# جذر غيظ (غ-ي-ظ)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%8A%D8%B8

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

معناه في القرآن: Öfke

- الحروف: غ - ي - ظ
- في القرآن: الورود: ١١ · الآيات: ١٠ · الصيغ: ٩
- المعاجم: ١٠

## الصيغ (٩)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْغَيْظِ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B8%D9%90.md) | الْفَعْلِ | Öfke | ٢ | ٢ | [٣:١١٩](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/ayet/3:119.md) |
| [يَغِيظُ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%BA%D9%90%D9%8A%D8%B8%D9%8F.md) | يَفْعِلُ | Öfkelendirir; Öfkelenir | ٢ | ٢ | [٩:١٢٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/ayet/9:120.md) |
| [الْغَيْظَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B8%D9%8E.md) | الْفَعْلَ | Öfke | ١ | ١ | [٣:١٣٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/ayet/3:134.md) |
| [بِغَيْظِكُمْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/siga/%D8%A8%D9%90%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B8%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | بِفَعْلِكُمْ | Öfkeniz sebebiyle | ١ | ١ | [٣:١١٩](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/ayet/3:119.md) |
| [بِغَيْظِهِمْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/siga/%D8%A8%D9%90%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B8%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | بِفَعْلِهِمْ | Onların öfkesi ile | ١ | ١ | [٣٣:٢٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/ayet/33:25.md) |
| [تَغَيُّظًا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D9%91%D8%B8%D9%8B%D8%A7.md) | تَفَعُّلًا | Öfkelenmek | ١ | ١ | [٢٥:١٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/ayet/25:12.md) |
| [غَيْظَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/siga/%D8%BA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B8%D9%8E.md) | فَعْلَ | Öfke | ١ | ١ | [٩:١٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/ayet/9:15.md) |
| [لَغَائِظُونَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/siga/%D9%84%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D8%B8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | لَفَاعِلُونَ | Öfkelendirenler | ١ | ١ | [٢٦:٥٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/ayet/26:55.md) |
| [لِيَغِيظَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%BA%D9%90%D9%8A%D8%B8%D9%8E.md) | لِيَفْعِلَ | Öfkelendirmesi için | ١ | ١ | [٤٨:٢٩](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/ayet/48:29.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ١٠١ (الإجمالي: ١٢٤)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [نيل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٦ · Erişirler
2. [خمص](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B5.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…
3. [شطأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Bitki filizidir
4. [عضض](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%B6.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Isırdılar
5. [نمل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%85%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Karınca
6. [أزر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%B2%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · İzar belden aşağı sarılan etek, peştemal demektir
7. [زفر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D9%81%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Zefir ağaca konan destek demektir
8. [ظمأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B8%D9%85%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Susamak
9. [ذهب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٩ · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
10. [ميز](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%8A%D8%B2.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Ayırt eder
11. [فوج](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D9%88%D8%AC.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Fevc Deve sürüsü su başına getirildiklerinde birden su…
12. [وطأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B7%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · “Vita” minder demektir
13. [كظم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%B8%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · İçerde tutan
14. [حبب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٧ · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
15. [رغب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Sel yığıntısı alüvyonlu topraktır
16. [أجر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٧ · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
17. [أله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ٧ · G² ٧ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
18. [ركع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…
19. [سبب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Araç
20. [ضيع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Zayi eder
21. [زرع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Ekin demektir
22. [نجل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%AC%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
23. [خزن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Hazen : Depo demektir
24. [غلظ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Ğaliz (zı), Sert topraktır
25. [لقي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٦ · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
26. [سوم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%88%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Sima çehre demektir
27. [سوق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Sevk bacak demektir
28. [تور](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
29. [أثر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
30. [عرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · “A’rafe” üstü düz dağ demektir
31. [صلح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٥ · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
32. [عجب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
33. [كود](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Neredeyse o
34. [حسن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٥ · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
35. [حول](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir
36. [كفر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٤ · Hufre, çukur demektir
37. [خلو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%84%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Haliy : Boş arı kovanıdır
38. [كيد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%8A%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Tuzak demektir
39. [مدد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%AF%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Kiriş demektir
40. [نصب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Dikili taş demektir
41. [عفو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Affetti
42. [كفي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%81%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · “Dengi” demektir
43. [قطع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Kesinlikle keseceğim
44. [قوي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Kuvvet
45. [سرر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
46. [صدر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Okun ön yarısına denir
47. [مكن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Kevn tepe demektir
48. [كتب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٣ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
49. [صوب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Sağanak yağmur demektir
50. [ردد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
51. [ظنن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
52. [رأي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٣ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
53. [رضي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
54. [حمد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Hamd: Cümle kapısı demektir
55. [عمل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٣ · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
56. [توب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Eveye yuva demektir
57. [ضرر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
58. [وجه](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Yüz demektir
59. [سوي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Seviye: Engebesiz düz yerdir
60. [أمن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٢ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

البقية (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/neighbours?offset=60&limit=50

