# جذر صنم (ص-ن-م)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%86%D9%85

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

Bir şeyin çizilmiş şekli, benzeridir

- الحروف: ص - ن - م
- في القرآن: الورود: ٥ · الآيات: ٥ · الصيغ: ٤
- المعاجم: ١٢

## الصيغ (٤)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَصْنَامًا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | أَفْعَالًا | Putlar | ٢ | ٢ | [٦:٧٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/ayet/6:74.md) |
| [أَصْنَامٍ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8D.md) | أَفْعَالٍ | Putlar | ١ | ١ | [٧:١٣٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/ayet/7:138.md) |
| [أَصْنَامَكُمْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالَكُمْ | Sizin putlarınız | ١ | ١ | [٢١:٥٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/ayet/21:57.md) |
| [الْأَصْنَامَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8E.md) | الْأَفْعَالَ | Putlar | ١ | ١ | [١٤:٣٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/ayet/14:35.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٢٩ (الإجمالي: ٣٧)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [عكف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٢٠ · Örgülü saç demektir
2. [إبراهيم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٢ · İbrahim
3. [أزر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%B2%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١١ · İzar belden aşağı sarılan etek, peştemal demektir
4. [جوز](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B2.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Ceyeze vadinin girilen sırtı, su veya insanın geçtiği geçit…
5. [بنو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٩ · Oğullar
6. [قول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ٨ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
7. [بلد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%84%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Beled mezarlık demektir
8. [عبد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٦ · Ana kapının önündeki bekçidir
9. [جهل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir
10. [كيد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%8A%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Tuzak demektir
11. [جنب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Yan demektir
12. [ظلل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B8%D9%84%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Gölge demektir
13. [جعل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٦ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
14. [بحر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Bahr deniz demektir
15. [دبر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir
16. [سري](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Akan deredir
17. [أبو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Bab kapı demektir
18. [قوم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٣ · Hayvanların ön ayaklarına denir
19. [موسى](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Musa
20. [ضلل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
21. [ولي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Veli arka demektir
22. [بعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Baid uzak demektir
23. [أله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٢ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
24. [أخذ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
25. [رأي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
26. [بين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Beyn topraktaki yarık demektir
27. [أتي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
28. [أمن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
29. [ربب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Ribve, tümsek demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صنم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [وثن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AB%D9%86.md), [نصب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md), [جبت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%AA.md), طاغوت |
| Zıt Kök | [اله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Maden, taş veya ahşaptan yontularak biçimlendirilmiş, somut suret ve ceset kazandırılmış nesne |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın kendi eliyle somutlaştırıp kutsiyet atfettiği, bilinç ve iradeden yoksun sahte ilah tasarımları |
| Çekirdek Özet 3 | Hakikatin aşkınlığını ve aşkın faili unutup insan üretimi somut imgeleri, kalıpları ve temsilleri mutlaklaştırma sapması |
| Kritik Hata Riski | Put kavramını yalnızca tarihte kalmış taş veya tahta heykellere indirgeyerek insanın kendi ürettiği zihni, siyasi ve kurumsal putlaştırmaları tevhid sorgulamasının dışında bırakmak |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صن | Şekil verme, ustalıkla işleme, bir nesneyi diğerinden ayıracak biçimde biçimlendirip var kılma; nitekim [صنع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D8%B9.md) kökünde el emeğiyle ustaca yapıp şekillendirme, [صنو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%88.md) kökünde ise aynı kökten çıkıp kendine has biçim kazanan ikiz dal veya benzer suret anlamı belirgindir. | م | Çekirdeğe eklenen م harfi, biçimlendirme ve işleme eylemine kütlesel bir cisimleşme, katılık, kapalı bir madde haline gelme ve nesnel durağanlık boyutu katarak kökü somut, dökülmüş veya yontulmuş bir cisme (suretli heykele) dönüştürmüştür. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Dış dünyadaki bir nesneyi, dikkati veya tasavvuru yakalayıp belirli bir çerçeve içine kıstırma ve sabitleme hareketini başlatır. |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Sabitlenen bu forma görünüşte bir varlık, süreklilik, canlılık veya mevcudiyet vehmi yükleme eğilimini temsil eder. |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Şekillenen nesneye kütle, madde, döküm veya kapalı bir cisimleşme kazandırarak onu somut bir gövdeye hapseder. |
| صنم | Zihindeki tasavvurun somut bir maddeye hapsedilerek dondurulması | Algıyı yakalayan formun (ص), süreklilik vehmiyle (ن) maddesel ve katı bir kütlede cisimleştirilmesi (م); böylece insanın kendi eliyle sabitlediği cansız bir nesneyi kutsaması hareketidir. |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taş, ahşap, altın, gümüş veya bakırdan yontulup dökülerek belirli bir canlı, insan veya sembolik varlık suretinde biçimlendirilmiş, içi veya dışı cisimli heykel (جثة مصورة). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde ve çöl hayatında tapınma amacıyla dikilen, belirli bir kabilenin koruyucusu sayılan, önünde kurban kesilen ve tavaf edilen suretli taş ve heykelleri nitelemek üzere kullanılmıştır. Nitekim klasik kaynaklarda kabilenin taptığı cisimli varlık olarak zikredilir. |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'l-A'râbî ve Zeccâc gibi erken dilcilerce aktarıldığı üzere, Araplar arasında sureti ve belirli bir cismi (gövdesi) bulunan heykellere صنم, belirli bir sureti ve heykel formu olmayıp yalnızca dikili duran kaba taşlara ise [وثن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AB%D9%86.md) veya [نصب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) denilerek erken dönemde terimsel bir ayrım gözetilmiştir. |

