# جذر سندس (س-ن-د)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

معناه في القرآن: İpek kumaş

- الحروف: س - ن - د
- في القرآن: الورود: ٣ · الآيات: ٣ · الصيغ: ١
- المعاجم: ٦

## الصيغ (١)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [سُنْدُسٍ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/siga/%D8%B3%D9%8F%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8F%D8%B3%D9%8D.md) | فُنْعُلٍ | İpek kumaş; İpek | ٣ | ٣ | [١٨:٣١](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/ayet/18:31.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٢٤ (الإجمالي: ٢٩)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [برق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٣٩ · Berg parlak taş demektir
2. [خضر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٢٣ · Hudr : Sebzedir
3. [حلي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%84%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٢٣ · Hilye takı demektir
4. [سور](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٢٠ · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir
5. [لبس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٩ · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
6. [ثوب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٩ · Sevb dış elbise demektir
7. [أرك](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%B1%D9%83.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١١ · Misvak ağacıdır
8. [رفق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%81%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١١ · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir
9. [فضض](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B6%D8%B6.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Fidde, (dat) Gümüş demektir
10. [عدن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…
11. [وكأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · “Vika” arkalık, sırtın yaslandığı şeydir
12. [سقي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Sakiy: Kaba konmuş sudur
13. [طهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Akar temiz sudur
14. [شرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · İçecek
15. [تحت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Ayağın alt tarafı demektir
16. [ذهب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
17. [جري](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Cariye yelkenli sandal demektir
18. [علو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
19. [نهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
20. [نعم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
21. [حسن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
22. [جنن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Bahçe demektir
23. [قبل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Önce
24. [ربب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Ribve, tümsek demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سندس |
| Yapı | Dörtlü isim (Arapçalaşmış isim kökü) |
| Özel Durum | Ta'rib edilmiş (mu'arrab) kelime yapısı |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [برق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md), [حرر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B1.md), [لبس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) |
| Zıt Kök | [خشن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Tenden pürüzü ve ağırlığı kaldıran en ince ve yumuşak ipek dokuma |
| Çekirdek Özet 2 | Cennet ehlinin iç katmanına ait hafif, saf ve yeşil zarafet giysisi |
| Çekirdek Özet 3 | Zahmetsizliğin, estetik mükemmelliğin ve nihai arınmışlığın sembolik tezahürü |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca dünyevi bir lüks tüketim nesnesi sayıp eskatolojik hafiflik ve saflık boyutunu gözden kaçırma yanılgısı |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سن | Pürüzsüz akış, incelik, kesintisiz düzgünlük ve belirginleşme anlamı taşır; [سنن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D9%86.md), [سني](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D9%8A.md) ve [سنم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D9%85.md) köklerinde olduğu gibi doğrusal ve saf bir devamlılığı gösterir | د | Dayanak, intizam ve dokusal bütünlük boyutu katarak akıcı inceliği yapısal bir temele [سند](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF.md) bağlar |
| [سند](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF.md) | Dayanma, birbirine yaslanma ve yapısal örgünün tutarlılığı | س | Desteğe ve dokuya yeniden yumuşaklık, hafiflik ve akıcı bir dokunma duyusu kazandırarak sık ve muntazam dokunmuş ince kumaşa dönüştürür |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Bedene temas eden yüzeyin dayanıklılığı, yapıyı ayakta tutan dokusal tutunma |
| ن | Filiz, balık, süreklilik | Hayat veren yumuşak akış, kesintisiz iplik boyutu, canlanma ve tazelik |
| د | Kapı, giriş | İç ile dış arasındaki örtücü geçiş, bedene giydirilen arayüz |
| س | Diken, destek | Dıştaki kuşatıcı koruma ve dokumanın iki tarafındaki simetrik pürüzsüzlük |
| سندس | Koruyucu iki yumuşak yüzey arasında kesintisiz dokunan ince ve geçirgen örtü | Bedeni ağırlık yapmadan, terletmeden ve kasmadan kuşatan, hayat dolu ve kusursuz temas sağlayan en narin doku hareketini oluşturur |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | En ince ipekten veya tiftik yününden imal edilen, tene ağırlık vermeyen, saydamlığa yakın hafif ve parlak kumaş |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Yezîd b. Hazzâk el-Abdî atını tasvir ederken renginin ve pürüzsüz parlaklığının güzelliğini bu kumaşla anlatır: وداويْتُها حتى شَتَتْ حَبَشِيَّةً / كأَن عليها سُنْدُساً وسُدُوسا |
| Erken Arapça kullanım | Klasik hadis rivayetlerinde Hz. Peygamber’in hediye edilen ince kumaşı tarif ederken kullandığı rivayet: جُبَّةِ سُنْدُسٍ |

