# جذر سغب (س-غ-ب)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%BA%D8%A8
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%BA%D8%A8

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

Sağebe : Sağm, bir avuç su, suyun yudum yudum içilmesine tesğim denir

- الحروف: س - غ - ب
- في القرآن: الورود: ١ · الآيات: ١ · الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢

## الصيغ (١)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [مَسْغَبَةٍ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%BA%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%BA%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | مَفْعَلَةٍ | Kıtlık | ١ | ١ | [٩٠:١٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%BA%D8%A8/ayet/90:14.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٣ (الإجمالي: ٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [طعم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Yiyecek demektir
2. [ذو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Sahip
3. [يوم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · “Yemm” durgun akan su demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سغب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [جوع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B9.md), [خمص](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B5.md), [لغب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [شبع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%B9.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Takati tüketen ve meşakkatle birlikte gelen şiddetli açlık hali |
| Çekirdek Özet 2 | Kıtlık, çaresizlik ve toplumsal kriz anında muhtacın açlığını giderme sorumluluğu |
| Çekirdek Özet 3 | Kaynakların tükendiği kriz dönemlerinde infakın ahlaki ve varoluşsal zorunluluğu |
| Kritik Hata Riski | Kökü sıradan bir biyolojik acıkma sayıp kriz, afet ve kıtlık kaynaklı takatsizlik boyutunu göz ardı etmek |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سغ | Tüketim, sindirme, boğazdan kolayca veya zorlanarak akıp gitme hissi; nitekim [سوغ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA.md) kökünde bir şeyin boğazdan rahatça geçmesi ve yutulması anlamı bulunur | ب | Temas, yapışma ve içe kapanma niteliği eklenerek tükenişin bedene sirayet etmesi, gıdasızlığın bünyeyi zaafa uğratıp takatsiz bırakması anlamı özelleşmiştir |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Ayakta durmayı sağlayan desteğin, omurganın ve tutunma direncinin sembolü |
| غ | Göz örtüsü, karanlık (ikiz harf ع üzerinden türetme) | Gücün kararması, zayıflaması, perdelenmesi ve görme/algı melekelerinin zaafa uğraması |
| ب | Ev, barınak, iç mekan | Bünyenin içi, bedenin mahfaza alanı ve canın barındığı içsel kap |
| سغب | Desteğin kararıp bünyenin zaafa düşmesi | Bedenin iç dayanağının besinsizlik ve tükeniş sebebiyle zaafa uğraması, takatin çekilip meşakkatin içeriye yerleşmesi hareketi |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl hayatında kuraklık ve uzun yürüyüşler sonucu yiyeceğin tamamen bitmesiyle bedenin halsiz düşmesi, açlıkla birleşen takatsizlik ve bitkinlik durumu |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken Arap şiirinde açlık ile yol yorgunluğunun birleştiği anları anlatmak üzere ساغب لاغب ikilemesi içinde bitkin düşmüş savaşçı veya avcı tasvirinde kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Klasik lügat rivayetlerinde ve erken hadis metinlerinde Hayber fethinde ordunun gıdasız kalıp takatsiz düşmesi hali مُسْغِبُونَ ifadesiyle aktarılmıştır |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça سغب kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle bedensel tükeniş ve gıda yokluğuna bağlı meşakkat dairesinde varlık gösteren özelleşmiş bir morfemdir. İbranice ve Süryanice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı ses dizilişiyle yaygın bir birincil kök olarak korunmamış; açlık ve kıtlık anlamları daha ziyade [رعب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%A8.md) veya [كفن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%81%D9%86.md) kökenli kelimelerle karşılanmıştır. Ancak Güney Sami ve Arapça sahasında kök, boğazdan geçiş ve yutma ile ilgili olan [سوغ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA.md) ve bedenin zaafı ile ilişkili olan [لغب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8.md) (yorgunluk, takatsizlik) morfemleriyle anlamsal bir matris oluşturur. Klasik dilbilimcilerin kökün yalnızca kuru bir açlık değil, meşakkat ve takatsizlikle birlikte olan açlık (الجوع مع التعب) olduğunu vurgulamaları, kökün erken dönemde çöl şartlarındaki fiziki kriz durumlarını tanımlamak üzere semantik olarak daraldığını gösterir.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Brown-Driver-Briggs.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سغب / [سوغ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA.md) / [لغب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8.md) | Besin alma imkânının kesilmesiyle bedenin meşakkate ve takatsizliğe sürüklenmesi ilişkisi | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami leksik alanı | Açlığın doğrudan biyolojik iştah değil, kıtlık ve sefer meşakkatiyle birleşen tükenmişlik biçiminde ifadesi | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik katmanlarda güvenilir ses denkliği gösteren eşasıllı biçim tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

