# جذر طفأ (ط-ف-أ)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%81%D8%A3

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

TFV Tafve(tı ile) kaynayan tencerede taşan köpük demektir

- الحروف: ط - ف - أ
- في القرآن: الورود: ٣ · الآيات: ٣ · الصيغ: ٣
- المعاجم: ١٢
- تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: طفء · طفئ

## الصيغ (٣)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَطْفَأَهَا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَلَهَا | Onu söndürdü | ١ | ١ | [٥:٦٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/ayet/5:64.md) |
| [لِيُطْفِئُوا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8F%D8%B7%D9%92%D9%81%D9%90%D8%A6%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | لِيُفْعِلُوا | Söndürmeleri için | ١ | ١ | [٦١:٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/ayet/61:8.md) |
| [يُطْفِئُوا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B7%D9%92%D9%81%D9%90%D8%A6%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يُفْعِلُوا | Söndürürler | ١ | ١ | [٩:٣٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/ayet/9:32.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٣٣ (الإجمالي: ٤٣)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [نور](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٢٢ · Ateş demektir
2. [فوه](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D9%88%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٢١ · Onların ağızları ile
3. [تمم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٩ · Çiçeklenmiş ağaç demektir
4. [كره](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٧ · Hoşlanmadı
5. [كفر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ١٦ · Hufre, çukur demektir
6. [رود](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٢ · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
7. [بغض](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١١ · Bahat çene altındaki et demektir
8. [حرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Harbe mızrak ucu demektir
9. [وقد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Onun yakıtı
10. [أبي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · İbiye sütten kesilen kadın manasındadır
11. [غلل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Ğille, İç gömlek demektir
12. [بسط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B7.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Bisat kilim demektir
13. [أله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٧ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
14. [سعي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Sua’f el çatlamasıdır
15. [هود](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · “Hidayet”in değişik söylenişidir
16. [لعن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Dışlama
17. [طغي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Taşkınlaştıran
18. [فسد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
19. [زيد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Zade : Azık demektir
20. [حبب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
21. [نفق](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · İki yüzlüler
22. [عدو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
23. [يدي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · El ve kol demektir
24. [لقي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
25. [كثر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Kesr(sin ile) kırık demektir
26. [نزل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · “Nezle” konaklama yeri demektir
27. [يوم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · “Yemm” durgun akan su demektir
28. [أرض](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
29. [شيأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Şey
30. [بين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Beyn topraktaki yarık demektir
31. [قوم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Hayvanların ön ayaklarına denir
32. [ربب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Ribve, tümsek demektir
33. [قول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طفأ |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Mehmuz (lâmü'l-fiil hemzeli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خمد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%85%D8%AF.md), [همد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D9%85%D8%AF.md), [غور](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B1.md), [طمس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3.md) |
| Zıt Kök | [وقد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ateşin veya ışığın alevinin yatışması, korunun soğuması ve parıltısının tamamen sönmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi nuru ağızlarla söndürme teşebbüslerinin boşa çıkarılması ve fitne veya savaş ateşinin bertaraf edilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Yıkıcı bir hararet veya parıldayan bir hakikatin dış müdahaleyle etkisizleştirilip söndürülmesi dinamiği |
| Kritik Hata Riski | Söndürmeyi salt alevin kesilmesi sanıp közün de soğumasını ifade eden tam yok oluş boyutunu göz ardı etmek veya nurun söndürülebilir bir nesne olduğunu zannetmek |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طف | Bir şeyin sınırına, yüzeyine, kenarına çıkması, kabarması veya yüzeyde hafifleyerek yayılması; [طفف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D9%81.md), [طفل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D9%84.md), [طفق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82.md) ve [طفو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D9%88.md) köklerinde görüldüğü üzere kenar, hafiflik ve yüzey teması | ء | Ani bir durdurma, kesintiye uğratma ve katı bir sınır koyma getiren hemze sesiyle, yüzeydeki parlama ve alev hareketini kökten kesip soğutma ve yok etme anlamına daralmıştır |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Enerjinin veya alevin etrafını çevreleyen, onu sınırlayan ve dışarıdan kuşatan baskılayıcı unsur |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar, üfleme | Dışa doğru yönelen soluk, üfleme eylemi veya temas yüzeyinin dış cephesi |
| ء | Öküz başı; güç, öncülük, ani etki | Ani, kesin, nüfuz edici bir müdahaleyle hareketi durduran belirleyici güç |
| طفأ | Kuşatıcı bir baskı ve soluk/üfleme ile var olan enerjinin ani ve kesin bir müdahaleyle kesilmesi | Yanan veya parlayan bir varlığın üzerine kapanarak veya üfleyerek alevini ve ısısını bütünüyle dindirme hareketi |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yanan bir ateşin veya kandilin alevinin dinmesi, hararetinin bitip korunun soğuması; kızgın taşların üzerine yağ damlatılarak dumanının ve hararetinin kesilmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken dönem Arap kelamında ateşin ve kavganın sönüşü bu kökle anlatılır; şair Ziyâd el-A‘cem veya kabile çekişmelerini anlatan erken şahitlerde fitne ateşinin söndürülmesi bağlamında zikredilir |
| Erken Arapça kullanım | Arap kabileleri arasında savaşın bitirilmesi için ateşin söndürülmesi mecazı yerleşiktir; ayrıca kızgın sacı/taşı yağsızlığı sebebiyle cızırdatamayan zayıf koyun için kullanılan «مُطْفِئَةُ الرَّضْفِ» deyimi ile kışın en soğuk günlerine verilen «مُطْفِئُ الجَمْرِ» ismi erken dönem dilsel şahitlerindendir |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça طفأ kökü, alevin ve ışığın sönmesi, hararetin dinmesi ve soğuma anlam matrisine dayanır. Kökün zayıf harfli varyantı olan [طفو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D9%88.md) / [طفي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D9%8A.md) biçimi nesnelerin suyun yüzeyinde kalması, taşması veya sönmesiyle akrabadır. Sami dil ailesinin genelinde ateşin söndürülmesi eylemi çoğunlukla İbranice ve Aramicede d-‘-k veya k-b-h kökleriyle temsil edilse de, Güney Sami ve Arapça sahasında t-f-’ / t-f-y kökü fiziksel ışığın/ateşin yatışıp tükenmesi bağlamında belirgin bir semantik özelleşme sergiler. İbranicede doğrudan soydaş olarak geçen fiilî form sınırlı olmakla birlikte, kökün ilk iki konsonantı olan t-p/f tabanı hafiflik, yüzeyde dalgalanma ve sıvının taşarak ateşi bastırması gibi fiziksel hareketlerle ilişkilidir. Arapça bu kökü mehmuzlaşma ile keskin bir eyleme dönüştürmüş; ateşi körüklemenin zıddı olarak alevi ve ışıltıyı tamamen yok etme anlamında sabitlemiştir.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [طفو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D9%88.md) / [طفي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D9%8A.md) ile mehmuz kök طفأ ilişkisi | Sıvının yüzeyi kaplaması ve taşması fikrinden, tencerenin taşarak veya su dökülerek alevin söndürülmesi ve hararetin tamamen dindirilmesi yönüne evrilmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça özgül gelişimi | Klasik kuzeybatı Sami dillerinde ateşin sönmesi için farklı kökler öne çıkarken, Arapçada t-f-’ alevin ve kor halindeki közün bütünüyle soğumasını anlatan müstakil bir kök hüviyeti kazanmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu kökle doğrudan doğrulanmış soydaş biçim tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