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غيظ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli, ي) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [غضب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8.md), [حنق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%86%D9%82.md), [سخط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B7.md) |
| Zıt Kök | [رضو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Kalp kanının kaynaması, içte hapsolan yakıcı hararet ve kaynayan tencerenin homurtusu gibi içten dışa taşan şiddetli öfke |
| Çekirdek Özet 2 | İnkârcıların müminlere karşı içlerinde saklayıp tükendikleri kin ile cehennemin azgın homurtusu ve gazabın somutlaşması |
| Çekirdek Özet 3 | İntikam alma gücünden yoksun kalındığında veya baskılanıp yutulduğunda içsel bir azaba ve tutsaklığa dönüşen şiddetli duygusal basınç |
| Kritik Hata Riski | Kavramı sıradan, geçici bir kızgınlık veya basit bir öfke ([غضب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8.md)) seviyesine indirgeyerek, kökteki içsel kaynama, hapsedilme ve tahrip edici hararet boyutunu gözden kaçırma riski |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غي | İçte gizlenme, derinleşme, örtünme, kaybolma veya içe çekilme hareketini ifade eder. Bu çekirdek [غيب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) kökünde gözden kaybolup gizlenmeyi, [غيض](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B6.md) kökünde suyun yerin dibine çekilmesini, [غير](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) kökünde iç dinamiklerle başkalaşmayı ve [غيث](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB.md) kökünde bulutun içinden boşalan hayat verici akışı gösterir. | ظ | Zarf, sertlik ve kalınlık bildiren ظ harfinin eklenmesiyle içteki bu gizli hareket, dışa kapalı bir basınç haznesine dönüşmüş; içte toplanıp sıkışan hararetin patlama noktasına varan sert ve yakıcı bir keder ile öfke haline (غيظ) evrilmesini sağlamıştır. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesinin yoğunlaşmış ve buğulanmış türevi; örtülme, karanlık, görünmez derinlik ve içe çekilme. | Harfin türetildiği ana imge ع harfidir; sesin boğazdan hırıltıyla çıkması imgeye sis, perde ve içsel bir gizlilik katarak duygunun göğsün derinliğine gömüldüğünü gösterir. |
| ي | El ve kol; iş, yapma, dokunma, etkin güç ve yönelme. | Gizlenen hissin edilgen kalmayıp faal bir basınç ve enerji ürettiğini, içten içe fiili bir gerilimi beslediğini simgeler. |
| ظ | Sepet veya çark imgesinin sertleşmiş türevi; çeper, muhafaza, sert sınır ve kapalı kap. | Harfin türetildiği ana imge ط harfidir; sesin kalınlaşması ve damakta sıkışması imgeye sarsılmaz bir çeper ve sıkışma katarak hararetin bir kapta kapalı tutulup basınca dönüşmesini temsil eder. |
| غيظ | Göğsün derinliğinde gizlenen (غ) gerilimin ve enerjinin (ي), kapalı bir çeper içinde sıkışıp kaynaması (ظ). | Hararetin dışarıya kolayca çıkamayarak içerideki kabı yakması, homurdanması ve basınç sınırına ulaşıp yırtıcı bir öfkeye dönüşmesi hareketidir. |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kaynayan kazanın derinden homurdanması, tencerenin şiddetli hararetle kaynaması ve çöl sıcağının en kavurucu tepe noktasına ulaşmasıdır. Nitekim Araplar şiddetle kaynayan tencereye البرمة مغتاظة, gün ortasındaki kavurucu sıcağa ise تغيّظت الهاجرة derler. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken Arap şiirinde bu kök, düşmana karşı duyulan ancak o anda intikam alınamadığı için göğsü yakan kin ve iç kaynamasını ifade etmek için kullanılır. Şairin şu dizesinde kök bu manada geçer: سُمِّيتَ غيَّاظاً ولستَ بغائظٍ / عَدُوّاً ولكنَّ الصَّديقَ تَغيظُ |
| Erken Arapça kullanım | İntikam alamayan acizin içten içe kendini yemesi ve kanın kalpte kaynaması durumudur. Kuteyle binti en-Nadr’ın babasının esir alınıp öldürülmesi üzerine söylediği şu beyitte kök içsel öfke ve keder bağlamında yer alır: ما كان ضَرَّكَ، لو مَنَنْتَ، ورُبما / مَنَّ الفتى، وهو المَغِيظُ المُحْنَقُ |

المصدر: Lisânü’l-Arab, Mekâyîsü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça غيظ kökü, içte sıkışan hararet, keder ve bastırılmış şiddetli infial anlamıyla Afro-Asyatik dil ailesinin Güney Sami koluna özgü karakteristik bir semantik yoğunlaşma gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) doğrudan aynı fonetik denkliğe sahip bir üçlü kök zayıftır; zira Arapçadaki غ ve ظ seslerinin bir araya gelişi dile özgü sert ve kalınlaşmış bir boğaz-damak artikülasyonunu barındırır. İbranicede buna semantik matris olarak yaklaşan kökler, içsel yanma ve hiddeti anlatan חרה (ḥrh) veya hiddetle köpürmeyi anlatan קצף (qṣp) yapılarıdır. Arapçada kökün asıl semantik çekirdeği, salt zihinsel veya ahlaki bir öfke değil, damarlardaki kanın kalpte kaynaması neticesinde ortaya çıkan termodinamik ve fizyolojik basınçtır. Bu sebeple kök, Arap yarımadasının sert ikliminde çöl sıcağının taşları çatlatacak raddeye gelmesi veya kapağı kapalı bir çömleğin homurdanması gibi somut tabiat olaylarıyla daima canlı bir ilişki içinde korunmuştur.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İç hararet, kaynama ve hapsedilmiş basınç | Tencerenin kaynaması ve sıcağın yakıcılığı gibi doğrudan somut ve fiziksel olaylardan insani psikolojik gerilime aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami leksik özelleşmesi | Kuzeybatı Sami dillerinde birebir üçlü ses denkliği bulunmamakla birlikte, içsel tutuşma ve öfke semantik matrisinde kavramsal paralellikler vardır. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ses denkliği gösteren somut bir leksik karşılık tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