المصدر: Maqāyīs al-Lugha ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سغب | Anlamlı | Açlık ve meşakkat | Açlığın beden üzerinde bitkinlik ve çaresizlik oluşturması, kıtlık | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [سبغ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA.md) | Anlamlı | Bolluk ve genişlik | Bir şeyin tam olması, örtünün veya zırhın yere kadar uzanıp bedeni sarması, nimetin bollaşması | Kalb ve semantik zıtlık taşır; Kur'an'da geçer |
| غسب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı |
| [غبس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B3.md) | Anlamlı | Kül rengi, alacakaranlık | Rengin solması, grilik, kurdun rengi, gecenin karanlığının basması | Anlam bağı zayıf; Kur'an'da geçmez |
| بسغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı |
| [بغس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B3.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سغب | Merkez | Kıtlık ve takatsizlik | Açlığın çaresizlik, afet ve meşakkatle birleştiği kriz durumunu ifade eder | Salt besin eksikliği değil, canı tehdit eden takatsizlik |
| [جوع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B9.md) | Komşu | Genel açlık | Biyolojik iştah ve besin ihtiyacının genel adıdır | سغب gibi zorunlu olarak yorgunluk ve kıtlık şartı içermez |
| [خمص](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B5.md) | Komşu | Karın çekilmesi | Açlıktan karnın içe çökmesi ve boşalması halidir | Dışsal meşakkatten ziyade bedensel bir anatomik durumu belirtir |
| [لغب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%BA%D8%A8.md) | Komşu | Bitkinlik ve takatsizlik | Aşırı yorgunluk, çalışmaktan veya yoldan ötürü dermansız kalma | Açlıktan bağımsız olarak salt fiziksel tükenişi hedefler |
| [شبع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%B9.md) | Zıt | Doygunluk | Bedenin besine doyması, boşluğun dolması ve takatin yerine gelmesi | سغب kökünün tam zıddı olarak ihtiyacın karşılanma hali |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سغب | Şiddetli açlık ve kıtlık | Açlıkla birlikte gelen takatsizlik ve kriz durumu | Kesin |
| Latince | Fames, inedia | Kıtlık, uzun süreli açlık | Biyolojik açlığı ve gıdasız kalma halini karşılar fakat meşakkat nüansını tam yansıtmaz | Güçlü |
| İngilizce | Famine, starvation | Kıtlık, açlıktan tükenme | Basit açlığı (hunger) değil, ölüme ve bitkinliğe sürükleyen ağır besinsizlik durumunu karşılar | Güçlü |
| Almanca | Hungersnot, Entkräftung durch Hunger | Kıtlık, açlıktan bitap düşme | Toplumsal gıda krizini ve açlığın getirdiği fiziki takatsizliği iyi derecede açıklar | Güçlü |
| Fransızca | Famine, inanition | Kıtlık, gıdasızlıktan takatsiz kalma | Bedenin besin yokluğundan ötürü erimesini ve tükenişini karşılar | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَسْغَبَةٍ | Kıtlık, kriz ve darlık anındaki açlık | Sarp yokuşu (akabe) aşmanın şartı olarak muhtaçları doyurma bağlamı; Beled [90:14](https://lisan.digital/ar/ayet/90:14.md) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rızık ve şer/musibet problemi | Kıtlık ve açlığın ilahi imtihan ve toplumsal yardımlaşma mükellefiyetiyle ilişkisi | Açlığın ontolojik bir ceza değil, kulların ahlaki sorumluluğunu açığa çıkaran bir kriz hali oluşu |
| Fıkıh | İt'am ve muztar hali | Hayati tehlike arz eden kıtlık dönemlerinde komşuyu ve yetimi doyurmanın farz-ı kifaye veya farz-ı ayn hükmü | Doyurma fiilinin kriz zamanlarında nafileden bağlayıcı hukuki ödeve dönüşmesi |
| Tefsir | Akabe (sarp yokuş) analizi | Beled suresinde kurtuluş yolu sayılan erdemin neden bollukta değil kıtlık gününde sınandığı | Kişinin kendi canının da daraldığı günde paylaşabilme fedakarlığı |
