# جذر فشل (ف-ش-ل)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B4%D9%84

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

معناه في القرآن: Yıldınız

- الحروف: ف - ش - ل
- في القرآن: الورود: ٤ · الآيات: ٤ · الصيغ: ٤
- المعاجم: ١١

## الصيغ (٤)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَفْشَلَا](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B4%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A7.md) | تَفْعَلَا | İkisi yılar | ١ | ١ | [٣:١٢٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/ayet/3:122.md) |
| [فَتَفْشَلُوا](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B4%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَتَفْعَلُوا | Yılmanız sebebiyle | ١ | ١ | [٨:٤٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/ayet/8:46.md) |
| [فَشِلْتُمْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B4%D9%90%D9%84%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعِلْتُمْ | Yıldınız | ١ | ١ | [٣:١٥٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/ayet/3:152.md) |
| [لَفَشِلْتُمْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/siga/%D9%84%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%B4%D9%90%D9%84%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | لَفَعِلْتُمْ | Yıldınız | ١ | ١ | [٨:٤٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/ayet/8:43.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٣٦ (الإجمالي: ٥٠)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [نزع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٣٠ · Gerilmiş yay demektir
2. [ذو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١١ · Sahip
3. [أله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ١٠ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
4. [حسس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Küçük taş kırıntısı anlamındadır
5. [همم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D9%85%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek…
6. [نوم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%88%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · “Efal” babından “enam” uyuyanlar demektir
7. [أمر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٨ · Murar acı bir ağacın adıdır
8. [رأي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٧ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
9. [صرف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…
10. [عفو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Affetti
11. [عصي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · İsyan eder
12. [طوف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Çeper demektir
13. [صدر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Okun ön yarısına denir
14. [روح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
15. [بلو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Biley taşı
16. [ذهب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
17. [وكل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Kuşların yumurta bıraktığı yerdir
18. [قلل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Az
19. [حبب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
20. [أذن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Kulak demektir
21. [فضل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Fadl Deriden yapılan gömlektir
22. [صبر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Granit taş demektir
23. [أمن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٤ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
24. [طوع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
25. [رود](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
26. [سلم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · “Süllem” merdiven demektir
27. [دنو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
28. [وعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · “Va’id” yağmur bulutu demektir
29. [صدق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
30. [مع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Beraber
31. [كثر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Kesr(sin ile) kırık demektir
32. [ولي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Veli arka demektir
33. [بعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Baid uzak demektir
34. [أخر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Uhur ense demektir
35. [رسل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Saçak demektir
36. [علم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Dağın sivri noktası demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فشل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [جبن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%86.md), [وهن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%87%D9%86.md), [خور](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%88%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [شجع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B9.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvının sızıp akması, dolgunun gevşeyip sarkması gibi direnç ve tutuculuğun kaybolması; baskı karşısında iradenin gevşeyip dağılması |
| Çekirdek Özet 2 | Mücadele, savaş ve kriz anlarında iç çekişme ve korku sebebiyle birlik ve azmin kırılması, yılgınlığa düşülmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Kolektif direncin ve caydırıcı gücün iç çözülmeyle işlevsizleşmesi; psikolojik ve operasyonel çöküş |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca modern anlamdaki mekanik "başarısızlık" olarak anlayıp, arkasındaki korku, gevşeklik, ihtilaf ve irade çözülüşünü göz ardı etmek |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فش | Yayılma, dağılma, havanın veya sıvının sönüp boşalması, tutuculuğun kaybolması. Nitekim [فشا](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D8%A7.md) kökünde yayılma ve açığa çıkma, [فشغ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D8%BA.md) kökünde sarmaşığın kontrolsüzce dağılması esastır | ل | Akış, salınma ve sarkma nüansı eklenerek baskı karşısında direncin büsbütün çözülüp cesaretin dağılması, korku ve yılgınlık haline dönüşmesi sağlanmıştır |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Açıklık, dışa boşalma ve sınırın aralanması |
| ش | diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Keskin bir baskı, dıştan gelen etki veya parçalanma gerilimi |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Yöneltilme, sevk edilme veya askıda kalıp serbestçe sarkma |
| فشل | Dıştan gelen keskin bir baskı karşısında iç yapının açılarak boşalması, direnç bağlarının çözülüp iradenin sarkarak dağılması |  |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun tutulamayıp sızması ve akması (تفشل الماء: سال); hevdicin altına serilen gevşek, şekilsiz keçe ve dolgu örtüsü. Buradan hareketle gerginliğini kaybeden, baskı altında tutunamayıp sarkan her nesne ve iradeye denmiştir |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Savaşta yılgınlık göstermeyen ve gevşemeyen savaşçıları niteleyen mısrada geçer: وقد أدركتني والحوادث جمة / أسنة قوم لا ضعاف ولا فُشل |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ali'nin Hz. Ebû Bekir'i överken kriz ve irtidat günlerinde halkın gösterdiği zafiyeti anlatışında geçer: كنت للدين يعسوبا أولا حين نفر الناس عنه وآخرا حين فشلوا |