المصدر: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غيظ | Anlamlı | İçsel kaynama, şiddetli öfke | Kalp kanının tutuşması, hapsedilen hararetin doğurduğu derin hiddet. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| غظي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez. |
| يغظ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | ي harfiyle başlayan bu permütasyon mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |
| يظغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel permütasyon; Arap dilinde kullanım alanı bulmamıştır; Kur'an'da geçmez. |
| ظغي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | ظ ile başlayan bu dizilim fonetik uyuşmazlık sebebiyle mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |
| ظيغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel permütasyon; sözlüklerde terk edilmiştir; Kur'an'da geçmez. |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غيظ | Merkez | Şiddetli içsel öfke, kaynama | İntikam alamama veya duyguyu dışa vuramama sebebiyle içte hapsolup göğsü yakan, kaynayan tencere gibi homurdanan öfke. | Kalpteki kanın kaynaması, kederle karışık hiddet ve içsel tahribat. |
| [غضب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8.md) | Komşu | İradeye dayalı hiddet, ceza isteği | Dışa dönük, intikam almaya ve cezalandırmaya gücü yeten, muhatabına yönelen açık hiddet. | Güç sahibinin muhatabını cezalandırma iradesidir; غيظ ise çoğu zaman acizliğin veya bastırılmışlığın iç kaynamasıdır. |
| [حنق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%86%D9%82.md) | Komşu | Boğucu kin, hırslanma | Boğazı tıkayacak ve nefesi daraltacak derecede yoğunlaşmış kin ve intikam hırsı. | İçteki öfkenin kişiyi boğacak bir tıkanıklığa dönüşmesidir; غيظ kökündeki termodinamik kaynamadan çok darlık hissi öne çıkar. |
| [سخط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B7.md) | Komşu | Hoşnutsuzluk, tepkisel infial | Bir duruma, kadere veya davranışa karşı rızasızlık ve derin içsel kırgınlıkla karışık kızgınlık. | Rızanın doğrudan zıddıdır; غيظ kökündeki fiziksel hararet ve şiddet zorunlu değildir. |
| [رضو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%88.md) | Zıt | Rıza, iç huzuru, hoşnutluk | Kalbin mutmain olması, içsel bir çatışma ve hararet barındırmaksızın kabulleniş. | İçteki kaynamanın tamamen sükûnete ermesi ve nefsin tatmin bularak yatışmasıdır. |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غيظ | İçsel şiddetli öfke | Kalp kanının kaynamasıyla içte hapsolan, intikam arzusu ve kederle yüklü yakıcı hiddet. | Kesin |
| Latince | furor, indignatio | Çılgınca öfke, bastırılmış hiddet | İçsel kabarış ve infial halini karşılar; ancak kökün kaynayan tencere metaforundaki kapalı kap ve hararet boyutunu tam vermez. | Güçlü |
| İngilizce | rage, wrath, suppressed fury | Şiddetli öfke, bastırılmış gazap | Yoğun hiddeti ve kontrolsüzleşen öfke patlamasını karşılar; lakin aczin doğurduğu içsel keder nüansı eksik kalabilir. | Güçlü |
| Almanca | Zorn, Wut, Grimmen | Hiddet, içsel sancılı öfke | Grimmen kelimesi iç organların burkulması ve sancılı iç öfke yönüyle kökün somut fizyolojisine oldukça yaklaşır. | Güçlü |
| Fransızca | rage, fureur, dépit | Şiddetli hiddet, acı öfke | Dépit kelimesi acizlikten doğan içsel burukluğu ve öfkeyi karşılar; rage ise patlayıcı şiddeti ifade eder. | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بِغَيْظِكُمْ / بِغَيْظِهِمْ | İnkârcıların müminlere karşı taşıdığı kin ve acizlikten kaynaklanan içsel tükeniş | Münafıkların ve kâfirlerin müminlerin zaferini, vahyin inişini gördüklerinde çaresizlikten parmaklarını ısırmaları ve kendi iç hararetleriyle kavrulmaları bağlamı (Âl-i İmrân [3:119](https://lisan.digital/ar/ayet/3:119.md); Ahzâb [33:25](https://lisan.digital/ar/ayet/33:25.md)). |
| الْغَيْظِ | İnsanın yutmak ve bastırmakla mükellef olduğu yıkıcı duygusal hararet | Takva sahiplerinin öfkelerini dizginlemeleri, kalpteki bu kaynamayı infaza dönüştürmeyip yutmaları ve kontrol altına almaları bağlamı (Âl-i İmrân [3:134](https://lisan.digital/ar/ayet/3:134.md)). |
| يَغِيظُ / لِيَغِيظَ | İnkârcıların gururunu kıran ve onları kahreden ilahi tasarruf | Müminlerin attığı her adımın veya İslam toplumunun topraktan fışkıran ekin gibi boy verip serpilmesinin inkârcıları kahredip öfkelendirmesi bağlamı (Tevbe [9:120](https://lisan.digital/ar/ayet/9:120.md); Feth [48:29](https://lisan.digital/ar/ayet/48:29.md)). |
| تَغَيُّظًا | Cehennemin azgın homurtusu ve gazabın ontolojik sesi | Kıyamet günü cehennemin kâfirleri uzak bir mesafeden gördüğünde içindeki basınç ve hiddetle kaynayıp homurdanması ve kükremesi bağlamı (Furkan [25:12](https://lisan.digital/ar/ayet/25:12.md); Mülk [67:8](https://lisan.digital/ar/ayet/67:8.md)). |
| غَيْظَ | Müminlerin kalbinde biriken baskı, eziyet ve haksızlığın tortusu | Müminlerin zulüm altında daralan göğüslerinin, Allah’ın zalimlere karşı verdiği zafer ve adaletle ferahlayıp bu içsel ağırlıktan kurtulması bağlamı (Tevbe [9:15](https://lisan.digital/ar/ayet/9:15.md)). |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve gazap meselesi | Allah Teâlâ’ya bu kökün zatî bir vasıf olarak nispet edilip edilemeyeceği tartışılmıştır; zira kök yaratılmışlara has bir mizaç değişimi, kanın kaynaması ve fizyolojik basınç barındırdığından, Allah hakkında intikam ve adil ceza iradesi olarak tevil edilmiştir. | Yaratılmışlara mahsus duygusal değişimden tenzih edilerek adaletin ikamesine ve cezalandırma iradesine daralmıştır. |
| Fıkıh | İradenin sakatlanması ve öfkenin yutulması | Kişinin öfke anındaki hukuki tasarrufları (talak, ikrar, cinayet) ile kamu otoritesinin veya yargıcın öfkeliyken hüküm vermekten menedilmesi bağlamında incelenmiştir. | Nefsin kontrolü, akli dengenin muhafazası ve infial halinde hüküm vermekten kaçınma sınırına odaklanmıştır. |