المصدر: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طفأ | Anlamlı | Sönmek, söndürmek | Ateşin, ışığın alev ve hararetini tamamen kesmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| طأف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde bu dizilişte kök kaydı bulunmamaktadır | Kur'an'da geçmez |
| [فطأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B7%D8%A3.md) | Anlamlı | Yere vurmak, basmak, ezmek | Bir şeyi sırtından bastırmak, çiğnemek, yere yapıştırmak | Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'meldir; kuvvetle bastırma yönüyle yakınlık taşır; Kur'an'da geçmez |
| فأط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| أطف | Anlamlı | Yaklaşmak, gölgelemek | Bir şeyin üzerine eğilmek veya kenarında durmak | Nadir kullanım; [طفف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D9%81.md) ile kökteş varyant; Kur'an'da geçmez |
| [أفط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%81%D8%B7.md) | Anlamlı | Ses çıkarmak, ayıplamak | Ağızdan çıkan hafif ses veya azarlama ifadesi | Sınırlı kullanım; Kur'an'da geçmez |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طفأ | Merkez | Sönme ve söndürme | Alevin gitmesiyle birlikte korunun ve hararetin de bütünüyle soğuyup tükenmesi | Hem ışığı hem ısıyı bütünüyle yok eden kesin söndürme |
| [خمد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%85%D8%AF.md) | Komşu | Alevin yatışması | Alevin ve dilin kesilmesi fakat kor ve hararetin dipte canlı kalması | Sadece alevi dindirir, içten içe yanma devam edebilir |
| [همد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D9%85%D8%AF.md) | Komşu | Kül haline gelme | Ateşin tamamen geçip sadece soğuk külünün kalması | Zamanla kendi kendine tükenip cansızlaşmayı anlatır |
| [غور](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B1.md) | Komşu | Suyun veya ışığın çekilmesi | Kaynağın derine batması, gözden kaybolması | Sönmekten ziyade derine çekilerek ulaşılamaz hale gelmeyi imler |
| [طمس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3.md) | Komşu | İzin silinmesi | Belirtinin, ışıltının veya şeklin tamamen örtülüp silinmesi | Görünürlüğün ve izin bütünüyle mahvedilmesini ifade eder |
| [وقد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) | Zıt | Tutuşma, alev alma | Ateşin parlaması, hararetinin ve ışığının yükselmesi | Sönmenin tam karşıtı olarak alevin ve enerjinin tutuşması |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طفأ | Söndürmek | Alevin ve ısının kökten yok edilmesi | Kesin |
| Latince | extinguere, restinguere | Söndürmek, imha etmek | Maddi bir ateşi söndürmenin yanında bir duyguyu veya tehlikeyi yok etmeyi tam karşılar | Güçlü |
| İngilizce | extinguish, put out, quench | Söndürmek, bastırmak | Extinguish hem alevi hem ışığı ve soyut fitneyi söndürmeyi verir; quench daha çok harareti dindirmeyi karşılar | Kesin |
| Almanca | löschen, auslöschen, ersticken | Söndürmek, alevini kesmek | Auslöschen ışığı ve mevcudiyeti bütünüyle yok etmeyi, ersticken ise boğarak söndürmeyi ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | éteindre, étouffer | Söndürmek, boğmak | Éteindre hem kandili/ışığı hem ateşi söndürmede Arapçadaki itfa fiilinin doğrudan dengidir | Kesin |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أطفأ (İf'âl kalıbı) | Savaş ve fitne ateşinin ilahi kudretle bertaraf edilmesi, yatıştırılması | Kötülük ve savaş çıkarmak için tutuşturulan ateşin Allah tarafından boşa çıkarılması; Mâide [5:64](https://lisan.digital/ar/ayet/5:64.md) |
| يطفئوا (Muzâri if'âl kalıbı) | Hakikatin, vahyin ve ilahi nurun asılsız iddialarla ve ağız yoluyla yok edilmek istenmesi | İnkarcıların Allah'ın nurunu ağızlarıyla üfleyerek söndürmeye kalkışması fakat bu çabanın sonuçsuz kalması; Tevbe [9:32](https://lisan.digital/ar/ayet/9:32.md) ve Saff [61:8](https://lisan.digital/ar/ayet/61:8.md) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve ilahi nurun bekası | Allah'ın nurunun beşeri güçler tarafından söndürülemeyeceği ve ilahi iradenin kemale ereceği ilkesi | Hakikatin ontolojik üstünlüğü ve batılın onu yok etme acziyeti |
| Fıkıh | Zararın izalesi ve yangın sorumluluğu | İtfâ-i nâr yani kamuya veya ferde zarar veren yangının söndürülmesi mükellefiyeti ve fitneyi bastırma vecibesi | Zarar verici fiili kökünden ortadan kaldırma |
| Tefsir | İstiare ve temsil tahlili | Ağızla üfleyerek güneş mesabesindeki bir nuru söndürmeye çalışmanın mantıksal imkansızlığı ve acziyet temsili | Güneş gibi parlayan hakikatin zayıf nefeslerle yok edilemeyeceği hakikati |
| Hadis | Şeytani vesvese ve fitnenin yatıştırılması | Öfkenin ve fitnenin ateşe benzetilip abdest suyu veya sükunetle söndürülmesinin emredilmesi | Şer ve hararet kaynağını su veya itidalle dindirme |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin evrensel aydınlığı | Nurun dokunulmazlığı | Karartma ve inkar girişimlerini etkisiz kılma | Vahiy güneşi insanların üflemesiyle sönmeyecek bir ontolojik güce sahiptir | Kesin |
| İlmi | Hakikat ve bilgi üretimi | Yanlışlamanın iflası | Asılsız iddiaların ilmi deliller karşısında sönmesi | Temelsiz polemikler ilmi hakikatin aydınlığını ortadan kaldıramaz | Güçlü |
| Siyasi | Barış ve güvenlik doktrini | Fitne ve savaşın bastırılması | Toplumsal yangınların diplomatik veya fiili müdahaleyle dindirilmesi | Yıkıcı çatışma ateşlerinin büyümeden söndürülmesi kamu düzeninin esasıdır | Kesin |
| İktisadi | Kriz ve piyasa spekülasyonu | Enflasyonist ve panik dalgalarının dindirilmesi | Piyasayı yakan spekülatif yangınların itfası | Fiyat anarşisi ve tekelci kriz ateşinin adil regülasyonla söndürülmesi | Muhtemel |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik dengelenme ve entropi sönümü | Bir sistemdeki ekzotermik reaksiyonun oksijensiz bırakılarak veya soğutucu madde ilavesiyle durdurulması ve enerjinin tükenmesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Çatışma çözümü ve kriz yönetimi | Toplumsal alanda tırmanan gerilimin, taraflar arasındaki iletim kanallarının ve provokasyonların kesilerek sükunete kavuşturulması | Güçlü |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İtfâ eylemini sadece itfaiyecilik veya fiziksel bir yangına su sıkma düzeyine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün hem kitleleri mahveden savaş ateşinin Allah tarafından söndürülmesini hem de küfrün kolektif propagandayla vahyi boğma girişimini kuşatması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tevbe [9:32](https://lisan.digital/ar/ayet/9:32.md) ve Saff [61:8](https://lisan.digital/ar/ayet/61:8.md) ayetlerindeki «ağızlarıyla Allah'ın nurunu söndürmek» ifadesini sıradan bir söz yarışı sanıp, hakikati tamamen yok etmeyi hedefleyen ontolojik bir savaş olduğunu fark edememek |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın fitne, savaş ve inkarı yakıcı, tüketici bir «ateş» olarak; vahiy ve hakkı ise ebedi bir «nur» olarak niteleyen temel metaforik kurgusunun anlaşılmasını sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ehl-i kitabın fesat ve savaş çıkarma teşebbüslerinin anlatıldığı ayetlerde (Mâide [5:64](https://lisan.digital/ar/ayet/5:64.md)) ve İslam davetinin evrensel zaferini ilan eden meydan okuma ayetlerinde (Tevbe [9:32](https://lisan.digital/ar/ayet/9:32.md), Saff [61:8](https://lisan.digital/ar/ayet/61:8.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin veya ilahi projenin insan eliyle, zayıf propagandalarla veya silah zoruyla bütünüyle ortadan kaldırılabileceği zannını kökünden çürütür. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Alev saçan, parlayan ve ısı yayan bir ateşin veya kandilin alevini kesmek, hararetini soğutmak ve korunu tamamen söndürmek.
- Soyut anlam: Toplumsal yıkıma yol açan kriz, fitne ve savaş ortamlarını dindirmek ya da ilahi hakikatin ışığını propagandayla yok etmeye kalkışmak.
- Sistematik karşılık: Var olan veya var edilmeye çalışılan enerjinin, hararetin ve ışıltının dışsal bir müdahaleyle sıfır noktasına çekilmesi veya bu söndürme teşebbüsünün ilahi irade tarafından imkansız kılınması.
- LaTeX modeli: $$E(t) \cdot \mathbb{I}_{\{C\}} \xrightarrow{t \to \infty} 0 \quad \text{fakat} \quad \lim_{a \to A} (N \setminus a) = N > 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $E(t)$, fitne ve savaş gibi yakıcı enerjinin zamana bağlı fonksiyonunu, $C$ ilahi veya meşru müdahale koşulunu temsil eder; bu müdahaleyle yakıcı ateş sıfıra yaklaşarak söner. İkinci kısımda ise $N$ ilahi nuru, $a$ ise beşerin ağzıyla ürettiği söndürücü üflemeyi gösterir; beşeri üfleme kümesi ne kadar zorlarsa zorlasın nurun baki kaldığı ve sıfırlanamadığı ifade edilir.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٣)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%81%D8%A3/occurrences?meal=IK

