# جذر صيص (ص-ي-ص)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B5
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%8A%D8%B5

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

Kuşların arka pençesi, mahmuz demektir

- الحروف: ص - ي - ص
- في القرآن: الورود: ١ · الآيات: ١ · الصيغ: ١
- المعاجم: ٨

## الصيغ (١)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [صَيَاصِيهِمْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B5/siga/%D8%B5%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%A7%D8%B5%D9%90%D9%8A%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | فَعَافِلِهِمْ | Onların siperleri | ١ | ١ | [٣٣:٢٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B5/ayet/33:26.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ١٠ (الإجمالي: ١٣)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [رعب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٤ · “Ru’b” taşmakta olan havuz veya taşan su demektir
2. [أسر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%B3%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٤ · İsar kayış, bağdır
3. [قذف](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٣ · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…
4. [ظهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Arka demektir
5. [فرق](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
6. [أهل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Hilal yeni ay demektir
7. [قتل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
8. [قلب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
9. [نزل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · “Nezle” konaklama yeri demektir
10. [كتب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صيص |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer (katlamalı / ecvef-mudaaf benzeri) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حصن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md), معقل, [منع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [عرى](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%8A.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sivri uç, boynuz, mahmuz, sert koruma uzantısı |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın ve canlının sığındığı aşılmaz müstahkem kale ve siper |
| Çekirdek Özet 3 | Dış destek ve tahkimata aşırı güvenin mutlak ilahi irade karşısında çöküşü |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi sadece sıradan bir taş yapı veya duvar zannedip savunma uzantısının can alıcı saldırı-savunma vasfını gözden kaçırmak |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صي | Dışa doğru sivrilme, fışkırma, sertleşme ve yönelme; nitekim [صيح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD.md) kökünde sesin dışa doğru şiddetle fışkırması, [صيد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF.md) kökünde hedefe yönelerek onu kıstırma, [صير](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B1.md) kökünde bir sınıra ve neticeye varıp dayanma, [صيف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%8A%D9%81.md) kökünde hararetin ve keskinliğin zirveye ulaşması bu çekirdeğin sert, keskin ve sınırlayıcı dış hareketini yansıtır. | ص | Çekirdeğin sonuna gelen ikinci ص harfi, sivrilme ve sertleşme hareketini iki ucuyla tahkim edilmiş, kapanmış, kendi içine kapalı ve zırh gibi dışa karşı sert bir savunma siperine ve aşılmaz bir duvara dönüştürmüştür. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Dışarıdan gelebilecek tehlikeyi tutan, karşılayan ve içeri sokmayan sert, sivri ve dirençli yapı. |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Sivri veya sert engelin bir organ, uzantı veya tahkimat aracı olarak dışa doğru uzanması ve eyleme geçmesi. |
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Uzanmış olan direncin kendini tekrar ederek pekişmesi, iki yönlü bir tahkimat ve zırh oluşturması. |
| صيص | Dışa dönük sivri ve sert koruma hattı | Canlının veya topluluğun kendini emniyete almak üzere dışa uzattığı sivri boynuz, mahmuz veya yüksek ve müstahkem savunma duvarı. |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Boğanın sivri boynuzu, horozun bacağındaki batıcı mahmuzu ve dokumacıların çözgü iplerini sıkıştırmakta kullandığı sert ve sivri kemik veya demir çubuk. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Düreyd b. es-Sımme şiirinde dokuma esnasında çözgü iplerine vuran sivri aletin sesini ve hareketini bu kökle tasvir etmiştir: كوقع الصَّياصي في النَّسيج المُمَدَّدِ |
| Erken Arapça kullanım | Kur’an'ın nüzul döneminde Medine çevresindeki kabilelerin, özellikle Benî Kurayza'nın yüksek ve aşılmaz kabul edilen müstahkem kalelerine ve sığınaklarına mecazen صِيصِيَة ve çoğulu صَيَاصِي denmiştir. |