المصدر: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça فشل kökü, Sami dil ailesinde basıncın boşalması, gevşeme, zayıflık ve tutunma kaybını ifade eden fonetik köklerle akrabadır. Sami dillerinde /p-š/ çekirdeği genel olarak yayılma, sönme, gevşeme ve havanın ya da gücün boşalması anlam alanına oturur. İbranicede doğrudan düzenli bir üçlü kök olarak ahlaki veya psikolojik yılgınlık anlamında belirginleşmemiş olsa da, kök akrabalığı düzeyinde zayıflık ve çözülme bildiren matrislerle ortak semantik zemini paylaşır. Süryanice ve Aramicede de baskının kırılması ve direncin tükenmesi benzer ses birliktelikleriyle temellenir. Arapçada kök, suyun sızması ve hevdic örtüsünün gevşekliği gibi somut fiziksel durumlardan savaş meydanındaki psikolojik yılgınlığa ve korkaklığa daralarak özelleşmiş bir semantik yön kazanmıştır.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فش ikili kök matrisi | Şişkinliğin inmesi, gazın/sıvının boşalması ve gevşemenin insan psikolojisinde yılgınlığa dönüşmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami /p-š/ kök ailesi | Direncin sönmesi, gevşeme ve iç mukavemetin çözülmesini bildiren fonetik akrabalık katmanı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yayılma ve çözülme göstergeleri | Bedensel ve fiziksel direncin zayıflaması ile basıncın dağılması tasvirleri | Muhtemel |