### [المائدة ٥:٦٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/ayet/5:64.md) — أَطْفَأَهَا

وَقَالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشَاءُ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْيَانًا وَكُفْرًا وَأَلْقَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كُلَّمَا أَوْقَدُوا نَارًا لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

### [التوبة ٩:٣٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/ayet/9:32.md) — يُطْفِئُوا

يُرِيدُونَ أَنْ يُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَيَأْبَى اللَّهُ إِلَّا أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ

### [الصف ٦١:٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/ayet/61:8.md) — لِيُطْفِئُوا

يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ

## المعاجم (١٢)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

TFV Tafve(tı ile) kaynayan tencerede taşan köpük demektir. Ateşi su dökerek söndürmek için itfa fiili kullanılır.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب الطاء والفاء و و ا ي ء معهما
ط ف و، ط ف ي، ط و ف، و ط ف، ف و ط، ط ي ف، ط ف أ، ف ط أ مستعملات
طفو:
طفي:
طفا الشّيءُ فوقَ الماءِ يَطْفُو طَفْواً، وقد يُقالُ للثّور الوْحشيّ إذا علا رملةً: طَفا فَوْقَها. قال العجّاج:
وإن تَلَقَّتْه العَقاقيلُ طَفا
وفي الحديث: "اقتُلوا ذا الطُّفْيَتَيْن"، أُراه شَبَّهَ الخَطَّينِ على ظَهره بطُفْيَتَينِ. والطَّفْية من خُوصِ المُقْل، وهي حجازيّة، وجمعُها: طُفَى. والطّفْية: حيّة ليّنة خبيثة، قيل: هي بتراءُ قصيرةُ الذَّنَب.
طوف:
الطَّوْف: قِرَبٌ يُنْفَخُ فيها، ثمَّ يُشَدُّ بَعْضُها إلى بَعْضٍ كهيئة سَطْحٍ فوق الماء، يُحْمَل عليها المِيرةُ، ويُعْبَرُ عليها.
والطُّوفانُ: الماءُ الذّي يَغْشَى كلَّ مكانٍ، ويُشَبَّهُ به الظَّلامُ، قال العجّاج:
وعمَّ طُوفانُ الظَّلام الأَثْأَبا
الأَثأَبُ: شَجَرٌ مثل الطَّرْفاء، أكبر منه. والطَّوَفان: مَصْدَر طافَ يَطُوفُ. فأمّا طاف بالبيت يطوف فالمصدر: طَوَافٌ. وأطاف بهذا الأمرِ، أي: أحاط به، فهو مُطِيفٌ.
وطائفةٌ من النّاسِ واللَّيْل، أي: قِطعةٌ، والطّائفُ الذي بالغور سُمِّي به الحائط الذّي بَنَوا حولها في الجاهليّة، حصّنُوها به، قال:
نحن بَنَيْنا طائفاً حَصِينا		نقارعُ الأعداءَ عن بنينا
والطّائف: العاسُّ بالليل. والطّوافون: الممالك.
وطف:
الوَطَفُ: كَثْرةُ شَعَرِ الحاجبين والأشفار، واسترخاؤه.
وسَحابةً وطفاءُ: كأنّما بوَجْهِها حِمْلٌ ثَقيلٌ.
ويقال في الشِّعْر: ظلامٌ أوطف.
فوط:
الفُوَطُ: ثيابٌ تُجْلَبُ من الهِنْد، الواحدةُ: فُوطة، وهي غِلاظٌ قِصارٌ تكونُ مَآزِر.
طيف:
كلُّ شيء يَغشَى البَصَرَ من وَسواس الشّيطان فهو طيف. وما في الأشعار من الطَّيْف، نحو قوله:
أَرَّقَني زائرُ طَيْفٍ أَرَّقا
يعني: أنّه يرى خيالَها في مَنامه، فذلك طَيْفُها.
طفا:
طَفِئَتِ النّارُ تَطفَأُ طُفُوءاً: سكن لَهَبِها وبَرَد جَمْرُها، وأَطفَأْتُها.
فطأ:
الفَطَأُ في سَنامِ البَعير بعيرٌ أَفْطَأُ الظَّهر فَطِئَ يَفْطَأُ فَطَأً.
وتَفاطَأً فلانٌ: وهو أَشَدُّ من التّقاعُسِ وتَفاطأَ فلانٌ في مَشْيِه، أي: تمايَلَ من السِّمَنِ، وهو يَتَفاطَأُ تَفاطُوأ.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

طَفِئتِ النارُ تَطْفَأُ طُفُوءاً وانْطَفَأتْ، وأطْفَأتُها أنا. ويقال ليوم من أيام العجوز: مُطْفِئُ الجمرْ.

