# جذر فزز (ف-ز-ز)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B2%D8%B2

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

فَزٌّ İneğin doğan yavrusuna denir

- الحروف: ف - ز - ز
- في القرآن: الورود: ٣ · الآيات: ٣ · الصيغ: ٣
- المعاجم: ٩

## الصيغ (٣)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [لَيَسْتَفِزُّونَكَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/siga/%D9%84%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%90%D8%B2%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%86%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | لَيَسْتَفْعِلُونَكَ | Seni tedirgin ederler | ١ | ١ | [١٧:٧٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/ayet/17:76.md) |
| [وَاسْتَفْزِزْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B2%D9%90%D8%B2%D9%92.md) | وَاسْتَفْعِلْ | Ve tedirgin et | ١ | ١ | [١٧:٦٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/ayet/17:64.md) |
| [يَسْتَفِزَّهُمْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%90%D8%B2%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يَسْتَفْعِلَهُمْ | Onları tedirgin eder | ١ | ١ | [١٧:١٠٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/ayet/17:103.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٢١ (الإجمالي: ٢٩)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [جلب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%84%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٣ · Cilbab, cübbe benzeri kıyafete denir
2. [صوت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١١ · Çomaktır
3. [خيل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%8A%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Heyl (hı) : At demektir
4. [غرر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
5. [غرق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir
6. [كود](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Neredeyse o
7. [لبث](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Kaldınız
8. [أرض](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٧ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
9. [رجل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Rical ayak demektir
10. [قلل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Az
11. [شطن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
12. [مول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Onların malları
13. [ولد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · “Yavru” demektir
14. [خلف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Half : Ense demektir
15. [طوع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
16. [رود](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
17. [جمع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Yumruk demektir
18. [وعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · “Va’id” yağmur bulutu demektir
19. [شرك](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Tasma kayış demektir
20. [خرج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
21. [مع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Beraber

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فزز |
| Yapı | Üçlü (muda‘af / ikiz harfli) |
| Özel Durum | Mükerrer / muda‘af |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [فزع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B9.md), [زعج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%B9%D8%AC.md), [خفف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) |
| Zıt Kök | [ثبت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığı yerinden oynatmak, ürkütüp sıçratmak, hafiflik ve tedirginlik vererek dengesini bozmak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanı yerleşik olduğu manevi, ahlaki veya coğrafi zeminden koparıp telaşla savurma çabası |
| Çekirdek Özet 3 | Tedirgin etme, dengeyi bozarak zayıf düşürme ve kökünden söküp çıkarma mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir korkutma veya sadece fiziksel sürgün sayarak psikolojik ve stratejik sarsma boyutunu gözden kaçırmak |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فز | Anî bir hareketle irkilme, hafiflik, yerinden fırlama ve sıçrama hareketi. Bu çekirdek, anî telaş ve panikle yerinden sıçramayı anlatan [فزع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B9.md) kökünde de açıkça görülür. | ز | Aynı harfin yinelenmesiyle hareket süreklilik ve şiddet kazanmış; kök, tekil bir irkilmeden ziyade sürekli bir tedirginlik, hafiflik ve bir varlığı bulunduğu yerden kökünden sarsıp çıkarmak üzere kışkırtma anlamına daralmıştır. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; söz, açıklık, dışa üfleme | Dışarıya yönelen bir hamle, bir uyarı, nefes veya ses ile dış baskı kurma hareketini simgeler. |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Sürekliliği anîden kesme, temas ettiği noktada kopuş ve sarsıntı üretme hareketini temsil eder. |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Kesme ve sarsma hareketinin peş peşe tekrarlanarak varlığın tutunduğu zemini tamamen parçalamasını simgeler. |
| فزز | Ağızdan çıkan ses veya dış baskı ile kesici bir darbe vurarak varlığı yerinden sıçratma ve zeminini koparma hareketi | Bir dış etkinin (ses, kışkırtma, tehdit) varlığın dengesini peş peşe darbelerle bozması ve onu yerleşik halinden koparıp savurması hareketidir. |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yaban ineğinin henüz dünyaya yeni gelmiş, çevresine karşı aşırı ürkek, hafif ve en küçük kımıldamada sıçrayan yavrusu (الفَزُّ); bir şeyi yerinden hafifleterek sıçratıp çıkarmak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ şiirinde avcılardan ve tehlikelerden ürküp annesinin sütüne sığınan yaban ineği yavrusunu anlatırken kökü şöyle kullanır: كما اسْتَغاثَ بسَيْءٍ فَزُّ غَيْطَلَةٍ / خافَ العُيونَ، ولم يُنْظَرْ به الحَشَكُ |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair Ebû Züeyb el-Hüzelî bir beytinde av köpeklerinin ürkütüp yerinden sıçrattığı yaban sığırını tasvir eder: والدهرُ لا يَبْقَى على حِدْثانِه / شَبَبٌ أَفَزَّتْه الكِلابُ مُرَوَّعُ |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça فزز kökü, merkezi Sami dillerinde görülen ve bedensel sıçrama, panik halinde yerinden oynama ve hafifleşme bildiren kinetik-onomatopeik köklerle akrabadır. İbranicede benzer fonetik ve semantik yapı taşıyan köklerde (özellikle panikleme, dağılma ve sıçrama bildiren formlarda) ve Süryanicede anî kalkış ve sarsıntı bildiren kullanımlarda bu hareket tipi korunur. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ilksel çekirdeği, zemininde sabit duran bir varlığın dışarıdan gelen ani bir dürtüyle (ses, rüzgâr, tehdit) fırlaması ve tutunma kabiliyetini yitirmesidir. Arapçada kök bir yandan yaban yavrusunun aşırı ürkekliği ve hafifliği üzerinden somutlaşmış, diğer yandan istif‘âl kalıbında bir kimseyi yerleşik düzeninden ve vatanından koparıp savurma, onu kışkırtıp dengesini bozma yönünde zenginleşmiştir.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فز çekirdeği üzerinden sıçrama ve hafiflik türevleri | فزز biçimi, varlığı tedirgin ederek ağırlığını (vakarını ve sebatını) yok etme, onu telaşa sürükleyip yerinden çıkarma anlamını kurar. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice telaş, sıçrama ve sarsıntı bildiren fonetik akrabalıklar | Varlığın ani bir uyaranla yerini terk etmesi ve korkuyla fırlaması ortak bir kinetik çekirdektir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrudan ve düzenli bir soydaşlık kanıtlanamamıştır. | Veri bulunamadı |

