# جذر عرجن (ع-ر-ج)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

Taneleri üzerinde kurumuş hurma salkımıdır

- الحروف: ع - ر - ج
- في القرآن: الورود: ١ · الآيات: ١ · الصيغ: ١
- المعاجم: ١٠

## الصيغ (١)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [كَالْعُرْجُونِ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/siga/%D9%83%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%B9%D9%8F%D8%B1%D9%92%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%90.md) | كَالْفُعْلُونِ | Mola yeri gibi | ١ | ١ | [٣٦:٣٩](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/ayet/36:39.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٥ (الإجمالي: ٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [قمر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١١ · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
2. [عود](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
3. [قدم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%AF%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · “Kudüm” ön demektir
4. [قدر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Kıdr kazandır
5. [نزل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · “Nezle” konaklama yeri demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عرجن |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Sülâsî köke nûn eklenmesiyle oluşan dörtlü isim formu |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عرج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md), [عوج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AC.md), [قوس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D8%B3.md) |
| Zıt Kök | [قوم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Hurma salkımının meyveleri alındıktan sonra kuruyup sararan, incelip kavislenen dip sapı |
| Çekirdek Özet 2 | Ay'ın yörüngesel döngüsünün son menzilinde aldığı solgun, ince ve eğri hilal formu |
| Çekirdek Özet 3 | Kemalat evresini tamamlayan varlıkların zayıflayarak bükülmesi ve döngüsel yenilenme ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi sadece soyutlanmış bir kuru dal sayıp taşıdığı kavis, incelme, sararma ve periyodik sonlanma geometrisini gözden kaçırmak |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عر | Açığa çıkma, soyulma, kabuktan ve örtüden sıyrılma temel anlamıdır; [عري](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%8A.md) çıplak kalmak, [عرض](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) ortaya çıkmak, [عرج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md) meyille yukarı yönelmek köklerinde bu hareket görülür | ج | Harekete yukarı doğru yönelme, basamaklanma, meyil ve bükülme karakteri eklenerek [عرج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md) formu oluşmuştur |
| [عرج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md) | Meyil, eğrilik ve yukarı doğru kavis alma anlamı taşır | ن | Eğrilme ve kavislenme vasfı kalıplaşarak belirli bir somut bitki uzvuna (hurma salkım sapı) isim kılınmıştır |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Dışarıdan açıkça fark edilen somut biçim ve görsel silüet |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Göğe, yukarıya ve salkımın tepe noktasına doğru yöneliş |
| ج | değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Meyil alma, bükülme, yük altında kavislenen dal |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | İncelme, kıvrılma, döngüsel sürekliliğin nihayetindeki daralım |
| عرجن | Belirgin bir formun tepe noktasından aşağıya doğru bükülerek kavislenmesi, incelmesi ve döngüsel bir yayın silüetini alması |  |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hurma salkımının meyveleri devşirildikten sonra ağaçta kalan, kurudukça sararıp incelen ve hilal gibi kavislenen dip sapı (عُرْجُون) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Ru'be b. el-Accâc'ın beytinde, bir çadır veya perdenin hurma salkımları ve heykelsi figürlerle nakışlanıp bezenmesini tasvir etmek üzere yer alır: فِي خِدْرِ مَيَّاسِ الدُّمَى مُعَرْجَنِ |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça عرجن kökü, Sami dillerinin ortak leksikonunda bağımsız bir dörtlü kök olarak değil, eğrilik, bükülme ve yükselme bildiren [عرج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md) üçlü kökünden türetilmiş bir isim gövdesi olarak değerlendirilir. Kökün sonundaki nûn harfi, klasik dilcilerce bir türetme unsuru olarak görülmüş; ancak erken Arap şiirindeki kullanımıyla kök dörtlü bir kalıp olarak yerleşmiştir. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde eğrilik, topallama ve meyil bildiren benzer fonetik yapılar bulunmakla birlikte, terimin hurma salkım sapını ifade eden özgül botanik karşılığı doğrudan Arap Yarımadası'nın vahaya dayalı ziraat ve gök gözlemi kültüründe somutlaşmıştır.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Brockelmann.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [عرج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md) kökünden genişletilmiş dörtlü isim | Eğrilme ve kavis alma vasfı, nûn ekiyle somut bir nesneye isim olmuştur | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Sami kökü bükülme/eğrilme semantiği | İbranice ve Süryanicede eğrilme ve aksama kökleri mevcuttur; dörtlü botanik isim Arapçaya özgüdür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik havzada doğrudan doğrulanmış soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