### [تهذيب اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/tehzib.md) — الأزهري · القرن ١٠

ط ف ( وايء )
طفا ، طفأ ، طوف ، طيف ، وطف ، فطأ ، فوط .
( طفا ) : رُوِيَ عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه ذكَر الدَّجَّالَ فقال : كأن عينَه عِنَبَةٌ طافِيَة .
قال أبو العبَّاس : وسُئل عن تفسيره فقال : الطافِية من العِنَب : الحَبَّة التي قد خَرجتْ عن حَدِّ نِبْتَةِ أَخواتِها من الحَبّ فنتأتْ وظهرتْ . قال : ومنه الطّافي من السَّمَك لأنه يعلو ، ويَظهرُ على رأس الماء .
وقال الليث : طَفَا الشيءُ فوقَ الماءِ يطفو طَفْواً ، وقد يقال للثور الوحشيّ إذا عَلاَ رَمْلَةً : طَفَا فَوْقها .
قال العجّاج :
إذا تَلَقَّتْه الدِّهاسُ خَطْرَفا
وإن تَلقَّتْه العقاقِيل طَفَا
وفي حديث آخر عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : اقْتلُوا الجانّ ذا الطفيَتين والأبتَر .
قال أبو عبيد : قال الأصمعيّ : الطفْيَةُ : خُوصة المُقْل وجمعها طُفًى . قال : وأراهُ شَبَّه الخَطَّين اللذَين على ظهرِه بخُوصتَين من خُوص المُقْل ، وأنشد بيتَ أبي ذؤيب :
عَفَتْ غيرَ نُؤْيِ الدارِ ما إن تُبِينُه
وأَقْطاعِ طُفْيٍ قد عَفتْ في المَعَاقِلِ
وأنشد ابن الأعرابيّ :
عَبْدٌ إذا مَا رَسَبَ القومُ طَفَا
قال : طَفَا أي نزَا بجَهلِه إذا تَرَزَّنَ الحَليم .
سلمَةُ عن الفرّاء : الطُّفاوِيُّ مأخوذٌ من الطُّفاوَة ، وهي الدارة حولَ الشمس .
وقال أبو حاتم : الطفَاوَة الدَّارة التي حَوْل القمر ، وكذلك طُفَاوَةُ القِدْر ما طفَا عليها من الدّسَم .
قال العجّاج :
طُفَاوَةُ الأُثْرِ كَحَمِّ الجُمَّلِ
والجُمّل الذين يُذيبُون الشّحْمَ .
طفأ : قال الله جلّ وعزّ : ( كُلَّمَآ أَوْقَدُواْ نَاراً لِّلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ ) ( المائدة : 64 ) أي أَهمَدَها حتى تبْرُدَ ، وقد طَفِئَتْ تطفَأ طُفُوءًا ، والنار سَكَن لهبُها وجَمْرُها يتَّقد فهي خامدة ، فإذا سَكَن لهبُها وبرَدَ جمرُها فهي هامدة طافئة .
طوف طيف : قال الله جلّ وعزّ : ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ ) ( الأعراف : 133 ) .
قال الفرّاء : أَرسل اللَّهُ عليهم السماءَ سَبْتاً فلَم تُقلِع لَيْلاً ولا نهاراً ، فضاقَتْ بهم الأرضُ ، فسألوا مُوسى أن يُرْفع عنهم ، فرُفع ، فلم يتوبوا .
وأخبرني المنذريّ عن أبي بكر الخطّابي ، عن محمد بن يزيد ، عن يحيى بن يمان عن المنهال بن خليفة ، عن الحجّاج ، عن الحكم بن حَبْناء عن عائشة قالت : قال رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) الطوفان المَوْت .
وأخبرني عن أبي العباس أنه قال : قال الأخفش في قوله : ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ ( قال : واحدتُه في القياس طُوفَانَةٌ ، وأنشد فقال :
غيَّرَ الجِدَّةَ من آياتِها
خُرُقُ الرِّيح وطوفانُ المطَرْ
قال : وهو من طافَ يطوف .
وقال أبو العباس : الطوفان مصدرٌ مثلُ الرُّجحان والنُّقصان ، فلا حاجة إلى أن نطلبَ له واحداً .
وقال غيره : يقال لِشدّة سوادِ الليل طُوفان .
وقال الرّاجز :
وعَمَّ طوفان الظَّلامِ الأثأَبَا
وقال الزجّاج : الطوفان من كلّ شيء ، ما كان كثيراً مُحيطاً مُطيفاً بالجماعة كلها كالغَرَق الذي يَشمل المدُن الكثيرَة ، يقال له : طُوفَانٌ ، وكذلك القَتْل الذَّريع طُوفان ، والموت الجارفُ طوفان .
وقال الفرّاء في قوله جلّ وعزّ : ( طَوَافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ ) ( النور : 58 ) هذا كقولك في الكلام : إنما هُمْ خَدَمُكم ، وطوَّافون عليكم ، قال : ولو كان نَصباً كان صواباً تُخْرِجه مِن عليهم .
وأخبرَني المنذريُّ عن أبي الهيْثم قال : الطائف هو الخادم الذي يَخدمُك برفِق وعناية ، وجمعه الطوّافون ، وقول النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) في الهرّة : إنما هي من الطوّافات في البيت ، أراد والله أعلم أنها من خَدَم البيت .
وقال الفراء في قول الله جلَّ وعزَّ : ( إِذَا
مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ ) ( الأعراف : 201 ) وقرىء ) إِذَا مَسَّهُمْ طَيّفٌ الطائف والطيْف سواء ، وهو ما كان كالخَيال ، والشيءُ يُلمّ بك .
وقال الهذَلي :
فإذا بهَا وأَبِيكَ طَيْفُ جُنونِ