| Hadis | Sefer ve fetih rivayetleri | Sefer esnasında ashabın düştüğü takatsizlik durumlarının tasviri | Açlığın meşakkat, çaba ve imtihanla birlikte zikredilmesi |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki sınav | Zirve fedakarlık eşiği | Kişiyi bencillikten arındırma | Kriz ve darlık anında başkasını kendine tercih edebilme erdemi | Kesin |
| İlmi | Sosyolojik analiz | Kriz dönemi kırılganlığı | Toplumsal zaaf noktalarını teşhis | Afet ve kıtlık şartlarının insan psikolojisi ve bedenindeki yıkıcı etkisini anlama | Güçlü |
| Siyasi | Kamu güvenliği ve nizam | Sosyal güvenlik garantisi | Kargaşayı ve çöküşü önleme | Otoritenin ve toplumun en zayıf fertleri açlıktan koruma yükümlülüğü | Güçlü |
| İktisadi | Bölüşüm ve stok krizi | Arz çöküşü ve gıda kıtlığı | Kaynakları fedakarlıkla paylaştırma | Mal biriktirme dürtüsüne karşı hayat kurtarma odaklı acil iktisadi müdahale | Kesin |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik enerji tükenişi ve entropi artışı | Sisteme giren enerjinin kritik eşiğin altına inmesiyle mekanizmanın durma ve çökelme noktasına gelmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal kırılganlık ve kriz anomisi | Hayati kaynakların tükenmesiyle birlikte toplumsal bağların dağılma riski ve acil dayanışma ihtiyacı | Güçlü |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İfadeyi sıradan bir yemek ikramı veya her zamanki fakir doyurma tavsiyesi olarak okumak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün işaret ettiği durum, kaynakların kuruduğu, herkesin kendi nefsinin derdine düştüğü genel bir kıtlık ve meşakkat atmosferidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Akabe kavramının büyüklüğünü kavramamak; zenginlik ve bolluk anında verilen fazlalık infakı ile can pazarında yapılan fedakarlığı bir tutmak |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ahlak mimarisinde imanın ve kurtuluşun en çetin eşiğini (akabe) tanımlarken sıradan bir infakı değil, kriz ve kıtlık anındaki hayati dayanışmayı şart koştuğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnfak, yetim hakkı, kriz yönetimi ve nefsin cimriliğini aşma erdemini konu edinen Mekki ayet grubunda, bilhassa Beled suresinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinî ödevlerin sadece refah ve kolaylık zamanlarında yerine getirilen ritüellerden ibaret olduğu yanılgısını yıkar; asıl sınavın darlık ve çaresizlik anında başkasını yaşatmak olduğunu ortaya koyar. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Açlığın uzun sürmesi ve gıdasızlığın yol yorgunluğu veya kıtlıkla birleşmesi neticesinde bedenin takatten düşüp tükenmesi.
- Soyut anlam: Bireysel ve toplumsal kaynakların en kritik seviyeye indiği bir varoluşsal darlık ve çaresizlik ortamı.
- Sistematik karşılık: Sistemin çöküş eşiğinde bulunduğu bir kriz anında, eldeki kısıtlı girdiyi zayıf unsurlara aktararak entropik dağılmayı durduran ahlaki müdahale.
- LaTeX modeli: $$S(t) = \lim_{E \to E_{\min}} \left( \frac{\Delta M}{\Delta E} \right) \implies \Phi(A) = \int (R - C) \, dt$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $E$, canlının veya sistemin elindeki hayati enerji seviyesini; $E_{\min}$, tükenme ve çöküş sınırını; $M$, meşakkat ve fiziki takatsizliği temsil eder. Enerjinin kritik eşiğe indiği kıtlık anında ($S(t)$), sistemik kurtuluş potansiyeli $\Phi(A)$, eldeki rezervin ($R$) kriz maliyetine ($C$) rağmen paylaşılarak zamana bağlı entegre edilmesiyle devreye girer.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ١)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%BA%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [البلد ٩٠:١٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%BA%D8%A8/ayet/90:14.md) — مَسْغَبَةٍ