المصدر: David Cohen, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فشل | Anlamlı | Yılgınlık, korkaklık, gevşeme | Savaşta ve zorluk karşısında direncin kırılması, cesaretin kaybolması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فلش | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| [شفل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%81%D9%84.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| [شلف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%84%D9%81.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| لفش | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| لشف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فشل | Merkez | İrade ve direnç kaybı | Baskı ve kriz anında korku ve gevşeklik sebebiyle çözülüp yılgınlığa düşmek | Fiziksel ve ruhsal gerilimin boşalarak direncin kırılması |
| [جبن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%86.md) | Komşu | Korkaklık | Tehlike karşısında kalbin zayıflığı ve baştan atılımdan kaçınma | فشل kökünden farklı olarak süreç içi çözülmeden ziyade genel bir karakter zaafıdır |
| [وهن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%87%D9%86.md) | Komşu | Zayıflık ve takatsizlik | Gücün, bünyenin veya yapının süreç içinde zayıflaması | فشل gibi ani dehşet ve psikolojik çözülüşten ziyade genel takatsizliktir |
| [خور](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%88%D8%B1.md) | Komşu | Çöküş ve kırılma | Sert ve sağlam bir yapının direncini büsbütün yitirip teslim olması | فشل içsel irade çözülüşüyken, [خور](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%88%D8%B1.md) mukavemetin bükülüp parçalanmasıdır |
| [شجع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B9.md) | Zıt | Cesaret ve yüreklilik | Tehlike karşısında kalbin sabit durması, atılganlık ve sebat | Korkuya boyun eğmeyip baskı altında direnci ve aksiyonu muhafaza etme hali |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فشل | Korku ve gevşeklikle gelen yılgınlık, irade çözülmesi | Baskı anında direncin kırılarak iradenin dağılmasını tam karşılar | Kesin |
| Latince | Deficere, despondere | Güçten düşmek, cesareti yitirmek | İradi çöküş ve yılgınlığı karşılar; ancak sıvının sızması gibi fiziksel çağrışımları içermez | Güçlü |
| İngilizce | To lose heart, to falter, to flag | Yüreğini kaybetmek, sendelemek, yılgınlığa düşmek | Psikolojik cesaret kaybını ve kriz anındaki tökezlemeyi karşılar; modern Türkçedeki salt failure karşılığından daha isabetlidir | Güçlü |
| Almanca | Verzagung, den Mut verlieren | Yılgınlık, cesaretini kaybetmek | Korku kaynaklı moral bozulmasını ve irade çözülmesini ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Faiblir, perdre courage | Gevşemek, cesareti kırılmak | Zorluk karşısında azmin gevşeyip çözülmesini karşılar | Güçlü |