المصدر: Lisān al-ʿArab, HALOT, Lane’s Lexicon.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عرجن | Anlamlı | Kurumuş eğri hurma salkımı | Hurma salkımının kuruyup sarararak hilal biçiminde kavislenmesi | Hedef kök |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عرجن | Merkez | Kavislenmiş kuru hurma sapı | Zamanla kuruyup incelerek yay biçimini alan somut bitki sapı | Kavisli, solgun ve yaşlı hurma çöpü |
| [عرج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md) | Komşu | Yükselme ve meyil | Eylemsel olarak yukarı çıkarken kavis alma veya topallama | Soyut hareket ve dikey çıkıştaki meyil |
| [عوج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AC.md) | Komşu | Doğruluktan sapma | Maddi veya manevi düzlüğün kaybolması | Herhangi bir doğrultudaki genel eğrilik |
| [قوس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D8%B3.md) | Komşu | Yay biçimi | Geometrik olarak iki ucu birbirine yaklaşan eğrilik | Sadece biçimsel eğrilik ve yay formu |
| [قوم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) | Zıt | Doğrulma ve dikilme | Eğrilik, pörsüme ve bükülme barındırmayan tam diklik | Dikey denge ve sarsılmaz doğruluk |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عرجن | Kurumuş kavisli hurma sapı | Hurma salkımının kuruyarak hilal biçimini almış dip sapı | Kesin |
| Latince | spadix incurvus, racemus siccatus | Kavisli koçan, kurumuş salkım | Botanik biçimi karşılar; Kur'an'daki hilal teşbihi çağrışımını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | dried curved date stalk | Kurumuş eğri hurma sapı | Ziraî nesneyi tam karşılar; astronomik döngü metaforunu metin kurar | Güçlü |
| Almanca | getrockneter gekrümmter Dattelrispenstiel | Kavisli kuru hurma salkımı sapı | Nesnel ve morfolojik karşılığı verir; kültürel çağrışımı dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | régime de dattes desséché et courbé | Kurumuş ve eğrilmiş hurma salkımı | Ziraî formu açıklar; döngüsel küçülme nüansını doğrudan içermez | Güçlü |