أَوْ إِطْعَامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ

## المعاجم (١٢)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

Sağebe : Sağm, bir avuç su, suyun yudum yudum içilmesine tesğim denir. sonra mim baya dönşmüş ve yağmurun yağmadığı zamanlarda azalan, kurumaya giden suyun adı olmuştur. Kıtlık yıllarına mesğabe denir.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%BA%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب الغين والسين والباء معهما
غ ب س، س ب غ، س غ ب مستعملات غبس: الغَبَسُ: لون الرماد والذئب.
وأَغْبَسَ الليل وأغَبَش واحد.
سبغ: سَبَغ الشَّعَرُ سُبُوغاً، وسَبَغَتِ الدرع، وكل شيء طال إلى الأرض فهو سابغٌ. وسَبَّغَتِ النّاقةُ تَسبيغاً إذا كانت كلما نبت الشعر على ولدها أجهضته.
وإِسباغُ الوضوء: المبالغةُ فيه.
والتَّسْبَغَةُ: شيء من حلق الدرع توصل به البيضة فيستر العنق، والبيضة يقال لها: سابغٌ.
ويقال: تَسبغُ وتَسْبَغةٌ، الباء نصب.
سغبك السَاغُب: الجائع. وسَغَبَ يَسْغَبُ سُغُوباً ومَسْغَبَةً.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%BA%D8%A8/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

سَغِبَ بالكسر يَسْغَبُ سَغَباً، أي جاع، فهو ساغِبٌ وسَغْبانُ وامرأةٌ سَغْبى. ويتيمٌ ذو مَسْغَبَةٍ، أي ذو مجاعة.

### [مقاييس اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%BA%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — ابن فارس · القرن ١١

(باب السين والغين وما يثلثهما)
(سغل) السين والغين واللام أصلٌ يدل على إساءة الغِذاء وسوء الحال فيه. من ذلك السَّغِل: الولد السيِّئ الغذاء. وكلُّ ما أسيء غذاؤه فهو سَغِل. قال سلامة بن جندل يصف فَرساً:‏
ليس بأسْفَى ولا أقْنى ولا سَغِلٍ *** يُسقى دواء قَفِيّ السَّكْنِ مربُوبِ(1)‏
ويقال: بل السَّغِل: الدقيق القوائم الصغير. وقال ابن دريد: السغِل: المتخدِّد لحمه، المهزول المضطرب الخَلْق.‏
(سغم) السين والغين والميم ليس بشيء. على أنّهم يقولون للسغِل سَغِم.‏
(سغب) السين والغين والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الجوع. فالمَسْغَبَة: المجاعة، يقال سَغِبَ يَسْغَبُ سُغُوباً، وهو ساغب وسغبان. قال ابن دريد(2): قال بعض أهل اللغة: لا يكون السَّغَب إلا الجوعَ مع التعب. قال وربَّما سمي العطَش سَغَباً؛ وليس بمستعمل.‏
--------------ـ
(1) كلمة "ولا أقنى" ساقطة من الأصل، وإثباتها من المجمل واللسان (سغل) وديوان سلامة 8 والمفضليات (1: 119).‏
(2) الجمهرة (1: 286).‏