المصدر: Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Duden.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Savaş meydanında psikolojik çözülme | Yılgınlık ve zaaf | Uhud Savaşı bağlamında iki birliğin savaştan çekilme eğilimi göstermesi (Âl-i İmrân [3:122](https://lisan.digital/ar/ayet/3:122.md)) |
| Emir ve disiplin ihlali sonucu direnç kaybı | İrade zaafı ve dağılma | Uhud'da ganimet arzusu ve emir tartışmasıyla gelen çözülüş (Âl-i İmrân [3:152](https://lisan.digital/ar/ayet/3:152.md)) |
| Sayıca üstün düşman karşısında paniğe kapılma | Kalbe korku düşmesi ve yılgınlık | Bedir öncesi rüyada düşmanın az gösterilmesi nimeti, aksi halde oluşacak yılgınlık (Enfâl [8:43](https://lisan.digital/ar/ayet/8:43.md)) |
| İç çekişme ve tefrika neticesinde gücün yok olması | Kolektif direncin kırılması | Müminlerin ihtilaf etmemeleri, aksi takdirde birlik ruhunu ve caydırıcılıklarını kaybedecekleri uyarısı (Enfâl [8:46](https://lisan.digital/ar/ayet/8:46.md)) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İrade, sebat ve ilahi yardım | İnsanın iç zaaf ve yılgınlığının ilahi tevfiki kesintiye uğratmadaki rolü | Kulun korku ve ihtilafla kendi iradi direncini kırması sonucu oluşan manevi zaaf |
| Fıkıh | Cihattan kaçma ve cephede sebat | Savaş sırasında yılgınlık gösterip geri çekilmenin ve ordunun moralini bozmanın fıkhî hükmü | Cephede düzeni ve direnci bozucu fiilî ve psikolojik zaaf hali |
| Tefsir | Uhud ve Bedir savaşlarının sosyo-psikolojik tahlili | Âyetlerdeki فشل lafızlarının korku, zayıflık ve iç çekişme ilişkisiyle açıklanması | Askerî ve toplumsal başarıyı belirleyen temel etkenin moral ve itaat birliği olduğu vurgusu |
| Hadis | Kriz ve fitne anlarında sebat ve liderlik | Zorlu imtihan anlarında sahabenin tavrı ve Hz. Ebû Bekir'in irtidat krizindeki tavizsiz duruşu | Toplumsal paniğe teslim olmayıp yılgınlığa meydan vermeme vasfı |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İmanî sebat ve tevekkül alanı | İmandaki zaaf ve yılgınlık | İmtihan karşısında sabrın ve direncin kırılması | Kalbin Allah'a tam güvenememesi sebebiyle dış baskı altında dağılması | Kesin |
| İlmi | Fikrî disiplin ve metodolojik sebat | Zihinsel yılgınlık ve şüphe karşısında çözülme | Araştırma ve hakikat arayışında zorluklar karşısında pes etme | Fikrî tutarlılığın kriz anında muhafaza edilemeyip terkedilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal birlik ve yönetim nizamı | Tefrika ve iç çatışma neticesinde otorite kaybı | Karar alma ve uygulama erkini felç eden iç çekişme | İhtilafın kamu gücünü (rîh) eriterek dış tehditlere karşı devleti savunmasız kılması | Kesin |
| İktisadi | Üretim, piyasa ve kriz yönetimi | Panik ve finansal güvensizlik kaynaklı çözülme | Piyasada güvenin kaybolmasıyla sermaye ve emeğin geri çekilmesi | Kriz anında panikle alınan kararların kolektif iktisadi direnci çökertmesi | Güçlü |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Malzemenin elastik sınırının aşılması ve yapısal yorulma | Fizik ve malzeme biliminde bir yapının uygulanan gerilimi taşıyamayarak içsel bağlarının kopması ve formunu kaybetmesi, mekanik direncin çöküşü ile izomorftur | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal panik ve kolektif eylem felci | Sosyoloji ve örgüt kuramında iç güven ve koordinasyonun kaybolmasıyla grubun hedefe yönelik ortak direnç ve hareket kabiliyetini yitirmesi haliyle örtüşür | Kesin |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin modern dildeki teknik ve sonuç odaklı "başarısızlık" (sınavdan kalma, hedefe ulaşamama) kavramına indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, sonuçtaki başarısızlıktan ziyade onu hazırlayan korkuyu, iç çekişmeyi, gevşekliği ve iradi çözülüşü ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki uyarının salt teknik bir sonuca değil, o sonucu kaçınılmaz kılan psikolojik ve ahlaki zaaflara (ihtilaf, itaatsizlik, korkaklık) yönelik olduğu gözden kaçar |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Zafer ve hezimetin salt maddî kuvvet ve sayı üstünlüğüne değil; psikolojik direnç, iç disiplin ve toplumsal birlik ruhuna bağlı olduğunu gösteren temel ahlaki-sosyolojik kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Bedir ve Uhud savaşlarının tahlil edildiği ayetlerde, cihad ahlakında ve toplumsal tefrikayı yasaklayan siyasi ve ahlaki ilkelerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yenilgi ve çöküşün dış düşmandan ziyade içteki irade kaybı, korku ve çekişmeden kaynaklandığını ortaya koyarak olayları salt dış etkenlere veya kaderci yaklaşımlara bağlama hatasını düzeltir. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Sıvının tutulamayarak dağılıp akması, hevdic örtüsünün gerginliğini yitirip gevşemesi ve sarkması.
- Soyut anlam: Baskı, korku ve kriz anında iç direncin, iradenin ve koordinasyonun kırılarak yılgınlığa ve gevşekliğe dönüşmesi.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin dışsal gerilim karşısında iç bütünlüğünü koruyamayarak dinamik mukavemetini kaybetmesi ve dağılması.
- LaTeX modeli: $$R(t) = \frac{C \cdot U}{1 + \sigma \cdot \Delta}$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $R(t)$, sistemin zaman içindeki toplam direncini ve sebat kapasitesini; $C$, bireysel veya kurumsal cesaret ve irade kararlılığını; $U$, grup içi birlik, itaat ve koordinasyonu temsil eder. Paydada yer alan $\sigma$, dış kriz veya korku katsayısını; $\Delta$ ise iç çekişme, ihtilaf ve emir ihlalini simgeler. Kriz ve ihtilaf faktörleri $(\sigma \cdot \Delta)$ arttıkça payda büyümekte, sistemin direnci $R(t)$ hızla sıfıra yaklaşarak çözülme ve yılgınlık hali ortaya çıkmaktadır.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٤)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B4%D9%84/occurrences?meal=IK