وروى ابن أبي نجيح عن مجاهد ، إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ ( قال : الغَضَب . رَوَى الحكمُ عن عكرمةَ في قوله : إذا مَسَّهم طَيْفٌ من الشيطان تذكروا ، قال ابن عباس : الطيْفُ الغَضَبُ :
قلتُ : الطَّيْفُ في كلام العَرَب الجُنون ، رواه أبو عبيد عن الأحمر ، وقيل : الغضَبُ طيفٌ لأن عَقْلَ من استفزّه الغَضَبُ يَعزُبُ حتى يَصيرَ في صورة المجنون الذي زال عقلُه ، وينبغي للعاقل إذا أحسَّ من نفسه إفراطاً في الغَضب أن يَذكُر غَضَب الله على المُسْرِفين ، فلا يُقدم على ما يوبِقُه ، ونسألُ الله توفيقَنا للقَصْد في جميع الأحوال إنه الموفق له .
ولا حول ولا قوة إلا به .
وقال غيره : طُفْت أطوفُ طَوْفاً وطَوَافاً ، وطاف الخيالُ يَطيف طَيْفاً .
وقال اللّيث : كلُّ شيءٍ يَغشى البصَر مِن وَسْواسِ الشيطان فهو طَيْف ؛ قال : ويقال أَطافَ فلانٌ بالأمر إذا أَحَاطَ به ، والطائف : العاسُّ باللّيل ، قال : والطائفُ الّتي بالغَوْرِ سُمِّيت طائفاً لحائِطها المبنيِّ حولَها المحدق بها ، والطائفة من كل شيء قِطْعةٌ ، يقال : طائفةٌ من الناس ، وطائفةُ من اللّيل ، ويقال : طاف بالبيت طَوَافاً ، واطَّوَّف اطِّوّافاً ، والأصل تَطَوّفَ تَطَوُّفاً ، وطافَ طَوْفاً وطِوافاً .
أبو عبيد عن الأحمر : يقال لأوّل ما يَخرُج من بطن الصبي : عِقْيٌ ، فإذا رضِعَ فما كان بعد ذلك قيل : طافَ يَطوفُ طَوْفاً .
وقال ابن الأعرابي مِثلَه ، وزاد فقال : أطَّاف يَطاف اطِّيافاً ، إذا أَلقَى ما في جَوفِه ، وأنشد :
عَشَّيْتُ جابَانَ حتى اشْتدَّ مَغْرِضُه
وكادَ يَنْقَدُّ إلا أنهُ أطَّافَا
جابان : اسم جمَل ، والمطاف ، موضعُ الطواف حولَ الكعبة .
وقال الليث : الطوف قِرَبٌ ينفخ فيها ثم يشد بعضها إلى بعض كهيئة سطح فوقَ الماء يُحمل عليها الميرة ، ويُعبَر عليها .
قلتُ : الطَّوْف الّذي يُعبَر عليه في الأنْهار الكبار تُسَوَّى من القَصَب والعِيدان يُشَدّ بعضُها فوقَ بعض ، ثم تُقَمَّطُ بالقمُط حتّى يُؤمَنَ انحلالها ، ثم تُركَبُ ويُعْبَرُ عليها ، وربّما حُمِل عليها الجَمَل على قَدْر قُوّته ، وثَخانته ، وهو الرِّمْثُ أيضاً ، وتَسمَّى العَامَة بتخفيف الميم .
وقال الفرّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( يَسْتَثْنُونَ فَطَافَ عَلَيْهَا ) ( القلم : 19 ) لا يكون الطائف إلا لَيْلاً ، ولا يكون نهاراً ، وقد تتكلّم به العرب فيقولون : أطفْتُ به نهاراً ، وليس موضعُه بالنهار ، ولكنه بمنزلة قولِك : لو تُرِك القَطَا لَيْلاً لَنَام ، لأنَّ القطا لا يَسْرِي لَيْلاً ، أنشدني أبو الجرّاح :
أطفْتُ بها نَهاراً غيرَ لَيْلٍ
وألْهَى رَبَّها طَلبُ الرِّجالِ
وقال الليث : الطَّيَاف : سوادُ اللّيل ، وأنشد :
عِقْبَان دَجْنٍ بادَرَتْ طِيافَا
فطأ : أبو زيد في كتاب الهمز : فَطأْتُ الرجَل أفْطَؤُهُ فَطْأً إذا ضرَبْتَه بعَصاً ، أو بظهرِ رِجلِك .
قال : وتَفاطَأَ فلانٌ عن القوم بعدما حَمَل عليهم تَفاطُؤاً ، وذلك إذا انكَسَر عنهم ورَجَع .
قال : ويقال : تَبازَخ عنهم تَبازُخاً في معناها .
وقال الليث : الفَطَأُ في سَنامِ البعير ، بعيرٌ أفطأُ الظَّهْر ، والفعل فَطِىءَ يَفْطَأ فَطَاءً .
أبو عبيد عن الأحمر وأبي عمرو : الأفْطأُ مهموز : الأفطَس .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أفَطَأ الرجلُ إذا جامَعَ جماعاً كثيراً ، وأَفْطَأ إذا اتّسعتْ حالُه ، وأَفطَأ إذا ساءَ خُلُقُهُ بعد حُسْن .
وطف : قال الليث : الوَطَفُ كثرةُ شَعَرِ الحاجبَين والأشفار واسترخاؤه .
ويقال : سحابة وَطْفَاء ، كأنما بوجهها حِمْلٌ كثير ، ويقال في الليل : ظلامٌ أوطَفُ .
ومن صفة رَسولِ الله ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه كان بأشْفارِه وَطَف ، المعنى أنّه كان في هُدْب أشفارِ عَيْنيه طولٌ ، يقال : رجلٌ أوطَف ، وامرأة وَطْفاء ، إذا كانا كثيرَيْ شعرِ أهْداب العَيْن .
وفي حديث آخر أنّه كان أهدَبَ الأشفار أي طويلَها .
أبو زيد : الوَطْفاء الدِّيمة السَّحُّ الحَثِيثةُ طال مطرُها أو قَصُر إذا تَدَلَّتْ ذُيولُها ، وقال امرؤ القيس :
دِيمَةٌ هَطْلاءُ فيها وَطَفْ
فوط : قال الليث : الفُوَطُ : ثيابٌ تُجلَب من السِّند ، الواحدة فُوطَة ، وهي غِلاظٌ قصارٌ تكون مآزِرَ .
قلت : لم أسمعْ في شيء من كلام العرب العاربة الفُوَطَ ، ورأيتُ بالكوفة أُزُراً مخطّطةً يشتريها الجَمّالون والخَدَم فيتَّزرون بها ، الواحدة فوطة ، قال : فلا أدري أعربيّ أم لا .