ـ

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%BA%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- قال تعالى: ﴿أو إطعام في يوم ذي مسبغة﴾ [البلد/14]، من السغب، وهو الجوع مع التعب، وقد قيل: في العطش مع التعب، يقال: سغب سغبا وسغوبا (قال السرقسطي: سغب وسغب لغتان، ولغة سغب بالضم: جاع.
وقال لعض أهل اللغة: لا يكون السغب إلا الجوع مع التعب، وربما سمي العطش سغبا، وليس بمستعمل، قال: والمصدر: السغابة والسغوب. انظر: الأفعال 3/519)، وهو ساغب، وسغبان، نحو: عطشان.

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%BA%D8%A8/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

س غ ب
هو ساغب لاغب وقد سغب وسغب وبه سغب ومسغبة وسغابة‏:‏ جوع مع تعب‏.‏
وهو سغبان‏.‏
ويوم ذو مسغبة وتقول‏:‏ لو بقي الليث في الغابه لات من السغابة‏.‏

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%BA%D8%A8/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

سَغِبَ الرجلُ يَسْغَب، وسَغَبَ يَسْغُبُ سَغْباً وسَغَباً وسَغابةً وسُغُوباً ومَسْغَبةً: جاعَ. والسَّغْبة: الجُّوعُ، وقيل: هو الجوعُ مع التَّعَب؛ وربما سُمِّيَ العَطَش سَغَباً، وليس بمُسْتعمَلٍ. ورجلٌ ساغِبٌ لاغِبٌ: ذو مَسْغَبة؛ وسَغِبٌ وسَغْبانُ لَغْبانُ: جَوْعانُ أَوعَطْشانُ. وقال الفراءُ في قوله تعالى: في يومٍ ذِي مَسْغَبةٍ، أَي مَجاعةٍ. وأَسْغَبَ الرجلُ، فهو مُسْغِبٌ إِذا دخَل في الـمَجاعةِ، كما تقولُ أَقْحطَ الرجلُ إِذا دخَل في القَحْط. وفي الحديث: ما أَطعمته إِذ كان ساغِـباً، أَي جائعاً. وقيل: لا يكونُ السَّغَبُ إِلاَّ مع التَّعَب.
وفي الحديث: أَنه قَدِم خَيْبَر بأَصحابِه وهم مُسْغِـبُون، أَي جِـياعٌ. وامرأَةٌ سَغْبَـى، وجَمْعُها سِغابٌ. ويَتِـيمٌ ذو مَسْغَبةٍ أَي ذو مَجاعةٍ.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%BA%D8%A8/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* س غ ب * * السَّغَبُ * الجوع وبابه طرب فهو * ساغِبٌ * و * سَغْبَانٌ * وامرأة * سَغْبَى * و * المَسْغَبَةُ * المجاعة

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%BA%D8%A8/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