المصدر: Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde صيص biçimindeki ikili-üçlü kök türevleri, çoğunlukla sert kabuk, kemik uzantı, sivri uç ve korunma nesneleri dairesinde şekillenir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında doğrudan aynı üçlü kök düzeninde kaleler için bir isim türemesi sınırlı olmakla birlikte, sivrilik, kemiksi çıkıntı ve sert nesneleri niteleyen semitik fonetik tabanlarla (örneğin Aramice şīṣā benzeri sert, içi boş veya kurumuş kabuksu yapılar) teması görülür. Arapçada kök, hem morfolojik bir genişlemeyle (صيصة) biyolojik savunma organlarını (boynuz, mahmuz) hem de mimari savunma yapılarını (sarp kale burçları) karşılayacak biçimde özelleşmiştir. Kökün sertlik, koruyucu zırh ve batıcı engel anlamı Klasik Arapça sahasında tam bir semantik olgunluğa erişmiştir.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Canlıların savunma uzantısından mimari savunma yapısına geçiş | Canlının düşmanına karşı kullandığı boynuz ve mahmuzdan (صيصة), toplulukların sığındığı yüksek ve korunaklı hisarlara (صياصي) istiare yoluyla intikal etmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Sert kabuk, sivrilik ve kemiksi yapı | Batı Sami dillerindeki sert kabuksu veya sivri uç bildiren fonetik kalıplarla morfolojik ve anlamsal örtüşme taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı ailelerde doğrudan kök düzeyinde güvenilir ve düzenli bir ses denkliği tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صيص | Anlamlı | Boynuz, mahmuz, müstahkem kale | Canlıların savunma uzantısı ve insanların sığındığı muhkem hisar. | Hedef kök; Kur'an'da geçer (Ahzâb [33:26](https://lisan.digital/ar/ayet/33:26.md)). |
| صصي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu harf dizilişiyle müstakil bir kök teşekkül etmemiştir. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir. |
| [يصص](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%8A%D8%B5%D8%B5.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Başta ya harfi ve peşinden gelen iki sad ile kurulmuş bir kök yapısı oluşmamıştır. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir. |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صيص | Merkez | Sivri ve aşılmaz savunma yapısı | Hem saldırıyı püskürten sivri bir uzantıyı hem de içine sığınılan yüksek burcu aynı anda ifade eder. | Canlının mahmuzu veya kalenin en korunaklı siperleri. |
| [حصن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md) | Komşu | Kuşatılmış ve korunmuş mekan | [حصن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md) genel olarak her türlü korunaklı ve girilmez yapıyı ifade eder; صيص ise daha çok sivrilen, dışa bakan sarp ve aşılmaz zirve kuleleri ve siperleri vurgular. | Korunmuşluk ve muhafaza altında olma vasfı öne çıkar. |
| معقل | Komşu | Sarp dağ sığınağı | معقل tabii olarak ulaşılamaz dağ zirvelerine ve sığınaklara denirken, صيص yapay tahkimatı ve savaş siperini de içerir. | İltica edilen yüksek ve sarp tabii korunak. |
| [منع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9.md) | Komşu | Ulaşılmaz kılma, engelleme | [منع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9.md) soyut ve somut bir engellemeyi bildirirken, صيص bizatihi engeli oluşturan somut fiziksel yapıyı veya uzvu adlandırır. | Düşmanın erişimine mani olma hali. |