المصدر: Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, el-Müfredât.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arap dilcilerinin tamamına yakını سندس kelimesinin ta'rib edilmiş (Arapçalaştırılmış) bir isim olduğunda müttefiktir. Kelimenin kökeni klasik Doğu Akdeniz ve Yakındoğu ticaret havzasında lüks tekstil ürünlerini adlandırmak üzere dolaşıma giren terimlerle ilişkilidir. Arkaik katmanda Sanskritçe sundara (parlak, güzel) veya eski Farsça üzerinden Grekçeye sandyx (parlak kırmızı veya ince kumaş boyası) biçiminde geçen kök ailesiyle semantik bir örtüşme gösterir. Sami dilleri ailesi içinde doğrudan üç sessizli yerli bir fiil kökü olarak türememiş; Kuzeybatı Sami ve Aramice/Süryanice ticaret jargonu kanalıyla, ince ve şeffaf yapılı asil giysileri ifade etmek üzere Arapçanın rubā'î fonetik veznine uyarlanarak yerleşmiştir. Arapça içinde kazandığı semantik matris, özellikle kalın ve kaba kumaşın zıddı olarak tene doğrudan değen narin ve tüy hafifliğindeki dokumayı karşılar.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Lisānü’l-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dört harfli isim vezni (fa‘lel) | Arap dilinde kök fiili bulunmayan, yabancı dilden alınarak fonetik kurallara uydurulan mu'arrab isim | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice tekstil terimleri | Ticari temaslar yoluyla ipeğin inceliğini ve zarafetini niteleyen alıntı aktarım | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Grekçe sandyx / Farsça sundus | İpek yolunun taşıdığı narin dokuma adlarının bölgesel dillere geçişi | Muhtemel |

المصدر: Brown-Driver-Briggs, Lisānü’l-ʿArab, Lane's Lexicon.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سندس | Anlamlı | İnce ipek dokuma | Tene temas eden hafif, zarif ve parlak kumaş | Kur'an'da geçer; hedef kök |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سندس | Merkez | İnce dokuma | Tene doğrudan değen en hafif, yumuşak ve narin ipek türü | İç giysi niteliğindeki zarafet |
| [برق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md) | Komşu | Kalın ipek dokuma | İstebrâk formuyla parıltılı, kalın ve tok dış dokumayı anlatır | Dıştan koruyan ve parıldayan örtü |
| [حرر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B1.md) | Komşu | İpek asalet | Maddenin doğasındaki pürüzsüzlük ve kölelikten/baskıdan azadelik boyutu | Saf ipek maddesinin genel adı |
| [لبس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) | Komşu | Giysi ve örtünme | Bedeni örten her türlü elbisenin genel fiil ve isim hali | Dokuma türüne bağlı olmayan örtünme |
| [خشن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%86.md) | Zıt | Kaba ve sert doku | Teni rahatsız eden, sert, pürüzlü ve ağırlık veren dokuma | Çile, rahatsızlık ve zahmet veren kumaş yapısı |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سندس | Rakiq ed-dîbâc | Tene batan her türlü pürüzden arınmış en ince ipek örtü | Kesin |
| Latince | Sericum tenue, byssus | İnce ipek, keten tül | Narin dokuma kumaşları ifade eder; mistik ve asil örtünmeyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Fine silk, gossamer, delicate taffeta | İnce ipek, tül inceliğinde kumaş | Kumaşın narinliğini karşılar ancak uhrevi dinginlik boyutunu içermez | Güçlü |
| Almanca | Feine Seide, Seidenbrokat | İnce ipek kumaş | Maddi dokuyu tam aktarır; cennet tasvirindeki sembolik değeri dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Soie fine, mousseline de soie | İnce ipek, ipek muslin | Tene temas eden hafifliği belirtir; eskatolojik ağırlıksızlık anlamı eksik kalır | Güçlü |