سغب الرجل كفرح يسغب سغب مثل نصر يسغب سغبا وسغبا المضبوط عندنا مصدر الثاني أولا والأول ثانيا، ففيه لف ونشر غير مرتب وسغابة وسغوبا بالضم في الأخير عن الصاغاني ومسغبة: جاع. والسغبة: الجوع أولا يكون ذلك إلا مع تعب نقله ابن دريد عن بعض أهل اللغة، فهو ساغب لاغب ذو مسعبة وسغبان لغبان وسغب ككتف أي جوعان أو عطشان، وهي أي الأنثى سغبى وجمعها سغاب. وقال الفراء في قوله تعالى: في يوم ذي مسغبة أي مجاعة. والسغب محركة أيضا: العطش ربما سمي بذلك وليس يمستعمل قاله ابن دريد. وأسغب الرجل فهو مسغب إذا دخل في المجاعة كما تقول: أقحط إذا دخل في القحط. وفي الحديث أنه قدم خيبر وهم مسغبون أي جياع، هكذا فسر. وهو مسغب له كذا ومسعب أي مسوغ، وقد تقدم النقل عن النوادر آنفا.

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%BA%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

سَغِبَ
1 سَغِبَ ذ , aor. سَغَبَ ; (S A, Msb, K;) and سَغَبَ, aor. سَغُبَ ; (A, K;) inf. n. سَغَبٌ, (S, A, * Msb, K,) which is of the former, (Sudot;, Msb, TA,) and سَغْبٌ, (K,) which is of the latter, (TA,) and سُغُوبٌ (K) and سَغَابَةٌ and مَسْغَبَةٌ, (A, * K,) the last syn. with مَجَاعَةٌ; (S, Msb;) He was, or became, hungry: (S, A, Msb, K:) or suffered hunger together with fatigue. (A, Msb, K.) You say, بِهِ سَغَبٌ and مَسْغَبَةٌ and سَغَابَةٌ, [using these ns. as simple substs.,] In him is hunger: or hunger together with fatigue. (A.) And يَتِيمٌ ذُو مَسْغَبَةٍ [An orphan] having hunger. (S.) And فِى يَوْمٍ ذِى مَسْغَبَةٍ, in the Kur [xc. 14], means In a day of hunger. (TA.) [See also سَغْبَةٌ and سَغَبٌ below.]

اسغب
4 اسغب ذ He (a man, TA) entered upon a state of hunger. (K.)

سَغَبٌ
سَغَبٌ ذ an inf. n. of سَغِبَ [q. v.]. (S, &c.) ― -b2- It also signifies Thirst: but is unused: (K:) [or] thirst is sometimes thus termed. (Msb.)

سَغِبٌ
سَغِبٌ ذ : see سَاغِبٌ.

سَغْبَةٌ
سَغْبَةٌ ذ Hunger: or hunger combined with fatigue. (TA.) [See also 1.]

سَغْبَانُ
سَغْبَانُ ذ ; and its fem., سَغْبَى: see the next paragraph, in three places.

سَاغِبٌ
سَاغِبٌ ذ and ↓ سَغْبَانُ (S, A, Msb, K) and ↓ سَغِبٌ (K) Hungry: (S, A, Msb, K, TA:) or suffering hunger together with fatigue: (A, Msb, K:) or thirsty: (TA:) fem. [of the second] ↓ سَغْبَى, (S, K,) pl. سِغَابٌ. (K.) You say also, هُوَ سَاغِبٌ لَاغِبٌ (A, TA) and لَغْبَانُ ↓ سَغْبَانُ (TA) [He is hungry and fatigued, or fatigued in the utmost degree]. And it is said in a trad., دَخَلَ خَيْبَرَ وَهُمْ ↓ مُسْغِبُونَ, expl. as meaning [He entered Kheyber] they being hungry. (TA.)

مُسْغِبٌ
مُسْغِبٌ ذ : see its pl. in what next precedes.

هُوَ مُسَغَّبٌ لَهُ كَذَا
هُوَ مُسَغَّبٌ لَهُ كَذَا ذ and مَسَعَّبٌ [the latter written in the CK مُسْغَبٌ] To him is allowed, or permitted, such a thing. (K, TA.)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%BA%D8%A8/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

سَغَبَ
سَغَبَ U سَغِبَ A ( n. ac. سَغْب 1 ,  سَغَب 4 ,  مَسْغَبَة 17t ,  سَغَاْبَة 22t ,  سُغُوْب 27 ),
a.  Was hungry, famished.