المصدر: Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde kökün serüveni, Kuzeybatı Sami dillerindeki görüntü, suret ve heykel bildiren köklerle yakından ilişkilidir. İbranicede צֶלֶם (ṣelem) ve Aramice/Süryanicede ܨܠܡܐ (ṣalmā) kelimeleri heykel, put, suret ve imge anlamını karşılar; bu biçimlerin kök harfleri (ṣ-l-m) ile Arapçadaki صنم (ṣ-n-m) arasındaki l/n (lam/nun) fonetik değişimi, Sami dillerinde sıkça rastlanan bir sıvı/genizcil konsonant nöbetleşmesidir (liquid-nasal alternation). Akadcada da ṣalmu(m) biçimi kralın veya tanrının yontulmuş heykeli, kabartması ve sureti anlamında geniş yer tutar. Arap dilcilerinden bir kısmı kelimenin Farsçadaki şemen (budist heykeli/tapınağı) sözcüğünden muarreb olduğunu ileri sürmüşlerse de, kökün Güney Arabistan kitabelerinde ve genel Sami dillerinde suret ve tasvir anlamıyla köklü bir varlığa sahip olması, kelimenin doğrudan Sami ortak mirasından veya erken Aramice/Nebatice temaslarından Arapçaya aktarıldığını göstermektedir. Arapçada kelime, özellikle insan veya canlı suretinde yontulmuş ve tapınma nesnesi kılınmış heykelleri adlandırmada uzmanlaşmıştır.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab, Arthur Jeffery.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صن çekirdeğinden türeyen suret verme, işleme ve şekillendirme kökü | İbn Fâris'in tek bir asıl olarak nitelediği, dökülmüş veya yontulmuş ceset/heykel anlamı; Arapçada türemiş fiili bulunmayan donuk isim niteliğindedir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צֶלֶם (ṣelem), Aramice ܨܠܡܐ (ṣalmā), Akadca ṣalmu(m) | Akraba dillerdeki ṣ-l-m kökünün Arapçadaki l/n fonetik kaymasıyla veya Nebatice kanalıyla geçmiş biçimidir; yontulmuş heykel ve suret bildirir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Orta Farsça şemen (budist putu) iddiası | Bazı klasik sözlüklerde معرب شمن şeklinde zikredilse de, Sami dillerindeki köklü ṣ-l-m / ṣ-n-m varlığı karşısında ikincil bir benzeşme veya halk etimolojisi sayılır. | Muhtemel |

