# جذر شقي (ش-ق-ي)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%82%D9%8A

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

معناه في القرآن: Mutsuz

- الحروف: ش - ق - ي
- في القرآن: الورود: ١٢ · الآيات: ١٢ · الصيغ: ٩
- المعاجم: ٣
- تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: شقى

## الصيغ (٩)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [شَقِيًّا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%82%D9%90%D9%8A%D9%8B%D9%91%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Mutsuz | ٣ | ٣ | [١٩:٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/19:4.md) |
| [الْأَشْقَى](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%89.md) | أَفْعَلُهَا | En mutsuz | ٢ | ٢ | [٨٧:١١](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/87:11.md) |
| [أَشْقَاهَا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَلُهَا | Onun en Mutsuzu | ١ | ١ | [٩١:١٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/91:12.md) |
| [شَقُوا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%82%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعِلُوا | Mutsuz oldular | ١ | ١ | [١١:١٠٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/11:106.md) |
| [شَقِيٌّ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/siga/%D8%B4%D9%8E%D9%82%D9%90%D9%8A%D9%8C%D9%91.md) | فَعِيلٌ | Mutsuz | ١ | ١ | [١١:١٠٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/11:105.md) |
| [شِقْوَتُنَا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/siga/%D8%B4%D9%90%D9%82%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فِعْلَتُنَا | Bizim huzursuzluğumuz | ١ | ١ | [٢٣:١٠٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/23:106.md) |
| [فَتَشْقَى](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%89.md) | فَتَفْعَلَ | Mutsuz olursun | ١ | ١ | [٢٠:١١٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/20:117.md) |
| [لِتَشْقَى](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/siga/%D9%84%D9%90%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%89.md) | لِتَفْعَلَ | Mutsuz olman için | ١ | ١ | [٢٠:٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/20:2.md) |
| [يَشْقَى](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%89.md) | يَفْعَلُ | Huzursuz olur | ١ | ١ | [٢٠:١٢٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/20:123.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٤٢ (الإجمالي: ٥٨)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [شعل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%B9%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٣ · Ve tutuştu
2. [سعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Saad dirsekten ele kadar olan kısımdır (ön kol)
3. [شهق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Hıçkırık
4. [زفر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Zefir ağaca konan destek demektir
5. [شيب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Ak saçlı yaşlılar
6. [هبط](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B7.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · İnin
7. [وهن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%87%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Gevşemeyin
8. [عدو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٦ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
9. [عزل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · “A’zel(zal)” denk yapmak için bir torbada bulunanı iki…
10. [جبر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Kırıkların tutturulması için konan tahta parçasına denir
11. [رأس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Baş demektir
12. [أدم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AF%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Edim dibalı deri demektir
13. [صلي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%84%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Ona yaslanırlar
14. [ضلل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٤ · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
15. [عسى](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%89.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Umulur
16. [غلب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir
17. [دعو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٤ · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
18. [برر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Berr kara, burr buğday demektir
19. [جنب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Yan demektir
20. [بعث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
21. [كلم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Kelime
22. [زوج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · İlik ve düğme çiftinin her biridir
23. [قرأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
24. [ولد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · “Yavru” demektir
25. [بعض](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
26. [أذن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Kulak demektir
27. [جمع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Yumruk demektir
28. [عظم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Büyük
29. [دون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Dane, inek yavrusuna denir
30. [خرج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
31. [تبع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · İnek yavrusu, dana demektir
32. [ربب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ١ · Ribve, tümsek demektir
33. [أتي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
34. [نور](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Ateş demektir
35. [قول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
36. [جنن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Bahçe demektir
37. [نزل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · “Nezle” konaklama yeri demektir
38. [هدي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
39. [نفس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
40. [كون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٠ · Kevn, tepe demektir
41. [جعل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
42. [يوم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · “Yemm” durgun akan su demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شقي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نصب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md), [عسر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md), [كبد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [سعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ağır meşakkat, yorucu çaba ve yıpratıcı darlık çekme |
| Çekirdek Özet 2 | Hidayetten sapma sonucu varoluşsal mutsuzluk ve bedbahtlığa düşme |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi rahmet ve istikametten kopuşun ürettiği nihai hüsran ve yıkım durumu |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca geçici psikolojik üzüntüye indirgeyip ahirete ve varoluşsal tercihe taalluk eden nihai bedbahtlık boyutunu gözden kaçırma tehlikesi |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شق | Yarılma, çatlama, ayrılma ve aşırı ağırlık sebebiyle zorlanma; nitekim aynı çekirdeği taşıyan [شقق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%82.md) kökünde yarılma ve katlanılması güç zahmet (meşakkat) anlamı esastır. | ي | Fiziksel yarılma ve zorlanma hareketini, canlının iç dünyasında ve varoluşsal serüveninde süregelen sürekli bir tükenişe, mutsuzluğa ve manevi bedbahtlığa dönüştürmüştür. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Bütünlüğü bozan, parçalayan ve can acıtan keskin baskıyı temsil eder. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Yoğunlaşma, dar bir hatta sıkışma ve nihai sınıra dayanma etkisini ifade eder. |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Eylemin sürekliliğini, bireyin kendi fiiliyle bu duruma maruz kalışını ve etkinin taşınmasını sağlar. |
| شقي | Parçalayıcı bir baskının daralan bir sınırda sürekli işleyerek tüketmesi | Varlığın iç ahengini parçalayan, onu dar boğazlarda tüketen ve bitmeyen bir meşakkatle bedbaht kılan hareketi tanımlar. |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bedeni yıpratan ağır iş, yorucu zahmet, develerin güç arazide yürürken çektiği aşırı güçlük ve sefalet hali. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairleri kelimeyi açlık, yoksulluk ve çöl seferlerinin getirdiği tahammülü güç bedeni zahmet ve çile anlamında kullanmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | İbn Manzûr ve Halîl b. Ahmed aktarımlarında kök, refah ve mutluluk halinin karşıtı olarak bitkinlik, hüzün ve mahrumiyetle tükenen kimsenin durumu olarak tasvir edilir. |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesi genelinde kök, iki harfli شق tabanının ürettiği yarılma, ayrılma ve ağır baskı altında ezilme semantiği ile irtibatlıdır. İbranicede ş-q-h (şāqāh) kökü sulama ve içirme yönüne evrilirken, aradaki ses ve anlam geçişlerinde güçlük ve ezilme kavramları batı Sami dillerinde farklı köklerle ikame edilmiş; klasik Arapça ise شقي kökünü doğrudan varoluşsal cefa, saadet karşıtı bedbahtlık ve tükeniş manasında özelleştirmiştir. Süryanice ve Aramicede yarılma ve acı çekme tasvirleri benzer fonetik tabanlarla karşılanırken, Arapçada lisan içi semantik gelişim somut meşakkatten soyut ontolojik hüsrana doğru berrak bir hat izlemiştir.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Semitic Roots Database, Lisān al-ʿArab.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شق çekirdeğinden türeme nâkıs fiil | Ağır fiziksel meşakkatin zamanla kalıcı mutsuzluk ve bedbahtlık haline genişlemesi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami biçimleriyle fonetik örtüşme | Yarılma ve ayrışma tabanlı köklerin acı ve mahrumiyet anlamlarına kayması. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ortak leksik tabakası | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