| Tefsir | İnkârcıların psikolojisi ve cehennemin nitelikleri | Ayetlerde geçen iç kaynamanın kâfirler için dünyada bir içsel azap oluşturması ve cehennemin canlı bir varlık gibi homurdanıp kükremesi detaylandırılmıştır. | Hem psikolojik tükenişi hem de metafizik azabın canlı ve işitilebilir şiddetini açıklayan bir eksene yoğunlaşmıştır. |
| Hadis | Nefis terbiyesi ve ahlaki güç | Güçlü kişinin güreşte rakibini yenen değil, öfke (غيظ) anında nefsine hâkim olan kimse olduğu belirtilerek nefsin kontrolü öne çıkarılmıştır. | Bedensel kaynamanın akıl ve hilm ile dizginlenmesi gereken ahlaki bir imtihan zeminine çekilmiştir. |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nefis tezkiyesi ve takva | Öfkeyi yutma ve nefsi dizginleme | İçsel patlamayı ve tahribatı rahmete dönüştürme | Mümin, kalbinde kabaran bu yakıcı ateşi akıl ve hilm haznesinde hapsederek infaza dönüştürmez; onu yutarak manevi bir olgunluğa erer. | Kesin |
| İlmi | Hakikat karşısındaki bağnazlık | Cehaletin doğurduğu haset ve keder | Bilgi ve delil karşısında aciz kalan aklın öfkeyle körleşmesi | Hakikatin gücü karşısında delil üretemeyen zihin, kendi içinde kaynayan bir öfke kuyusuna hapsolarak idrak kapılarını tamamen kapatır. | Güçlü |
| Siyasi | Hasımlık ve güç mücadelesi | İktidarsızlığın doğurduğu gizli husumet | Düşmanın içten içe kendini tüketmesi ve yıpranması | Zalim veya münafık odakların, hak düzenin yükselişini engelleyemedikleri için kendi içlerinde biriktirdikleri kin, onları stratejik hatalara sevk eder. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet, haset ve haksız rekabet | Piyasadaki başarıyı çekememe ve hırslanma | Tekelci ve hasetçi yapıların yıkıcı rekabeti | Başkalarının meşru kazancı ve büyümesi karşısında haset duyan tekelci zihniyet, piyasayı tahrip etmek için kör bir hırs ve öfkeyle hareket eder. | Muhtemel |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamikte kapalı sistem basıncı ve süper-kritik kaynama | Sabit hacimli kapalı bir kapta ($V = \text{sabit}$) sıcaklık arttıkça iç basıncın ($P$) dışarıya salınamadığı için kabın çeperlerine uyguladığı tahrip edici gerilim; patlama veya kavitasyon noktası. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojide bastırılmış agresyon ve sosyolojide rezentiman | Bireyin veya grubun güçsüzlük, yenilgi veya statü kaybı karşısında açıkça eyleme dökemediği husumeti içe atarak derin bir kine, içsel çürümeye ve düşmanca bir kimlik inşasına dönüştürmesi. | Güçlü |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca sıradan bir "sinirlenme", "kızgınlık" veya anlık bir "öfke" olarak çevirip, onun içsel kaynama, acizlikten doğan keder ve çeperleri zorlayan basınç vasfını ihmal etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da sadece bir insan duygusu değil; inkârcıların kendi içlerini kemiren bir azap mekanizması, cehennemin ontolojik kükreyişi ve müminlerin zaferiyle göğüslerinden sökülüp atılan ağır bir tortudur. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Takva sahiplerinin "öfkelerini yutmaları" ilkesi salt bir duygusuzluk veya pasiflik sanılabilir; oysa söz konusu olan, kalpte kaynayan volkanik bir enerjinin yıkıcı bir infaza dönüşmesini engelleyecek devasa bir iradi mukavemettir. |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan psikolojisini somut bedensel ve fiziksel süreçlerle nasıl tasvir ettiğini gösterir. İnkârın salt fikri bir sapma olmayıp haset ve çaresizlikle birleştiğinde insanın kendi kendini yiyip bitiren bir iç yangınına (غيظ) dönüştüğünü kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların ve kâfirlerin müminlere karşı besledikleri gizli kinin deşifre edildiği Medine dönemi ayetlerinde (Âl-i İmrân, Tevbe, Ahzâb) ve cehennemin dehşetli homurtusunun anlatıldığı eskatolojik sahnelerde (Furkan, Mülk) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminlerin dünyevi sıkıntı ve eziyetler karşısında hissettikleri duygusal yükün meşruiyetini açıklar; ancak bu enerjinin intikama değil, sabır ve adalete dönüştürülmesi gerektiğini göstererek "öfke kontrolü"nün derin ahlaki ve ontolojik zeminini kurar. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Kapalı bir kapta veya göğüs kafesinde hapsolup dışarı çıkamayan sıvının hararetle kaynaması, buharın çeperleri zorlaması ve derinden homurtular çıkararak kabarmasıdır.
- Soyut anlam: İntikam alamama, haset veya engellenmişlik sebebiyle içe atılan, benliği tahrip eden ve dışa vurulamadığı takdirde sahibini tüketen şiddetli infial ve keder yüklü öfkedir.
- Sistematik karşılık: Sistemin iç dinamiklerinde oluşan aşırı basıncın, dış tahliye kanalları kapalıyken iç gerilimi azamiye çıkarması; bu enerjinin ya kontrol edilerek hilm ile dönüştürülmesi ya da patlayarak yıkıma yol açması sürecidir.
- LaTeX modeli: $$P = \frac{T \cdot \Delta E}{V_c} \implies \lim_{V_c \to 0} P = \infty \quad \text{veya} \quad \Delta \Psi = \int_{0}^{t} (H_{in} - R_{out}) \, dt$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $P$ içsel basıncı ve öfke şiddetini, $T$ duygusal harareti, $\Delta E$ dıştan gelen engellenmişlik ve gerilim enerjisini, $V_c$ ise duyguyu hapseden iç hacmin darlığını temsil eder. Hacim daraldıkça ve dışa vurum engellendikçe iç basınç kritik seviyeye yaklaşır. İkinci denklemde $\Delta \Psi$ içte biriken psikolojik tortuyu, $H_{in}$ göğse giren tahrik ve haset hararetini, $R_{out}$ ise rıza ve sabır yoluyla yapılan tahliyeyi gösterir; tahliye sıfır olduğunda sistem kendi kendini yakan bir azap döngüsüne girer.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ١٠)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/occurrences?meal=IK