سَغْبَة
سَغْبَة 1t ,
a.  Hunger.

سَغْبَى
سَغْبَى 1ya ,
a.  fem. of سَغْبَاْنُ 33 .

سَغِب
سَغِب 5 ,  سَاْغِب 21 ,  سَغْبَاْنُ 33 , ( pl. سِغَاْب 23 ),
a.  Hungry, famished.

سَغَّبَ
N. P. سَغَّبَ II ,
a.  Allowed, permitted.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%BA%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

سغب
سَغِبَ - يَسْغَبُ (سَغَبَ - يَسْغُبُ) - مَسْغَبَة
سَغِبَ - يَسْغَبُ + الكائن: يجوع بشدة مما يؤدي به إلى التعب الشديد والإرهاق
مَسْغَبَة: على وزن " مـَفـْعـَلة ": مصدر ميمي من " سَغِبَ - يَسْغَبُ ":  السغب بطريقة مخصوصة: المجاعة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالرغبة والميل للحصول على حاجة" وهي:
حاجَ - يَحُوْجُ، سَغِبَ - يَسْغَبُ (سَغَبَ - يَسْغُبُ)، جاع َ - يَجوْع، ظمِئَ - يَظْمَأُ، وَطَرَ - يَطِرُ، أرِبَ - يَأرَبُ
سغب - مسغبة
 	﴿أو إطعام في يوم ذي مسغبة (14)﴾ البلد
مختار الصحاح
● [سغب] س غ ب: السَّغَبُ الجوع وبابه طرب فهو ساغِبٌ و سَغْبَانٌ وامرأة سَغْبَى و المَسْغَبَةُ المجاعة
معجم الفرائد القرآنية
س غ ب
"مَسْغَبَةٍ" فـي قولـه تعالـى : " أَوْ إِطْعَامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ "(14) البلد .
المَسْغبة : المجاعة، وأكثر استعمال السغب في الجوع والتعب .
الراغب
سغب
- قال تعالى: }أو إطعام في يوم ذي مسبغة{ [البلد/14]، من السغب، وهو الجوع مع التعب، وقد قيل: في العطش مع التعب، يقال: سغب سغبا وسغوبا (قال السرقسطي: سغب وسغب لغتان، ولغة سغب بالضم: جاع.
وقال لعض أهل اللغة: لا يكون السغب إلا الجوع مع التعب، وربما سمي العطش سغبا، وليس بمستعمل، قال: والمصدر: السغابة والسغوب. انظر: الأفعال 3/519)، وهو ساغب، وسغبان، نحو: عطشان.
ملخص اللسان
1.     سَغِبَ الرجلُ يَسْغَب، وسَغَبَ يَسْغُبُ سَغْباً وسَغَباً وسَغابةً وسُغُوباً ومَسْغَبةً: جاعَ.
2.     والسَّغْبة: الجُّوعُ، هو الجوعُ مع التَّعَب
لسان العرب
● - سغب: سَغِبَ الرجلُ يَسْغَب، وسَغَبَ يَسْغُبُ سَغْباً وسَغَباً  وسَغابةً وسُغُوباً ومَسْغَبةً: جاعَ. والسَّغْبة: الجُّوعُ، وقيل: هو الجوعُ مع التَّعَب؛ وربما سُمِّيَ العَطَش سَغَباً، وليس بمُسْتعمَلٍ.  ورجلٌ ساغِبٌ لاغِبٌ: ذو مَسْغَبة؛ وسَغِبٌ وسَغْبانُ لَغْبانُ:  جَوْعانُ أَوعَطْشانُ. وقال الفراءُ في قوله تعالى: في يومٍ ذِي مَسْغَبةٍ، أَي مَجاعةٍ.  