المصدر: Lane’s Lexicon, Georges Latin-Deutsch Sözlüğü, Oxford English Dictionary.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سُنْدُسٍ | Cennet ehlinin tene temas eden iç örtüsü | Cennet nimetlerinin, huzur ve mükâfatın tasvir edildiği bağlamda yeşil ve narin elbiseler; Kehf [18:31](https://lisan.digital/ar/ayet/18:31.md) |
| سُنْدُسٍ | Karşılıklı oturup sohbet eden muttakilerin hafif giysisi | Emniyet ve dinginlik makamında kalın örtüyle (istebrâk) birlikte tamamlayıcı iç giysi; Duhân [44:53](https://lisan.digital/ar/ayet/44:53.md) |
| سُنْدُسٍ | Arınmış kulların nihai temizliğini tamamlayan üstün örtü | Gümüş bilezikler ve tertemiz içecekle birlikte zikredilen estetik giysi; İnsân [76:21](https://lisan.digital/ar/ayet/76:21.md) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret tasvirlerinin hakikati | Cennet elbiselerinin cismani mi yoksa ruhani bir makamın temsili mi olduğu bahsi | Cismani zevkin ötesinde bedenin ve ruhun hiçbir ağırlık duymadığı saf huzur hali |
| Fıkıh | İpek giyme hükümleri | Dünyada erkeklere haram kılınan ipeğin cennette müminlere serbest oluşunun illeti | Dünyevi kibrin zıddı olarak uhrevi mükâfat ve zinet meşruiyeti |
| Tefsir | Kur'an'daki yabancı kelimeler | Kelimenin mu'arrab oluşunun Kur'an'ın Arapça oluşuna tesiri | Arapçanın kelimeyi özümseyerek lisanın belagat kalıbına soktuğu tespiti |
| Hadis | Zühd ve takva tasvirleri | Dünyadaki ipekten sakınmanın cennetteki giysilere kavuşmaya vesile kılınması | Maddi lüksten feragat ile ebedi zarafete nail olma bağlantısı |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Amellerin karşılığı | Manevi arınmanın bedensel giysisi | Zahmetsizlik ve saf huzuru sembolize etme | Takvanın ahirette ağırlıksız ve hafif bir nimete dönüşmesi | Kesin |
| İlmi | Maddeler ve dokuma morfolojisi | Mikrolif düzeyinde sürtünmesiz doku | Tene sıfır tahriş ve maksimum geçirgenlik sunma | Katı maddenin esneklik ve hava geçirgenliğinde ulaştığı nihai sınır | Güçlü |
| Siyasi | Egemenlik ve asalet nişanesi | Sınıfsal kibri aşan evrensel izzet | Cennet tebaasının tamamının meliklik payesine ermesi | Dünyevi tahakküm araçlarının cennette genel haysiyete çevrilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Değer ve nadirlik hiyerarşisi | Emek-yoğun lüksün nihai bolluğu | Kıtlık psikolojisini ve rekabeti kökten bitirme | Dünyanın en pahalı nesnesinin uhrevi alemde genel bir zemin haline gelişi | Kesin |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünme katsayısının sıfıra yaklaşması (akışkan arayüzey) | Yüzeyler arasındaki mekanik direncin yok olması, minimum enerji kaybıyla maksimum temas uyumu | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Travmasız ve pürüzsüz toplumsal temas | İletişimde kırıcı, sert ve hiyerarşik engellerin kalktığı, bireyler arası pürüzsüz nezaket alanı | Muhtemel |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi salt dünyevi bir burjuva fetişi, zenginlik göstergesi veya dişil bir süslenme metasına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bedeni terletmeyen, sıkmayan, tenle çevre arasındaki mesafeyi sıfırlayan, yeşilin temsil ettiği dirilikle örtüşen varoluşsal esenlik hali |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cenneti kaba bir dünyevi şehvet ve debdebe panayırı gibi görüp Kur'an'ın sunduğu arınmış, hafiflemiş ve kirden soyutlanmış varoluş boyutunu kaçırmak |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın dil ve kültürlerarası kelimeleri nasıl dönüştürüp ilahi bir sembolizme bürüdüğünü ve ahiret hayatındaki nihai bedensel rahatlığı nasıl betimlediğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet nimetlerinin, cennet ehlinin psikolojisinin ve esenlik makamlarının anlatıldığı eskatolojik tasvir ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiret mükafatlarının yalnızca soyut fikirlerden ibaret olduğu iddiasını çürüttüğü gibi, bu mükafatların kaba dünyevi israf ve gösterişle bir tutulması hatasını da tashih eder. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Tene ağırlık vermeyen, nefes aldıran, parıltılı ve son derece ince dokunmuş ipek kumaş.
- Soyut anlam: Zahmetin, kaba direncin, sürtünmenin ve dünyevi ağırlıkların tamamen kalktığı esenlik, hafiflik ve zarafet durumu.
- Sistematik karşılık: Bireyin varoluşsal arayüzünde hiçbir sürtünme katsayısının kalmadığı, varlıkla tam uyumlu temas hali.
- LaTeX modeli: $$S = \lim_{\mu \to 0} \int_{0}^{T} (P \cdot H) \, dt$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ nihai pürüzsüz örtünme ve esenlik durumunu temsil eder. $\mu$ arayüzdeki mekanik sürtünme, sertlik ve zahmet katsayısıdır; bu katsayının sıfıra yaklaşması kumaşın narinliğini ve tene sıfır direnç uygulamasını modeller. $P$ saf estetik parlaklığı ve düzgünlüğü, $H$ ise hafiflik ve dirilik fonksiyonunu gösterir. $T$ boyunca alınan integral, bu durumun geçici bir lüks değil cennetteki kesintisiz ve ebedi varoluş hali olduğunu simgeler.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٣)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/occurrences?meal=IK