### [آل عمران ٣:١١٩](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/ayet/3:119.md) — الْغَيْظِ · بِغَيْظِكُمْ

هَأَنْتُمْ أُولَاءِ تُحِبُّونَهُمْ وَلَا يُحِبُّونَكُمْ وَتُؤْمِنُونَ بِالْكِتَابِ كُلِّهِ وَإِذَا لَقُوكُمْ قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا عَضُّوا عَلَيْكُمُ الْأَنَامِلَ مِنَ الْغَيْظِ قُلْ مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

### [آل عمران ٣:١٣٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/ayet/3:134.md) — الْغَيْظَ

الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

### [التوبة ٩:١٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/ayet/9:15.md) — غَيْظَ

وَيُذْهِبْ غَيْظَ قُلُوبِهِمْ وَيَتُوبُ اللَّهُ عَلَى مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

### [التوبة ٩:١٢٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/ayet/9:120.md) — يَغِيظُ

مَا كَانَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ وَمَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرَابِ أَنْ يَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ وَلَا يَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ لَا يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَلَا نَصَبٌ وَلَا مَخْمَصَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَطَئُونَ مَوْطِئًا يَغِيظُ الْكُفَّارَ وَلَا يَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صَالِحٌ إِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ

### [الحج ٢٢:١٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/ayet/22:15.md) — يَغِيظُ

مَنْ كَانَ يَظُنُّ أَنْ لَنْ يَنْصُرَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ فَلْيَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ لْيَقْطَعْ فَلْيَنْظُرْ هَلْ يُذْهِبَنَّ كَيْدُهُ مَا يَغِيظُ

### [الفرقان ٢٥:١٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/ayet/25:12.md) — تَغَيُّظًا

إِذَا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَهَا تَغَيُّظًا وَزَفِيرًا

### [الشعراء ٢٦:٥٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/ayet/26:55.md) — لَغَائِظُونَ

وَإِنَّهُمْ لَنَا لَغَائِظُونَ

### [الأحزاب ٣٣:٢٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/ayet/33:25.md) — بِغَيْظِهِمْ

وَرَدَّ اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِغَيْظِهِمْ لَمْ يَنَالُوا خَيْرًا وَكَفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ الْقِتَالَ وَكَانَ اللَّهُ قَوِيًّا عَزِيزًا

### [الفتح ٤٨:٢٩](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/ayet/48:29.md) — لِيَغِيظَ

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا

### [الملك ٦٧:٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/ayet/67:8.md) — الْغَيْظِ

تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ كُلَّمَا أُلْقِيَ فِيهَا فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُهَا أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَذِيرٌ

## المعاجم (١٠)

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب الغين والظاء و و ا ي ء معهما
غ ي ظ مستعمل فقط غيظ: يقال: غِظْتُه أَغيظُه غَيظاً.
والمُغايظةُ فِعل في مهلة، أو منهما جميعاً.
والتَّغَيُّظُ: الاغتياظ.
وبنو غيظ: حيٌّ من قيس.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

الغَيْظُ: غضبٌ كامنٌ للعاجز. يقال: غاظَهُ فهو مَغيظٌ. قالت قُتَيْلَةُ بنت النَضْر ابن الحرث وقتل النبي صلى الله عليه وسلم أباها صبراً:
ما كان ضَرَّكَ لو مَنَنْتَ وربَّمامَنَّ الفتى وهو المَغيظُ المُحْنِقُ
قال ابن السكيت: ولا يقال أغاظَهُ. وغايَظَهُ فاغْتاظَ وتَغَيّظَ بمعنًى.

### [تهذيب اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/sozluk/tehzib.md) — الأزهري · القرن ١٠

باب الغين والظاء
غيظ : قال الليث : غظْتُ فلاناً ، أَغيظُه غيْظاً ، والمُغايَظَة : فِعلٌ في مُهْلَةٍ منهما جميعاً ، والتَّغَيُّظ : الاغتياظُ ، وقد اغتاظَ عليه وتغيَّظ ، وبَنو غيظ بن مُرّة : حَيٌّ مِن قَيْس عَيْلان ، وقال غيره : تغيَّظت الهاجِرةُ : إذا اشْتدَّ حَمْيُها .
وقال الأخطل :
لَدُنْ غدوَةٍ حتى إذا ما تغيَّظَتْ
هَواجِرُ من شعبانَ حامٍ أَصِيلُها
وقال الله في صفة النار : ( تَفُورُ تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنَ الغَيْظِ كُلَّمَا أُلْقِىَ فِيهَا فَوْجٌ ) ( الملك : 8 ) ، أي : من شدَّة الحرِّ .
ورَوى أبو العباس عن ابن الأعرابي : غاظَه وأغاظَه وغَيَّظَه بمعنًى واحدٍ .