المصدر: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, BDB.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شقي | Anlamlı | Bedbahtlık, meşakkat | Hedef kök; saadetin zıddı olarak mutsuz ve mahrum olma. | Kur’an’da geçer |
| [شيق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%8A%D9%82.md) | Anlamlı | Özlem, tutku, sarp tepe | Bir şeye şiddetle arzu duyma veya tırmanılması zor dağ yolu. | Kur’an’da geçmez |
| قشي | Anlamlı | Ayıklama, sıyırma | Bir şeyin üzerindeki kuru kabuğu veya kalıntıyı soymak. | Kur’an’da geçmez |
| قيش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde kullanım dışı kabul edilir |
| يشق | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon |
| يقش | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شقي | Merkez | Bedbahtlık | Hidayetten sapma ve ilahi rahmetten kopma sonucu ortaya çıkan nihai tükeniş ve mutsuzluk. | Ebedi azap ve derin içsel yıkımı kuşatır. |
| [نصب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) | Komşu | Yorulma | Bedeni ve ameli çalışmanın getirdiği fiziksel bitkinlik ve yorgunluk. | Ahiret bedbahtlığından ziyade çalışma zahmetini öne çıkarır. |
| [عسر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md) | Komşu | Zorluk | İşlerin ve durumların akışındaki tıkanıklık, darlık ve kolay olmama hali. | Yapısal zorluğu hedefler, akıbet mutsuzluğunu içermez. |
| [كبد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AF.md) | Komşu | Çile | İnsanın varoluşsal olarak içine doğduğu meşakkatli ve direnç gerektiren gelişim süreci. | İnsanın yaratılış doğasındaki zorlanmayı anlatır. |
| [سعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%AF.md) | Zıt | Saadet | İlahi yardıma nail olma, rıza, esenlik ve ebedi kurtuluşa erişme hali. | شقي kökünün zıddı olup nihai refah ve kurtuluşu ifade eder. |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شقي | Bedbaht olmak, meşakkate düşmek | Dünya ve ahirette ilahi mahrumiyetle gelen tükeniş hali. | Kesin |
| Latince | Miser, infelix | Sefil, bahtsız, mutsuz | Yalnızca dünyevi yoksulluk ve talihsizliği karşılar; eskatolojik boyut eksiktir. | Güçlü |
| İngilizce | Wretched, miserable, damned | Bedbaht, sefil, lanetlenmiş | Wretched fiziksel ve ahlaki sefaleti, damned ise nihai mahrumiyeti kısmen verir. | Güçlü |
| Almanca | Unselig, elend, verdammt | Mutsuz, sefil, helak olmuş | Varlığın bütününe yayılan huzursuzluk ve felaket halini yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | Misérable, damné | Sefil, mahrum, mutsuz | İnsanın hem içsel düşkünlüğünü hem de nihai hüsranını adlandırır. | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Duden.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَتَشْقَى / لِتَشْقَى | Dünyevi meşakkat, yorgunluk ve zahmet | Vahyin bir eziyet aracı olmadığını ve cennetten çıkışın dünyevi çile getireceğini belirten bağlam (Tâhâ [20:2](https://lisan.digital/ar/ayet/20:2.md), Tâhâ [20:117](https://lisan.digital/ar/ayet/20:117.md)). |
| شَقِيًّا | Duada mahrum kalmama, hüsrana uğramama | Zekeriya aleyhisselamın Rabbine yakarışında mahrum ve cevapsız bırakılmama dileği (Meryem [19:4](https://lisan.digital/ar/ayet/19:4.md), Meryem [19:48](https://lisan.digital/ar/ayet/19:48.md)). |
| شَقِيٌّ / شَقُوا | Ahiretteki ebedi bedbahtlık ve cehennem azabı | Kıyamet gününde insanların saitler ve şakiler olarak ayrıldığı nihai hesaplaşma bağlamı (Hûd [11:105](https://lisan.digital/ar/ayet/11:105.md), Hûd [11:106](https://lisan.digital/ar/ayet/11:106.md)). |
| الْأَشْقَى / أَشْقَاهَا | Azgınlıkta zirveye çıkarak helaki hak etme | İnkarda ve günahta en ileri gidip uyarılara sırt çevirenlerin akıbeti (Şems [91:12](https://lisan.digital/ar/ayet/91:12.md), A‘lâ [87:11](https://lisan.digital/ar/ayet/87:11.md), Leyl [92:15](https://lisan.digital/ar/ayet/92:15.md)). |
| شِقْوَتُنَا | Bâtıla kapılarak iradi olarak seçilen bedbahtlık | Cehennem ehlinin kendi gaflet ve taşkınlıklarını itiraf ettiği bağlam (Mü’minûn [23:106](https://lisan.digital/ar/ayet/23:106.md)). |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ezelî kaza, kader ve âkıbet meselesi | Şakavetin ezelde mi takdir edildiği yoksa kulun kesbiyle mi oluştuğu (şaki-sait tartışması). | Ebedi kurtuluş veya helak damgası. |