| [عرى](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%8A.md) | Zıt | Açıkta kalma, korunmasız olma | [عرى](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%8A.md) örtüsüz, duvarsız ve her türlü saldırıya açık bulunmayı ifade eder; صيص kökünün sağladığı mutlak kapalılık ve sığınağın tam zıddıdır. | Çıplaklık, siyersizlik ve himayesiz kalma durumu. |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صيص | Savunma kulesi, mahmuz | Canlının boynuzu veya hisarın en yüksek savunma mevzii. | Kesin |
| Latince | propugnaculum, calcar | Siper, burç, mahmuz | propugnaculum dışa doğru uzanan savunma siperini karşılarken, calcar horozun mahmuzu gibi sivri uzantıyı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | stronghold, spur, bastion | Müstahkem mevki, burç, mahmuz | stronghold aşılmaz sığınağı, bastion dışa taşkın savunma kulesini, spur ise mahmuz ve sivri koruma çıkıntısını verir. | Güçlü |
| Almanca | Festung, Wehrturm, Sporn | Hisar, savunma kulesi, mahmuz | Festung içine kapanılan kaleyi, Sporn canlının boynuzsu uzantısını ve dağ çıkıntısını karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | bastion, éperon, forteresse | Burç, sivri çıkıntı, kale | éperon canlının savunma mahmuzunu ve siperi, bastion ise dışa uzanan savunma tahkimatını ifade eder. | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صَيَاصِي (çoğul formda) | Müstahkem kaleler, sığınaklar ve yüksek hisarlar | Savaştan ve ilahi cezadan korunmak için sığınılan, aşılmaz zannedilen tahkimatlar bağlamında Ahzâb [33:26](https://lisan.digital/ar/ayet/33:26.md) ayetinde Benî Kurayza kaleleri için zikredilir. |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Esbâba güven ve tevhid | Kalelerin ve maddi sığınakların ilahi takdir karşısında hiçbir koruyuculuğunun bulunmadığı meselesi. | Zahiri sebeplere aşırı güvenin bâtıllığı ve mutlak galebenin Allah'a ait oluşu. |
| Fıkıh | Harp hukuku ve hisar muhasarası | Müstahkem kalesine kapanan düşmanın muhasarası, teslim şartları ve kalenin fethi sonrası uygulanacak ahkâm. | Muhkem sığınakta direnç gösteren muhariplerin hukuki statüsü. |
| Tefsir | Ahzâb suresi tefsiri | Benî Kurayza kuşatması ve kalelerinden indirilme keyfiyeti. | Ayetteki kalelerden indirilme ifadesinin hem fiziksel düşüşü hem de manevi gururun kırılmasını anlatması. |
| Hadis | Megâzi ve siyer rivayetleri | Hendek Gazvesi akabinde Benî Kurayza kalelerinin muhasarasını anlatan rivayetler. | Kalelerin yüksek burçlarını ve sığınaklarını tarif eden somut mekan tasvirleri. |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve tevekkül | Sahte güven nesnesi | İnsanı hakikate teslim olmaktan alıkoyan dünyevi zırh | İnsanın ilahi adaletten kaçabileceğini sandığı her türlü yapay sığınağın hükümsüzlüğü. | Kesin |
| İlmi | Askeri mimari ve savunma mekaniği | Müstahkem savunma hattı | Dışarıdan gelen kinetik ve stratejik darbeyi soğurma | Düşmanın tırmanmasını ve içeri girmesini engelleyen yüksek ve sarp mimari tasarım. | Güçlü |
| Siyasi | Otonomi ve mukavemet | Siyasi egemenliğin fiziki merkezi | Merkezi otoriteye karşı direncin ve ayrışmanın korunması | Kendi kalesine güvenerek yapılan antlaşmaları bozma ve siyasi ihaneti tahkim etme cüreti. | Güçlü |