المصدر: Lisān al-ʿArab, David Cohen.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فزز | Anlamlı | Tedirgin etmek, yerinden oynatmak | Korkutarak veya kışkırtarak yerinden sıçratmak, vakarını bozmak | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| زفز | Anlamlı | Hafif ve hızlı esinti sesi çıkarmak | Rüzgârın kuru otları hışırdatarak hareket ettirmesi ve hızlıca savurması (زفزفة) | Kur'an'da geçmez; ters permütasyon ile hafif ve hızlı hareket çekirdeğini paylaşır. |
| ززف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فزز | Merkez | Tedirgin edip yerinden sökmek | Dışarıdan kışkırtma veya korku vererek muhatabın dengesini bozup yerinden fırlatmak | Asıl hedef köktür; vakarın zıddı olan hafiflik ve yerinden edilmeyi içerir. |
| [فزع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B9.md) | Komşu | Anî korku ve panik | Kalbe ansızın düşen panik duygusudur; yerinden çıkarma şartı yoktur | فزز dışsal kışkırtma ve yerinden sökme eylemini, [فزع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B9.md) ise içsel ürperme halini öne çıkarır. |
| [زعج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%B9%D8%AC.md) | Komşu | Rahatsız edip yerinden oynatmak | Bir kimseyi huzursuz ederek bulunduğu konumu terk etmeye zorlamak | [زعج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%B9%D8%AC.md) fiziksel ve mekanik itişi, فزز ise hile, telkin veya korku yoluyla gelen hafifletmeyi vurgular. |
| [خفف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) | Komşu | Hafiflik ve ağırlığın kaybolması | Varlığın yer çekimine ve direncine karşı ağırlığını yitirmesi | فزز kökünün zemininde yatan istihfaf (hafifletme ve ciddiyetsizleştirme) bu kökle kesişir. |
| [ثبت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) | Zıt | Sebat etmek, yerinde çakılı kalmak | Sarsıntılara ve dış uyarılara rağmen zeminde sabit ve dayanıklı durmak | فزز yerinden sıçratıp sökmeyi hedeflerken [ثبت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) direnmeyi ve yerini korumayı bildirir. |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فزز | Yerinden sıçratmak, tedirgin etmek, hafifletmek | Bir gücün muhatabı sarsarak yerinden oynatması ve sürgün etmesi | Kesin |
| Latince | instigare, exturbare | Kışkırtmak, yerinden zorla çıkarmak | Instigare tahrik boyutunu, exturbare ise bulunduğu mekândan fırlatıp atmayı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to unsettle, to dislodge, to agitate | Huzurunu bozmak, yerinden sökmek, kışkırtmak | Unsettle psikolojik ve zihinsel denge kaybını, dislodge ise yerleşik mevziden söküp atmayı yansıtır. | Güçlü |
| Almanca | aufscheuchen, vertreiben | Ürküterek kaçırmak, yerinden etmek | Kuş veya hayvanı ürkütüp yuvasından kaçırma ve bir insanı yerinden etme nüansını verir. | Güçlü |
| Fransızca | déstabiliser, déloger | Dengesini bozmak, yerinden çıkarmak | Sistematik bir yapıyı sarsıp tutunduğu yerden düşürme anlamını karşılar. | Güçlü |