| Fıkıh | Nafaka, meşakkat ve mükellefiyet sınırları | Şakavet doğrudan fıkhi terim olmamakla birlikte meşakkat türevi ruhsat gerekçesi kılınmıştır. | Katlanılması güç zorluk ve külfet. |
| Tefsir | Hidayet ve dalalet kutuplaşması | Kur’an’ın indiriliş gayesinin insanı şakavetten kurtarıp saadete erdirmek olduğu tespiti. | Varoluşsal ve uhrevi hüsran. |
| Hadis | Anne karnındaki yaratılış ve son nefes halleri | Kulun amel çizgisi ve şaki veya sait olarak yazılmasına dair rivayetler. | Nihai akıbet ve fıtri yöneliş. |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hidayet-dalalet dengesi | Nihai hüsran | İlahi çağrıya sırt çevirmenin getirdiği varoluşsal mahrumiyet | Yaratıcı ile bağın kopması sonucu ruhun ebedi bedbahtlığa yuvarlanması. | Kesin |
| İlmi | Hakikat arayışı | Bilişsel körlük ve cehalet inadı | Veriye ve delile rağmen inatla gerçeği reddetme | Delili tahrif eden zihnin içine düştüğü çözümsüz çelişki ve zihni tükeniş. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve adalet düzeni | Tiranlık ve tebaanın ezilmesi | Gücü tekeline alarak toplumu ağır çile ve baskıya mahkum etme | Otoritenin zalimleşerek kamusal alanda geniş kitlelere sefalet üretmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Emek ve geçim dengesi | Yıkıcı yoksulluk ve sömürü | Üretim imkanlarından yoksun bırakılarak aşırı zahmete itilme | Adaletsiz bölüşümün insanları insani erdemleri unutturacak meşakkate boğması. | Güçlü |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi artışı ve negatif enerji düzeyi | Bir sistemin düzenini yitirerek minimum verim ve maksimum düzensizlik/tükeniş noktasına gerilemesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Anomi ve derin yabancılaşma | Bireyin toplumsal norm ve değer bağlarını kopararak varoluşsal anlamsızlık ve yıkıma sürüklenmesi. | Kesin |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireyin gündelik moral bozukluğuna, anlık keyifsizliğe veya psikolojik mutsuzluğa indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Şakavet, insanın fıtrat ve vahiyle bağını koparması neticesinde hem dünyada hayatını anlamsız bir çileye çevirmesi hem de ahirette telafisi imkansız bir hüsrana uğramasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur’an’ın getirdiği kurtuluş nizamının eskatolojik ciddiyeti kavranamaz; ayetlerdeki uyarılar sıradan bir kişisel gelişim tesellisine dönüştürülür. |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin temel gayesinin insanı bedbahtlıktan (شقي) kurtarıp ebedi saadete ([سعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%AF.md)) ulaştırmak olduğunu vazeder; varoluşun iki ana akıbetinden birini temsil eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin indiriliş maksadını bildiren ayetlerde (Tâhâ suresi başı) ve ahiretteki ayrışmayı bildiren hesap sahnelerinde (Hûd ve Leyl sureleri). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığın insanı sıkıntıya ve çileye mahkum eden bir yük olduğu zannını çürütür; asıl tükeniş ve meşakkatin vahye sırt dönmekten kaynaklandığını gösterir. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Canı yıpratan ağır meşakkat, bitirici zahmet ve fiziksel olarak takati tüketen ezilme durumu.
- Soyut anlam: İlahi hidayetten ve rahmetten kopuş neticesinde bireyin hem iç dünyasında hem de ebedi akıbetinde düştüğü iflah olmaz bedbahtlık.
- Sistematik karşılık: Sistemin varlık gayesini yitirmesi sonucu düzenin dağılması ve kendi kendini öğüten bir tükeniş döngüsüne girmesi.
- LaTeX modeli: $$\Psi(x) = \lim_{t \to \infty} \left[ E(x, t) - \int_0^t H(x, \tau) \, d\tau \right] < 0 \implies x \in \Sigma$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $x$ mükellef bireyi, $E$ bireyin varoluşsal çabasını ve yönelimini, $H$ ilahi hidayet ve vahiy girdisini temsil eder. $H$ girdisinden yoksun olarak zaman ($t$) ilerledikçe toplam yönelimin negatif sınıra yaklaşması, bireyin varoluşsal dengesini yitirerek şakavet ve nihai hüsran kümesi olan $\Sigma$'ya dahil olduğunu simgeler.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ١٢)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D9%82%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [هود ١١:١٠٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/11:105.md) — شَقِيٌّ

