحَسَن، رحمه  الله، لا بأْسَ أَن يَسْطُوَ الرَّجُلُ على المرأَةِ إذا لَمْ تُوجَدِ  امرأَةٌ تُعالِجُها وخِيفَ عَلَيها، يعني إذا نَشِبَ وَلَدُها في بَطْنها  ميِّتاً فلَهُ معَ عدَمِ القابلَة أَن يُدخِلَ يَدَه في فَرْجِهَا  ويَسْتَخْرِج الوَلَدَ، وذلك الفِعلُ السَّطْوُ، وأَصله القَهْرُ والبَطْشِ. وفرسٌ  ساطٍ: بعيدُ الشَّحْوة، وقيل: هو الرَّافِعُ ذَنَبَه في عَدْوِه، وهو  مَحْمود، وقد سَطَا يَسْطُو سَطْواً؛ وقال رؤْبة:  عَمّ اليَدَيْنِ بالجِرَاءِ سَاطِي  (* قوله «عم اليدين إلخ» هو هكذا في الأصل، ولعله غمر).  وقال الشاعر:  وأَقْدَر مُشْرِف الصَّهَواتِ سَاطٍ،  كُمَيْت لا أَحَقّ ولا شَئِيتُ  وسَطَا سَطْواً: عاقَب، وقيل: سَطَا الفَرَسُ سَطْواً ركِبَ رأْسَه في  السِّيْر.
مقاييس اللغة:
(سطا) السين والطاء والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على القهر والعلوّ. يقال سطا عليه يسطو، وذلك إذا قهره ببطش. ويقال فرسٌ ساطٍ، إذا سطا على سائر الخيل. والفحلُ يسطو على طَرُوقته. ويقال سطا الرَّاعي على الشاة، إذا مات ولدُها في بطنها فسطا عليها فأخرجَه. ويقال سطا الماء، إذا كثُر. وقال بعض أهل اللغة في الفرس السَّاطي: هو الذي يرفع ذنبه في الحُضْر. قال الشيبانيّ:  السَّاطي: البعير إذا اغتلم خرج من إبلٍ إلى إبل. قال:
* هامته مثل الفَنيق السَّاطِي([4]) *
القاموس المحيط:
و سَطَا عليه، و به سَطْواً وسَطْوَةً صالَ، أو قَهَرَ بالبَطْشِ، و الماءُ كَثُرَ، و الطَّعامَ ذاقَهُ، و الفَرَسُ أبْعَدَ الخَطْوَ، و الرَّاعِي على النَاقَةِ أدْخَلَ يَدَهُ في رَحِمِها لِيُخْرِجَ ما فيها من ماءِ الفَحْلِ، و الفَرَسُ رَكِبَ رَأْسَهُ. وسَاطاهُ شَدَّدَ عليه. والسَّاطِي الفَرَسُ البَعيدُ الخَطْوِ، والذي يَرْفَعُ ذَنَبَهُ في حُضْرِهِ، والفَحْلُ المُغْتَلِمُ يَخْرُجُ من إبِلٍ إلى إبِلٍ، والطَّويلُ.
تاج العروس:
( سطا عليه وبه ) واقتصر الجوهرى على الثانية ( سطوا وسطوة ) واقتصر الجوهرى على الاولى ( صال ) كما في المحكم وفي التهذيب سطا على فلان تطاول ( أو قهر بالبطش ) نقله الجوهرى وهو قول الليث وفي المفردات السطو البطش برفع اليد يقال
سطابه ومنه قوله تعالى يكادون يسطون بالذين يتلون عليهم آياتنا قال ابن سيده يعنى مشركي اهل مكة كانوا إذا سمعوا مسلما يقرا القرآن كادوا يسطون به وقال ثعلب معناه يبسطون إليهم ايديهم ( و ) من المجاز سطا ( الماء ) إذا ( كثر ) وزخر وكذلك طغى ( و ) من
المجاز سطا ( الطعام ) أي ( ذاقه ) وتناوله ( و ) سطا ( الفرس ابعد الخطو ) هكذا هو بخط ابى سهل الهروي في نسخة الصحاح وفي بعضها ابعد الخطوة ( و ) سطا ( الراعى على الناقة ) كما في الصحاح والفرس ايضا كما في المحكم إذا ( ادخل يده في رحمها ليخرج ما فيها من ) الوثر وهو ( ماء الفحل ) وإذا لم يخرج لم تلقح الناقة كما في الصحاح وفي المحكم وذلك إذا نزا عليها فحل لئيم أو كان الماء فاسد الا يلقح عنه وذكر من مصادره السطو والسطو كعلو ( و ) قيل سطا ( الفرس ركب راسه في السير ) كذا في المحكم ( وساطاه ) مساطاة ( شدد عليه ) نقله الازهرى عن ابن الاعرابي ( والساطى ) من الخيل ( الفرس البعيد الخطو ) وفي الصحاح البعيد الشحوة وهى الخطوة قاله الاصمعي وفي التهذيب قيل انما سمى الفرس ساطيالانه يسطو على سائر الخيل ويقوم على رجليه ويسطو بيديه ( و ) في الصحاح ويقال هو ( الذى يرفع ذنبه في حضره ) أي عدوه زاد ابن سيده وهو محمود وانشد واقدر مشرف الصهوات ساط * كميت لا احق ولا شئيت وانشد الازهرى لروبة * غمر اليدين بالجراء ساطى * ( و ) الساطى ( الفحل المغتلم ) الذى ( يخرج من ابل الى ابل ) نقله الجوهرى عن ابى عمرو وانشد * هامته مثل الفنيق الساطي * ( و ) الساطى ( الطويل ) من الابل وغيرها * ومما يستدرك عليه سطا سطوا عاقب وامير ذو سطوة أي شتم وضرب ويقال اتق سطوته أي اخذته وفي الصحاح السطوة المرة الواحدة والجمع السطوات والفحل يسطو على طروقته وسطا الراعى على ناقتة اخرج منها الولد ميتا ومسط إذا استخرج ماء الفحل هكذا فرق بينهما الازهرى وقال ابن الاعرابي سطا على الحامل وساط مقلوب إذا اخرج ولدها وحكى أبو عبيد السطوفى المراة ومنه حديث الحسن لا باس ان يسطو الرجل على المراة وفسره الليث فقال إذا نشب ولدها في بطنها ميتا فيستخرج أي إذا خيف عليها ولم توجد امراة تفعل ذلك قال روبة ان كنت في امرك في شماس * فاسط على آلك سطو الماسى والايدى السواطى التى تتناول الشئ قال الشاعر * تلذ باخذها الايدى السواطى * وساطاه رفق به عن ابن الاعرابي ايضا كما في التهذيب فهو من الاضداد وسطاها وطئها عن ابى سعيد ويروى عنه بالمعجمة ايضا كما سيأتي