المصدر: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brockelmann.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صنم | Anlamlı | Put, suretli heykel | Ağaçtan, madenden veya taştan yontulup kendisine tapınılan cisimli ve suretli tasvir. | Hedef kök; Kur'an'da 5 kez geçer. |
| صمن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada kullanılmayan mühmel diziliş. |
| [نصم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B5%D9%85.md) | Anlamlı | Suret, put, heykel | Tıpkı hedef kökte olduğu gibi tapınılan suret ve put anlamına gelir (صنمة ile نصمة eşanlamlıdır). | Kalb yoluyla hedef kökle özdeş; Kur'an'da geçmez. |
| [نمص](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%85%D8%B5.md) | Anlamlı | Yüzdeki veya tendeki tüyleri cımbızla/iple yolup inceltme | Kılları kökünden yolma, kaş veya yüz tüylerini inceltip şekil verme; deriyi pürüzsüzleştirme. | Şekil verme ve ayıklama boyutuyla zayıf anlamsal temas; Kur'an'da geçmez. |
| مصن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada kullanılmayan mühmel diziliş. |
| منص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada kullanılmayan mühmel diziliş. |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صنم | Merkez | Temsili ve suretli put | Mutlaka yontulmuş, dökülmüş, belirli bir insan veya canlı suretine büründürülmüş cisimli heykeli ifade eder. | İnsanın biçim verip nesneleştirdiği ve sonra kutsadığı yapay tanrı tasviri. |
| [وثن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AB%D9%86.md) | Komşu | Biçimsiz veya genel tapınma nesnesi | Belirli bir canlı suretinde olması gerekmeyen, kaba taş veya genel olarak tapınılan her türlü nesneyi kapsayan daha geniş bir terimdir. | Her صنم bir وثن sayılabilir ancak her وثن bir صنم (suretli heykel) değildir. |
| [نصب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) | Komşu | Kurban kesilen dikili taş | Üzerinde veya önünde kurban kesilmek üzere belirli bir yere dikilen, suretsiz taş bloklardır. | Şekillendirilmiş bir yüzden ziyade işlevsel bir ibadet odağı ve kurban sunağıdır. |
| [جبت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%AA.md) | Komşu | Asılsız büyü ve batıl tapınç | Maddi bir heykelden ziyade kehanet, sihir, batıl inanç ve faydasız güç odaklarını ifade eden soyut veya somut şirktir. | Şirkin zihinsel ve büyüsel/aldatıcı otorite boyutuna odaklanır. |
| طاغوت | Komşu | Haddi aşan otorite ve azgın güç | Hakkı çiğneyerek ilahlık taslayan, kendisine itaate zorlayan insan, sistem veya şeytani odaklardır. | İbadet edilen cansız maddeden ziyade insanları tahakküm altına alan canlı veya kurumsal güçtür. |
| [اله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) | Zıt | Hakiki mabud ve otorite | Kendisine kulluk edilmeye layık, mutlak kemal, kudret, irade ve hayat sahibi tek yaratıcı Allah'tır. | Cansız, aciz, insan üretimi ve nesneleştirilmiş putun tam karşıtı olan mutlak aşkın hakikattir. |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صنم | Suretli heykel, put | Bir maddeden yontularak veya dökülerek canlı sureti verilmiş, ilahlaştırılan nesne. | Kesin |
| Latince | simulacrum, idolum | Suret, taklit, hayal, put | simulacrum fiziki suret ve benzerliği, idolum ise hakikatsiz zihinsel/somut imgeyi ifade eder; putun yapay suret yönünü tam karşılar. | Kesin |
| İngilizce | idol, graven image | Put, yontulmuş imge | Graven image ifadesi taştan/ahşaptan oyulma ve yontulma boyutunu (fiziki cesedi) صنم ile birebir örtüştürür. | Kesin |
| Almanca | Götzenbild, Idol | Put resmi/heykeli, sahte tanrı sureti | Bild unsuru kelimenin suretli ve tasvirli olma şartını صنم kavramına tam denk düşecek şekilde verir. | Kesin |
| Fransızca | idole, image taillée | Put, yontulmuş suret | İlahi hakikati bir surete hapsedip tapınma nesnesi yapma fikrini somutlaştırır. | Kesin |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَصْنَامًا / الْأَصْنَامَ | Kavimlerin tapındığı yontma heykeller | İbrahim'in babasına ve kavmine karşı tevhid mücadelesinde zikredilen, ellerle yontulmuş sahte tanrılar (En'âm [6:74](https://lisan.digital/ar/ayet/6:74.md), Şuarâ [26:71](https://lisan.digital/ar/ayet/26:71.md)). |
| أَصْنَامٍ | İsrailoğullarının arzuladığı somut ilah figürleri | Denizden geçtikten sonra putlara tapan bir kavmi görüp Musa'dan kendilerine de öyle somut bir ilah yapmasını istemeleri bağlamı (A'râf [7:138](https://lisan.digital/ar/ayet/7:138.md)). |
| أَصْنَامَكُمْ | Kırılmaya ve yok edilmeye mahkûm aciz nesneler | İbrahim'in bizzat baltayla parçalayarak acziyetlerini ispatladığı tapınak putları (Enbiyâ [21:57](https://lisan.digital/ar/ayet/21:57.md)). |
| الْأَصْنَامَ | Gelecek nesilleri saptırma potansiyeli taşıyan tehlikeli tuzaklar | İbrahim'in kendisini ve soyunu tapınmaktan uzak tutması için Allah'a yalvardığı fitne odağı varlıklar (İbrâhîm [14:35](https://lisan.digital/ar/ayet/14:35.md)). |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Şirkin mahiyeti ve tenzih | İnsanın kendi zihninde veya maddede sınırlandırdığı bir varlığı Allah'a ortak koşmasının akli imkânsızlığı; tecsîm ve teşbih eleştirisi. | Aşkın olan Yaratıcı'nın hiçbir suret, cisim veya mekana hapsedilemeyeceği vurgusu. |
| Fıkıh | Tasvir, heykel yontma ve put ticareti | Canlı suretinde heykel yapmanın, bunları satmanın, tapınaklara bağışlamanın ve ibadet amacıyla dikmenin haramlığı. | Mal varlığı ve mülkiyet değeri taşımayan (gayrimütekavvim) nesne statüsü. |
| Tefsir | İbrahim kıssaları ve tevhid mücadelesi | İbrahim'in baltayla putları kırmasının sembolik anlamı; putların konuşamayan, duymayan ve kendilerini dahi savunamayan acizliği. | Putperestliğin akli çelişkilerini ve mantıksal tutarsızlığını gözler önüne serme. |
| Hadis | Mekke'nin fethi ve cahiliye kalıntıları | Kâbe çevresindeki 360 putun devrilmesi; kabirlerin putlaştırılmasının ve suretlere tazim edilmesinin yasaklanması. | Tevhid mekanının somut şirk unsurlarından bütünüyle arındırılması. |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve şirk çatışması | Sahte mabud, aracı tanrı | Aşkın Yaratıcı ile insan arasına konulan sahte şefaatçi ve görünür aracı | İnsanın görünmeyen Allah'a teslim olmak yerine gözüyle gördüğü nesneye boyun eğme kolaycılığıdır. | Kesin |
| İlmi | Hakikat arayışı ve epistemoloji | Dogmatik imge, kalıplaşmış önyargı | Eleştirel aklı ve vahyi dondurup zihinsel kabulleri mutlaklaştırma | Düşüncenin donuklaşarak sorgulanamaz tabular ve heykelleşmiş fikirler üretmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve otorite kurma | Kutsallaştırılmış iktidar simgesi | Kitleleri itaate zorlamak için dini ve milli sembolleri dokunulmaz kılma | Yöneticilerin ve egemen sınıfların kendi otoritelerini görünür heykeller ve imgeler üzerinden tahkim etmesidir. | Güçlü |
| İktisadi | Tapınak ekonomisi ve pazar sömürüsü | Ticari meta ve rant aracı | Put yapımı, bakımı, kurban ve adak trafiği üzerinden haksız kazanç sağlama | Putperestliğin arkasındaki kâhin-tüccar ittifakının sömürü düzenini devam ettirmesidir. | Kesin |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Durgun durum (deadlock / static attractor) | Dinamik ve canlı bir sistemin akışını yitirerek belirli bir koordinatta katılaşması, dış girdilere cevap veremeyen sıfır enerjili bir nesneye dönüşmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yabancılaşma ve fetişizm (reification) | İnsanın kendi emeği veya zihniyle ürettiği bir ürünü (nesne, para, kurum) zamanla kendisini yöneten ve boyun eğilen mutlak bir güç sanması. | Kesin |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | صنم kelimesini yalnızca antik çağlarda kalmış, ilkel kabilelerin taştan ve tahtadan yonttuğu ilkel heykeller olarak görüp meselenin tarihsel bir anakronizm olduğunu zannetmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da put, insanın kendi acziyetini örtmek üzere elleriyle veya zihniyle ürettiği, sonra da karşısında eğilip kutsiyet atfettiği, konuşmayan, fayda ve zarar veremeyen her türlü donuk otorite ve bağımlılık biçimidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müslümanın çağdaş dünyada ideolojileri, devlet aygıtını, liderleri, sermayeyi, kitle kültürünü ve bilimi putlaştırma tehlikesini görememesi; tevhidi sadece taşa tapmama zannederek fiili şirklere düşmesi. |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin merkezindeki tevhid ilkesinin neye karşı inşa edildiğini gösterir. Putçuluk bir cehalet kazası değil, insanın aşkın hakikati kendi ürettiği somut ve denetlenebilir nesnelere indirgeme arzusudur; bu kök o sapmanın anatomisini verir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. İbrahim'in tevhid mücadelesini anlatan kıssalarda (En'âm, Enbiyâ, Şuarâ, İbrâhîm sureleri) ve İsrailoğullarının Mısır kültüründen tevarüs ettiği somut nesneye tapma zaafını anlatan ayetlerde (A'râf [7:138](https://lisan.digital/ar/ayet/7:138.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Putperestlerin putları yaratıcı olarak değil, sadece Allah'a yaklaştırıcı ve aracı saydıklarını hatırlatarak; şirkin Allah'ı inkar etmek değil, O'na ait nitelikleri aracılara ve somut biçimlere devretmek olduğunu netleştirir. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Taş, ahşap, gümüş veya bakırdan yontulup dökülerek insan veya canlı suretine sokulmuş, cisim sahibi sahte ilah heykeli.
- Soyut anlam: İnsanın kendi ürünü olan sınırlı, aciz ve donuk bir biçimi aşkın hakikatin yerine koyarak ona teslim olması ve onu mutlaklaştırması.
- Sistematik karşılık: Canlı ve dinamik bir hakikat bağından koparak zihinsel ya da maddi bir formu donuklaştırıp sistemin nihai amacı ve kutsalı haline getiren epistemolojik ve ontolojik yabancılaşma.
- LaTeX modeli: $$S = \{ x \in M \mid f(H) = x \land \phi(x) = \emptyset \land \tau(x) > 0 \}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $M$ maddi ve fiziksel nesneler kümesini, $x$ üretilen put nesnesini temsil eder. $f(H) = x$ ifadesi bu nesnenin insan emeği ve tasarımı ($H$) sonucu meydana getirildiğini gösterir. $\phi(x) = \emptyset$ bağıntısı, bu nesnenin duyma, konuşma, fayda veya zarar verme gibi ilahi ve canlı fonksiyonlardan bütünüyle yoksun (boş küme) olduğunu simgeler. $\tau(x) > 0$ ise insanın kendi ürettiği bu aciz nesneye yapay bir kutsiyet, tazim ve tapınma değeri ($\tau$) atfettiğini gösterir. Kökün temsil ettiği put kavramı, bu üç şartın bir araya gelmesiyle tanımlanan yapay çelişki kümesidir ($S$).