يَوْمَ يَأْتِ لَا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَسَعِيدٌ

### [هود ١١:١٠٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/11:106.md) — شَقُوا

فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ

### [مريم ١٩:٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/19:4.md) — شَقِيًّا

قَالَ رَبِّ إِنِّي وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا وَلَمْ أَكُنْ بِدُعَائِكَ رَبِّ شَقِيًّا

### [مريم ١٩:٣٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/19:32.md) — شَقِيًّا

وَبَرًّا بِوَالِدَتِي وَلَمْ يَجْعَلْنِي جَبَّارًا شَقِيًّا

### [مريم ١٩:٤٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/19:48.md) — شَقِيًّا

وَأَعْتَزِلُكُمْ وَمَا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَأَدْعُو رَبِّي عَسَى أَلَّا أَكُونَ بِدُعَاءِ رَبِّي شَقِيًّا

### [طه ٢٠:٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/20:2.md) — لِتَشْقَى

مَا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَى

### [طه ٢٠:١١٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/20:117.md) — فَتَشْقَى

فَقُلْنَا يَاآدَمُ إِنَّ هَذَا عَدُوٌّ لَكَ وَلِزَوْجِكَ فَلَا يُخْرِجَنَّكُمَا مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقَى

### [طه ٢٠:١٢٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/20:123.md) — يَشْقَى

قَالَ اهْبِطَا مِنْهَا جَمِيعًا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى

### [المؤمنون ٢٣:١٠٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/23:106.md) — شِقْوَتُنَا

قَالُوا رَبَّنَا غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتُنَا وَكُنَّا قَوْمًا ضَالِّينَ

### [الأعلى ٨٧:١١](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/87:11.md) — الْأَشْقَى

وَيَتَجَنَّبُهَا الْأَشْقَى

### [الشمس ٩١:١٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/91:12.md) — أَشْقَاهَا

إِذِ انْبَعَثَ أَشْقَاهَا

### [الليل ٩٢:١٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/ayet/92:15.md) — الْأَشْقَى

لَا يَصْلَاهَا إِلَّا الْأَشْقَى

## المعاجم (٣)

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

#### المدخل: شقى

شَقَى
1 شَقَى ذ , inf. n. شَقْىٌ, said of the نَاب [or tush] of a camel, It grew forth: a dial. var. of شَقَأَ. (K in art. شقو [but belonging to the present art.: mentioned in the TA, as not in the K, on the authority of ISd].) ― -b2- [Freytag states, as on the authority of Abu-l-'Alà, that شَقَى is used for شَقَّ He clave, or split, &c.: ― -b3- and that Reiske has explained it as signifying He opened the mouth with a wide grinning (“ amplo rictu ” ).]

شَاقٍ
شَاقٍ ذ A long prominence, or projecting portion, or ledge, (حَيْدٌ طَالِعٌ طَوِيلٌ,) of a mountain, (K, TA,) that cannot be ascended: (TA:) by rule it should be with ء [i. e. شَاقِئٌ, as being derived from شَقَأَ]: (Sgh, TA:) pl. شَوَاقِى (K [correctly شَوَاقٍ]) and شُقْيَانٌ. (TA. [Mentioned in the K in art. شقو, but belonging to the present art.])

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

شَقِيَ
شَقِيَ A ( n. ac. شَِقْوَة [ شَقْيَة 1t ,  2t ],  شَقَا [ 4A ] ,  شَقَآء [ 22A ] ,  شَِقَاوَة [ شَقَاْيَة 22t ,  23t ]),
a.  Was unhappy, unfortunate, wretched, miserable.

شَاْقَيَ
شَاْقَيَ III ,
a.  Made head against, resisted, withstood.

b.  Vied with, equalled in misery, in endurance.

أَشْقَيَ
أَشْقَيَ IV ,
a.  Rendered miserable & c.

b.  Combed.

شَقْوَة
شَقْوَة [ 1t ],
a.  Misery, wretchedness; unprosperousness, adversity & c.

شَقًا
شَقًا [ 4A ],
a.  see 1t .

مِشْقًى
مِشْقًى [ 20 ],
a.  Comb.

شَاقٍ
شَاقٍ [ 21 ] , ( pl. شَوَاقٍ [ 41 ] ),
a.  Lofty, elevated.

شَقَآء
شَقَآء [ 22A ] ,  شَقَاوَة [ 22t ] ,
a.  see 1t .

شَقِيّ
شَقِيّ [ 25I ] , ( pl. أَشْقِيَآء [ 68I ] ),
a.  Unhappy, unfortunate, unprosperous, wretched, miserable; wretch.

b.  [ coll. ], Wicked, naughty.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%82%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