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

#### المدخل: طفئ

- طفئت النار وأطفأتها. قال تعالى: ﴿يريدون أن يطفئوا نور الله﴾ [التوبة /32]، ﴿يريدون ليطفئوا نور الله﴾ [الصف/8]، والفرق بين الموضعين أن في قوله: ﴿يريدون أن يطفئوا﴾ يقصدون إطفاء نور الله، وفي قوله: ﴿ليطفئوا﴾ يقصدون أمرا يتوصلون به إلى إطفاء نور الله (راجع درة التنزيل للإسكافي ص 195).

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

ط ف أ
طفئت النار وطفيء السراج وانطفأ وأطفأته أنا وطفأته‏.‏
ومن المجاز‏:‏ طفيء فلان كالمصباح‏.‏
وأطفأ الله تعالى نار الفتنة‏.‏
وطفئت عينه‏.‏
و ‏"‏ حدس لهم بمطفئة الرضف ‏"‏ أي ذبح لهم شاة تطفيء الرضف بدسمها و ‏"‏ جاء فلان بمطفئة الرضف ‏"‏‏:‏ بداهية عظيمة‏.‏
وجاء مطفيء الجمر ومطفيء الجمر وهو سادس أيام العجوز‏.‏

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

طَفِئَتِ النارُ تَطْفَأُ طَفْأً وطُفُوءاً وانْطَفَأَتْ: ذهَبَ لَهَبُها. الأَخيرة عن الزجاجي حكاها في كتاب الجُمل.
وأَطْفَأَها هو وأَطْفَأَ الحَرْبَ؛ منه على المثل.
وفي التنزيل العزيز: كُلَّما أَوْقَدُوا ناراً للحَرْبِ أَطْفَأَها اللّه، أَي أَهْمَدَها حتى تَبْرُد، وقال:
وكانتْ بَيْنَ آلِ بَنِي عَدِيٍّ(1) *  رَباذِيَةٌ، فأَطْفَأَها زِيادُ (1 قوله «بني عدي» هو في المحكم كذلك والذي في مادة ربذ أَبي أَبيّ.) والنارُ إِذا سَكَن لَهَبُها وجَمْرُها بعدُ فهي خامدةٌ، فإِذا سكنَ لَهبها وبرَدَ جمرها فهي هامِدةٌ وطافِئةٌ.
ومُطْفِئُ الجَمْر: الخامِس من أَيام العجوز. قال الشاعر: وبآمِرٍ، وأَخِيهِ مُؤْتَمِرٍ، *  ومُعَلِّلٍ، وبمُطْفِئِ الجَمْرِ ومُطْفِئةُ الرَّضْفِ: الشاة المهزولة. تقول العرب: حَدَسَ لهم بِمُطْفِئَةِ الرضْف، عن اللحياني.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ط ف أ * * طَفِئَتِ * النار بالكسر * طُفُوثاً * و * انْطَفَأَتْ * بمعنى و * أطْفَأَهَا * غيرها و * مُطْفِئُ * الجمر يوم من أيام العجوز

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

طفئت النار كسمع تطفأ طفأ و طفوءا بالضم: ذهب لهبها، كانطفأت حكاها في كتاب الجمل عن الزجاجي، وأطفأها هو، وأطفأتها أنا، وأطفأ الحرب، منه، على المثل، وفي التنزيل العزيز  كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله  أي أهمدها حتى تبرد وقال الشاعر:
  وكانت بين آل بني عدي                      زباذية فأطفأهـا زياد والنار إذا سكن لهبها وجمرها يقد فهي خامدة، فإذا سكن لهبها وبرد جمرها فهي هامدة وطافئة. ومطفئ الجمر: يوم من أيام العجوز، كذا في الصحاح، وجزم في المحكم وغيره أنه خامس أيام العجوز، زاد المؤلف: أو رابعها قال شيخنا: وما رأيت من ذهب إليه من أئمة اللغة، وكأنه أخذ من قول الشاعر: وبآمر وأخيه مؤتمر ومعلل وبمطفئ الجمر وإلا فليس له سند يعتمد عليه. قلت: وهو في العباب، وأي سند أكبر منه. ومطفئ الرضف بفتح فسكون وفي بعضها مطفئة، بزيادة الهاء، ومثله في المحكم والعباب ولسان العرب: الداهية مجازا، قال أبو عبيدة: أصلها أنها داهية أنست التي قبلها فأطفأت حرها وقال الليث مطفئته أي الرضف: شحمة إذا أصابت الرضف ذابت تلك الشحمة فأخمدته أي الرضف، كذا في العباب. وفي المحكم ولسان العرب: مطفئة الرضف: الشاة المهزولة، تقول العرب: حدس لهم بمطفئة الرضف، عن اللحياني، وهو مستدرك عليه. ومطفئة الرضف أيضا: حية تمر على الرضف فيطفئ سمها نار الرضف ويخمدها، قال الكميت:
  أجيبوا رقى الآسي النطاسي واحذروامطفئة الرضف التي لا شوى لها