المصدر: Lane’s Lexicon, Oxford Arabic-English Dictionary, Georges Latin Lexicon.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كَالْعُرْجُونِ | Ay'ın son menzilindeki sararmış, incelmiş ve eğrilmiş hilal hali | Kozmik nizam, Ay'ın yörünge evreleri ve takvim intizamı; Yâsîn [36:39](https://lisan.digital/ar/ayet/36:39.md) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmolojik delillendirme | Ay'ın intizamlı evrelerinin ilahi kudrete ve yaratılışın döngüsel gayesine delil oluşu | Ölçülü takdir ve kemalden sonra zeval |
| Fıkıh | Hilal ve takvim tespiti | Hilalin görünmez olduğu veya inceldiği evrelerin takvim başlangıçlarına etkisi | Kamerî ayın son günlerinin belirlenmesi |
| Tefsir | Kur'an'ın teşbih sanatı | Ay'ın son evresinin sarılık, incelik ve eğrilik yönünden hurma sapına benzetilmesi | Somut doğa imgesiyle kozmik hakikatin idraki |
| Hadis | Eşya ve gündelik yaşam | Hurma salkım sapının sopalama, terbiye veya pratik kullanım aleti olarak geçmesi | Somut nesne ve alet kullanımı |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmik tefekkür | Zeval ve tevazu timsali | Kemale eren her şeyin nihayetinde zayıflayıp boyun eğeceğini hatırlatma | İnsana fani oluşunu ve ilahi ölçüye teslimiyeti telkin eder | Güçlü |
| İlmi | Astronomi ve takvim | Ay evreleri ve yörünge eğrisi | Işık açısının daralması ve hilal geometrisi | Ay'ın menzillerini gözleme dayalı kesin bir formla betimler | Kesin |
| Siyasi | Medeniyet döngüleri | İktidarın yaşlanma ve çözülüş fazı | Gücün doruk noktasından sonra zaafa uğraması | Güç odaklarının zamanla elastikiyetini yitirip bükülüşünü modeller | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim artıkları ve hasat döngüsü | Hasat sonrası bakiye kaynak | Tüketimden arta kalan lif ve sapın değerlendirilmesi | İktisadi çevrimin sonundaki atık maddelerin geri dönüşüm potansiyeli | Muhtemel |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Genliğin sönümlenmesi ve kavis geometrisi | Periyodik bir dalganın zirve değerden sonra genliğinin daralarak minimum eşiğe inmesi ve yay çizmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yaşlanma (senesens) ve kurumsal yorgunluk | Canlı veya sosyal sistemlerin enerjilerini tüketerek esnekliğini kaybetmesi ve bükülerek kabuğuna çekilmesi | Güçlü |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece eski çağlara ait yerel bir tarım artığı veya kuru bir çöp seviyesine indirgeyerek okumak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; ışığın, zamanın, canlılığın ve yörüngesel hareketin kemal noktasından sonra geçirdiği estetik ve zorunlu bükülüşü anlatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki muazzam astronomik tasviri sıradan bir benzetme sayarak göksel kanunlar ile yeryüzü biyolojisi arasındaki yapısal uyumu gözden kaçırmak |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın gök cisimlerinin karmaşık yörünge hareketlerini muhatabın en yakından bildiği organik doğa formlarıyla nasıl modelediğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmik nizam, Ay'ın evreleri, yaratılış delilleri ve kâinattaki periyodik döngüleri ele alan ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki benzetmelerin gelişiüzel edebî süsler olduğu iddiasını çürütür; incelik, sararma, kavis ve eskilik unsurlarını bir arada toplayan dakik bir müşahedeyi kanıtlar |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Hurma salkımının meyveleri alındıktan sonra dalında kalarak zamanla kuruyan, sararan, incelen ve yay gibi bükülen dip koçanı.
- Soyut anlam: Bir döngünün doruk noktasına ulaştıktan sonra enerjisini tüketerek zayıflaması, incelmesi ve başlangıç potansiyeline dönmek üzere kavislenmesi.
- Sistematik karşılık: Periyodik bir sistemde maksimum genlik evresinin ardından gelen sönümlenme fazı ve yeni çevrimin eşiği.
- LaTeX modeli: $$\gamma(t) = (a - b t) \cdot e^{i \omega t}, \quad t \in [0, T]$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\gamma(t)$ zaman içindeki biçimsel silüeti; $(a - b t)$ katsayısı zaman ilerledikçe kalınlığın ve ışığın azalarak incelmesini; $e^{i \omega t}$ ifadesi yönelimdeki kavislenme ve yay biçimini; $T$ parametresi ise döngünün tamamlanıp eski zayıf kök haline dönülen son evreyi temsil eder.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ١)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/occurrences?meal=IK

### [يس ٣٦:٣٩](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/ayet/36:39.md) — كَالْعُرْجُونِ

وَالْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ حَتَّى عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ

## المعاجم (١٠)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

Taneleri üzerinde kurumuş hurma salkımıdır.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

عرجن:
العُرجُون: أصلُ العِذْق، وهو أصفر عريضٌ يُشبهُ الهلال إذا انْمَحَقَ.
والعُرجُون: ضربٌ من الكَمْأة قَدْر شِبْرٍ أو دُوَيْنَ ذلك. وهو طيِّبٌ ما دام غَضّاً رطباً والجمعُ العراجِينُ. والعَرْجَنَةُ: تصوير عراجين النخل، قال:
في خِدْرِ ميّاس الدّمى مُعَرْجَنِ
أي مُصوَّر فيه صُور النَّخْل والدُّمَى.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

العُرجونُ: أصل العِذْقِ الذي يعوجّ وتُقطع منه الشماريخ فيبقى على النخل يابساً. وعَرْجَنَهُ: ضربه بالعُرْجونِ.