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٥)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%86%D9%85/occurrences?meal=IK

### [الأنعام ٦:٧٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/ayet/6:74.md) — أَصْنَامًا

وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَتَتَّخِذُ أَصْنَامًا آلِهَةً إِنِّي أَرَاكَ وَقَوْمَكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

### [الأعراف ٧:١٣٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/ayet/7:138.md) — أَصْنَامٍ

وَجَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتَوْا عَلَى قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلَى أَصْنَامٍ لَهُمْ قَالُوا يَامُوسَى اجْعَلْ لَنَا إِلَهًا كَمَا لَهُمْ آلِهَةٌ قَالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ

### [إبراهيم ١٤:٣٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/ayet/14:35.md) — الْأَصْنَامَ

وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِنًا وَاجْنُبْنِي وَبَنِيَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنَامَ

### [الأنبياء ٢١:٥٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/ayet/21:57.md) — أَصْنَامَكُمْ

وَتَاللَّهِ لَأَكِيدَنَّ أَصْنَامَكُمْ بَعْدَ أَنْ تُوَلُّوا مُدْبِرِينَ

### [الشعراء ٢٦:٧١](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/ayet/26:71.md) — أَصْنَامًا

قَالُوا نَعْبُدُ أَصْنَامًا فَنَظَلُّ لَهَا عَاكِفِينَ

## المعاجم (١٢)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

Bir şeyin çizilmiş şekli, benzeridir.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب الصاد والنون والميم معهما
ص ن م، ن م ص يستعملان فقط
صنم:
الصَّنَمُ: جمعه أصنام.
نمص: النَّمَصُ: رقّةُ الشَّعَر حتّى تَراهُ كالزَّغَبِ.
ورجلٌ أَنمَصُ الرَّأس أَنَمْصُ الحاجبَيْنِ، وربَّما كانَ أَنْمَصَ الجَبين.
وامرأةٌ نَمصاءُ، وهي تَتَنَمَّصُ: أي تأمر نامِصةٍ فتَنْمِصُ شَعْرَ وَجْهها نَمْصاً، أي تأخُذُه عنها بخَيطٍ فَتَنتَفُه.
والنَّميصُ والمَنْمُوصُ من النَّبات: ما أَمْكَنَكَ جَذُّه.
وما أمكَنَكَ من الشَّعرِ الانتِتاف فهو نَميصٌ.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

الصَنَمُ: واحد الأصنام، وهو الوثن.

### [تهذيب اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/sozluk/tehzib.md) — الأزهري · القرن ١٠

ص ن م
صنم ، نمص ، نصم : ( مستعملة ) .
صنم ( نصم ) : قال الليث : الصَّنم معروف ، والأَصنام الجميع .
وروَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ : الصَّنَمَةُ والنَّصَمةُ الصُّورةُ الّتي تُعبَد .
قال : والصنمَةُ : الدّاهيةُ .
قلتُ : أصلُها صَلمة .
نمص : رُوِي عن النّبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه لَعَن النامِصة والمُتَنَمِّصَة ) .
قال أبو زيد : قال الفرّاء : النامِصة : الّتي تَنتِف الشَّعر من الوجه ، ومنه قيل للمِنقاش مِنماص ، لأنّه يُنتف به والمُتَنمِّصةُ هي الّتي يُفعَل ذلك بها ، قال امرؤ القيس :
تَجَبَّر بعد الأكلِ فهوَ نَمِيصُ
يصفُ نباتاً قد رَعَتْهُ الماشية فجرَدَته ، ثمّ نبت بقَدر ما يمكن أخذُه ، أي : هو بقَدْر ما يُنتف ويُجَزّ .
وقال الليث : النَّمَصُ : دِقّةُ الشَّعر ورِقّته حتّى تراه كالزَّغَب . ورجلٌ أَنمَصُ الرأسِ أَنمَصُ الحاجبِ ، وربّما كانَ أَنمصَ الجَبِين . وامرأةٌ نمصَاء تَتَنَمَّص ، أي : تأْمُرُ نامِصةً فتنمِص شعرَ وجهها نَمْصاً ؛ أي : تأخذه عنها بخَيْط . والمنص والمنموص : ما أمكنك جذه من النبات .
ابن الأعرابيّ : المِنماصُ : المِظفارُ ، والمِنتاشُ والمِنْقاشُ والمِنْتاخُ .
وأَقرأَني الإياديُّ لامرىء القيس :
تَرَعَّت بجَبْل ابْني زُهَيْرٍ كلَيهِمَا
نُمَاصَينِ حتّى ضاقَ عنها جُلودُها
قال : نُماصين : شَهْرَين . ونُماص : شهرٌ ، تقول : لم يأتني نُماصاً ، أي : شهراً . وجمعُه نُمُص وأَنمِصة . قال : رواه شَمِر لأبي عمرو .