| İktisadi | İhtikar ve kaynak stoklama | Korumalı servet deposu | Kuşatma anında kaynakları dışa kapatıp tekelde tutma | Kalenin aynı zamanda erzak, silah ve zenginliğin tecrit edilerek saklandığı bir zemin olması. | Muhtemel |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel bariyeri (Fizik) / Hücre duvarı (Biyoloji) | Bir parçacığın veya organizmanın dış etkilere karşı oluşturduğu yüksek eşik enerjisi veya sert koruyucu çeper; bu bariyer ancak dışarıdan uygulanan daha üstün bir enerjiyle çöker. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojik savunma mekanizmaları / Tecrit duvarı (Sosyoloji) | Bireyin veya grubun dış dünyadan gelen tehdit ve eleştirilere karşı kurduğu katı, aşılmaz zihni duvarlar; bu yapı güven verirken aynı zamanda dış dünya ile irtibatı koparır. | Güçlü |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir taş bina, basit bir sur veya sadece ev topluluğu olarak tercüme etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Canlıların düşmanı püskürtmek için kullandığı boynuz ve mahmuz gibi, insanın da hem fiziki hem psikolojik olarak arkasına saklanıp saldırı planladığı en muhkem ve sarp savunma mevzii. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayette geçen indirme fiilinin (أنزل) taşıdığı azamet ve psikolojik çöküş boyutunun fark edilememesi; sadece fiziki bir yer değiştirme gibi algılanıp kalelerin sağladığı sahte yenilmezlik vehminin göz ardı edilmesi. |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da sadece tek bir yerde geçmesine rağmen, maddi güce, sarp yapılara ve teknolojik tahkimata güvenen zihniyetin ilahi kudret karşısındaki çaresizliğini en somut ve çarpıcı biçimde resmettiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hendek Gazvesi ve Benî Kurayza hadisesini anlatan Ahzâb suresi bağlamında, münafıkların ve ahdi bozan fırkaların sığındıkları maddi kalelerin düşüşünü tasvir eden ayetlerde belirleyicidir (Ahzâb [33:26](https://lisan.digital/ar/ayet/33:26.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zaferin ve hezimetin yalnızca askeri istihkâmların sağlamlığıyla belirlendiği şeklindeki sığ materyalist bakışı düzeltir; kalplerine korku salınan bir topluluğun en muhkem hisarlardan bile indirileceğini gösterir. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Canlının dış tehlikelere karşı koyduğu boynuz veya ayak mahmuzu; dokumacının sıkıştırma iğnesi; insanların sığındığı yüksek, sivri ve aşılmaz hisar.
- Soyut anlam: Dış müdahaleye tamamen kapalı olma vehmi, aşılmazlık iddiası, sarp bir güvenceye dayanarak adaletten ve hakikatten kaçma çabası.
- Sistematik karşılık: Maddi tahkimatın ve fiziki sığınakların zirve noktasında bile kalbe giren korkuyla (vehim ve psikolojik çöküşle) sistemin içeriden iflas etmesi.
- LaTeX modeli: $$F_{net} = \Psi(C) \cdot \Theta(H) - \Phi(Q) \implies 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $C$ tahkimatı ve kaleyi ($صيص$), $H$ yüksekliği ve fiziki direnç katsayısını, $\Psi$ ve $\Theta$ bu sığınakların sağladığı savunma fonksiyonlarını temsil eder. $\Phi(Q)$ ise kalbe indirilen ilahi korku ve manevi çöküş potansiyelini simgeler. Dış tahkimat ne kadar yüksek olursa olsun, iç sarsıntı devreye girdiğinde toplam savunma direnci ($F_{net}$) sıfırlanır ve kaleden indirilme kaçınılmaz hale gelir.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ١)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%8A%D8%B5/occurrences?meal=IK