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- قال تعالى: ﴿حتى عاد كالعرجون القديم﴾ [يس/39]، أي: ألفافه من أغصانه.

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

أَبو عمرو: العُرْهونُ والعُرْجُونُ والعُرْجُد كلُّه الإِهانُ، والعُرْجُون العِذْقُ عامَّة، وقيل: هو العِذْقُ إذا يَبس واعْوجَّ، وقيل: هو أَصل العِذْق الذي يعْوَجُّ وتُقْطع منه الشماريخ فيبقى على النخل يابساً، وقال ثعلب: هو عُود الكِباسة. قال الأَزهري: العرجون أَصْفرُ عريض شبه الله به الهلالَ لما عاد دقيقاً فقال سبحانه وتعالى: والقَمَرَ قَدَّرْناه مَنازلَ حتى عاد كالعُرْجُون القديم؛ قال ابن سيده: في دِقَّتِه واعْوِجاجِه؛ وقول رؤبة:
في خِدْرِ مَيَّاسِ الدُّمَى مُعَرْجَنِ
يشهد بكون نون عُرْجون أَصلاً، وإن كان فيه معنى الانعراج، فقد كان القياس على هذا أَن تكون نون عُرْجون زائدة كزيادتها في زَيتون، غير أَن بيت رؤبة هذا منع ذلك وأَعلم أَنه أَصل رُباعي قريب من لفظ الثلاثي كسِبَطْرٍ من سَبِطٍ ودِمَثْرٍ من دَمِثٍ، أَلا ترى أَنه ليس في الأَفعال فَعْلَنَ، وإنما هو في الأَسماء نحو عَلْجَنٍ وخَلْبَنٍ؟ وعَرْجَنه بالعصا: ضربه. وعَرْجَنه: ضربه بالعُرْجون. والعُرْجون: نبت أَبيض. والعُرْجون أَيضاً: ضرب من الكمأَة قدْرُ شبر أَو دُوَينُ ذلك، وهو طيِّبٌ ما دام غَضّاً، وجمعه العَراجِينُ. وقال ثعلب: العُرْجون كالفُطر يَيْبَس وهو مستدير؛ قال:
لتَشْبَعَنَّ العامَ، إن شيءٌ شَبِعْ
من العَراجِين، ومن فَسْو الضَّبُعْ.
الأَزهري: العَراهِين والعَراجينُ واحدها عُرْهون وعُرْجون، وهي العَقائلُ، وهي الكمأَة التي يقال لها الفُطْرُ. الأَزهري: العَرْجَنةُ تصوير عَراجِين النخل. وعَرْجَنَ الثوبَ: صَوَّر فيه صُوَرَ العَراجين؛ وأَنشد بيت رؤبة:
في خِدْرِ مَيَّاسِ الدُّمَى مُعَرْجَنِ
أَي مُصوَّرٍ فيه صُوَرُ النخل والدُّمى.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ع ر ج ن * * العُرْجُون * أصل العذق الذي يعوج ويقطع منه الشماريخ فيبقى على النخل يابسا

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

: ( العُرْجُونُ ، كزُنْبورٍ : العِذْقُ ) عامَّة ؛ ( أَو ) هو العِذْقُ ( إذا يَبِسَ واعْوَجَّ ، أَو أَصْلُه ) الذي يعْوَجُّ وتُقْطع منه الشَّماريخُ فيَبْقى على النخْلِ يابِساً .