### [مقاييس اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/sozluk/mekayis.md) — ابن فارس · القرن ١١

(باب الصاد والنون وما يثلثهما)
(صنو) الصاد والنون والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على تقارُب بين شيئين، قرابةً أو مسافةً. من ذلك الصِّنو: الشَّقيق. وعمُّ الرّجل صِنوُ أبيه. وقال الخليل، يقال فلانٌ صِنْوُ فلانٍ، إذا كان أخاه وشقيقَه لأمِّه وأبيه. والأصل في ذلك النَّخلتانِ تخرجان([1]) من أصلٍ واحدٍ، فكلُّ واحدة منهما على حيالها صِنوٌ، والجمع صِنوانٌ. قال الله تعالى: {وَنَخِيل صِنْوانٌ وغيرُ صِنْوانٍ.[الرعد 4]. قال أبو زيد رِكيَّتانِ صِنْوانِ، وهما المتقاربتان حتى لا يكونَ بينهما من تقارُبهما حَوْض.
ومما شذَّ عن هذا الأصل الصِّنو: مثل الرّدْهَة تُحفَر في الأرض، وتصغيره، صُنَيٌّ. قالت ليلى:
أنابِغَ لم تَنْبَغْ ولم تكُ أوَّلاً *** وكنْتَ صُنَيَّاً بين صُدَّيْن مَجْهَلا([2])(صند) الصاد والنون والدال أصلٌ صحيح، يدلُّ على عظم قدْر وعظم جِسْم. من ذلك الصِّندِيد، وهو السَّيّد الشَّريف، والجمع صناديد. ويقال صناديد البَرَدِ: باباتٌ منه ضِخام. وغيثٌ صِنديدٌ: عظيم القَطْر.  ويقال للدَّواهِي الكبارِ صناديد. ويروى عن الحسن في دعائِة: "نعوذُ بك من صناديد القَدَر" أي دواهِيه.
(صنر) الصاد والنون والراء ليس بأصلٍ، ولا فيه ما يعوَّل عليه لقلَّة الرَّاء مع النون. على أنَّهم  يقولون الصِّنَارة بلغة اليمن: الأذُن. والصِّنَارة: حديدةٌ في المِغْزَل مُعَقَّفَة. وليس بشيء.
(صنع) الصاد والنون والعين أصلٌ صحيح واحد، وهو عملُ الشيء صُنْعَاً. وامرأة صَنَاعٌ ورجلٌ صَنَعٌ، إِذا كانا حاذقَين فيما يصنعانه. قال:
خَرقاء بالخيرِ لا تهْدِي لوِجْهَتِهِ *** وهي صَنَاعُ الأَذى في الأهلِ والجارِ
والصَّنِيعة: ما اصطنعتَه مِنْ خير. والتصنُّع: حُسن السَّمْت. وفرسٌ صَنِيعٌ: صَنَعَه أهلُه بحُسْن القِيام عليه. والمَصانع: ما يُصنَعُ من بئرٍ وغيْرِها للسَّقي.
ومن الباب: المُصانَعة، وهي كالرِّشْوة.
وممّا شذَّ عن هذا الأصل الصِّنْع، يقال إِنَّه السَّفُّود. وقال المَرّار([3]):
(صنف) الصاد والنون والفاء أَصلٌ صحيح مطّرد في معنيين، أحدهما الطّائفة من الشّيء، والآخر تمييز الأشياء بعضها عن بعض.
فالأوَّل الصِّنْف، قال الخليل: الصِّنْف طائفةٌ من كلِّ شيء. وهذا صِنفٌ  من الأصناف أيْ نوع. فأمّا صنفة الثَّوب([4]) فقال قوم: هي حاشيتُهُ. وقال آخرون: بل هي النّاحية ذات الهُدْب.
والأصل الآخَر، قال الخليل: التَّصنيف: تمييز الأشياءِ بعضها عن بعض.
ولعَّل تصنيف الكتاب من هذا. والغريب المصنَّف من هذا، كأنَّه مُيِّزَت أبوابُه فجُعِلَ لكلِّ بابٍ حَيِّزُه. فأمَّا أصله في لغة العرب فمن قولهم صَنّفَت الشَّجرةُ، إذا أخرجت ورقَها. قال ابن قيسِ الرُّقيّات:
سَقْياً لِحُلْوانَ ذي الكُرومِ وما  *** صَنَّفَ من تينه ومن عِنَبِه([5])(صنق) الصاد والنون والقاف كلمة إن صحَّت. يقولون إنَّ الصَّنَق: الذَّفر. وحكى بعضُهم : أَصْنَقَ الرجلُ في ماله، إِذا أحسَنَ القيامَ عليه.
(صنم) الصاد والنون والميم كلمةٌ واحدةٌ لا فرعَ لها، وهي الصَّنَم. وكان شيئاً يُتَّخَذُ من خشبٍ  أو فضّة أو نُحاسٍ فيُعبَد.
(صنج) الصاد والنون والجيم ليس بشيء. والصَّنْج دَخِيل.
---------------------ـ
([1]) في الأصل: "تخرج".
([2]) أنشده في اللسان (صنا). تقوله للنابغة الجعدي.
([3]) كذا ورد الكلام مبتوراً. وفي المجمل: "والصنع في شعر المرار السفود". ولم أجد شاهداً إلا قول الشاعر في اللسان (صنع):
* صنع اليدين بحيث يكوى الأصيد *
([4]) يقال صنفة، بفتح  فكسر، وبكسر فسكون.
([5]) ديوان ابن قيس الرقيات 82 واللسان (صنف).

ـ

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- الصنم: جثة متخذة من فضة، أو نحاس، أو خشب، كانوا يعبدونها متقربين به إلى الله تعالى، وجمعه: أصنام. قال الله تعالى: ﴿أتتخذ أصناما آلهة﴾ [الأنعام/74]، ﴿لأكيدن أصنامكم﴾ [الأنبياء/57]، قال بعض الحكماء: كل ما عبد من دون الله، بل كل ما يشغل عن الله تعالى يقال له: صنم، وعلى هذا الوجه قال إبراهيم صلوات الله عليه: ﴿اجنبني وبني أن نعبد الأصنام﴾ [إبراهيم/35]، فمعلوم أن إبراهيم مع تحققه بمعرفة الله تعالى، واطلاعه على حكمته لم يكن ممن يخاف أن يعود إلى عبادة تلك الجثث التي كانوا يعبدونها، فكأنه قال: اجنبني عن الاشتغال بما يصرفني عنك.

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

الصَّنَمُ: معروفٌ واحدُ الأَصْنامِ، يقال: إنه معرَّب شَمَنْ، وهو الوَثَن؛ قال ابن سيده: وهو يُنْحَتُ من خَشَبٍ ويُصَاغُ من فضة ونُحاسٍ، والجمع أَصنام، وقد تكرر في الحديث ذكرُ الصَّنَمِ والأَصنام، وهو ما اتُّخِذَ إلهاً من دون الله، وقيل: هو ما كان له جسمٌ
أَو صورة، فإن لم يكن له جسم أَو صورة فهو وَثَن. وروى أَبو العباس عن ابن الأَعرابي: الصَّنَمةُ والنَّصَمةُ الصُّورةُ التي تُعْبَد. وفي التنزيل العزيز: واجْنُبْني وبَنِيَّ أَنْ نَعْبُدَ الأَصنام؛ قال ابن عرفة: ما تخذوه من آلهةٍ فكان غيرَ صُورةٍ فهو وَثَنٌ، فإذا كان له صورة فهو صَنَمٌ، وقيل: الفرق بين الوَثَن والصنمِ أَن الوَثَنَ ما كان له جُثَّة من خشب أَو حجر أَو فضة يُنْحَت ويُعْبَد، والصنم الصورة بلا جثة، ومن العرب من جعل الوَثَنَ المنصوبَ صنماً، وروي عن الحسن أَنه قال: لم يكن حيٌّ من أَحْياءِ العرب إلا ولها صنمٌ يعبدونها يسمونها أُنثى بني فلان (*قوله: ولها صنم يعبدونها: لعلَّه أنث الضمير العائد إلى الحيّ لأنه في معنى القبيلة. وأنث الضمير العائد إلى الصنم لأنه في معنى الصورة)؛ ومنه قول الله عز وجل: إنْ يَدْعون مِنْ دونِه إلاَّ إناثاً؛ والإناث كل شيء ليس فيه روح مثل الخَشبة والحجارة، قال: والصَّنَمةُ الداهيةُ؛ قال الأَزهري: أَصلها صَلَمة. وبنو صُنَيْم: بطنٌ.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ص ن م * * الصَّنَمُ * واحد * الأصْنَامِ * قيل أنه معرب شَمَنَ وهو الوثن