### [الكهف ١٨:٣١](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/ayet/18:31.md) — سُنْدُسٍ

أُولَئِكَ لَهُمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَيَلْبَسُونَ ثِيَابًا خُضْرًا مِنْ سُنْدُسٍ وَإِسْتَبْرَقٍ مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ نِعْمَ الثَّوَابُ وَحَسُنَتْ مُرْتَفَقًا

### [الدخان ٤٤:٥٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/ayet/44:53.md) — سُنْدُسٍ

يَلْبَسُونَ مِنْ سُنْدُسٍ وَإِسْتَبْرَقٍ مُتَقَابِلِينَ

### [الإنسان ٧٦:٢١](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/ayet/76:21.md) — سُنْدُسٍ

عَالِيَهُمْ ثِيَابُ سُنْدُسٍ خُضْرٌ وَإِسْتَبْرَقٌ وَحُلُّوا أَسَاوِرَ مِنْ فِضَّةٍ وَسَقَاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا

## المعاجم (٦)

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

السين والدال
د ف ن س، د ر ف س، ف ر د س، د ر و س، د ر ي س، س ن د ر، س ر ن د، س ب ن د، س ن د س، س ر م د، س م د ر مستعملات
دفنس:
الدِّفنِسُ: المرأةُ الحَمْقاء. والدِّفنِس والدِّفناسُ: الأحمق
درفس:
الدِّرَفْسُ: الضّخم من الإبل، الواحدة بالهاء. والدِّرَفس: خِرْقَةُ الدّابّة، والدِّرَفْسُ: الحرير.
فردس:
الفِرْدَوْس: جنّة ذات كَرْم. وكَرْمٌ مُفَرْدسٌ، أي: مُعَرَّش، قال:
وكلاكلاً ومَنْكِباً مفردسا
والفَرْدسةُ: الصَّرع القبيح، يقال: أَخَذَهُ ففَرْدَسَهُ. أي: ضرب بهِ الأرض.
دروس:
دربس:
الدِّرْواسُ والدِّرياسُ: الضَّخْم الرّأس، الغليظ الرَّقبة، قال رؤبة:
كأنّه ليثُ عرينٍ دِرْواسْ
سندر:
السّندريّ: ضرب من السّهام والنِّصال مُحكَم الصّنعة. والسَّنْدَرة: ضرب من الكيل جُزاف، ويقال: السَّنْدرة: الكيل الوافي.
دربس:
الدُّرابِسُ: الضّخم قال:
لو كنت أمسيت طليحاً ناعساً
لم تُلْفِ ذا روايةٍ دُرابساً
سرند:
السَّرَندَى: الجريء من الرِّجال الذي لا يَهُولُه شَيْءٌ، قال:
أَطَفَّ لها عَباقِيةٌ سَـرَنْـدَى		جريءُ الصَّدْر مُنْبَسِطُ اليمين
واسْرَنْديته، إذا أتيته في جُرْأة وجعل النُّعاسُ يَسرَ نْديهِ ويَغْرَنديهِ، إذا غلب عليه، قال:
ما لنُعاسِ اللّيل يَغرَنْديني
أَزْجُره عنّي ويَسْرَنْديني
سبند:
السَّبَندَي: الجريء من كلّ شيء.
سندس:
السُّنْدُسُ: ضربٌ من البُزْيون يُتَّخَذُ من المِرْعِزَّى ولم سختلفوا فيها أنّهما مُعَرَّبان.
سرمد:
السّرمدُ: دوام الزَّمان من ليلٍ ونهار. والسَّرمدُ: دوام العيش.
سمدر:
السَّماديرُ: ضَعْفُ البَصَرِ، وقد اسمدرّ بَصَرُهُ.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