( أَو عُودُ الكِباسَةِ ) ؛ عن ثَعْلَب .
وقالَ الأزْهرِيُّ : العُرْجُونُ أَصْفَرُ عرِيضٌ شبَّه اللهاُ تعالى به الهِلالَ لماَّ عادَ دَقِيقاً ؛ قالَ اللهاُ تعالى : ﴿حتى عادَ كالعُرْجُونِ القدِيمِ﴾ .
قالَ ابنُ سِيْدَه في دِقَّتِه واعْوِجاجِه ؛ وقوْلُ رُؤْبة :
في خِدْرِ مَيَّاسِ الدُّمَى مُعَرْجَنِ يَشْهدُ بكونِ نُون عُرْجُون أَصْلاً ، وإن كانَ فيه معْنَى الانْعِراجِ ، فقد كانَ القِياسُ على هذا أنْ تكونَ نُونُ عُرْجُون زائِدَةً كزِيادَتِها في زَيْتون ، غَيْر أَنَّ بيتَ رُؤْبَة هذا منعَ ذلِكَ وَأَعْلمِ أنَّه أَصْلٌ رُباعيٌّ قَرِيبٌ مِن لفْظِ الثُّلاثي كسِبَطْرٍ من سَبِطٍ ودِمَثْرٍ من دَمِثٍ ، أَلا تَرَى أنَّه ليسَ في الأسْماءِ فَعْلَنَ ، وإنَّما هو في الأسْماءِ نحو عَلْجَنٍ وخَلْبَنٍ .
( أَو ) العُرْجُونُ : ( نَبْتٌ ) أَبْيض .
وقالَ ثَعْلَب : العُرْجُونُ : نَبْتٌ ( كالفُطْرِ يُشْبِهُ الفَقْعَ ) يَيْبَس وهو مُسْتديرٌ .
وقيلَ : ضَرْبٌ مِن الكمأَةِ قدرُ شبْرٍ أَو دُوَيْنُ ذلِكَ وهو طيِّبٌ ما دامَ غَضاً ، ( ج عَراجِينُ ) ؛ وأَنْشَدَ ثَعْلَب :
لَتَشْبَعَنَّ العامَ إن شيءٌ شَبِعْمن العَراجِين ومن فَسْو الضَّبُعْ ( وعَرْجَنَ الثَّوْبَ : صَوَّرَ فيه صُوَرَها ) ؛ ومنه قوْلُ رُؤْبَة السابقُ : أَي مُصَوَّر فيه صُوَرُ النخْلِ والدُّمَى .
( و ) عَرْجَنَ فلانٌ ( فلاناً : ضَرَبَه بها .
( و ) قيلَ : عَرْجَنَه : ( طَلاهُ بالدَّمِ ، أَو بالزَّعْفرانِ أَو بالخِضابِ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
عَرْجَنَه بالعَصا : ضَرَبَه بها .

وممَّا يُسْتدركُ عليه :

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

عَرْجَنَهُ
Q. 1 عَرْجَنَهُ ذ He struck him, or beat him, with an عُرْجُون [q. v.]. (S, K.) And عَرْجَنَهُ بِالعَصَا He struck him, or beat him, with the staff, or stick. (TA.) ― -b2- And He figured it (i. e. a garment, or piece of cloth,) with the forms of عَرَاجِين, pl. of عُرْجُونٌ. (K.) ― -b3- And He smeared, or rubbed over, him, or it, with blood, or with saffron, or with خِضَاب [i. e. hinnà, or the like]. (K.)

عُرْجُونٌ
عُرْجُونٌ ذ A raceme of a palm-tree, or of dates; syn. عِذْقٌ: or, when it has become dry and curved: (K:) or the base, or lower part, (أَصْل, S, K, and also A and Mgh and Msb in art. عرج [because the ن is therein regarded as augmentative],) of the عِذْق (S, K) or كِبَاسَة [which signifies the same as عِذْق], (A, Mgh, Msb,) which curves, and from which the fruit-stalks are cut off, and which then remains upon the palm-tree, dry: (S:) or the عُود [meaning main stem] of the كِبَاسَة: (Th, K:) Az says, it is yellow and broad: [but it is the contrary of broad in comparison with its length:] and in the Kur xxxvi. 39, the moon when it has become slender [in appearance, towards the end of the lunar month,] is likened to the old عُرْجُون, in respect, as ISd says, of its slenderness and curvature: (TA:) [in the TA voce سُبَاطَةٌ, the pl. عَرَاجِينُ is strangely used as meaning the fruit-stalks of the raceme of a palmtree:] بَنَاتُ عُرْجُونٍ signifies the fruit-stalks of a raceme of dates: (T in art. بنى:) [it is said that] the ن of عُرْجُونٌ, though this word imports the meaning of اِنْعِرَاجٌ [or “ a state of bending ”], is shown to be radical by the word مُعَرْجَنٌ, occurring in a verse of Ru-beh, and also by the fact that there is no verb of the measure فَعْلَنَ. (TA. [But عَشْرَنَ and سَبْعَنَ, though these are said to be post-classical, and, accord. to some, عَلْوَنَ, may be mentioned, and perhaps some other, as being of this measure.]) ― -b2- Also A certain plant, (K, TA,) white, accord. to Th, (TA,) like the فُطْر [or toadstool], resembling the فِقْع [a white and soft sort of كَمْء], (K, TA,) which dries, having a round form: or a species of the كَمْأَة, of the measure of a span, or a little less than that; good, or pleasant, while fresh: (TA:) pl. عَرَاجِينُ. (K.)