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

طَفِئَتِ النَّارُ
1 طَفِئَتِ النَّارُ ذ , aor. طَفَاَ , inf. n. طُفُوْءٌ (S, Msb, K) and طَفَأٌ; (TA;) and ↓ انطفأت; (S, K;) The fire became extinguished, or quenched: (Msb:) or ceased to flame: (K, TA:) [or rather, ceased to flame and its live coals became cool; for] when the flame of the fire has become allayed but its coals still burn, it is said to be خَامِدَة; and when its flame is extinct and its coals have become cool, it is said to be هَامِدَة and ↓ طَافِئَة. (TA.)

اطفأ النَّارَ
4 اطفأ النَّارَ ذ He extinguished, or quenched, the fire. (S, * Msb, K, * TA.) Hence, اطفأ الحَرْبَ (tropical:) He extinguished the fire of the war. (TA.) And أَطْفَأْتُ الفِتْنَةَ (tropical:) I allayed the sedition, or conflict and faction, or the like. (Msb.)

7 اـِنْطَفَاَ see the first paragraph.

نَارٌ طَافِئَةٌ
نَارٌ طَافِئَةٌ ذ [Fire becoming, or become, extinguished]: see 1.

مُطْفِئُ الجَمْرِ
مُطْفِئُ الجَمْرِ ذ [The extinguisher of the live coals;] one of the [seven] days called أَيَّامُ العَجُوزِ; (S, O;) the fifth of those days; (K;) so in the M &c.: (TA:) or the fourth thereof: (O, K:) or the last thereof. (Har p. 295.) [Accord. to modern Egyptian almanacs, it is the fourth of those days on which the last of the three جَمَرَات becomes extinct: see جَمْرَةٌ: and see also عَجُوزٌ] ― -b2- مُطْفِئَةُ الرَّضْفِ (so in the M and O and L and in some copies of the K, in other copies of the K مُطْفِئُ, TA) A piece of fat which, when it falls upon the رَضْف [or heated stones], melts, and quenches them. (Lth, O, K.) And in the M and L, it is said to signify A lean sheep or goat: the Arabs, as is related by Lh, used to say, حَدَسَ لَهُمْ بِمُطْفِئَةِ الرَّضْفِ (TA) i. e. He slaughtered for them a lean sheep or goat, which extinguished the fire and did not become thoroughly cooked: (M and L and K in art. حدس:) or a fat sheep or goat, (AO and T, TA in that art.,) which quenched the رَضْف by its fat. (T, TA ibid. [See also دَمَغَ.]) ― -b3- Also A serpent, the poison of which, as it passes by the رَضْف, extinguishes their fire: (O, K:) in a verse of El-Kumeyt, [for the sake of the metre,] the former word is [altered to] ↓ مُطَفِّئَة. (O.) ― -b4- And (tropical:) A calamity, or misfortune: (O, K, TA:) said by AO to mean originally such as has made one to forget that which was before it, and extinguished its heat. (O, TA.)

مُطَفِّئَةُ الرَّضْفِ
مُطَفِّئَةُ الرَّضْفِ ذ : see the next preceding paragraph.

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

#### المدخل: طفء

طَفِىَ
TafiY^a A ( n. ac. طُفُوْء [ 27 ] ),
a.  Was extinguished, went out ( fire ).

طَفَّأَ
طَفَّأَ II ,
a.  see IV (a) .

أَطْفَأَ
أَطْفَأَ IV ,
a.  Extinguished, put out ( fire ).

b.  Allayed.

اِنْطَفَأَ
اِنْطَفَأَ VII ,
a.  see I .

مِطْفَأَة
مِطْفَأَة [ 20t ],
a.  Extinguisher.

مِطْفَايَة
مِطْفَايَة
a.  [ coll. ],  see 20t .

مُطْفِى الجَمْر
muTofiY^ Aljamor
a.  A day in midwinter.

مُطْفِى الرَّضْف
muTofiY^ Alr~aDof
a.  Fire-extinguishing; calamity.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

#### المدخل: طفء

طفء
طَفِئَ - يَطْفَأُ - أَطْفَأَ - يُطْفِئُ
طَفِئَ - يَطْفَأُ + الأمر أو الشيء أو النارُ: تتراجع وتيرته ختى التوقف التام: ينتهي ويقف الفعل عن العمل والاستمرار، وخاصة اشتعال ووقود النار ولهيبها
أَطْفَأَ - يُطْفِئُ: على وزن " أفعلَ " من " طَفِئَ - يَطْفَأُ ":جعله " يَطْفَأُ ": جعل الأثر أو الفعل أو النار " تَطْفَأُ ": يأتي إلى النار المشتعلة الموقودة فيعمل على إيقاف اشتعالها ووقودها، أو يأتي إلى الفعل القائم فيوقفه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " تراجع وتيرة الفعل باتجاه التوقف"، وهي:
خَبَا - يَخْبُوْ، خَمَدَ - يَخْمُدُ (خَمِدَ - يَخْمَدُ)، طَفِئَ - يَطْفَأُ، فَتَر - يَفْتُرُ، حَقِبَ - يَحْقَبُ، صَفَنَ - يَصْفِنُ