### [مقاييس اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/sozluk/mekayis.md) — ابن فارس · القرن ١١

(باب الغين والياء وما يثلثهما)
(غيب) الغين والياء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على تستُّر الشيء عن العُيون، ثم يقاس. من ذلك الغَيْب: ما غَابَ([1]) ، ممّا لا يعلمه إلا الله. ويقال: غابت الشَّمس تَغِيب غَيْبَةً وغُيُوباً وغَيْباً. وغابَ الرَّجل عن بلده. وأغابَتِ المرأةُ فهي مُغِيبةٌ، إذا غابَ بعلُها. ووقَعْنا في غَيْبَةٍ وغَيَابة، أي هَبْطة من الأرض يُغابُ فيها. قال الله تعالى في قصة يُوسُفَ عليه السَّلام: ﴿وَأَلْقُوهُ في غَيَابَةِ الجُبِّ﴾  [يوسف 10]. والغَابة: الأجَمة، والجمع غاباتٌ وغابٌ. وسمِّيت لأنّه يُغاب فيها. والغِيبة: الوَقيعة في النّاس من هذا، لأنَّها لا تقال إلاّ في غَيْبَة.
(غيث) الغين والياء والثاء أصلٌ صحيح، وهو الحَيَا النّازِلُ من السَّماء. يقال: جادَنا غيثٌ([2]) ، وهذه أرضٌ مَغِيثَةٌ ومغيوثة. وغِثْنا، أي أصابنا الغَيْث([3]) ، قال ذو الرُّمَّة: "ما رأيتُ أفصَحَ مِن أَمَةِ آل فلان، قلتُ لها: كيف كان المطر عندكم؟ قالت: غِثْنا ما شِينا".
(غير) الغين والياء والراء أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على صلاحٍ وإصلاحٍ ومنفعة، والآخر على اختلافِ شيئين.
فالأوَّل الغِِيرَة، وهي الميرَة بها صلاحُ العِيال. يقال: غِرْتُ أهلي غِيرَةً وغِياراً، أي مِرْتُهُم. وغَارَهم الله تعالى بالغيث يَغِيرهم ويَغُورهم، أي أصلَح شأنَهم ونَفَعهم. ويقال: ما يَغِيرك كذا، أي ما ينفعُك. قال:
ماذا يَغِيرُ ابنتَيْ رِبْعٍ عَويلُهُمَا *** لا تَرقُدانِ ولا بُؤُسَى لمَنْ رَقدا([4])
ومن هذا الباب الغَيْرة: غَيرةُ الرَّجُل على أهله. تقول: غِرْتُ على أهلي غَيْرَةً. وهذا عندنا من الباب؛ لأنَّها صلاح ومنفعة.
والأصل الآخر: قولُنا: هذا الشَّيءُ غيرُ ذاك، أي هو سِواه وخلافه. ومن الباب: الاستثناءُ بغَير، تقول: عَشرة غير واحدٍ، ليس هو من العَشَرة. ومنه قولُه تعالى: ﴿صِراطَ الَّذينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ المَغْضُوبِ عَليْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ﴾
[الفاتحة 7].
فأمَّا الدِّيَة فإنَّها تسمَّى الغِيرَ. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم لرجلٍ طَلَبَ القَوَدَ بوليٍّ لـه قُتِلَ: "ألاَ الغِيرَ([5]) " يريد: ألاَ تَقبلُ الغِير. فهذا محتملٌ أنْ يكون من الأوّل، لأنَّ في الدِّيةِ صلاحاً للقاتل وبقاءً لـه ولِدَمِه. ويحتمل أنْ يكون من الأصل الثَّاني، لأنَّه قَوَد فَغيِّر إلى الدِّية، أي أُخِذَ غيرُ القَوَد، أي سِواه. قال في الغِيَر:
لَنَجْدَعَنَّ بأيدينا أُنوفَكُم *** بَنِي أُمَيْمَةَ إن لم تَقبلُوا الغِيَرا([6])
(غيس) الغين والياء والسين، يقولون: إنَّ غَيْسانَ الشّبَاب: حِدَّتُه وعُنفوانُه.
(*غيض) الغين والياء والضاد أُصَيلٌ يدلُّ على نُقصانٍ في شيء، وغموضٍ وقلّة. يقال غاضَ الماءُ يَغِيض: خلافُ فاضَ. وغِيضَ، إذا نَقَصَهُ غيرُه. قال الله تعالى: ﴿وَغِيضَ الماءُ﴾ [هود 44].
وأمَّا الغُموضُ فالغَيْضَة: الأَجَمة، سمِّيت لغُموضِها، ولأنَّ السَّائرَ فيها لا يكاد يُرَى.
(غيظ) الغين والياء والظاء أُصَيلٌ فيه كلمةٌ واحدة، يدلُّ على كَرْبٍ يلحقُ الإنسانَ مِن غيره. يقال: غاظَني يَغِيظُني. وقد غِظْتَني يا هذا. ورجلٌ غائظ وغَيَّاظ. قال:
سُمِّيتَ غيَّاظاً ولستَ بغائظٍ  *** عَدُوّاً ولكنَّ الصَّديقَ تَغيظُ([7])
(غيف) الغين والياء والفاء أُصيلٌ صحيحٌ يدلُّ على مَيْل ومَيَل وعُدُولٍ عن الشَّيء. من ذلك تَغَيَّفَ، إذا تَمَيَّل. وتغَيَّفت الشّجرةُ بأغصانِها يميناً وشمالاً. ومن الباب: غَيَّفَ الرَّجلُ، إذا جبن فمالَ عن نَهْج القِتال. قال القُطَاميّ:
* فيغيِّفون ونَرْجِعُ السَّرَعانا([8]) *
(غيق) الغين والياء والقاف كلمةٌ واحدة. يقولون: غَيَّق في رأيه تغييقاً: اختلط فيه.
(غيل) الغين والياء واللام أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على اجتماعٍ، والآخَر نوع. من الإرضاع.
فالأوَّل الغِيل: الشجر المجتمِع الملتفّ. وما يبعُد أن يكون أصلُ هذا الواو ويعودَ إلى غالَه يَغُوله، والغيْل: السَّاعد الرَّيَّان الممتلِئ. قال:
* بيضاءُ ذاتُ ساعدَيْنِ غَيلَيْن([9]) *
ومن الباب: الغَيْل: الماء الجارِي.
والأصل الآخَر: أنْ يُجامِعَ الرَّجُل امرأتَه وهي مُرْضِع، وهي الغِيلَة.
وفي الحديث: "لقد هممتُ أن أنْهى عن الغِيلة". قال:
فمِثْلُكِ حُبلَى قد طرَقْتُ ومرضِعٍ  *** فألهيتُها عن ذي تَمائم مُغْيِلِ([10])
(غيم) الغين والياء والميم كلمةٌ تدلُّ على سَتْر شيءٍ لشيء. من ذلك: الغيم، وهو معروف. يقال: غامَت السَّماء، وتغيَّمت، وأغامَت.
ومن الباب: الغَيْم، وهو العَطَش وحرارةُ الجَوْف، لأنَّه شيءٌ يَغْشَى القَلْبُ.
(غين) الغين والياء والنون قريبٌ من الذي قبلَه([11]) . فالغَيْن: الغَيْم. قال:
كأنِّي بين خافِيَتَيْ عُقابٍ  *** أصابَ حمامةً في يوم غَيْنِ([12])
والغَيْن: العَطَش. ويقال: غِينَ على قلْبه، كأنَّ شيئاً غشِيَه. وفي الحديث: "إنَّهُ ليُغانُ على قلبي([13])". ومن الباب: شجرةٌ غَيْناء، وهي الكثيرة الورَق الملتفَّةُ الأغصان، والجمع غِينٌ. ويقال: إنَّ الغَيْنة: الرَّوضة. والقياس في ذلك كلِّه واحد. والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "وأغاب". وفي المجمل. "الغيب كل ما غاب هناك".
([2]) في الأصل: "جاءنا غيث".
([3]) في الأصل: "أصبنا الغيث"، صوابه في المجمل واللسان ومجالس ثعلب 349. وانظر الخبر التالي في البيان (2: 71) وصفة السحاب 39 والمخصص (9: 120) والمزهر (1: 153).
([4]) لعبد مناف بن ربعي الهذلي. ديوان الهذليين (3: 38) واللسان (غير) وإصلاح المنطق 152.
([5]) وكذا ورد نصه في المجمل على الإيجاز. و في اللسان: "ألا تقبل الغير".
([6]) أنشده في المجمل، ونسبه في اللسان (غير) إلى بعض بني عذرة.
([7]) البيت من أبيات خمسة لحضين بن المنذر، يهجو بها ولده غياظ بن الحضين، انظر اللسان (غيظ).
([8]) ديوان القطامي 18. وصدره كما في الديوان ومجالس ثعلب 525 واللسان (غيف، سرع):
* وحسبتنا نزع الكتيبة غدوة * وفي الديوان: "فيغيفون ونوزع".
([9]) الرجز في اللسان (غيل) وإصلاح المنطق 11 والمخصص (1: 168).
([10]) لامرئ القيس في معلقته. وأنشده ابن هشام في المغني (فصل الفاء) شاهداً للجرّ بعد فاء (رب).
([11]) في الأصل: "من الواو قبله".
([12]) من أبيات لرجل تغلبي يصف فرساً أنشدها في اللسان (غين). وأنشده في المجمل والمخصص (8: 130).
([13]) تمامه في اللسان: "حتى أستغفر الله في اليوم سبعين مرة".