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

| | ( الصَّنَم مُحَرَّكَة : خُبْثُ الرَّائِحَةِ . | و ) أيضاً : ( قُوَّة العَبْد ) ، وقد صَنِم ، | ( وهو صَنِم كَكَتِف ) . | | ( و ) الصَّنَم : وَاحِدُ الأَصْنام ، وقد | تَكَرَّر ذِكْرُه في القُرآنِ والحَدِيث . | | وقال الجَوْهَرِيُّ : هو ( الوَثَنُ ) ، | وهو صَرِيحٌ في أَنَّهما مُتَرادِفَان . | | وفَرَّق بَيْنَهُما هِشامٌ الكَلْبِيُّ في كِتابِ | الأَصْنامِ له بِأَنَّ المَعْمُولَ من الخَشَبِ | أو الذَّهَبِ والفِضَّة أو غَيْرِها من | جَوَاهِرِ الأَرْضِ صَنَم ، وإذا كان من | حِجارةٍ فهو وَثَنٌ . | | وقال اْبنُ سِيدَه : هو يُنْحَت من | خَشَب ، ويُصاغُ من فِضَّةٍ ونُحاسٍ . |

| | وذَكَر الفِهْريّ أَنّ الصَّنَم ما كان له | صُورَة جُعِلت تِمْثالاً . والوَثَنُ ما لا | صُورَة له . | | قُلْتُ : وهو قَولُ اْبنِ عَرَفَة ، وقيل : | إن الوَثَنَ ما كان له جُثَّةٌ من خَشَب | أو حَجَر أو فِضَّة يُنْحَت و ( يُعْبَد ) ، | والصَّنَم الصُّورَة بلا جُثَّة . | | وقيل : الصَّنمُ : ما كان على | صُورَة خِلْقَة البَشَر . والوَثَن : ما | كان على غَيْرِها . كذا في شَرْح | الدَّلائل . | | وقال آخَرُون : ما كَانَ له جِسْم أو | صُورَة فصَنَمٌ ، فإن لم يَكُن له جِسْمٌ | أو صُورَةٌ فهو وَثَنٌ . وقيل : الصَّنم | من حِجَارة أو غَيْرِها . والوَثَن : ما | كَانَ صخورةً مُجَسَّمة . | | وقد يُطْلَق الوَثَنُ على الصَّلِيب ، | وعلى كل ما يَشْغَل عن اللهِ تَعالَى . |   وعلى هذا الوَجْه قال إبراهيمُ عَلَيْه | السَّلام : ! 2 \< واجنبني وبني أن نعبد الأصنام > 2 ! ؛ لأنَّه عليه السَّلام مع | تَحَقُّقِه بِمَعْرِفَة الله عَزَّ وَجَلَّ واْطّلاعه | على حِكْمَتِه لم يَكُنْ مِمَّن يَخافُ | عِبادةَ تِلكَ الجُثَث التي كانوا | يَعْبُدُونها ، فَكَأَنَّه قال : اْجْنُبْنِي عن | الاْشْتِغَالِ بما يَصْرِفُني عَنْكَ   ، قاله | الرَّاغِب . | | يُقالُ : إِنَّه ( مُعَرَّب شَمَن ) ، هكَذا | بالشِّينِ المُعْجَمَة ، ولا أَدْرِي أَنَّه في | أَيِّ لِسان ؛ فإنه في الفَارِسِيَّة بت . | | ( و ) الصَّنَمَة ( بهَاءٍ : قَصَبَة الرِّيش | كُلّها ، و ) أيضاً : ( الدَّاهِيَة لُغَةٌ في | الصَّلَمَةِ ) باللاَّم ، نقله الأَزْهَرِيُّ ، | وقد أَهملَه المُصَنِّف في ص ل م . | | ( والصَّنَمان ) مُحَرِّكَة : ( ة بِدِمَشْقَ ) | الشَّام . | | ( وصَنَّم تَصْنِيماً : صَوَّت ) . | | ( و ) صَنَّم ( النُّوقَ : غَزَّرَها ) ، لُغَة | في السِّين ، ( ونُوقٌ صَنِمَاتٌ بِكَسْرِ | النُّونِ ) : مثل سَنِمات . |

| | ( وبنو صُنَامَة كَثُمَامَةَ : من | الأَشْعَرِين ) ، والذي ضَبَطه أَئِمَّةُ | النَّسَب أَنَّ هذَا البَطْن يُقال لَهم : بَنُو | صَنَم مُحَرَّكَة ، وهم في المَعافر ، | منهم رَبِيعَةُ بنُ يُوسُف ، عن فُضالةَ | بنِ عُبَيْد ، وعنه حَيْوة بن شُرَيْح . | | ( وصُنْم بالضَّمّ : ع . وإِقليم | الأَصْنَام بالأَنْدَلُس ) من أَعْمال | شَذُونة ، وفيه حِصْن في أَسْفَلِه | عَيْن غَزِيرَة الماءِ عَذْبَة من حَفْر | الأوائِل ، يُجْلَبُ منها المَاءُ إلى | جَزِيرة قادس ، نَقَلَه يَاقُوت . | | ( وَبَنُو صُنَيْم كَزُبَيْر : بَطْن ، نَقَله | اْبُ سِيدَه . | | [ ] ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | الصنمُ لَقَب كَعْب بن الأَشْرف | اليَهُودِيّ . | | ورَوَى أبو العَبَّاس عن اْبنِ | الأعرابي : الصَّنَمة والنَّصَمة : | الصُّورةُ التي تُعْبَد . | | والصَّنَّام كشَدَّاد : جَدّ عُبَيْدِ الله بنِ | مُحَمَّد الرَّملي ، من شُيوخِ الطَّبَرانِيّ |

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

صنّم
2 صنّم ذ , inf. n. تَصْنِيمٌ, i. q. صَوَّرَ [He formed, fashioned, figured, shaped, sculptured, or pictured: app. from the noun here following]. (K.)