المصدر: Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَاسْتَفْزِزْ | Kışkırtmak, telaşa verip peşine takmak, hafifletmek | İblis'in insanları vesvese, ses ve çağrısıyla yerleşik fıtrî dengelerinden koparması bağlamı (İsrâ [17:64](https://lisan.digital/ar/ayet/17:64.md)). |
| لَيَسْتَفِزُّونَكَ | Yerinden sökmek, tedirgin edip yurdundan çıkarmak | Müşriklerin Peygamber'i Mekke zemininden taciz ve baskıyla sürüp çıkarmak istemeleri bağlamı (İsrâ [17:76](https://lisan.digital/ar/ayet/17:76.md)). |
| يَسْتَفِزَّهُمْ | Kökünü kazımak, bütünüyle ülkeden sürüp helak etmek | Firavun'un İsrailoğullarını Mısır topraklarından söküp atmak veya imha etmek istemesi bağlamı (İsrâ [17:103](https://lisan.digital/ar/ayet/17:103.md)). |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Şeytanın insan iradesi üzerindeki etkisi | İblis'in insanı zorlayıcı bir güçle değil, istifzaz (kandırarak, hafifleterek ve kışkırtarak) saptırması | Şeytanın hâkimiyetinin cebrî değil, ayartma ve iradeyi zayıflatma zemininde olduğu vurgusu. |
| Fıkıh | Haksız tahrik ve sürgün tehdidi | Kişiyi yurdundan haksız yere sürmeye veya dengesini bozarak gayrimeşru işlere kışkırtmaya karşı hukuki koruma | Haksız yere yerinden edilmenin (icbar ve istifzaz) tazminat ve ceza sorumluluğu doğurması. |
| Tefsir | İsrâ suresindeki mekânsal ve ahlaki direniş | Müşriklerin ve Firavun'un Peygamber ve kavmini yerinden etme arzusu ile ilahî sünnetin çatışması | Bir topluluğu yerinden süren zorbaların hemen ardından helak olması kuralı. |
| Hadis | Ahlaki vakar ve nefsî teenni | Müminin dış telkinlerle hemen hafifleşmemesi, öfke ve korkuyla yerinden sıçramaması | Müminin sarsılmaz vakarı; لا يستفزه (onu hiçbir şey hafif meşrep kılmaz, yerinden oynatmaz) rivayeti. |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve takva dengesi | Ayartıcı kışkırtma | Nefsi fıtrî zemininden kaydırmak | Şeytanın vesveseyle insanı ilahî istikametten savurması işlevidir. | Kesin |
| İlmi | Metodolojik kararlılık | Zihinsel manipülasyon | Düşünceyi safsata ve telaşla saptırmak | Sağlam akıl yürütmeyi panik ve acelecilikle hafifleştirip bozmaktır. | Güçlü |
| Siyasi | Egemenlik ve meşruiyet | Sürgün ve tehcire zorlama | Muhalif kitleyi coğrafi ve siyasi alandan tasfiye etmek | Zorba iktidarın hak ehlini baskıyla yurdundan söküp çıkarma hamlesidir. | Kesin |
| İktisadi | Piyasa ve mülkiyet istikrarı | Panik dalgası ve manipülatif dalgalanma | Sermayeyi ve üreticiyi yerleşik konumundan kaçırmak | Spekülatif baskılarla iktisadi aktörlerin dengesini bozup mülksüzleştirmektir. | Güçlü |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dengesiz salınım ve rezonans kırılması (perturbasyon) | Durgun veya kararlı bir denge sistemine dışarıdan verilen frekans darbeleriyle sistemin yörüngesinden fırlatılması ve kararsızlığa itilmesi hareketidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojik manipülasyon ve göçe zorlama (de-stabilizasyon) | Bireyin veya topluluğun güvenlik ve aidiyet duygusunu aşındırarak onu refleksif kararlar almaya ve mekanını terk etmeye mecbur bırakma sürecidir. | Kesin |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir korkutma veya anlık bir sinir bozukluğu (provokasyon) ile sınırlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem İblis'in insan fıtratını sarsıp vakarsızlaştırmasını hem de tiranların (Firavun ve Mekke müşrikleri) hak ehlini yurtlarından kökünden söküp atmak için uyguladığı topyekûn de-stabilizasyon stratejisini kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki uyarının sadece bireysel ahlaki bir telkin sanılması; devletlerin ve tiranların toplulukları tehcire zorlayan siyasi mekanizmalarının ve İblis'in kurumsal saptırma operasyonlarının gözden kaçırılması. |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın bütününde sadece İsrâ suresinde üç defa geçen bu kök, bâtılın hakka karşı uyguladığı iki temel stratejiyi birbirine bağlar: Şeytanın zihinsel/ahlaki zeminden insanı savurması ile tiranların peygamberleri coğrafi zeminden sürüp çıkarma teşebbüsü arasındaki ortak mahiyeti ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrâ suresinde yer alan şeytanın insana yönelik meydan okumasında ([17:64](https://lisan.digital/ar/ayet/17:64.md)), Mekke müşriklerinin Hz. Peygamber'i hicrete zorlama planlarında ([17:76](https://lisan.digital/ar/ayet/17:76.md)) ve Firavun'un Hz. Mûsâ ve kavmini Mısır'dan tasfiye etme hamlesinde ([17:103](https://lisan.digital/ar/ayet/17:103.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Baskı ve sürgün girişimlerinin sadece fiziki bir çatışma olmadığını; aslında muhatabın sebatını, vakarını ve dengesini yok etmeye dönük psikolojik bir hafifleştirme süreci olduğunu fark ettirir. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Yaban ineğinin ürkek yavrusunun en küçük bir etkiyle yerinden sıçraması; bir nesneyi tutunduğu zeminden hafiflik ve sarsıntı yoluyla koparıp savurmak.
- Soyut anlam: İnsanı veya toplumu vakarından, ahlaki sebatından ve yerleşik güvenliğinden kışkırtma, korkutma veya taciz yoluyla koparıp yerinden etmek.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin kararlı durumunu dış müdahalelerle bozarak varlığı kendi alanının dışına fırlatan de-stabilizasyon dinamiği.
- LaTeX modeli: $$S_t \xrightarrow{F_{ext}} S_t - \Delta m \implies \frac{dx}{dt} > v_{crit} \implies x \notin \Omega$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S_t$, varlığın belirli bir andaki kararlı ve yerleşik durumunu temsil eder. Bu duruma uygulanan dış kışkırtıcı veya sarsıcı güç $F_{ext}$, sistemin iç direnç ve vakarını azaltarak ($\Delta m$) hafifleşmesine yol açar. Bu hafifleme neticesinde hareket hızı belirli bir kritik kaçış eşiğini aşar ($\frac{dx}{dt} > v_{crit}$) ve varlık kendi yerleşik ve korunaklı alanı olan $\Omega$ kümesinin dışına fırlatılmış olur. Bu matematiksel akış, kökün hem zihinsel zemin kaybını hem de coğrafi sürgünü kapsayan hareketini modeller.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٣)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B2%D8%B2/occurrences?meal=IK

