# جذر سلسبيل (س-ل-س)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B3%D8%A8%D9%8A%D9%84
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84%D8%B3%D8%A8%D9%8A%D9%84

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

معناه في القرآن: Selsebil

- الحروف: س - ل - س
- في القرآن: الورود: ١ · الآيات: ١ · الصيغ: ١
- المعاجم: ١

## الصيغ (١)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [سَلْسَبِيلًا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B3%D8%A8%D9%8A%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | فَلْفَعِيلًا | Selsebil | ١ | ١ | [٧٦:١٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B3%D8%A8%D9%8A%D9%84/ayet/76:18.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٢ (الإجمالي: ٣)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [سمي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Ad verilen
2. [عين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Ayn göz, “evya” göze demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سلسبيل |
| Yapı | Çok harfli isim (sülâsî veya rubâî kökten türetilmiş mülhak/mürekkep yapı) |
| Özel Durum | Ziyadeli ve mükerrer harfli isim yapısı |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md), [عين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md), [شرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md), [كوثر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D8%AB%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | غسلين |
| Çekirdek Özet 1 | Boğazdan son derece kolay, pürüzsüz ve tatlı bir akışla kayıp giden sıvı |
| Çekirdek Özet 2 | Cennet ehline sunulan, içimi zahmetsiz, tam kıvamında ve kesintisiz akan ilahi pınar |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi nimetin hiçbir direnç, ağırlık ve tortu barındırmayan mükemmel akışkanlığı |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca mitolojik veya coğrafi bir özel isim sanarak taşıdığı niteliksel akışkanlık ve letafet vasfını göz ardı etmek |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سل | Bir şeyi diğerinin içinden sıyırıp çekmek, pürüzsüzce kaydırmak, yumuşak ve sessiz hareket (ör. [سلل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%84%D9%84.md), [سلك](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%84%D9%83.md), [سلس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B3.md)) | س + ل | İkileme yoluyla süreklilik, ritmik akış ve birbirini izleyen pürüzsüz halkalar meydana getirilmiştir ([سلسل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B3%D9%84.md)) |
| [سلسل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B3%D9%84.md) | Birbirine ekli, pürüzsüz ve ardışık akış | ب + ي | ب harfiyle bünyeye katılma ve temas, ي harfiyle de letafet ve içim kolaylığı eklenerek akışkanlığın zirve derecesi ifade edilmiştir |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunmadan, pürüzden sıyrılarak akma ve engeli aşma hareketinin başlangıcı |
| ل | Çoban değneği, bağlama | Harekete yön verme, akışı bir hatta sevk etme |
| س | Diken, destek | Akıştaki ritmik yinelenme, engelsiz kaymanın teyidi |
| ب | Ev, çadır, iç | Akışkanın bir kaba, boğaza veya bünyeye dâhil olması, içe nüfuz |
| ي | El ve kol, iş | Letafetle kavranma, kolayca ulaşılma ve içilme kabiliyeti |
| ل | Çoban değneği, bağlama | Akışın nihai hedefe pürüzsüzce ve süreklilikle bağlanması |
| سلسبيل | Kesintisiz akış, temas ve nihai letafet | Boğazdan ve damaktan hiçbir dirençle karşılaşmaksızın tatlı ve hafif bir ritimle kayıp giden suyun bütünsel hareketi |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Boğazdan kolayca kayıp geçen, lezzetli, hafif, tortusuz ve soğuk su; içimi zahmetsiz meşrubat |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde doğrudan bir özel isim olarak değil, içimi tatlı ve akıcı suyu niteleyen bir sıfat olarak kullanılmıştır; nitekim erken Arap dilcileri bu lafzın suyu nitelemek üzere türetilmiş bir Arapça kelime olduğunu belirtirler |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem dilcileri kelimenin yumuşaklık ve akıcılık bildiren سَلِسٌ ve سَلْسَلٌ kökünden türediğini, boğazdan kolayca akıp giden meşrubata mâun selsebîl dendiğini naklederler |