ـ

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- الغيظ: أشد غضب، وهو الحرارة التي يجدها الإنسان من فوران دم قلبه، قال: ﴿قل موتوا بغيظكم﴾ [آل عمران/119]، ﴿ليغيظ بهم الكفار﴾ [الفتح/ 29]، وقد دعا الناس إلى إمساك النفس عند اعتراء الغيظ. قال:
﴿والكاظمين الغيظ﴾ [آل عمران/134]. قال: وإذا وصف الله سبحانه به فإنه يراد به الانتقام. قال: ﴿وإنهم لنا لغائظون﴾ [الشعراء/55]، أي: داعون بفعلهم إلى الانتقام منهم، والتغيظ: هو إظهار الغيظ، وقد يكون ذلك مع صوت مسموع كما قال: ﴿سمعوا لها تغيظا وزفيرا﴾ [الفرقان/12].

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

غ ي ظ
فلان يغيظني ويغايظني واغتاظ على صاحبه وتغيّظ وهو مغيظٌ محنق‏.‏
قال‏:‏ متى ترد الشفاء لكلّ غيظ تكن مما يغيظك في ازدياد ومن المجاز‏:‏ البرمة حليمة مغتاظة‏.‏
وتغيّظت الهاجرة‏.‏
وفلان يغايظ صاحبه في العمل أي يباريه ويغالبه‏.‏

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

الغيْظُ: الغَضب، وقيل: الغيظ غضب كامن للعاجز، وقيل: هو أَشدُّ من الغضَب، وقيل: هو سَوْرَتُه وأَوّله. وغِظتُ فلاناً أَغِيظه غَيْظاً وقد غاظه فاغتاظ وغَيَّظَه فتَغَيَّظ وهو مَغِيظ؛ قالت قُتَيْلةُ بنت النضر بن الحرث وقتل النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، أَباها صبراً: ما كان ضَرَّكَ، لو مَنَنْتَ، ورُبما
مَنَّ الفتى، وهو المَغِيظُ المُحْنَقُ
والتغَيُّظُ: الاغتِياظ، وفي حديث أُم زرع: وغيْظُ جارَتها، لأَنها ترى من حسنها ما يَغيظُها. وفي الحديث: أَغْيَظُ الأَسماء عند اللّه رجل تَسَمَّى مَلِكَ الأَملاك؛ قال ابن الأَثير: هذا من مجاز الكلام معدول عن ظاهره، فإِن الغيظ صفةٌ تغيِّرُ المخلوق عند احتداده يتحرك لها، واللّه يتعالى عن ذلك، وإِنما هو كناية عن عقوبته للمتسمي بهذا الاسم أَي أَنه أَشد أَصحاب هذه الأَسماء عقوبةً عند اللّه. وقد جاء في بعض روايات مسلم: أَغيظ رجل على اللّه يوم القيامة وأَخبثه وأَغيظه عليه رجل تسمى بملك الأَملاك؛ قال ابن الأَثير: قال بعضهم لا وجه لتكرار لفظتي أَغيظ في الحديث ولعله أَغنظ، بالنون، من الغَنْظِ، وهو شدّة الكرب. وقوله تعالى: سمعوا لها تغيُّظاً وزفيراً؛ قال الزجاج: أَراد غَلَيان تَغَيُّظٍ أَي صوت غليان. وحكى الزجاج: أَغاظه، وليست بالفاشية. قال ابن السكيت: ولا يقال أَغاظه. وقال ابن الأَعرابي: غاظه وأَغاظه وغَيَّظه بمعنى واحد. وغايَظَه: كغَيَّظه فاغتاظ وتَغيَّظ. وفعَل ذلك غِياظَكَ وغِياظَيْك. وغايَظَه: باراه فصنع ما يصنع. والمُغايظة: فِعْلٌ في مُهلة أَو منهما جميعاً. وتغَيَّظَتِ الهاجرة إِذا اشتدّ حَمْيُها؛ قال الأَخطل:
لَدُنْ غُدْوةٍ، حتى إِذا ما تَغَيَّظَت
هواجرُ من شعبانَ، حامٍ أَصيلُها
وقال اللّه تعالى: تكاد تمَيَّزُ من الغيظ؛ أَي من شدَّة الحرِّ. وغَيَّاظٌ: اسم. وبنو غَيْظٍ: حيٌّ من قيس عَيْلانَ، وهو غَيْظُ بنُ مُرَّةَ بنِ عوفِ بنِ سعد بن ذُبْيانَ ابن بَغِيض بن رَيْثِ بن غَطَفانَ. وغَيَّاظُ بنُ الحُضَينِ بن المنذر: أَحد بني عمرو بن شَيْبان الذُّهلي السدُوسي؛ وقال فيه أَبوه الحضين يهجوه:
نَسِيٌّ لما أُولِيتَ من صالح مَضى،
وأَنت لتأْديبٍ عليَّ حَفِيظُ
تَلِنَ لأَهْل الغِلِّ والغَمز منهمُ،
وأَنت على أَهلِ الصَّفاء غليظ
وسُمِّيتَ غَيَّاظاً، ولستَ بغائظٍ
عدوّاً، ولكن للصَّدِيقِ تَغِيظ
فلا حَفِظَ الرحمنُ رُوحَك حَيَّةً،
ولا وهْيَ في الأَرواحِ حين تَفِيظ
عَدُوُّكَ مَسرورٌ، وذو الوُدِّ، بالذي
يَرى منك من غيْظ، عليك كَظيظ
وكان الحُضَيْنُ هذا فارساً وكانت معه راية عليّ، كرم اللّه وجهه، يومَ صِفِّينَ وفيه يقول، رضي اللّه عنه:
لِمَنْ رايةٌ سوداءٌ يَخْفُقُ ظِلُّها،
إِذا قيل: قَدِّمْها حُضَيْنُ، تَقَدَّما
ويُورِدُها للطَّعْنِ حتى يُزِيرَها
حِياضَ المَنايا، تَقْطُر الموتَ والدّما