### [الإسراء ١٧:٦٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/ayet/17:64.md) — وَاسْتَفْزِزْ

وَاسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَأَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَرَجِلِكَ وَشَارِكْهُمْ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ وَعِدْهُمْ وَمَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَانُ إِلَّا غُرُورًا

### [الإسراء ١٧:٧٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/ayet/17:76.md) — لَيَسْتَفِزُّونَكَ

وَإِنْ كَادُوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الْأَرْضِ لِيُخْرِجُوكَ مِنْهَا وَإِذًا لَا يَلْبَثُونَ خِلَافَكَ إِلَّا قَلِيلًا

### [الإسراء ١٧:١٠٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/ayet/17:103.md) — يَسْتَفِزَّهُمْ

فَأَرَادَ أَنْ يَسْتَفِزَّهُمْ مِنَ الْأَرْضِ فَأَغْرَقْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ جَمِيعًا

## المعاجم (٩)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

فَزٌّ İneğin doğan yavrusuna denir. Yavru ilk doğduğunda çevreden korkmaktadır. Ancak korktuğunun ne olduğunu bilmemektedir. اسْتِفْزَازٌ tedirgin etmek anlamındadır.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب الزاي والفاء.
ز ف، ف ز مستعملان
زف:
زُفَّتِ العروسُ إلى زوجها زَفاً وتَزِفُّ الرّيحُ وفيفاً، أي: تَهُبُّ هُبُوباً ليس بالشَّديد وهو ماضٍ في ذاك. وزَفَّ الطّائرُ زفيفاً ترامَى بنفسه، قال:
زفيف الزُّبانَى بالعجاج القواصفِ
والزَّفْزفةُ: تحريك الرّيح يَبَس الحشيش وصوتها، قال:
زفزفةَ الرّيحِ الحصادَ اليَبَسا
والزفزاف: النّعام الذّي يزفزف في طَيَرانه، يحرّك جناحيه إذا عدا وجاء فلان يَزِفّ زفيفَ النّعمامة، أي: من سرعته.
والزِّفّ: صغار ريش النّعام والطّائر.
والمِزَفّة: المِحَفّةُ التي تُزَفُّ فيها العَرُوس.
والقوم يَزِفّزن في مشيهم، أي يُسرعون في سكون.
فز:
الفَزُّ: وَلَدُ البقرة، قال:
كما استغاث بسَيْءٍ فَزُّ غـيطـلةٍ		خاف العُيُونَ ولم يُنظَرْ به الحَشَكُ
أفزّه يُفِزّه: أفزعه واستفزّه: أخرجه من داره واستفزّوه: ختلوه حتى ألقوه في مَهْلكة.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

فَزَّ الجُرحُ يَفِزُّ فَزيراً، أي نَدِيَ وسال. واسْتَفَزَّهُ الخوفُ، أي استخفَّه. وقعد مُسْتَفِزًّا، أي غيرَ مطمئنّ. وأفْرَزْتُهُ: أفزعته وأزعجته وطيَّرت فؤاده. قال أبو ذؤيب:
والدهرُ لا يبقى على حَدَثانِهِشَبَبٌ أفَزَّتْهُ الكلاب مُرَوَّعُ
ورجلٌ فَزٌّ، أي خفيف. والفَزُّ أيضاً: ولد البقرة. والجمع أفْزازٌ.