صَنَمٌ
صَنَمٌ ذ [An idol: or an idol of a particular kind:] a وَثَن: (S:) or a وَثَن that is worshipped: (K:) or a وَثَن that is made of stones, and of wood; as is said on the authority of I'Ab: (Msb:) or a thing well known, that is carved of wood, and that is made of molten and cast silver and copper or brass: (M; and the like is said in the Msb on the authority of IF:) or the صنم is made of metals that melt; and the وثن is made of stone or of wood: (Msb:) or, accord. to Hishلm ElKelbee, the former is made of wood or of gold or of silver or of other metal; and the latter, of stones: or, accord. to Ibn-'Arafeh and El-Fihree, the former is an image; and the latter is a shapeless thing: or, as some say, the former is a thing having corporeal from, carved of wood or of stone or of silver, and worshipped; and [the latter (in the TA the صنم, but this I suppose to be a mistake for the وثن,)] is a incorporeal form: or the former is a thing having the form of a human being; and the latter, a thing having some other form: or the former is a thing having material substance or shape; and the latter, a thing not having material substance or shape: or the former is of stones or other material; and the latter, an embodied form: (TA:) or, accord. to IAth, the latter [?] is anything having corporeal form, made of metal or of wood and stones, like the form of a human being, made, and set up, and worshipped; and the former [?] an incorporeal form: (TA in art. وثن: [from explanations given above, it seems that the reverse of this is the case:]) and Abu-l-'Abbلs states, on the authority of IAar, that ↓ صَنَمَةٌ and نَصَمَةٌ signify an image (صُورَةٌ) that is worshipped; (TA in the present art.;) each of these two words is thus (بِالتَّحْرِيك), though it would seem that accord. to the K the latter is نَصْمَةٌ: (TA in art. نصم:) صَنَمٌ (S, K) it is said (S) is an arabicized word, from شَمَن (S, K) [which is Pers., though SM says,] I know not in what language, for in Pers. it is بت [i. e. بُتْ]: (TA:) the pl. is أَصْنَامٌ; (S, M, Msb;) which, as used in the Kur xiv. 38, is said by Er-Rلghib to mean things that divert one from God. (TA.)

صَنَمَةٌ
صَنَمَةٌ ذ : see the next preceding paragraph. -A2- Also A calamity; a dial. var. of صَلَمَةٌ; (K, TA;) which is mentioned by Az, but omitted in the K in art. صلم. (TA.) -A3- And The قَصَبَة [or quill] of any feather. (K.)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

صَنِمَ
صَنِمَ A ( n. ac. صَنَم 4 ),
a.  Was bad, offensive ( smell ).

b.  Was strong ( slave ).

صَنَّمَ
صَنَّمَ II ,
a.  Made himself idols.

صَنَم
صَنَم 4 , ( pl. أَصْنَاْم 38 ),
a.  Idol, image.

صَنَمَة
صَنَمَة 4t ,
a.  Quill ( of a feather ).

صَنِم
صَنِم 5 ,
a.  Strong, robust ( slave ).

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%86%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

صنم
صَنِمَ - يَصْنَمُ - صَنَم - اًصْنَام
صَنِمَ - يَصْنَمُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يجعله له صنماً: يُعَظِّمُه ويُجِلُّه ويقدسه ويمدحه ويُكْبِرُه في عينيه وفي أعين الناس
صَنَم: على وزن " فَعَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " صَنِمَ - يَصْنَمُ": المقدس والمُعَظَّم: وهو اصطلاحاً كل تمثال من حجر أو أي شيء آخر يتخذ إلهاً يعبد ويعكف عليه
اًَصْنَام : جمع " صنم "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " المدح والحمد والثناء والتعظيم لآخر على فضله وحسن مزاياه "، وهي:
وَقِرَ - يَوْقَرُ (وَقِرَ - يَقِرُ)، عَزَرَ - يَعْزِرُ، حَمِدَ - يَحْمَدُ، صَنِمَ - يَصْنَمُ، شَكَرَ - يَشْكُرُ، وَثَنَ - يَثِنُ
ملاحظة: تفريق صنم عن تمثال:
تمثال - تماثيل: البناء أو الشيء الذي يعمل مثلاً عن شيء آخر: يشبهه كثيراً من حيث الشكل والمقاييس ولكنه ليس هو حقيقة، من حيث البنية والتركيب، بينما الصنم هو تمثال مُعَظَّم كما لو كان يعبد