شقي
شَقِيَ - يَشْقَى - شِقْوَة - شَقيٌّ - أَشْقَى - الأَشْقَى
شَقِيَ - يَشْقَى + الكائن: ضد " سَعِدَ - يَسْعَدُ ": يعيش حياته وهو يعاني ويشعر بالألم النفسي وانعدام الراحة والسكون والمتعة
شِقْوَة - شِقْوتنا: على وزن " فِعلة" اسم فعل للمرة من " شَقِيَ - يَشْقَى ": العيش لفترة زمنية مع الشعور بالألم النفسي وانعدام الراحة والسكون والمتعة
﴿قَالُوا رَبَّنَا غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتُنَا وَكُنَّا قَوْمًا ضَالِّينَ﴾
شَقِيٌّ: ضد "سعيد ": اسم فاعل صفة مشبهة من " شَقِيَ - يَشْقَى ": من يعيش حياته وهو يشعر بالألم النفسي وانعدام الراحة والسكون والمتعة
أَشْقَى: اسم تفضيل من " شَقِيّ ": من يعيش حياته وهو يشعر بالألم النفسي وانعدام الراحة والسكون والمتعة أكثر من غيره مقارنة به
الأَشْقَى: اسم التفضيل الأعظمي من " شَقِيّ ": شَقيٌّ - أَشْقَى - الأَشْقَى: الأكثر شقاء من الجميع
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالألم والبأس "، وهي:
جَأَرَ - يَجْأَرُ ، شَكا - يَشْكوْ، أَلِمَ - يَألَمُ، شَقيَ - يَشْقى، بَئِسَ - يَبْأَسُ، أذِيَ  - يَأْذَى
شَقيَ- يشقى
 	﴿فأما الذين شقوا ففي النار لهم فيها زفير وشهيق(106)﴾ هود ﴿ما أنزلنا عليك القرآن لتشقى (2)﴾ طه ﴿فقلنا ياآدم إن هذا عدو لك ولزوجك فلا يخرجنكما من الجنة فتشقى(117)﴾ طه ﴿قال اهبطا منها جميعا بعضكم لبعض عدو فإما يأتينكم مني هدى فمن اتبع هداي فلا يضل ولا يشقى (123)﴾ طه
شقوة - شقوتنا
 ﴿قَالُوا رَبَّنَا غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتُنَا وَكُنَّا قَوْمًا ضَالِّينَ(106)﴾ المؤمنون
شَقيٌّ
 ﴿يوم يأت لا تكلم نفس إلا بإذنه فمنهم شقي وسعيد(105)﴾ هود ﴿قال رب إني وهن العظم مني واشتعل الرأس شيبا ولم أكن بدعائك رب شقيا(4)﴾ مريم ﴿وأعتزلكم وما تدعون من دون الله وأدعو ربي عسى ألا أكون بدعاء ربي شقيا(48)﴾ مريم ﴿وبرا بوالدتي ولم يجعلني جبارا شقيا (32)﴾ مريم
أشقى
 ﴿إذ انبعث أشقاها (12)﴾ الشمس
الأشقى
 ﴿ويتجنبها الأشقى (11)﴾ الأعلى ﴿لا يصلاها إلا الأشقى (15)﴾ الليل
مختار الصحاح
● [شقا] ش ق ا: الشَّقَاءُ و الشَّقَاوَةُ بالفتح ضد السعادة وقرأ قتادة ﴿شِقَاوتَنُا﴾ بالكسر وهي لغة وقد شَقِيَ شَقَاءً و شَقَاوةً بالكسر أيضا و أشْقَاهُ الله فهو شَقِيٌّ بيِّن الشِّقْوَةِ بالكسر وفتحه لغة
الراغب
شقا
- الشقاوة: خلاف السعادة، وقد شقي (انظر: البصائر 3/332) يشقى شقوة، وشقاوة، وشقاء، وقرئ }شقوتنا﴿(والآية:﴾قالوا ربنا غلبت علينا شقوتنا﴿سورة المؤمنين: آية 106، وهي القراءة المشهورة)، و﴾شقاوتنا﴿(وهي قراءة حمزة والكسائي وخلف) فالشقوة كالردة، والشقاوة كالسعادة من حيث الإضافة، فكما أن السعادة في الأصل ضربان: سعادة أخروية، وسعادة دنيوية، ثم السعادة الدنيوية ثلاثة أضرب: سعادة نفسية وبدنية وخارجية، كذلك الشقاوة على هذه الأضرب، وهي الشقاوة الأخروية. قال عز وجل:﴾فمن اتبع هداي فلا يضل ولا يشقى﴿[طه/123]، وقال:﴾غلبت علينا شقوتنا﴿[المؤمنون/106]، وقرئ:﴾شقاوتنا﴿(تقدمت قريبا) وفي الدنيوية:﴾فلا يخرجنكما من الجنة فتشقى{ [طه/117]، قال بعضهم: قد يوضع الشقاء موضع التعب، نحو: شقيت في كذا، وكل شقاوة تعب، وليس كل تعب شقاوة، فالتعب أعم من الشقاوة.