المصدر: Lisânü’l-ʿArab, Kitâbü’l-ʿAyn, Tâcü’l-Arûs, Mekâyîsü’l-Luğa.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça سلسبيل lafzı, kök yapısı itibarıyla Sami dillerindeki akışkanlık, kayma ve bir nesneyi aralıktan sıyırma anlamı taşıyan sl kök ailesiyle fonetik ve semantik bir bağ sergiler. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde sl- / šl- kökleri genel olarak çekip çıkarma, sessizce veya pürüzsüzce hareket etme çağrışımlarına sahiptir. Ancak سلسبيل biçimindeki altı harfli gelişmiş yapı, klasik Arap dili bünyesinde ses yansımalı ve morfolojik genişlemeyle (سَلِسَ kökünden selsele ve ardından ب harfinin ziyadesiyle) oluşmuş özgün bir iç Arapça türetim görünümündedir. Kelimenin yabancı bir dilden doğrudan ödünçlenmiş olduğunu kanıtlayan kesin bir Sami dışı paralel bulunmamakta; genel Sami kökündeki pürüzsüz kayma anlamının Arapçada fonetik bir zenginleşmeyle meşrubat sıfatına dönüştüğü kabul edilmektedir.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, Lisânü’l-ʿArab, Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سَلَسَ veya سَلْسَلَ kökünden türetim | Suyun pürüzsüz ve tatlı akışını anlatan köke mübalâğa ve letafet bildiren harflerin eklenmesiyle oluşmuş bir sıfat-isim | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | š-l / s-l kök ailesi | İbranice ve Aramicede çekip çıkarma, kolayca kayma bildiren köklerle ortak kökensel zemin | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrudan ve düzenli bir morfolojik soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

المصدر: Brown-Driver-Briggs, Lisânü’l-ʿArab, Fraenkel.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سلسبيل | Anlamlı | Pürüzsüz ve tatlı akış | Cennette bir pınarın adı veya içimi son derece kolay tatlı su | Hedef kök; Kur'an'da geçer (İnsân [76:18](https://lisan.digital/ar/ayet/76:18.md)) |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سلسبيل | Merkez | Pürüzsüz ve tatlı akış | İçeceğin içim kolaylığı, hafifliği ve boğazdan kayışındaki mükemmel letafet | Nitelikli, kolay içimli cennet pınarı |
| [نهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Geniş su yolu | Suyun hacmi, yatağı ve gür akışı ön plandadır | Akarsu ve nehir yapısı |
| [عين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) | Komşu | Su kaynağı | Suyun yeryüzüne çıktığı memba ve kaynak noktası esastır | Pınar ve kaynak |
| [شرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) | Komşu | İçecek eylemi | Sıvının tüketilme fiilini ve içme sürecini ifade eder | Tüketim ve tat alma |
| [كوثر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D8%AB%D8%B1.md) | Komşu | Bol nimet | Çokluk, kesintisiz bereket ve sınırsız ihsan boyutu vurgulanır | Cennetteki bol hayır havuzu |
| غسلين | Zıt | Azap sıvısı | Boğazı yırtan, içimi imkânsız, irinli, tortulu ve yakıcı cehennem içeceği | Pürüzsüzlüğün zıddı olan tortulu azap sıvısı |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سلسبيل | Tatlı, pürüzsüzce akan pınar | Boğazdan kayarcasına içilen hafif ve lezzetli suyun niteliği | Kesin |
| Latince | fons limpidus, nectar | Berrak pınar, tatlı nektar | Saflık ve ilahi tat yönünü karşılar; fonetik ses yansımalı akış nüansını tam vermez | Muhtemel |
| İngilizce | crystal-clear spring, nectar-like stream | Berrak pınar, nektar gibi akıntı | İçeceğin lezzet ve berraklığını ifade eder; kökteki kaygan ve kolay içim hissini kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | liebliche Quelle, Nektarquell | Tatlı pınar, nektar kaynağı | Su kaynağının hoşluğunu ve yumuşaklığını karşılar; fonetik letafet yapısını taşımaz | Güçlü |
| Fransızca | source limpide, onde suave | Berrak kaynak, tatlı akış | Suyun tatlılığı ve akıcılığını verir; özgün lafzın Cennet pınarı ıstılahını tam yansıtmaz | Güçlü |