 	﴿يعملون له ما يشاء من محاريب وتماثيل وجفان كالجواب وقدور راسيات اعملوا آل داوود شكرا وقليل من عبادي الشكور(13)﴾ سبأ ﴿إذ قال لأبيه وقومه ما هذه التماثيل التي أنتم لها عاكفون(52) قالوا وجدنا آباءنا لها عابدين(53)قال لقد كنتم أنتم وآباؤكم في ضلال مبين(54)قالوا أجئتنا بالحق أم أنت من اللاعبين(55)قال بل ربكم رب السماوات والأرض الذي فطرهن وأنا على ذلكم من الشاهدين(56) وتالله لأكيدن أصنامكم بعد أن تولوا مدبرين(57)﴾ الأنبياء
صنم - اًصنام
 	﴿وإذ قال إبراهيم لأبيه آزر أتتخذ أصناما آلهة إني أراك وقومك في ضلال مبين(74)﴾ الأنعام ﴿وتالله لأكيدن أصنامكم بعد أن تولوا مدبرين(57)﴾ الأنبياء
 	﴿قالوا نعبد أصناما فنظل لها عاكفين(71)﴾ الشعراء ﴿وجاوزنا ببني إسرائيل البحر فأتوا على قوم يعكفون على أصنام لهم قالوا ياموسى اجعل لنا إلها كما لهم آلهة قال إنكم قوم تجهلون(138)﴾ الأعراف
 	﴿وإذ قال إبراهيم رب اجعل هذا البلد آمنا واجنبني وبني أن نعبد الأصنام(35)﴾ إبراهيم ﴿قالوا نعبد أصناما فنظل لها عاكفين(71)﴾ الشعراء
مختار الصحاح
● [صنم] ص ن م: الصَّنَمُ واحد الأصْنَامِ قيل أنه معرب شَمَنَ وهو الوثن
الراغب
صنم
- الصنم: جثة متخذة من فضة، أو نحاس، أو خشب، كانوا يعبدونها متقربين به إلى الله تعالى، وجمعه: أصنام. قال الله تعالى: }أتتخذ أصناما آلهة﴿[الأنعام/74]،﴾لأكيدن أصنامكم﴿[الأنبياء/57]، قال بعض الحكماء: كل ما عبد من دون الله، بل كل ما يشغل عن الله تعالى يقال له: صنم، وعلى هذا الوجه قال إبراهيم صلوات الله عليه:﴾اجنبني وبني أن نعبد الأصنام{ [إبراهيم/35]، فمعلوم أن إبراهيم مع تحققه بمعرفة الله تعالى، واطلاعه على حكمته لم يكن ممن يخاف أن يعود إلى عبادة تلك الجثث التي كانوا يعبدونها، فكأنه قال: اجنبني عن الاشتغال بما يصرفني عنك.
ملخص اللسان
1.     ما تخذوه من آلهةٍ فكان غيرَ صُورةٍ فهو وَثَنٌ، فإذا كان له صورة فهو صَنَمٌ
2.     الصَّنَمةُ والنَّصَمةُ الصُّورةُ التي تُعْبَد
لسان العرب
● - صنم: الصَّنَمُ: معروفٌ واحدُ الأَصْنامِ، يقال: إنه معرَّب شَمَنْ، وهو      الوَثَن؛ قال ابن سيده: وهو يُنْحَتُ من خَشَبٍ ويُصَاغُ من فضة      ونُحاسٍ، والجمع أَصنام، وقد تكرر في الحديث ذكرُ الصَّنَمِ والأَصنام، وهو ما      اتُّخِذَ إلهاً من دون الله، وقيل: هو ما كان له جسمٌ      أَو صورة، فإن لم يكن له جسم أَو صورة فهو وَثَن. وروى أَبو العباس عن      ابن الأَعرابي: الصَّنَمةُ والنَّصَمةُ الصُّورةُ التي تُعْبَد. وفي      التنزيل العزيز: واجْنُبْني وبَنِيَّ أَنْ نَعْبُدَ الأَصنام؛ قال ابن عرفة:      ما تخذوه من آلهةٍ فكان غيرَ صُورةٍ فهو وَثَنٌ، فإذا كان له صورة فهو      صَنَمٌ، وقيل: الفرق بين الوَثَن والصنمِ أَن الوَثَنَ ما كان له جُثَّة من      خشب أَو حجر أَو فضة يُنْحَت ويُعْبَد، والصنم الصورة بلا جثة، ومن العرب      من جعل الوَثَنَ المنصوبَ صنماً، وروي عن الحسن أَنه قال: لم يكن حيٌّ      من أَحْياءِ العرب إلا ولها صنمٌ يعبدونها يسمونها أُنثى بني فلان      (*      قوله: ولها صنم يعبدونها: لعلَّه أنث الضمير العائد إلى الحيّ لأنه في معنى      القبيلة. وأنث الضمير العائد إلى الصنم لأنه في معنى الصورة)؛ ومنه قول      الله عز وجل: إنْ يَدْعون مِنْ دونِه إلاَّ إناثاً؛ والإناث كل شيء ليس      فيه روح مثل الخَشبة والحجارة، قال: والصَّنَمةُ الداهيةُ؛ قال الأَزهري:      أَصلها صَلَمة. وبنو صُنَيْم: بطنٌ.
مقاييس اللغة:
(صنم) الصاد والنون والميم كلمةٌ واحدةٌ لا فرعَ لها، وهي الصَّنَم. وكان شيئاً يُتَّخَذُ من خشبٍ  أو فضّة أو نُحاسٍ فيُعبَد.
القاموس المحيط:
الصَّنَمُ، محرَّكةً خُبْثُ الرائِحَةِ، وقُوَّةُ العَبْدِ، وهو صَنِمٌ، ككَتِفٍ، والوَثَنُ يُعْبَدُ، مُعَرَّبُ شَمَنْ، وبهاءٍ قَصَبَةٌ الريشِ كُلُّها، والداهِيَةُ، لُغَةٌ في الصَّلَمَةِ. والصَّنَمانُ ة بِدِمَشْقَ. وصَنَّمَ تَصْنيماً صَوَّتَ، و النُوقَ غَزَّرَها، ونوقٌ صَنِماتٌ، بكسرِ النونِ. وبَنُو صُنامَةَ، كثُمامَةٍ من الْأَشْعَرينَ. وصُنْمٌ، بالضم ع. وإقليمُ الْأَصْنامِ بالْأَنْدَلُسِ. وبَنو صُنَيْمٍ، كزُبَيْرٍ بَطْنٌ.
تاج العروس:
( الصنم محركة خبث الرائحة و ) أيضا ( قوة العبد ) وقد صنم ( وهو صنم ككتف و ) الصنم واحد الاصنام وقد تكرر ذكره في القرآن والحديث قال الجوهرى هو ( الوثن ) وهو صريح في انهما مترادفان وفرق بينهما هشام الكلبى في كتاب الاصنام له بان المعمول من الخشب أو الذهب والفضة أو غيرها من جواهر الارض صنم وإذا كان من حجارة فهو وثن وقال ابن سيده هو ينحت من خشب ويصاغ من فضة ونحاس وذكر الفهرى ان الصنم ما كان له صورة جعلت تمثالا والوثن ما لاصورة له * قلت وهو قول ابن عرفة وقيل ان الوثن ما كان له جثة من خشب أو حجر أو فضة ينحت و ( يعبد ) والصنم الصورة بلا جثة وقيل الصنم ما كان على صورة خلقة البشر والوثن ما كان على غيرها كذا في شرح الدلائل وقال آخرون ما كان له جسم أو صورة فصنم فان لم يكن له جسم أو صورة فهو وثن وقيل الصنم من حجارة أو غيرها والوثن ما كان صورة مجسمة وقد يطلق الوثن على الصليب وعلى كل ما يشغل عن الله تعالى وعلى هذا الوجه قال ابراهيم عليه السلام واجنبني وبنى أن نعبد الاصنام لانه عليه السلام مع تحققه بمعرفة الله عزوجل واطلاعه على حكمته لم يكن ممن يخاف عبادة تلك الجثث التى كانوا يعبدونها فكأنه قال اجنبني عن الاشتغال بما يصرفني عنك قاله الراغب يقال انه ( معرب شمن ) هكذا بالشين المعجمة ولا أدرى انه في أي لسان فانه في الفارسية بت ( و ) الصنمة ( بهاء قصبة الريش كلها و ) أيضا ( الداهية لغة في الصلمة ) باللام نقله الازهرى وقد أهمله المصنف في ص ل م ( والصنمان ) محركة ( ة بدمشق ) الشام ( وصنم تصنيما صوت و ) صنم ( النوق غزرها ) لغة في السين ( ونوق صنمات بكسر النون ) مثل سنمات ( وبنو صنامة كثمامة من الاشعرين ) والذى ضبطه أئمة النسب ان هذا البطن يقال لهم بنو صنم محركة وهم في المعافر منهم ربيعة ابن يوسف عن فضالة بن عبيد وعنه حيوة بن شريح ( وصنم بالضم ع واقليم الاصنام بالاندلس ) من أعمال شدونة وفيه حصن في أسفله عين غزيرة الماء عذبة من حفر الاوائل يجلب منها الماء إلى جزيرة فارس نقله ياقوت ( وبنو صنيم كزبير بطن ) نقله ابن سيده
* ومما يستدرك عليه الصنم لقب كعب بن الاشرف اليهودي وروى أبو العباس عن ابن الاعرابي الصنمة والنصمة الصورة التى تعبد والصنام كشداد جد عبيدالله بن محمد الرملي من شيوخ الطبراني