### [الأحزاب ٣٣:٢٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B5/ayet/33:26.md) — صَيَاصِيهِمْ

وَأَنْزَلَ الَّذِينَ ظَاهَرُوهُمْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ صَيَاصِيهِمْ وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ فَرِيقًا تَقْتُلُونَ وَتَأْسِرُونَ فَرِيقًا

## المعاجم (٨)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

Kuşların arka pençesi, mahmuz demektir.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B5/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب اللفيف من حرف الصاد
ص و و، ص و ي، ص ي أ، ص أ ي، ص أ ص أ، ص ي ص، أ ص ي، و ص ي، و ص و ص مستعملات
صوو، صوي:
الصُّوِّة: حِجارةٌ كأنَّها علامات في الطريق، وتجمَعُ أصواء وصُوَى، قال: تَرَى أصواءَها مُتجاوراتٍ والصَاوي: اليابسُ من النَّخْلة، وقد صَوَتْ تَصوِي صوِيّاً وصَيّاً.
صيأ وصأي:
والصَاءُ، ممدود، الماءُ الذي يكون في السَّلَى كأنَّه الصَّديد.
وصَيَّأتَ رأسَكَ تَصييئاً أي غَسَلْتَه فلم تُنَقِّه، قال: يا لَعَبيد أَتَوا يَوماً مُصَيَّأةً وصاءَتِ الفَأرُ تَصيءُ صَيئاً أي صوتُها، وكذلك صِغار الطَّيرْ تَضيءُ، والسِّنَّوْرُ يَصيء، قال العجاج: لهُنَّ في شَباتِه صِئيُّ يعني مَخالبَ السِّنَّوْرِ.
والكِلابُ عند الوَجَع من الضَّرْب تَصيءُ.
والصِّئِيُّ بوزن فِعيل كلُّه بكسر الفاء لمكان الهمزة، لأنَّ العرب في بعض لُغاتِها يكسِرون الفاءَ في كُلِّ موضعُ عينهت حرفٌ من حروف الحَلْق نحو الضِّئينُ والبِعير والشِّهيد.
وناسٌ من أهل اليَمَن مما يلي الشِّحْرَ وعُمان يكسرون فاء فعيل كلَّه فيقولون: للكَثيرِ كِثير.
صأ صأ:
والصِّيصاءُ: ما حَشَفَ من التَّمْر فلم يُعقَدْ نَواه، وما كانَ من الحَبِّ لا لُبَّ له كحَبِّ البِطِّيخ والحَنظل وغيرِه، الواحدة صِيصاءة، فِعلالة، قال ذو الرُمّة:
بأعقارها القِرْدانُ هَزلَى كأنَّها		نوادِرُ صِيصاء الهَبيدِ المُحَطَّم.
وتقول للشِّيصِ من البُسرِ صِيصاءة.
والصَّأصَأة: تحريك الجِرْوِ عَيْنَه قبلَ التَّفقيح والتَّبصير.
ويقال: أَبَصْر وَصَأْصَأْتمُ.
صيص:
والصِّيصِيةُ: ما كان حِصْناً لكلِّ شيءٍ مثلَ صِيصِيةِ الثَّور وهو قَرْنه، وصِيْصِيَةُ الديك كأنّها مِخلَب في ساقِه.
وصِيصِيَة القوم: قلعَتُهم التي يتَحصَّنُون فيها كقِلاع اليهود من قُرَيْظةَ حيثُ أنزَلَهم اللهُ من صَياصيهم.
والصَّياصي: شَوْكُ النَّسّاجين، قال دُرَيْد: كوقع الصَّياصي في النَّسيج المُمَدَّدِ
أصي:
وأَصاةُ اللسان: حَصاتُه أي رَزانتُه، ويروَي لطَرَفة:
واِنَّ لِسانَ المرء ما لم تكن له		أصاةٌ على عَوْراتِه لـدَلـيلُ
ويُروَى: حَصاة. وطائر يُسَمِّيه أهل العراق: ابن آصَى، فَعْلَى وهو شبيه بالباشق، إلاّ أنّه أطول جناحاً وأخبث صيداً، وهو الحِدَأ.
وصي:
والوَصاة كالوَصِيّة.
والوِصايةُ مصدر الوَصيِّ، والفعل: أوصَيْتُ.
ووَصَّيتُه تَوصِيةً في المبالغة والكَثرة.
وأما الوَصِيَّةُ بعدَ الموت فالعالي من كلام العرب أوصَى ويجوز وَصَى. والوَصِيَّةُ: ما أوصَيْتَ به.
والوِصايةُ: فعِلُ الوَصِيِّ، وقد قيل: الوَصِيُّ الوِصايةُ.
واذا أطَاعَ المَرْعَى للسائمة فأصابَتْه رَغَداً قيل: وَصَى لها المَرْتَعُ يَصِي وَصْياً ووُصِياً، قال: فما جابَهَ المدْرى حدول وَصَى لها
وصوص:
الوَصواصُ: خَرْقٌ في السِّتْر ونحوُه على مقدار العَين يُنظَر منه، قال:
فَعَلْنَ وَصاوِصاً حَذَرَ الغَيارَى		الى مَن في الهَوادجِ والعيونِ
وانشد: في وَهَجانٍ يَلجُ الوَصواصا والاسْمُ منه الوِصواصُ.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B5/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

قال الأموي: الصيصُ: الحَشَفُ من التمر. والصيصُ والصيصاءُ: لغةٌ في الشيصِ والشيصاءِ. والصيصاءُ أيضاً: حَبُّ الحنظلِ الذي ليس في جوفه لُبٌّ. والصيصَةٌُ: شوكةُ الحائك التي يُسوِّي بها السَداةَ واللُحمةَ. قال دُرَيد بن الصِمَّة:
فجئتُ إليها والرمـاحُ تَـنـوشُـهُكوَقْعِ الصَياصي في النَسيجِ المُمَدَّدِ
ومنه صَيصِيَةُ الديك التي في رجليه. وصَياصي البقَرِ: قرونها. وربما كانت تركَّب في الرماح مكانَ الأسِنَّة. والصَياصي: الحصونُ.