المصدر: Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَلْسَبِيلًا | Kolay içimli, pürüzsüz ve tatlı cennet pınarı | Cennet ehlinin mükâfatlandırıldığı, zencefil karışımlı kadehlerle sunulan kaynağın adı ve niteliği (İnsân [76:18](https://lisan.digital/ar/ayet/76:18.md)) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ve cennet tasvirleri | Cennet nimetlerinin cismanîliği, hakikati ve dünyadaki benzerlerinden letafet bakımından üstünlüğü | Nimetin ağırlıksız, tortusuz ve saf lezzet boyutu |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Doğrudan bir fıkhî hükme veya ıstılaha konu teşkil etmemiştir | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Nimet ayetlerinin semantiği | Kelimenin bir alem (özel isim) mi yoksa akışkanlığı niteleyen bir sıfat mı olduğu tartışması | İbn Abbas ve erken müfessirlerce boğazdan kolayca kayan su olarak nitelenmesi |
| Hadis | Cennet nehirleri ve havz rivayetleri | Cennetteki pınarların isimleri, tatları ve cennet ehlinin içecekleri arasındaki yeri | Berraklık, hafiflik ve ilahi ikramın letafeti |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret mükafatı | Letafet ve rıza pınarı | Amellerin karşılığı olarak sunulan saf ve pürüzsüz lütuf | İbadet ve sabrın neticesinde ulaşılan zahmetsiz manevi tatmin | Kesin |
| İlmi | İdeal akışkanlık prensibi | Dirençsiz akış (laminer/sürtünmesiz akış) | Bir sıvının hiçbir engele takılmadan süzülmesi | Doğal veya kuramsal pürüzsüz hareket modeli | Muhtemel |
| Siyasi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Siyasi terminolojide doğrudan bir karşılığı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
| İktisadi | Zahmetsiz ve engelsiz erişim | Sıfır maliyetli ve engelsiz ikram | Değerin herhangi bir sürtünme ve meşakkat olmaksızın dolaşımı | Kaynağın tüketicisine hiçbir zahmet vermeden akması | Muhtemel |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Süperakışkanlık ve sıfır viskozite | Bir akışkanın iç sürtünme olmaksızın, sıfır dirençle ve kesintisiz akması durumuyla yapısal örtüşme | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tam uyum ve pürüzsüz psikolojik doyum (akış hali) | Bireyin içsel veya dışsal hiçbir direnç, kaygı ve baskı hissetmeksizin ulaştığı mutlak huzur hali | Muhtemel |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca şiirsel veya masalsı bir cennet çeşmesi adı sanarak dildeki pürüzsüz akışkanlık vasfını unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da sunulan nimetin niteliğini, içimindeki mutlak letafeti, boğazda ve ruhta en ufak bir ağırlık bırakmayan hafifliğini anlatan semantik derinlik |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennet tasvirlerini içi boş veya lafzi isimlere indirgeyerek, nimetlerin varoluşsal arılığı ve mükemmelliği arasındaki anlam bağını koparmak |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Cennetteki ikramların yalnızca maddesel içecekler değil, her türlü ağırlık, sürtünme ve tortudan arındırılmış saf bir letafet taşıdığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet tasvirleri, takva sahiplerinin mükâfatları ve nefsani arınmanın ahiretteki yansımalarını anlatan ayetlerde (özellikle İnsân Suresi bağlamında) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki cennet isimlerinin rastgele veya yabancı kaynaklı yakıştırmalar olduğu zannını çürütür; lafzın Arap dilindeki pürüzsüz akışkanlık köküyle doğrudan uyumlu bir vasıf taşıdığını ortaya koyar. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Boğazdan ve damaktan son derece tatlı, pürüzsüz, tortusuz ve soğuk bir şekilde kayıp giden su.
- Soyut anlam: İlahi lütuf ve mükâfatın ruha ve bedene hiçbir ağırlık, yorgunluk ve meşakkat vermeden mutlak bir letafetle nüfuz etmesi.
- Sistematik karşılık: Sürtünme katsayısının sıfıra yaklaştığı, akışın ve doyumun kesintisiz gerçekleştiği laminer ve saf ikram modeli.
- LaTeX modeli: $$S = \lim_{\mu \to 0} \int_{0}^{T} \Phi(t) \, dt$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ nihai pürüzsüz akışı ve nimetin toplam doyumunu, $\Phi(t)$ zaman içindeki kesintisiz akış fonksiyonunu, $T$ akış süresini, $\mu$ ise akışa karşı oluşan iç ve dış sürtünme katsayısını temsil eder. Sürtünmenin sıfıra yaklaşması ($\mu \to 0$), kökün taşıdığı engelsiz, zahmetsiz ve pürüzsüz akışkanlık vasfını matematiksel olarak ifade eder.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ١)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84%D8%B3%D8%A8%D9%8A%D9%84/occurrences?meal=IK

### [الإنسان ٧٦:١٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B3%D8%A8%D9%8A%D9%84/ayet/76:18.md) — سَلْسَبِيلًا

عَيْنًا فِيهَا تُسَمَّى سَلْسَبِيلًا

## المعاجم (١)

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B3%D8%A8%D9%8A%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب الخماسي من السين
طرطبيس، دردبيس، سلسبيل، فنطليس مستعملات
طرطبيس:
الطَّرطَبِيسُ: النّاقة الخوّارة الحلب. والطّرطبيسُ العجوز المُسْتَرْخية.
دردبيس:
الدَّرْدَبِيسُ: العجوز المسترخية، والدّردبس: الدّاهية وهي العجوز الكبيرة.
سلسبيل:
السَّلْسَبِيلُ:عين في الجنّة.
فنطليس:
الفَنطَلِيسُ: من أسماء الذَّكر.