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

ف ز ز
استفزّه الخوف‏:‏ استخفّه والفز‏:‏ الخفيف‏.‏

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

الفَزُّ: ولد البقرة، والجمع أَفْرازٌ؛ قال زهير:
كما اسْتَغاثَ بسَيْءٍ فَزُّ غَيْطَلَةٍ،
خافَ العُيونَ، ولم يُنْظَرْ به الحَشَكُ
وفَزَّه فَزّاً وأَفَزّه: أَفزعه وأَزعجه وطَيَّر فؤادَه، وكذلك أَفْزَزْتُه؛ قال أَبو ذؤيب:
والدهرُ لا يَبْقَى على حِدْثانِه،
شَبَبٌ أَفَزَّتْه الكِلابُ مُرَوَّعُ
واسْتَفَزَّه من الشيء: أَخرجه. واسْتَفَزَّه: خَتَلَه حتى أَلقاه في مَهْلكة. واسْتَفَزَّه الخوفُ أَي استخفه. وفي حديث صفيَّة: لا يُغْضِبُه شيء ولا يَسْتَفِزُّه أَي لا يستخفه. ورجل فَزٌّ أَي خفيف. وفي التنزيل العزيز: واسْتَفزِزْ من استطعت منهم بصوتك؛ قال الفراء: أَي استخف بصوتك ودعائك، قال: وكذلك قوله عز وجل: وإِن كادوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ من الأَرض أَي ليستَخِفُّونَك. وقال أَبو إِسحق في قوله ليَسْتَفِزُّونَك: أَي ليقتلونك، رواه لأَهل التفسير؛ وقال أَهل اللغة: كادوا ليَسْتَخِفُّونَك إِفزاعاً يحملك على خفة الهَرَب. قال أَبو عبيد: أَفْزَزْتُ القومَ وأَفزعتهم سواء. وفَزّ الجُرْحُ والماءُ يفِزُّ فَزًّا وفَزِيزاً وفَصَّ يَفِصُّ فَصِيصاً: نَدِيَ وسال بما فيه.
والفُزَفِزُ: الثَّدْيُ؛ عن كراع. ابن الأَعرابي: فَزْفَزَ إِذا طرد إِنساناً وغيره. وفي النوادر: افْتَزَزْتُ وابْتَزَزْتُ وابْتَذَذْتُ وقد تباذَذْنا وتَبازَزْنا وقد بَذَذْتُه وبَزَزْتُه وفَزَزْتُه إِذا غَرَرْتَهُ وغَلَبْتَه. وذَكر الجوهريُّ: وقَعَدَ مُسْتَوْفِزاً أَي غير مطمئن.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ف زز * * اِسْتَفَزَّهُ * الخوف استخفه وقعد * مُسْتَفِزَّا * أي غير مطمئن

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

فز فلان عني: عدل، نقله الصاغاني. فز عنه: انفرد. فز الظبي يفز فزا: فزع. فز الرجل يفز، بالكسر، فزازة، كسحابة، وفزوزة، بالضم: توقد. قال ابن دريد: فز فلانا عن موضعه يفزه فزا: أفزعه وأزعجه وطير فؤاده. فز الجرح يفز وكذا الماء فزا وفزيزا، كأمير: سال بما فيه وندى، وكذا فص فصيصا. استفزه الخوف: استخفه، وبه فسر قوله تعالى:  واستفزز من استطعت منهم بصوتك  ، قال الفراء: أي استخف بصوتك ودعائك، قال: وكذلك قوله عز وجل  وإن كادوا ليستفزونك من الأرض  أي يستخفونك، وقيل: يفزعونك إفزاعا يحملك على خفة الهرب. استفزه: أخرجه من داره وأزعجه إزعاجا يحمله على الاستخفاف. قال أبو عبيد: أفززته وأفزعته سواء، وفي بعض النسخ: أزعجته. قال أبو ذؤيب:
  والدهر لا يبقى على حدثانه                      شبب أفزته الكلاب مروع ولا يخفى أنه لو قال عند قوله: فزه فزا: أزعجه كأفزه، كان أحسن. والفز: الرجل الخفيف، نقله الزمخشري وابن منظور. الفز: ولد البقرة الوحشية، لما فيه من عدم السكون، والفرار. ج، أفزاز، قال زهير:
  كما استغاث بسيء فز غـيطـلة                      خاف العيون فلم ينظر به الحشك وفز، بالضم: محلة بنيسابور، نقله الصاغاني. وفزان كحسان: ولاية واسعة بين الفيوم وطرابلس الغرب، فيها عدة قبائل من العرب من بني هلال وغيرهم، قيل: سميت بفزان بن حام بن نوح، عليه السلام، هكذا قيل، وليس لحام ولد اسمه فزان، فلينظر. وتفزز الرجل عني، هكذا في النسخ بالعين المهملة، وفي بعضها: تغنى والصواب كما في التكملة: غنى بالغين المعجمة. افتز افتزازا: غلب، كابتز وابتذ، كذا في النوادر. عن ابن الأعرابي: فزفز، إذا طرد إنسانا أو غيره، ومقلوبه زفزف، إذا مشى مشية حسنة. يقال: تفاززنا، أي تبارزنا، هكذا بالراء قبل الزاي، في كثير من النسخ، والصواب بزاءين، وهو في النوادر. واستفزه: ختله حتى ألقاه في مهلكة. واستفزه: قتله، هكذا نقله بعض المفسرين في تفسير قوله تعالى:  ليستفزونك  . والفزة، بالفتح،: الوثبة بالانزعاج. والفزفز، كهدبد: الثدي، عن كراع.