السُنْدُسُ: البِزْيَوْنُ. وأنشد أبو عبيد:
وداوَيْتُها حتَّى شَتَتْ حَبَشِيَّةً		كأنَّ عليها سُنْدُساً وسُدوسا

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

الجوهري في الثلاثيّ: السُّنْدُسُ البُزْيُون؛ وأَنشد أَبو عبيدة ليزيد بن حَذَّاق العَبْدِيّ:
أَلا هل أَتاها أَنَّ شَكَّةَ حازم
لَدَيَّ، وأَني قد صَنَعْتُ الشَّمُوسا؟
وداويْتُها حتى شَتَتْ حَبَشِيَّةً،
كأَن عليها سُنْدُساً وسُدُوسا
الشَّمُوس: فرسه وصُنْعُه لها: تَضْمِيرُه إِياها، وكذلك قوله داويتها بمعنى ضمَّرتها. وقوله حَبَشِيَّة يريد حبشية اللون في سوادها، ولهذا جعلها كأَنها جُلِّلَتْ سُدُوساً، وهو الطَّيْلَسان الأَخضر. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، بعث إِلى عمر، رضي اللَّه عنه، بجُبَّةِ سُنْدُسٍ؛ قال المفسرون في السندس: إِنه رَقيق الدِّيباج ورَفيعُه، وفي تفسير الإِسْتَبْرَقِ: إِنه غليظ الديباج ولم يختلفوا فيه الليث: السُّنْدُسُ ضَرْبٌ من البُزْيون يتخذ من المِرْعِزَّى ولم يختلف أَهل اللغة فيهما أَنهما معرّبان، وقيل: السُّنْدُس ضرب من البُرود.

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

السندس، بالضم، البزيون، قاله الجوهري في الثلاثي، على أن النون زائدة، وقال الليث: إنه ضرب من البزيون يتخذ من المرعزي. أو ضرب من البرود، وفي الحديث: أن النبي صلى الله عليه وسلم بعث إلى عمر رضي الله عنه بجبة سندس قال المفسرون في السندس: إنه رقيق الديباج ورفيعه، وفي تفسير الإستبرق: إنه غليظ الديباج، ولم يختلفوا فيه، معرب بلا خلاف، عند أئمة اللغة، ونص الليث: ولم يختلف أهل اللغة فيهما أنهما معربان، أي السندس والإستبرق. قال شيخنا: ويشكل عليه أنه وقع ذكره في القرآن، والشافعي، رجمه الله تعالى، وجماعة منعوا وقوع المعرب في القرآن، فكيف بنفي الخلاف، والشافعي الذي لا ينعقد إجماع بدونه مصرح بالخلاف، كما في الإتقان، وغيره، ولذلك قال جماعة: لعله من توافق اللغات، كما أشار إليه المانعون، والله أعلم.