أطفأ - يطفئ
 	﴿وقالت اليهود يد الله مغلولة غلت أيديهم ولعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء وليزيدن كثيرا منهم ما أنزل إليك من ربك طغيانا وكفرا وألقينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله ويسعون في الأرض فسادا والله لا يحب المفسدين(64)﴾ المائدة
 	﴿يريدون أن يطفئوا نور الله بأفواههم ويأبى الله إلا أن يتم نوره ولو كره الكافرون(32)﴾ التوبة ﴿يريدون ليطفئوا نور الله بأفواههم والله متم نوره ولو كره الكافرون(8)﴾ الصف
مختار الصحاح
● [طفأ] ط ف أ: طَفِئَتِ النار بالكسر طُفُوثاً و انْطَفَأَتْ بمعنى و أطْفَأَهَا غيرها و مُطْفِئُ الجمر يوم من أيام العجوز
الراغب
طفئ
- طفئت النار وأطفأتها. قال تعالى: }يريدون أن يطفئوا نور الله﴿[التوبة /32]،﴾يريدون ليطفئوا نور الله﴿[الصف/8]، والفرق بين الموضعين أن في قوله:﴾يريدون أن يطفئوا﴿يقصدون إطفاء نور الله، وفي قوله:﴾ليطفئوا{ يقصدون أمرا يتوصلون به إلى إطفاء نور الله (راجع درة التنزيل للإسكافي ص 195).
ملخص اللسان:
1. طفأ: طَفِئَتِ النارُ تَطْفَأُ: ذهَبَ  لَهَبُها.
2. وإِذا سكنَ  لَهبها وبرَدَ جمرها فهي هامِدةٌ وطافِئةٌ
لسان العرب
● - طفأ: طَفِئَتِ النارُ تَطْفَأُ طَفْأً وطُفُوءاً وانْطَفَأَتْ: ذهَبَ  لَهَبُها. الأَخيرة عن الزجاجي حكاها في كتاب الجُمل.  \<ص:115>  وأَطْفَأَها هو وأَطْفَأَ الحَرْبَ؛ منه على المثل.  وفي التنزيل العزيز: كُلَّما أَوْقَدُوا ناراً للحَرْبِ أَطْفَأَها  اللّه، أَي أَهْمَدَها حتى تَبْرُد، وقال:  وكانتْ بَيْنَ آلِ بَنِي عَدِيٍّ(1) *  رَباذِيَةٌ، فأَطْفَأَها زِيادُ  (1 قوله «بني عدي» هو في المحكم كذلك والذي في مادة ربذ أَبي أَبيّ.)  والنارُ إِذا سَكَن لَهَبُها وجَمْرُها بعدُ فهي خامدةٌ، فإِذا سكنَ  لَهبها وبرَدَ جمرها فهي هامِدةٌ وطافِئةٌ.  ومُطْفِئُ الجَمْر: الخامِس من أَيام العجوز. قال الشاعر:  وبآمِرٍ، وأَخِيهِ مُؤْتَمِرٍ، *  ومُعَلِّلٍ، وبمُطْفِئِ الجَمْرِ  ومُطْفِئةُ الرَّضْفِ: الشاة المهزولة. تقول العرب: حَدَسَ لهم  بِمُطْفِئَةِ الرضْف، عن اللحياني.
القاموس المحيط:
طَفِئَتِ النَّارُ، كَسَمِعَ، طُفُوءاً ذَهَبَ لَهَبُهَا، كانْطَفَأَتْ، وأَطْفَأْتُها. ومُطْفِئ الجَمْرِ خامِسُ أيَّامِ العَجُوزِ أو رَابِعُهَا. ومُطْفِئ الرَّضْفِ الدَّاهِيَةُ، ومُطْفِئَتُهُ شَحْمَةٌ إذا أصابَت الرَّضْفَ ذَابَتْ فأَخْمَدَتْهُ، وحَيَّةٌ تَمُرُّ فَيُطْفِئ سَمُّها نارَ الرَّضْفِ.
تاج العروس:
ط ف أ
طَفِئَتِ النَّارُ كسَمِعَ تَطْفَأُ طَفْأً و طُفُوءاً بالضَّمِّ : ذَهَب لَهَبُها كانطَفَأَتْ حكاها في كتاب الجُمل عن الزجَّاجي وأَطْفَأَها هو وأَطْفَأْتُها أَنا وأَطْفَأَ الحرْب منه على المَثَلِ وفي التنزيل العزيز " كُلَّما أَوْقَدوا ناراً للحَرْبِ أَطْفَأَها الله " أَي أَهمَدَها حتَّى تَبْرُدَ وقال الشاعر :
وكانَتْ بينَ آلِ بَنِي عَدِيٍّ ... زَبَاذِيَةٌ فَأَطْفَأَها زِيادُ والنَّارُ إِذا سكَن لَهَبُها وجمْرُها يَقِدُ فهي خامِدَةٌ فإذا سَكَن لَهَبُها وبَرد جَمْرُها فهي هامِدَةٌ وطافِئَةٌ . ومُطْفِئُ الجمْرِ : يومٌ من أَيَّام العجوز كذا في الصحاح وجزم في المحكم وغيره أَنَّه خامِسُ أَيَّامِ العجوزِ زاد المُؤَلِّف : أَو رابِعُها قال شيخنا : وما رأَيتُ من ذَهب إليه من أَئمَّة اللغة وكأَنَّه أُخِذَ من قول الشاعر : وبِآمِرٍ وأَخيه مُؤْتَمِرٍ ومُعَلِّلٍ وبِمُطْفِئِ الجَمْرِ وإلاَّ فليس له سندٌ يعْتمِد عليه . قلت : وهو في العباب وأَيّ سَنَدٍ أَكبرُ منه . ومُطْفِئُ الرَّضْفِ بفتح فسكونٍ وفي بعضها مُطْفِئَة بزيادة الهاء ومثله في المحكم والعباب ولسان العرب : الدَّاهية مجازاً قال أَبو عبيدة : أَصلها أَنَّها داهِيةٌ أَنْستِ التي قبلها فأَطْفَأَتْ حَرَّها وقال الليث مُطْفِئَتُه أَي الرَّضْفِ : شَحْمَةٌ إِذا أَصابت الرَّضْفَ ذابَتْ تلك الشحمَةُ فأَخْمَدَتْه أَي الرَّضْفَ كذا في العُباب . وفي المحكم ولسان العرب : مَطْفِئَةُ الرَّضْفِ : الشَّاةُ المهزولة تقول العرب : حَدَسَ لهم بمُطْفِئَةِ الرَّضْفِ عن اللحيانيّ وهو مُستدركٌ عليه . ومُطْفِئَةُ الرَّضْفَ أيضاً : حَيَّةٌ تَمُرُّ على الرَّضْفِ فيُطْفِئُ سَمُّها نارَ الرَّضْفِ ويُخْمِدُها قال الكميت :
" أَجِيبوا رُقَى الآسِي النِّطاسِيِّ واحْذَروامُطَفِّئَةَ الرَّضْفِ التي لا شَوَى لَهَا