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

فَزَّ
فَزَّ I ( n. ac. فَزّ 1 ),
a.  Started, ran away; was frightened, startled, scared.

b.  [ 'An ], Turned away, withdrew, retired from.

c.  [ acc. &  'An ], Frightened, scared, drove away from.

d.  I , ( n. ac. فَزِيْز 25 ), Flowed, ran ( wound ).

e.  ( n. ac. فَزَاْزَة 22t ,  فُزُوْزَة 27t ), Was excited; was ardent, eager, impatient.

فَزَّزَ
فَزَّزَ II ,
a.  Strengthened.

أَفْزَزَ
أَفْزَزَ IV ,
a.  Frightened, startled, drove away.

تَفَاْزَزَ
تَفَاْزَزَ VI ,
a.  Closed together, fought.

اِفْتَزَزَ
اِفْتَزَزَ VIII ,
a.  Overcame.

اِسْتَفْزَزَ
اِسْتَفْزَزَ X ,
a.  see IV .

b.  Excited; unsettled, disquieted; agitated.

فَزّ
فَزّ 1 , ( pl. أَفْزَاْز 38 ),
a.  Timid; excitable, nervous.

b.  Young antelope, fawn.

فَزَّة
فَزَّة 1t ,
a.  Jump, leap, bound; start.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

فزز
فَزَّ - يَفِزُّ - اسْتَفَزَّ - يَسْتَفِزُّ
فَزَّ - يَفِزُّ + كائن + كائناً: يثيره ويحفزه ويحضه: يثيره ويجعله ينتقل من حال السكن والهمود والاطمئنان إلى حال الاضطراب والاستنفار والتحفز والثورة
اسْتَفَزَّ - يَسْتَفِزُّ + كائن + كائناً + بشيء: عل وزن" استفعل من " فَزَّ - يَفِزُّ ": يسعى ويتمنى ويطلب أن يجعل الكائن الآخر ينتقل من حال الاطمئنان إلى الاستنفار والثورة، وذلك باستعمال وصحبة الشيء
والاستفزاز بالصوت هو: التحرش والإثارة بالكلام أو الصوت أوالأذى، بهدف جعل الآخر يتصرف بعنف ونشاط ويخرج عن هدوئه واتزانه
اسْتَفَزَّ - يَسْتَفِزُّ + كائن + كائناً + من مكان: يسعى ويتمنى ويطلب أن يجعل الكائن الآخر يستثار وينتقل من حال الاطمئنان والسكن في بلد أو مكان، إلى الاستنفار والثورة للخروج منها، وهي هنا بمعنى التسبب بالإزعاج والاضطراب وعدم الاسنقرار في بلده وعيشه
﴿وإن كادوا ليستفزونك من الأرض ليخرجوك منها﴾
ملاحظة: هناك معنى في العامية الشائعة يستخدم فيه فعل " فَزَّ - يَفِزُّ " بمعنى القيام والوقوف النشط والتحرك من الاستلقاء
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التحريك والتنشيط والإثارة والاستفزاز تهيئة للحركة والانطلاق" وهي:
بَعَثَ - يَبْعَثُ، حَضَّ - يَحُضُّ، فَزَّ - يَفِزُّ، أزَّ - يَؤُزُّ، سَعَرَ - يَسْعَرُ، غَاظَ - يَغِيْظُ