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B5/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- قوله تعالى: ﴿وأنزل الذين ظاهروهم من أهل الكتاب من صياصيهم﴾ [الأحزاب/26]، أي: حصونهم، وكل ما يتحصن به يقال له: صيصة، وبهذا النظر قيل لقرن البقر: صيصة، وللشوكة التي يقاتل بها الديك: صيصة، والله أعلم بمراده وأسرار كتابه.

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B5/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

ابن الأَعرابي: أَصَاصَت النَّخْلة إِصَاصةً وصَيَّصَت تَصْيِيصاً إِذا صارت شِيصاً، قال: وهذا من الصِّيصِ لا من الصِّيصَاء، يقال: من الصِّيصَاء صَأْصَت صِيصَاءً. والصِّيصُ في لغة بلحرث بن كعب: الحَشَف من التمر. والصِّيصُ والصِّيصَاءُ: لُغةٌ في الشِّيصِ والشِّيصَاء. والصِّيصَاءُ: حبُّ الحنظل الذي ليس في جوفه لُبٌّ؛ وأَنشد أَبو نصر لذي الرمة:وكائنْ تَخَطّتْ ناقَتِي من مَفازةٍ
إِليك، ومن أَحْواض ماءٍ مُسَدَّمِ
بأَرْجائه القِرْدان هَزْلى، كأَنها
نوادِرُ صِيصَاء الهَبِيدِ المحَطَّمِ
وصفَ ماءً بعِيد العهدِ بورُود الإِبل عليه فقِرْدانُه هَزْلى؛ قال ابن بري: ويروى بأَعْقارِه القردان، وهو جمع عُقْرٍ، وهو مقام الشاربة عند الحوض. وقال أَبو حنيفة الدِّينَوَرِيّ: قال أَبو زياد الأَعرابي وكان ثقةً صدُوقاً إِنه ربما رحل الناس عن دارهم بالبادية وتركوها قِفَاراً، والقِرْدانُ منتشرة في أَعطان الإِبل وأَعْقارِ الحياض، ثم لا يعودون إِليها عشر سنين وعشرين سنة ولا يَخْلُفهم فيها أَحدٌ سواهم، ثم يرجعون إِليها فيجدون القِرْدانَ في تلك المواضع أَحياء وقد أَحَسّت بروائح الإِبل قبل أَن تُوافي فتحركت؛ وأَنشد بيت ذي الرمة المذكور، وصِيصاءُ الهَبيدِ مهزولُ حبّ الحَنْظَلِ ليس إِلا القشر وهذا للقُرادِ أَشبهُ شيء به؛ قال ابن بري: ومثل قول ذي الرمة قول الراجز:
قِرْدانُه، في العَطَنِ الحَوْليّ،
سُودٌ كحبّ الحَنْظلِ المَقْلِيّ
والصِّيصيةُ: شَوْكةُ الحائك التي يُسَوِّي بها السَّدَاةَ واللُحْمة؛ قال دريد بن الصِّمة:
فجئتُ إِليه، والرِّماحُ تَنُوشُه،
كوَقْعِ الصَّياصِي في النَّسِيج المُمَدَّدِ
ومنه صِيصِيةُ الدِّيكِ التي في رِجْله. قال ابن بري: حق صِيصِية شوكة الحائك أَن تُذْكر في المعتل لأَن لامها ياءٌ وليس لامُها صاداً. وصَياصِي البقرِ: قُرونها وربما كانت تُرَكّبُ في الرِّماح مكانَ الأَسِنّة؛ وأَنشد ابن بري لعبد بني الحَسْحاسِ:
فأَصْبَحَت الثِّيرانُ غَرْقَى، وأَصْبَحَتْ
نِساءُ تَميم يَلْتَقِطْن الصَّياصَيا
أَي يَلْتَقِطْنَ القرونَ لينْسِجْن بها؛ يريد لكثرة المطر غَرِقَ الوَحْشُ، وفي التهذيب: أَنه ذكر فتنة تكون في أَقطار الأَرض كأَنها صَياصِي بقرٍ أَي قُرونُها، واحدتُها صِيصة، بالتخفيف، شبَّه الفتنة بها لشدتها وصعوبة الأَمر فيها. والصَّياصي: الحُصونُ. وكلُّ شيء امْتُنِع به وتُحُصِّنَ به، فهو صِيصةٌ، ومنه قيل للحصون: الصِّياصِي؛ قيل: شبَّه الرماحَ التي تُشْرَع في الفتنة وما يشبهها من سائر السلاح بقرون بقر مجتمعة؛ ومنه حديث أَبي هريرة: أَصحابُ الدجال شَوارِبُهم كالصَّياصي، يعني أَنهم أَطالُوها وفَتَلُوها حتى صارت كأَنها قرونُ بَقَرٍ. والصِّيصَة أَيضاً: الوَتِدُ الذي يقْلَع به التَّمْر، والصِّنّارةُ التي يُغْزَل بها ويُنْسَج.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B5/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ص ي ص * * الصًّيَاصِي * الحصون