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* غ ي ظ * * الغَيْظُ * غضب كامن للعاجز تقول * غَاظَهُ * من باب باع فهو * مَغِيظٌ * ولا يُقال أغاظه و * غَايَظَهُ فاغْتَاظَ * و * تَغَيَّظَ * بمعنى

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

غَاظَهُ
1 غَاظَهُ ذ , (S, Msb, K,) aor. يَغِيظُ, (Msb, K,) inf. n. غَيْظٌ, (Msb, TA,) He, or it, affected him with غَيْظ [or anger, wrath, or rage; &c.; i. e. angered him; or enraged him; &c.]; (S, Msb, K, &c.;) as also ↓ غيّظهُ; (IAar, Th, K; [in a copy of the Msb, تغيّظهُ, which is doubtless a mistranscription;]) and ↓ غايظهُ; (S, K;) and ↓ اغاظهُ; (IAar, Th, Msb, K;) but this last is not common; (Zj;) or it is not allowable. (ISk, S.) [See also غَيْظٌ below.]

2 غَيَّظَ see the preceding paragraph.

غايظهُ
3 غايظهُ ذ , inf. n. مُغَايَظَةٌ: see 1: [originally, He angered him, or enraged him, or the like, being angered, or enraged, or the like, by him. ― -b2- And hence, because emulation, or the like, often causes mutual anger,] (tropical:) He emulated him, vied with him, or strove to overcome or surpass him, and did like as he did. (TA.) ― -b3- مُغَايَظَةٌ also signifies (assumed tropical:) An acting in a leisurely manner: or it is [a] mutual [acting in that manner]. (TA.)

4 أَغْيَظَ see the first paragraph.

5 تَغَيَّظَ see 8. ― -b2- سَمِعُوا لَهَا تَغَيُّظًا, in the Kur [xxv. 13] means (tropical:) They shall hear it to have a sound of boiling, (Zj, Bd, Jel,) like the boiling of the breast of an angry man. (Bd, * Jel.) ― -b3- تَغَيَّظَتِ الهَاجِرَةُ (tropical:) The midday, or summer-midday, became [ragingly or] vehemently hot. (K, TA.)

اغتاظ
8 اغتاظ ذ He was or became, affected with غَيْظ [or anger; or rage; &c.; i. e. he was, or became, angered; or enraged; &c.]; (S, Msb, K;) مِنْ كَذَا by reason of such a thing; and sometimes one says, مِنْ لَا شَىْءٍ by reason of nothing; (Msb;) as also ↓ تغيّظ. (S, K.)

غَيْظٌ
غَيْظٌ ذ Anger; wrath; syn. غَضَبٌ: (K) or [rage, or vehement anger; for] it has a more intensive signification than غَضَبٌ: (IDrd:) or the former is latent [anger]; and the latter is apparent: or the former is that which affects a person who has not power to exercise it; and the latter, that which affects a person who has power to exercise it: (TA:) or the former, latent anger affecting one who has not power to exercise it: (S:) or most vehement anger, (Msb, K,) encompassing the liver, by reason of some event that is disliked or hated, and sometimes by reason of nothing: (Msb:) or the outbreak, and commencement, of anger. (IDrd, K.) ― -b2- تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ, in the Kur [lxvii. 8], means (assumed tropical:) It shall almost burst asunder by reason of vehemence of heat. (TA.)

فَعَلَ ذٰلِكَ غِيَاظَكَ
فَعَلَ ذٰلِكَ غِيَاظَكَ ذ , and غِيَاظَيْكَ, (K, * TA,) [in the CK غِيَاضَيْكَ,] i. q. غَنَاظَيْكَ, (K,) i. e. He did that in order to distress thee, [or anger thee, or enrage thee,] time after time. (K in art. غنظ.)

غَائِظٌ
غَائِظٌ ذ Affecting with غَيْظ [or anger; or rage; &c.; i. e. angering; or enraging; &c.]: (TA:) pl. غَائِظُونَ. (Kur, xxvi. 55.)

أَغْيَظُ
أَغْيَظُ ذ [comparative and superlative of غَائِظٌ]. أَغْيَظُ الأَسْمَآءِ عِنْدَ اللّٰهِ مَلِكُ الأَمْلَاكِ means The most severely to be punished, of persons bearing names, is he who is named the king of kings: (TA:) [lit. the most angering, or enraging, of names, is the king of kings.]

مَغِيظٌ
مَغِيظٌ ذ Affected with غَيْظ [or anger; or rage; &c.; i. e. angered; or enraged; &c.]. (S, Msb.)

حَلِيمَةٌ مُغْتَاظَةٌ
حَلِيمَةٌ مُغْتَاظَةٌ ذ (tropical:) [lit. Calm, angry; or the like; because what it contains is sometimes still and sometimes boiling;] is an appellation given to a stone cooking-pot. (A, TA.)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

غَاظَ
غَاظَ ( y )  I ( n. ac. غَيْظ 1 ),
a.  Angered, irritated, provoked, offended.

غَيَّظَ
غَيَّظَ II ,  غَاْيَظَ III ,  أَغْيَظَ IV ,
a.  see I .

تَغَيَّظَ
تَغَيَّظَ V ,
a.  Was angered, irritated, provoked, offended.

b.  Was hot ( day ).

اِنْغَيَظَ
اِنْغَيَظَ VII ,  اِغْتَيَظَ VIII ,
a.  see V (a) .

غَيْظ
غَيْظ [ 1 ],
a.  Anger, wrath, rage; indignation.

b.  Offence.

مَغِيْظ
مَغِيْظ [ 18 ],
a.  Angry, wrathful, provoked, offended, indignant.

غَائِظ
غَائِظ [ 21 ] , ( pl. reg. ),
a.  Annoying, provoking, exasperating; offensive.

غِيَاظ
غِيَاظ [ 23 ],
a.  see 1 .

مُنْغَاظ
مُنْغَاظ ,  مُغْتَاظ
a.  see 18 .