ملخص اللسان:
1.     الشَّقاءُ والشَّقاوةُ: ضدُّ السعادة، يُمَدُّ ويُقْصَرُ،شَقِيَ يشَقَى شَقاً وشَقاءً وشَقاوةً وشَقْوةً وشِقْوةً.وأَشْقاه اللهُ،فهو شَقِيٌّ بيِّنُ الشِّقْوة
2.     وشاقَاهُ فشَقَاهُ: كان أَشَدَّ شَقاءً منه.
3.     ويقال: شاقانى فلان فشَقَوْته أَشْقُوه أَي غَلَبْته فيه ،
4.     وشاقَيْت فلاناً مُشاقاةً إِذا عاشَرْتَه وعاشَرَك.
5.     والشَّقاءُ: الشِّدةُ والعُسْرةُ.
6.     وشاقَيّْته أَي صابَرْته؛
7.     ويقال: شاقَيتُ ذلك الأَمر بمعنى عانيْتُه.
8.     والمُشاقاةُ: المُعالَجة في الحرْب وغيرها.
9.     والمُشاقاةُ:  المُعاناةُ: والمُمارسَةُ.
10.                        والشَّاقي: حَيْدٌ من الجَبل طويلٌ لا يُسْتَطاع  ارْتِقاؤُه،
11.                        وشَقا نابُ  البَعِيرِ يَشْقى شَقْياً: طَلع وظَهَر كشَقَأَ.
لسان العرب
● - شقا: الشَّقاءُ والشَّقاوةُ، بالفتح: ضدُّ السعادة، يُمَدُّ ويُقْصَرُ،  شَقِيَ يشَقَى شَقاً وشَقاءً وشَقاوةً وشَقْوةً وشِقْوةً. وفي التنزيل  العزيز: ربَّنا غَلَبَتْ علينا شِقْوَتُنا؛ وهي قراءة عاصم وأَهل المدينة؛  قال الفراء: وهي كثيرةٌ في الكلام، وقرأَ ابن مسعود شَقاوَتُنا؛ وأَنشد  أَبو ثروان:  كُلِّفَ مِنْ عَنائهِ وشِقْوَتِهْ  بِنتَ ثماني عَشْرَةٍ من حِجَّتِهْ  وقرأَ قتادة: شِقاوتُنا، بالكسر، وهي لغة، قال: وإنما جاء بالواو لأَنه  بُنِي على التأْنيث في أَوَّلِ أَحواله، وكذلك النهايةُ فلم تكن الياء  والواو حرفي إعراب، ولو بُنِيَ على التذكير لكان مهموزاً كقولهم عَظاءةٌ  وعَباءَةٌ وصَلاءَة، وهذا أُعِلَّ قبلَ دُخولِ الهاء، تقول: شَقِيَ  الرجلُ، انقلبت الواوُ ياءً لكسرة ما قبلَها، ويَشْقَى انقَلبتْ في المضارع  أَلِفاً لفتحة ما قبلَها، ثم تقولُ يَشْقَيانِ فيكونانِ كالماضي. وقوله  تعالى: ولم أَكُنْ بدُعائِكَ رَبِّ شَقِيّاً؛ أَراد: كنتُ مُسْتَجابَ  الدَّعْوة، ويجوز أَن يكون أَراد مَنْ دَعاكَ مخلِصاً فقد وحَّدَكَ وعَبَدَك فلم  أَكنْ بعِبادَتِكَ شَقِيّاً؛ هذا قولُ الزجاج.  وشاقَاهُ فشَقَاهُ: كان أَشَدَّ شَقاءً منه. ويقال: شاقانى فلان  فشَقَوْته أَشْقُوه أَي غَلَبْته فيه. وأَشْقاه اللهُ، فهو شَقِيٌّ بيِّنُ  الشِّقْوة، بالكسر، وفتحُه لغة. وفي الحديث: الشَّقِيُّ مَنْ شَقِيَ في بطْنِ  أُمِّه، وقد تكَرَّرِ ذِكْرُ الشَّقِيِّ والشَّقاءِ والأَشقِياء في  الحديث، وهو ضد السَّعِيد والسُّعداءِ والسَّعادةِ، والمعنى أَنَّ مَنْ  قَدَّرَ اللهُ عليه في أَصْلِ خِلْقَته أَن يكون شَقِيّاً فهو الشَّقِي على  الحقيقة، لا مَنْ عَرَض له الشَّقاء بعدَ ذلك، وهو إِشارة إِلى شَقاءِ  الآخرة لا الدنيا. وشاقَيْت فلاناً مُشاقاةً إِذا عاشَرْتَه وعاشَرَك.  والشَّقاءُ: الشِّدةُ والعُسْرةُ. وشاقَيّْته أَي صابَرْته؛ وقال  الراجز:إِذ يُشاقي الصَّابِراتِ لم يَرِثْ،  يكادُ مِنْ ضَعْفْ القُوى لا يَنْبَعِثْ  يعني جَمَلاً يصابرُ الجِمالَ مَشْياً. ويقال: شاقَيتُ ذلك الأَمر بمعنى  عانيْتُه. والمُشاقاةُ: المُعالَجة في الحرْب وغيرها. والمُشاقاةُ:  المُعاناةُ: والمُمارسَةُ. والشَّاقي: حَيْدٌ من الجَبل طويلٌ لا يُسْتَطاع  ارْتِقاؤُه، والجمْعُ شُقْيانٌ. وشَقا نابُ  البَعِيرِ يَشْقى شَقْياً: طَلع وظَهَر كشَقَأَ.