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

سُنْدُسٌ
سُنْدُسٌ ذ Thin, or fine, دِيبَاج [or silk brocade]: (Th, M, Bd and Jel in xviii. 30, Jel in xliv. 53, Msb, K, TA:) or thin, or fine, حَرِير [q. v.]: (Bd in xliv.:) opposed to اـِسْتَبْرَقٌ: (TA:) or i. q. بِزْيَوْنٌ [expl. by IB as meaning thin, or fine, ديباج: so in the TA in art. بزن]: (S:) or a kind of بزيون; (Lth, K, TA;) made of [the kind of down called] مِرْعِزَّى: (Lth, TA:) or a kind of بُرُود [pl. of بُرْدٌ, q. v.]: (M, K:) [accord. to Golius, prوstans et subtile panni serici genus; as on the authority of Ibn-Maaroof: and Attalicus pannus, aurum argentumve intextum habens; as on the authority of J, who, however, explains it only by the word بِزْيَوْنٌ: it is mentioned in the S and Msb in art. سدس; and in the latter, is said to be of the measure فُنْعُلٌ; but accord. to the K, the ن is a radical letter:] it is [said to be] an arabicized word, without contradiction, (Lth, K,) as well as اـِسْتَبْرَقٌ: (Lth:) but both these words occur in the Kur-لn, and Esh-Shلfi'ee and others deny that any arabicized word occurs therein: [though they are opposed by Bd (xvii. 37) and others:] some say that they are instances of the agreement of different languages. (MF.)