وأَسْغَبَ الرجلُ، فهو مُسْغِبٌ إِذا دخَل في الـمَجاعةِ، كما تقولُ  أَقْحطَ الرجلُ إِذا دخَل في القَحْط. وفي الحديث: ما أَطعمته إِذ كان ساغِـباً، أَي جائعاً.  وقيل: لا يكونُ السَّغَبُ إِلاَّ مع التَّعَب.  وفي الحديث: أَنه قَدِم خَيْبَر بأَصحابِه وهم مُسْغِـبُون، أَي جِـياعٌ. وامرأَةٌ سَغْبَـى، وجَمْعُها سِغابٌ.  ويَتِـيمٌ ذو مَسْغَبةٍ أَي ذو مَجاعةٍ.
مقاييس اللغة:
(سغب) السين والغين والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الجوع. فالمَسْغَبَة: المجاعة، يقال سَغِبَ يَسْغَبُ سُغُوباً، وهو ساغب وسغبان. قال ابن دريد(2): قال بعض أهل اللغة: لا يكون السَّغَب إلا الجوعَ مع التعب. قال وربَّما سمي العطَش سَغَباً؛ وليس بمستعمل.‏
القاموس المحيط:
سَغِبَ، كَفَرِحَ وكَنَصَرَ، سَغْباً وسَغَباً وسَغَابَةً وسُغوباً ومَسْغَبَةً جاعَ، أَوْ لا يكونُ إلاَّ مَعَ تَعَبٍ، فهو ساغِبٌ وسَغْبانُ وسَغِبٌ، وهي سَغْبَى، وجَمْعُهما سِغابٌ. والسَّغَبُ، مُحَرَّكَةً العَطَشُ، ولَيْسَ بِمُسْتَعْمَلٍ. وأَسْغَبَ دَخَلَ في المَجاعَةِ. وهو مُسَغَّبٌ له كذا، ومُسَعَّبٌ مُسَوَّغٌ.
تاج العروس:
سغب
سَغِبَ الرجلُ كَفرِحَ يَسْغَبُ سَغَب مِثْلُ نَصَر يَسْغُب سَغْباً وسَغَباً المضبوط عندنا مَصْدَرُ الثَّاني أَولاً والأَوَّلُ ثَانِياً فَفِيهِ لَفٌّ ونَشْرٌ غيرُ مُرَتَّب وسَغَابَةً وسُغُوباً بالضم في الأَخير عَنِ الصَّاغَانِيّ ومَسْغَبَةً : جَاعَ . والسَّغْبَةُ : الجُوعُ أَولاً يَكُونُ ذلِك إِلا مَعَ تَعَب نقله ابن دُرَيْد عن بَعْضِ أَهْلِ اللُّغَة فهو سَاغبٌ لاَغِبٌ ذُو مَسْعَبَة وسغْبَانُ لَغْبَانُ وسَغِبٌ كَكَتِفٍ أَي جَوْعَانُ أَو عَطْشَان وَهِي أَي الأُنثى سَغْبَى وجَمْعُهَا سِغَابٌ . وقال الفَرِّاءُ في قَوْلِه تَعَالى : في يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ أَي مَجَاعَةِ . والسَّغَبُ مُحَرّكَةً أَيضاً : العَطَشُ رُبَّما سُمِّي بِذَلك ولَيْسَ يمُسْتَعْمَلٍ قَالَه ابنُ دُرَيْد . وأَسْغَبَ الرجلُ فهو مُسْغِبٌ إِذا دَخَلَ في المَجَاعَة كما تقول : أَقْحَطَ إِذا دَخَل في القَحْطِ . وفي الحَدِيث أَنَّهُ قَدِم خَيْبَر وهم مُسْغِبُون أَي جِيَاعٌ هكذا فُسِّر . وَهُوَ مُسَغَّبٌ لَهُ كَذَا ومُسَعَّبٌ أَي مُسَوَّغٌ وقد تَقَدَّمَ النَّقْلُ عن النوادر آنِفاً