مُعَرْجَنٌ
مُعَرْجَنٌ ذ , occurring in a verse of Ru-beh, (TA,) A garment, or piece of cloth, in which are [figured] the forms of عَرَاجِين [pl. of عُرْجُونٌ]. (A and TA in art. عرج.)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

عَرْجَنَ
عَرْجَنَ
a.  Printed ( stuff, cloth ).

b.  Daubed, smeared; dyed.

c.  Struck, hit, beat.

عُرْجُوْن
عُرْجُوْن ( pl. عَرَاْجِيْنُ 67 ),
a.  Palm-branch, raceme.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

عرجن
عَرْجَنَ - يُعَرْجِنُ - عُرْجُوْن
عَرْجَنَ - يُعَرْجِنُ + الكائن: ينموعلى شكل عرجون: وهو نبات الفطر المعروف
عُرْجُوْن: نبات الفطر، والذي قد يتكون على أشكل متعددة منها كروي مستدير بالكامل ومنه الكمأة، ومنها هلال أو دائرة ناقصة، وهذه كلها ذات أشكال منازل القمر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " نمو النبات بحسب شكل الجذر الثمري"
فَامَ - يَفُوْمُ، زَنْجَبَل - يُزَنْجِبِلُ، بَصَلَ - يَبْصُلُ، سَانَ - يَسِيْنُ، مَنَّ - يَمُنُّ (اللازم) المَنّ، عَرْجَنَ - يُعَرْجِنُ
عرجون
 	﴿والقمر قدرناه منازل حتى عاد كالعرجون القديم(39)﴾ يس
مختار الصحاح
● [عرجن] ع ر ج ن: العُرْجُون أصل العذق الذي يعوج ويقطع منه الشماريخ فيبقى على النخل يابسا
الراغب
عرجن
- قال تعالى: }حتى عاد كالعرجون القديم{ [يس/39]، أي: ألفافه من أغصانه.
ملخص اللسان:
1.    والعُرْجون: نبت أَبيض.
2.    وعَرْجَنه بالعصا: ضربه.
3.    والعُرْجون أَيضاً: ضرب من الكمأَة قدْرُ شبر أَو دُوَينُ ذلك، وهو طيِّبٌ ما دام غَضّاً،وجمعه العَراجِينُ.
4.    وقال ثعلب: العُرْجون كالفُطر يَيْبَس وهو مستدير؛
5.     هو أَصل العِذْق الذي يعْوَجُّ وتُقْطع منه الشماريخ فيبقى على النخل يابساً
لسان العرب
● - عرجن: أَبو عمرو: العُرْهونُ والعُرْجُونُ والعُرْجُد كلُّه الإِهانُ،       والعُرْجُون العِذْقُ عامَّة، وقيل: هو العِذْقُ إذا يَبس واعْوجَّ، وقيل:       هو أَصل العِذْق الذي يعْوَجُّ وتُقْطع منه الشماريخ فيبقى على النخل       يابساً، وقال ثعلب: هو عُود الكِباسة. قال الأَزهري: العرجون أَصْفرُ عريض       شبه الله به الهلالَ لما عاد دقيقاً فقال سبحانه وتعالى: والقَمَرَ       قَدَّرْناه مَنازلَ حتى عاد كالعُرْجُون القديم؛ قال ابن سيده: في دِقَّتِه       واعْوِجاجِه؛ وقول رؤبة:       في خِدْرِ مَيَّاسِ الدُّمَى مُعَرْجَنِ       يشهد بكون نون عُرْجون أَصلاً، وإن كان فيه معنى الانعراج، فقد كان       القياس على هذا أَن تكون نون عُرْجون زائدة كزيادتها في زَيتون، غير أَن بيت       رؤبة هذا منع ذلك وأَعلم أَنه أَصل رُباعي قريب من لفظ الثلاثي كسِبَطْرٍ       من سَبِطٍ ودِمَثْرٍ من دَمِثٍ، أَلا ترى أَنه ليس في الأَفعال       فَعْلَنَ، وإنما هو في الأَسماء نحو عَلْجَنٍ وخَلْبَنٍ؟ وعَرْجَنه بالعصا: ضربه.       وعَرْجَنه: ضربه بالعُرْجون. والعُرْجون: نبت أَبيض. والعُرْجون أَيضاً:       ضرب من الكمأَة قدْرُ شبر أَو دُوَينُ ذلك، وهو طيِّبٌ ما دام غَضّاً،       وجمعه العَراجِينُ. وقال ثعلب: العُرْجون كالفُطر يَيْبَس وهو مستدير؛       قال:       لتَشْبَعَنَّ العامَ، إن شيءٌ شَبِعْ       من العَراجِين، ومن فَسْو الضَّبُعْ.       الأَزهري: العَراهِين والعَراجينُ واحدها عُرْهون وعُرْجون، وهي       العَقائلُ، وهي الكمأَة التي يقال لها الفُطْرُ. الأَزهري: العَرْجَنةُ تصوير       عَراجِين النخل. وعَرْجَنَ الثوبَ: صَوَّر فيه صُوَرَ العَراجين؛ وأَنشد       بيت رؤبة:       في خِدْرِ مَيَّاسِ الدُّمَى مُعَرْجَنِ       أَي مُصوَّرٍ فيه صُوَرُ النخل والدُّمى.
القاموس المحيط:
العُرْجُونُ، كزُنْبورٍ العِذْقُ، أو إذا يَبِسَ واعْوَجَّ، أو أصْلُه، أو عُودُ الكِبَاسَةِ، أو نَبْتٌ كالفُطْرِ يُشْبِهُ الفَقْعَ ج عَراجِينُ. وعَرْجَنَ الثَّوْبَ صَوَّرَ فيه صُوَرَها، و فُلاناً ضَرَبَهُ بها، وطَلاهُ بالدَّمِ، أو بالزَّعْفَرانِ، أو بالخِضابِ.
تاج العروس:
( العرجون كزنبور العذق ) عامة ( أو ) هو العذق ( إذا يبس واعوج أو اصله ) الذى يعوج وتقطع منه الشماريخ فيبقى على النخل يابسا ( أو عود الكباسة ) عن ثعلب وقال الازهرى العرجون اصفر عريض شبه الله تعالى به الهلال لما عاد دقيقا قال الله تعالى حتى عاد كالعرجون القديم قال ابن سيده في دقته واعوجاجه وقول رؤية * في خدر مياس الدمى معرجن * يشهد بكون نون عرجون اصلا وان كان فيه معنى الانعراج فقد كان القياس على هذا ان تكون نون عرجون زائدة كزيادتها في زيتون غير ان بيت رؤبة هذا منع ذلك واعلم انه اصل رباعى قريب من لفظ الثلاثي كسبطر من سبط ودمثر من دمث الا ترى انه ليس في الاسماء فعلن وانما هو في الاسماء نحو علجن وخلبن ( أو ) العرجون ( نبت ) ابيض وقال ثعلب العرجون نبت ( كالفطر يشبه الفقع ) ييبس وهو مستدير وقيل ضرب من الكماة قدر شبرا ودوين ذلك وهو طيب ما دام غضا ( ج عراجين ) وانشد ثعلب لتشبعن العام ان شئ شبع * من العراجين ومن فسو الضبع ( وعرجن الثوب صور فيه صورها ) ومنه قول رؤبة السابق أي مصور فيه صور النخل والدمى ( و ) عرجن فلان ( فلانا ضربه بها و ) قيل عرجنه ( طلاه بالدم أو بالزعفران أو بالخضاب ) * ومما يستدرك عليه عرجنه بالعصا ضربه بها