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

سندس
سَنْدَسَ - يُسَنْدِسُ - سُنْدُس
سَنْدَسَ - يُسَنْدِسُ + الكائن أو الشيء (الثوب أو الورقة): يكون رقيقاً ونحيفاً بشدة حتى أنه يشف عما تحته
سُنْدُس :على وزن " فـُعـْـلـُل": اسم فاعل صفة مشبهة من " سَنْدَسَ - يُسَنْدِسُ ": الرقيق والنحيف وخاصة من الثياب
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " النحافة وصغر الحجم والسمك"، وهي:
ضَمَرَ - يَضْمُرُ، عَجِفَ - يَعْجَفُ (عَجُفَ - يَعْجُفُ)، ضَرِعَ - يَضْرَعُ، رَقَّ - يَرِقُّ، سَنْدَسَ - يُسَنْدِسُ، قَطْمَرَ - يُقَطْمِرُ
سندس
 	﴿أولئك لهم جنات عدن تجري من تحتهم الأنهار يحلون فيها من أساور من ذهب ويلبسون ثيابا خضرا من سندس وإستبرق متكئين فيها على الأرائك نعم الثواب وحسنت مرتفقا(31)﴾ الكهف ﴿يلبسون من سندس وإستبرق متقابلين(53)﴾ الدخان ﴿عاليهم ثياب سندس خضر وإستبرق وحلوا أساور من فضة وسقاهم ربهم شرابا طهورا(21)﴾ الإنسان
جاء في التفسير: سندس: ما رق من الحرير، الرقيق والنحيف - ما رق من الديباج
مختار الصحاح
● [سدس] س د س: سُدُْسُ الشيء بسكون الدال وضمها جزء من ستة وبعضهم يقول للسدس سَدِيسٌ كما يقال للعشر عشير و أسْدَسَ القوم صاروا ستة و سَدَس القوم من باب نصر أخذ سدس أموالهم و سَدَسَهُم من باب ضرب إذا كان سَادِسَهم و السُّنْدُسُ البزيون
الراغب
سدس
- السدس: جزء من ستة، قال تعالى: }فلأمه السدس﴿[النساء/11]، والسدس في الإظماء، وست أصله سدس (في اللسان، قال الليث: الست والستة في الأصل: سدس وسدسة، ولكنهم أرادوا إدغام الدال في السين، فالتقيا عند مخرج التاء، فغلبت عليها، كما غلبت الحاء على العين في لغة سعد، فيقولون: كنت محهم، في معنى معهم. راجع: اللسان (ست) ؛ وعمدة الحفاظ: سدس)، وسدست القوم: صرت ساسدهم، وأخذت سدس أموالهم، وجاء سادسا، وساتا، وساديا بمعنى، قال تعالى:﴾ولا خمسة إلا هو سادسهم﴿[المجادلة/7]، وقال تعالى:﴾ويقولون خمسة سادسهم{ [الكهف/22]، ويقال: لا أفعل كذا سديس عجيس، أي: أبدا (انظر: اللسان (عجس) ؛ والمجمل 2/493)، والسدوس: الطيلسان، والسندس: الرقيق من الديباج، والإستبرق: الغليظ منه.
ملخص السان
1.     السندس: إِنه رَقيق الدِّيباج ورَفيعُه،
2.    السُّنْدُسُ ضَرْبٌ من البُزْيون يتخذ من المِرْعِزَّى ولم يختلف أَهل اللغة فيهما  أَنهما معرّبان،
3.    وقيل: السُّنْدُس ضرب من البُرود.
لسان العرب
● - سندس: الجوهري في الثلاثيّ: السُّنْدُسُ البُزْيُون؛ وأَنشد أَبو عبيدة  ليزيد بن حَذَّاق العَبْدِيّ:  أَلا هل أَتاها أَنَّ شَكَّةَ حازم  لَدَيَّ، وأَني قد صَنَعْتُ الشَّمُوسا؟  وداويْتُها حتى شَتَتْ حَبَشِيَّةً،  كأَن عليها سُنْدُساً وسُدُوسا  الشَّمُوس: فرسه وصُنْعُه لها: تَضْمِيرُه إِياها، وكذلك قوله داويتها  بمعنى ضمَّرتها. وقوله حَبَشِيَّة يريد حبشية اللون في سوادها، ولهذا  جعلها كأَنها جُلِّلَتْ سُدُوساً، وهو الطَّيْلَسان الأَخضر. وفي الحديث: أَن  النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، بعث إِلى عمر، رضي اللَّه عنه، بجُبَّةِ  سُنْدُسٍ؛ قال المفسرون في السندس: إِنه رَقيق الدِّيباج ورَفيعُه، وفي  تفسير الإِسْتَبْرَقِ: إِنه غليظ الديباج ولم يختلفوا فيه الليث:  السُّنْدُسُ ضَرْبٌ من البُزْيون يتخذ من المِرْعِزَّى ولم يختلف أَهل اللغة فيهما  أَنهما معرّبان، وقيل: السُّنْدُس ضرب من البُرود.
القاموس المحيط:
السُّنْدُسُ، بالضم ضَرْبٌ من البُزْيونِ، أو ضَرْبٌ من رَقيقِ الدِّيباجِ، معربٌ بلا خِلافٍ.
تاج العروس:
س ن د س
السُّنْدس بالضَّمّ البُزْيُونُ قالَه الجُوْهَرِيُّ في الثُّلاثِيِّ على أَنّ النُّونَ زائِدةٌ وقالَ اللَّيث : إِنَّه ضَرْبٌ من البُزْيُونِ يُتَّخَذُ من المِرْعِزِّي . أَوْ ضَرْبٌ من البُرُودِ وفي الَحِديثِ : أَنَّ النبيِّ صلَّى اللهُ عَلَيْه وسَلَّمَ بعثَ إلى عُمَرَ رضِيَ اللهُ عنه بجُبَّةِ سُنْدُسٍ قال المُفَسِّرونَ في السُّنْدُسِ : إِنّهُ رَقِيقُ الدِّيباجِ ورَفِيعهُ وفي تَفْسِيرِ الإِسْتَبْرَقِ : إِنّه غَلِيظُ الدِّيباج ولم يَخْتَلِفُوا فيه معَرَّبٌ بلا خِلافٍ عندَ أَئمَّةِ اللُّغَةِ ونَصُّ اللَّيْثِ : ولم يَخْتَلِفْ أَهلُ اللُّغَة فيهِمَا أَنَّهما مُعَرَّبَانِ أَي السُّنْدُس والإِسْتَبْرَق . قالَ شيخُنَا : ويُشْكِلُ عَلَيْه أَنَّه وَقَع ذِكْرُه في القُرْآنِ والشافِعِيُّ رجمه الله تَعَالى وجَمَاعَةٌ مَنَعُوا وُقُوعَ المُعَرَّبِ في القُرْآنِ فكيف بَنْفِي الخِلافِ والشّافِعِيُّ الذي لا يَنْعَقِدُ إِجْمَاعٌ بدونِه مُصرِّحٌ بالخِلافِ كما في الإِتْقَانِ وغيرِه ولذلِك قالَ جماعَةٌ : لعلَّه من تَوَافُقِ الُّلغَاتِ كما أَشَارَ إِليه المَانِعُونَ والله أَعلم