مقاييس اللغة:
(شقو) الشين والقاف والحرف المعتلّ أصلٌ يدلُّ على المعاناة وخلاف السُّهولة والسّعادة.
والشِّقوة: خلاف السعادة. ورجلٌ شقيٌّ بين الشَّقاء والشِّقوة والشَّقاوة. ويقال إنَّ المشاقاة: المعاناة والممارسة. والأصل في ذلك أنَّه يتكلّف العَناء ويَشقَى به، فإذا هُمِزَ تَغيَّر المعنى. تقول: شقأ نابُ البعير يَشْقَأ، إذا بدا. قال: الشَّاقئ: النَّاب الذي لم يَعْصَل([3]).
القاموس المحيط:
و الشَّقا الشِدَّةُ، والعُسْرُ، ويُمَدُّ، شَقِيَ، كَرَضِيَ، شَقَاوَةً، ويُكْسَرُ، وشَقاً وشَقاءً وشَقْوَةً، ويُكْسَرُ. وشَقاهُ اللّهُ وأشْقاهُ. والمِشْقا المُشْطُ، لُغَةٌ في الهَمْزِ. وأشْقَى سَرَّحَ به. وشاقاهُ عالَجَهُ في الحَرْبِ ونحوه، وغالَبَهُ في الشَّقاءِ، فَشَقاهُ يَشْقوهُ غَلَبَه. والشاقِي من الجِبالِ الحَيْدُ الطالِعُ الطويلُ ج شَواقٍ.
تاج العروس:
( والشقا ) بالقصر ( الشدة والعسر ) نقله الازهرى ( ويمد ) وقد ( شقى كرضى ) انقلبت الواو ياء لكسرة ما قبلها يشقى انقلبت في المضارع ألفا لفتحة ما قبلها وتقول يشقيان فيكونان كالماضي كما في الصحاح ( شقاوة ويكسر ) وبه قرأ قتادة ربنا غلبت علينا شقاوتنا وهى لغة وانما جاء بالواو لانه بنى على التأنيث في أول أحواله وكذلك النهاية فلم تكن الياء والواو حرفي اعراب ولو بنى على التذكير لكان مهموزا كقولهم عظاءة وعباءة وصلاءة وهذا أعل قبل دخول الهاء ( وشقا ) بالقصر ( وشقاء ) بالمد ( وشقوة ويكسر ) وبهما قرئ أيضا قال الراغب الشقاوة خلاف السعادة والشقوة كالردة والشقاوة كالسعادة من حيث الاضافة وكما أن السعادة في الاصل ضربان سعادة أخروية وسعادة دنيوية ثم السعادة الدنيوية ثلاثة أضرب سعادة نفسية وبدنية وخارجية كذلك الشقاوة على هذه الا ضرب وهى الشقاوة الاخروية والدنيوية قال وقال بعضهم قد يوضع الشقاء موضع التعب نحو شقيت في كذا وكل شقاوة تعب وليس كل تعب شقاوة فاتعب أعم من الشقاوة ( وشقاه الله وأشقاه ) ضد أسعده الله وهو شقى من قوم أشقياء بين الشقوة بالكسر والفتح وقوله تعالى ولم أكن بد عائك رب شقيا أراد كنت مستجاب الدعوة ( والمشقى ) بالكسر ( المشط لغة في الهمز وأشقى ) إذا ( سرح به ) كلاهما عن أبى زيد ( وشاقاه ) مشاقاة وشيقاء ( عالجه في الحرب ونحوه ) صوابه ونحوها
كما في التهذيب وفى الصحاح عاناه وما رسه ( و ) شاقاه ( غالبه في الشقاء فشقاه يشقوه ) أي ( غلبه ) نقله الجوهرى وفى المحكم كان أشد شقاء منه ( والشاقى من الجبال الحيد الطالع الطويل ) لا يستطاع ارتقاؤه ( ج شواق ) قال الصغانى والقياس الهمز * ومما يستدرك عليه المشاقاة وأيضا المصابرة وهو مجاز قال الراجر إذا يشاقى الصابرات لم يرث * يكاد من ضعف القوى لا ينبعث يعنى جملا يصابر الجمال مشيا وهو أشقى من أشقى ثمود وأشقى من رائض مهر أي أتعب وهو مجاز ويجمع الشاقى من الجبال على شقيان بالضم أيضا وشقا ناب البعير شقيا طلع لغة في الهمز عن ابن سيده