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B5/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

الصيص، بالكسر  : لغة في  الشيص، كالصيصاء  ، لغة في الشيصاء. ونقل الجوهري عن الأموي أن الصيص في لغة بلحارث بن كعب: الحشف من التمر،  وهي  ، أي الصيصاء أيضا:  حب الحنظل، الذي ما فيه لب  . قال الدينوري: قال بعض الرواة: وهو أيضا من كل شيء وكذلك نحو حب البطيخ والقثاء وما أشبههما، وأنشد أبو نصر لذي الرمة:
  وكائن تخطت ناقتي من مفازة                      إليك ومن أحواض ماء مسدم
  بأرجائه القردان هزلى كأنها                      نوادر صيصاء الهبيد المحطم وصف ماء بعيد العهد بورود الإبل عليه، فقردانه هزلى. قال ابن بري: ويروى: بأعقاره القردان. وقال الدينوري: قال أبو زياد الأعرابي -وكان ثقة صدوقا- إنه ربما رحل الناس عن ديارهم بالبادية وتركوها، قفارا والقردان منتشرة في أعطان الإبل وأعقار الحياض، ثم لا يعودون إليها عشر سنين، وعشرين سنة، ولا يخلفهم فيها أحد سواهم، ثم يرجعون إليها فيجدون القردان في تلك المواضع أحياء، وقد أحست بروائح الإبل قبل أن توافي، فتحركت. وأنشد بيت ذي الرمة المذكور. وصيصاء الهبيد: مهزول حب الحنظل ليس إلا القشر، وهذا القراد أشبه شيء به. قال ابن بري: ومثل قول ذي الرمة قول الراجز:
  قردانه في العطن الحولي                      سود كحب الحنظل المقلي  وقد صاصت النخلة  تصاص، ويقال من الصيصاء: صاصت صيصاء،  وصيصت  تصييصا، وهذا من الصيص،  وأصاصت  إصاصة، الثلاثة عن ابن الأعرابي. الأولى نقلها الصاغاني في العباب: إذا صار ما عليها صيصا، أي شيصا.  والصيصة، كذا في سائر النسخ، وهو خطأ، أو هو على التخفيف، وفي الصحاح والعباب: والصيصية،  شوكة الحائك  التي  يسوي بها السدى واللحمة  ، وأنشد لدريد بن الصمة:
  فجئت إليه والرمـاح تـنـوشـه                      كوقع الصياصي في النسيج الممدد قال ابن بري: حق صيصية الحائك أن تذكر في المعتل، لأن لامها ياء، وليس لامها صادا. منه الصيصية:  شوكة الديك  التي في رجليه. الصيصية أيضا:  قرن البقر والظباء   والجمع الصياصي، وربما كانت تركب في الرماح مكان الأسنة، وإنما سميت صياصي لأنها يتحصن بها. وأنشد ابن بري لعبد بني الحسحاس:

  فأصبحت الثيران غرقى وأصبحت                      نساء تميم يلتقطن الـصـياصـيا أي يلتقطن القرون لينسجن بها، يريد: لكثرة المطر غرق الوحش. وفي الحديث، وذكر فتنة تكون في أقطار الأرض:  كأنها صياصي بقر  ، أي قرونها. يقال واحدها صيصة، بالتخفيف، شبه الفتنة بها لشدتها وصعوبة الأمر فيها. الصيصية:  الحصن  ، والجمع الصياصي، ومنه قوله تعالى  من صياصيهم  ، أي من حصونهم التي تحصنا بها.  وكل ما امتنع به  فهو صيصية،  ج صياص  ، بحذف الياء على التخفيف. قال أبو عمرو: الصيصية من الرعاء:  الراعي الحسن القيام على ماله. و  قال غيره: الصيصية:  الود  ، أي الوتد الذي  يقلع به التمر  ، شبه بقرن البقر، قال:
  خالي عويف وأبو علج
  المطعمان اللحم بالعشج
  وبالغداة فلق البرنج
  يقلع بالود وبالصيصج أراد أبو علي، وبالعشي، والبرني، وبالصيصي.

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B5/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

صَاصَتِ النَّخْلَةُ
1 صَاصَتِ النَّخْلَةُ ذ , [aor. تَصِيصُ,] The palm-tree bore dates which had become such as are termed صِيص, i. e., شِيص; (K, * TA;) as also ↓ صيّصت, (K,) inf. n. تَصْيِيصٌ; (TA;) and ↓ اصاصت, (K,) inf. n. اـِصَاصَةٌ; (TA;) all three on the authority of IAar, and the first mentioned by Sgh, in the O; and صَأْصَأَت, from صِئْصَآءٌ [a dial. var. of صِيصَآءٌ, i. q. صِيصٌ]. (TA.)

2 صَيَّصَ see the preceding paragraph.

4 أَصْيَصَ see the preceding paragraph.

صِيصٌ
صِيصٌ ذ , in the dial. of Belhلrith Ibn-Kaab, The [bad] kind of dates called حَشَفٌ; (S;) i. q. شِيصٌ; as also ↓ صِيصَآءٌ; (K;) صِيصٌ and صِيصَآءٌ being dial. vars. of شِيصٌ and شِيصَآءٌ. (S.)

صِيصَةٌ
صِيصَةٌ ذ : see صِيصِيَةٌ, throughout.

صِيصَآءٌ
صِيصَآءٌ ذ : see صِيصٌ. [It is also said to signify] Dates without stones. (L in art. لقح.) ― -b2- Also The pips of a colocynth that have no hearts, (AHn, S, K,) being husks only; (AHn;) to which a poet likens ticks that have been long left in a desolate place: (AHn, S: *) and so, accord. to some, of anything, such as the melon and the cucumber and the like. (AHn.)

صِيصِيَةٌ
صِيصِيَةٌ ذ , (S, IB, O,) or ↓ صِيصَةٌ, (K,) thus in all the copies of the K, but it is a mistake, or a contracted form, (TA,) The weaver's [implement called] شَوْكَة, with which he makes the warp and the woof even: (S, IB, K:) but IB says that its last radical letter is ى, not ص; so that it should be mentioned among the class of infirm words: (TA;) pl. صَيَاصٍ. (S.) ― -b2- Hence, (S,) The spur of the cock. (S, K.) ― -b3- [Hence also,] The horn of the bull or cow, and of the gazelle: (K:) pl. as above, (TA,) signifying the horns of bulls or cows; which were sometimes fixed upon spears, instead of the iron heads: (S:) and to such horns, called by this name, conflict and faction, or sedition, (فِتْنَة,) is likened in a trad., because of its grievousness: some say that the sing. is صِيصَةٌ, [as in the K,] contracted. (TA.) ― -b4- And hence, (TA,) A wooden pin, or peg, with which dates are plucked out [when they are compacted in a mass, closely adhering together, in the receptacle of woven palm-leaves, or the like, in which they are packed]: (K:) likened to the horn of a bull or cow: in this sense, the word is written صِيصَةٌ: and a certain poet changes it to صِيصَجّ. (TA.) ― -b5- [Hence also,] Anything with which one defends himself: pl. as above, (K,) [in the CK erroneously written صَيَاصِى, as though it had the article ال prefixed to it, or were itself prefixed to another noun, for otherwise it is written and pronounced] with the [final] ى elided. (TA.) ― -b6- [Hence also,] A fortress: (K:) pl. in this sense as above. (S, TA.) ― -b7- [Hence also,] A pastor who manages [and protects] well his herds or flocks: (AA, K:) in this sense also written صِيصَةٌ. (AA, as in the TA.)