استفز - ليستفزونك
 	﴿وإن كادوا ليستفزونك من الأرض ليخرجوك منها وإذا لا يلبثون خلافك إلا قليلا(76)﴾ الإسراء ﴿فأراد أن يستفزهم من الأرض فأغرقناه ومن معه جميعا(103)﴾ الإسراء
 	﴿واستفزز من استطعت منهم بصوتك وأجلب عليهم بخيلك ورجلك وشاركهم في الأموال والأولاد وعدهم وما يعدهم الشيطان إلا غرورا(64)﴾ افسراء
 	﴿ألم ترى أنا أرسلنا الشياطين على الكافرين تؤزهم أزا(83)﴾ مريم
جاء في التفسير: استفزز: استجهل واستخفف، يستفزونك: يستخفونك، يستفزهم من الأرض: يخرجهم
مختار الصحاح
● [فزز] ف زز: اِسْتَفَزَّهُ الخوف استخفه وقعد مُسْتَفِزَّا أي غير مطمئن
الراغب
فز
- قال تعالى: }واستفزز من استطعت منهم بصوتك﴿[الإسراء/64]، أي: أزعج، وقال تعالى:﴾فأراد أن يستفزهم من الأرض{ [الإسراء/103]، أي: يزعجهم، وفزني فلان، أي: أزعجني، والفز: ولد البقرة، وسمي بذلك لما تصور فيه من الخفة، كما يسمى عجلا لما تصور فيه من العجلة.
ملخص اللسان:
1.     فَزَّه فَزّاً وأَفَزّه: أَفزعه وأَزعجه وطَيَّر فؤادَه
2.     واسْتَفَزَّه من الشيء: أَخرجه
3.      أَفْزَزْتُ القومَ وأَفزعتهم سواء
4.      وقَعَدَ مُسْتَوْفِزاً أَي غير  مطمئن
5.     وفَزّ الجُرْحُ والماءُ يفِزُّ فَزًّا وفَزِيزاً: نَدِيَ وسال بما فيه.
لسان العرب
● - فزز: الفَزُّ: ولد البقرة، والجمع أَفْرازٌ؛ قال زهير:  كما اسْتَغاثَ بسَيْءٍ فَزُّ غَيْطَلَةٍ،  خافَ العُيونَ، ولم يُنْظَرْ به الحَشَكُ  وفَزَّه فَزّاً وأَفَزّه: أَفزعه وأَزعجه وطَيَّر فؤادَه، وكذلك  أَفْزَزْتُه؛ قال أَبو ذؤيب:  والدهرُ لا يَبْقَى على حِدْثانِه،  شَبَبٌ أَفَزَّتْه الكِلابُ مُرَوَّعُ  واسْتَفَزَّه من الشيء: أَخرجه. واسْتَفَزَّه: خَتَلَه حتى أَلقاه في  مَهْلكة. واسْتَفَزَّه الخوفُ أَي استخفه. وفي حديث صفيَّة: لا يُغْضِبُه  شيء ولا يَسْتَفِزُّه أَي لا يستخفه. ورجل فَزٌّ أَي خفيف. وفي التنزيل  العزيز: واسْتَفزِزْ من استطعت منهم بصوتك؛ قال الفراء: أَي استخف بصوتك  ودعائك، قال: وكذلك قوله عز وجل: وإِن كادوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ من الأَرض  أَي ليستَخِفُّونَك. وقال أَبو إِسحق في قوله ليَسْتَفِزُّونَك: أَي  ليقتلونك، رواه لأَهل التفسير؛ وقال أَهل اللغة: كادوا ليَسْتَخِفُّونَك  إِفزاعاً يحملك على خفة الهَرَب. قال أَبو عبيد: أَفْزَزْتُ القومَ وأَفزعتهم  سواء. وفَزّ الجُرْحُ والماءُ يفِزُّ فَزًّا وفَزِيزاً وفَصَّ يَفِصُّ  فَصِيصاً: نَدِيَ وسال بما فيه.  والفُزَفِزُ: الثَّدْيُ؛ عن كراع. ابن الأَعرابي: فَزْفَزَ إِذا طرد  إِنساناً وغيره. وفي النوادر: افْتَزَزْتُ وابْتَزَزْتُ وابْتَذَذْتُ وقد  تباذَذْنا وتَبازَزْنا وقد بَذَذْتُه وبَزَزْتُه وفَزَزْتُه إِذا  غَرَرْتَهُ وغَلَبْتَه. وذَكر الجوهريُّ: وقَعَدَ مُسْتَوْفِزاً أَي غير  مطمئن.
مقاييس اللغة:
(فز) الفاء والزاء أُصَيلٌ يدلُّ على خفّةٍ وما قاربَهَا. تقول: فَزَّهُ واستفزَّه، إذا استخفَّه. قال الله تعالى: ﴿وَإِنْ كَادُوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الأَرْض﴾  [الإسراء 76]، أي يحملونك على أن تَخِفَّ عنها. وأفزَّه الخوفُ وأفْزَعَه بمعنىً. وقد استفَزَّ فُلاناً جهْلُه. ورجل فَزٌّ: خفيف. ويقولون: فزَّ عن الشيء: عدل. والفَزُّ: ولَد البقرة. ويُمكن أن يسمَّى بذلك لخفَّة جسمِه. قال:
كما استغَاثَ بسيءٍ فَزُّ غَيْطَلَةٍ  *** خافَ العُيونَ ولم يُنظُرَ به الحَشَكُ([22])
القاموس المحيط:
فَزَّ عَنِّي عَدَلَ، وانْفَرَدَ، الظَّبْيُ فَزِعَ، الرجُلُ يَفِزُّ فَزَازَةً وفُزُوزَةً تَوَقَّدَ، فلاناً عَنْ مَوْضِعِهِ فَزّاً أزْعَجَهُ، الجُرْحُ يَفِزُّ فزيزاً سالَ، ونَدَّى.واسْتَفَزَّهُ اسْتَخَفَّهُ، وأخْرَجَهُ من دارِهِ، وأزْعَجَهُ.
وأفْزَزْتُه: أزْعَجْتُهُ. والفَزُّ: الرَّجُلُ الخفيفُ، وولَدُ البَقَرَةِ الوَحْشِيَّةِ. ج: أفْزَازٌ. وفُزُّ، بالضم: مَحَلَّةٌ بِنَيْسَابورَ. وفَزَّانُ، كَحَسَّانٍ: ولايَةٌ واسِعَةٌ بين الفَيُّومِ وطَرَابُلْسِ الغَرْبِ، سُمِّيَتْ بفَزَّانَ بِن حامٍ.
وتَفَزَّزَ: عَنَّى. وافْتَرَّ: غَلَبَ. وفَزْفَزَ: طَرَدَ إنساناً أو غيرَهُ. وتَفازَزْنَا: تَبَارَزْنَا.
تاج العروس:
فزز
فَزَّ فُلانٌ عَنِّي : عدَلَ نقله الصَّاغانِيّ . فَزَّ عنه : انْفَرَدَ . فَزَّ الظَّبْيُ يَفِزُّ فَزّاً : فَزِعَ . فَزَّ الرَّجلُ يَفِزُّ بالكسر فَزازَةً كسَحابةٍ وفُزوزَةً بالضَّمّ : تَوَقَّدَ . قال ابن دُريد : فَزَّ فلاناً عن مَوضعِه يَفِزُّه فَزّاً : أَفْزَعَه وأَزعجَه وطَيَّرَ فؤادَه . فَزَّ الجُرْحُ يَفِزُّ وكذا الماءُ فَزّاً وفَزِيزاً كأَميرٍ : سالَ بما فيه ونَدَّى وكذا فَصَّ فَصيصاً . استَفَزَّه الخَوْف : اسْتَخَفَّه وبه فُسِّر قولُه تعالى : " واسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ منهُم بصَوتِكَ " قال الفَرّاءُ : أَي استَخِفَّ بصوتِكَ ودُعائِكَ قال : وكذلك قوله عزَّ وجلّ " وإنْ كادوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الأَرْضِ " أَي يسْتَخِفُّونَكَ وقيل : يُفْزِعونَكَ إفْزاعاً يحملكَ على خِفَّة الهرب . استَفَزَّه : أَخرجَه من داره وأَزعجَه إزعاجاً يحملُه على الاستخفاف . قال أَبو عُبيد : أَفْزَزْتُه وأَفْزَعْتُه سَواءٌ وفي بعض النُّسَخ : أَزْعَجْتُه . قال أَبو ذُؤَيْب :
والدَّهْرُ لا يَبْقَى على حَدَثَانِهِ ... شَبَبٌ أَفَزَّتْهُ الكِلابُ مُرَوَّعُ ولا يخفى أَنَّه لو قال عند قوله : فَزَّه فَزّاً : أَزعجَه كأَفَزَّه كان أَحسَنَ . والفَزُّ : الرَجُل الخَفيفُ نقله الزّمخشريّ وابن منظور . الفَزُّ : ولَدُ البقرَة الوَحشيَّة لما فيه من عدم السّكونِ والفِرارِ . ج أَفْزازٌ قال زهير :
كما اسْتَغاثَ بسَيْءٍ فَزُّ غَيْطَلَةٍ ... خافَ العُيونَ فلم يُنْظَرْ به الحَشَكُ وفُزُّ بالضَّمِّ : مَحَلَّةٌ بنَيْسابُورَ نقله الصَّاغانِيّ . وفَزَّانُ كحسَّان : ولايةٌ واسعةٌ بين الفَيُّومِ وطَرابُلْسِ الغَرْبِ فيها عِدَّة قبائل من العرب من بني هِلالٍ وغَيرِهم قيل : سُمِّيَتْ بفَزَّانَ بنِ حام بن نوحٍ عليه السلام هكذا قيل وليس لحامٍ ولَدٌ اسمه فَزَّانُ فلْيُنْظَرْ . وتَفَزَّزَ الرَّجُلُ عَنِّي هكذا في النُّسَخ بالعين المُهْملَة وفي بعضِها : تَغَنَّى والصَّواب كما في التكملة : غَنَّى بالغين المُعْجَمة . افتَزَّ افْتِزازاً : غَلَبَ كابْتَزَّ وابْتَذَّ كذا في النَّوادر . عن ابن الأَعرابيِّ : فَزْفَزَ إذا طرَدَ إنساناً أَو غيرَه ومقلوبُه زَفْزَفَ إذا مَشى مِشْيَةً حسَنَةً . يقال : تَفازَزْنا أَي تبارزنا هكذا بالرَاءِ قبلَ الزَّاي في كثير من النُّسَخ والصوابُ بزاءَيْن وهو في النَّوادر . واسْتَفَزَّه : خَتَلَه حتّى أَلْقاهُ في مَهْلَكَة . واسْتَفَزَّه : قَتَلَه هكذا نقلَه بعضُ المُفَسِّرين في تفسير قوله تعالى : " لَيَسْتَفِزُّونَكَ " . والفَزَّةُ بالفتح : الوَثبَةُ بالانزِعاجِ . والفُزَفِزُ كهُدَبِدٍ : الثَّدْيُ عن كُراع