### [آل عمران ٣:١٢٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/ayet/3:122.md) — تَفْشَلَا

إِذْ هَمَّتْ طَائِفَتَانِ مِنْكُمْ أَنْ تَفْشَلَا وَاللَّهُ وَلِيُّهُمَا وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ

### [آل عمران ٣:١٥٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/ayet/3:152.md) — فَشِلْتُمْ

وَلَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ حَتَّى إِذَا فَشِلْتُمْ وَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَعَصَيْتُمْ مِنْ بَعْدِ مَا أَرَاكُمْ مَا تُحِبُّونَ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيَا وَمِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الْآخِرَةَ ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ وَلَقَدْ عَفَا عَنْكُمْ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ

### [الأنفال ٨:٤٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/ayet/8:43.md) — لَفَشِلْتُمْ

إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ فِي مَنَامِكَ قَلِيلًا وَلَوْ أَرَاكَهُمْ كَثِيرًا لَفَشِلْتُمْ وَلَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَلَكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

### [الأنفال ٨:٤٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/ayet/8:46.md) — فَتَفْشَلُوا

وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ وَاصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ

## المعاجم (١١)

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب الشين واللام والفاء معهما
ف ش ل مستعمل فقط
فشل:
يقال: رجلٌ فشلٌ وفشِلُ، وقد فَشل يفشل عند الحرب والشِّدّة ويضعف، وإنه لخشلُ فشل، والفشل: الجبانُ المرعوبُ، يُبهتُ عند الرّوع، لا يُحسنُ قتالاً ولا شِراداً، أي: هرباً.
والفشلُ: شيء من أداة الهودج تجعله المرأة تحتها. وجمعهُ: فُشلٌ. والفيشلةُ معروفة.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

الفَشِلُ: الرجل الضعيف الجبان، والجمع أفْشالٌ. وقد فَشِلَ فَشَلاً، إذا جبُنَ. والفِشْلُ: شيءٌ من أداة الهودج. ونَفَشَّلَ الماء، أي سال. والفَيْشَلَةُ: رأس الذكر.

### [تهذيب اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/sozluk/tehzib.md) — الأزهري · القرن ١٠

ش ل ف
فشل ، شفل
استُعْمِل من وجوهه : فشل ، شفل .
شفل : أهمل الليث شَفَلَ ، وقرأتُ في كتاب النَّضر بن شُميل : الْمِشْفَلَةُ : الكَبَارَجَة ، والْمَشافِلُ جَماعَة . قال : الْقُرْطَالَةُ : الكَبَارَجَةُ أَيْضاً . قال : وسَمِعْت شَامِيّاً يقول : والْمِشْفَلَةُ : الكَرِشُ .
فشل : قال الليث : رجل فَشِلٌ ، وقد فَشِلَ يَفْشَلُ عند الحرب والشِّدَّة ، إذا ضَعُفَ وذهبت قُواه ، ويقال : إنه لَخَشْلٌ فَشْلٌ ، وإنه لَخَشِلٌ فَشِلٌ .
وقال الله جَلَّ وعزَّ : ( وَلاَ تَنَازَعُواْ فَتَفْشَلُواْ وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ ) ( الأنفال : 46 ) .
قال الزّجاج : أي تَجْبُنُوا عن عَدُوِّكُمْ إذا اخْتَلَفْتُمْ .
ثعلب ، عن ابْن الأعرابيّ : الْمِفْشَلُ : الذي يَتَزَوَّجُ في الغَرائِب لئلا يَخْرُجَ ولدُه ضَاوِياً ، والمِفْشَلُ : سِتْرُ الْهَوْدَج .
وقال ابن شميل : هو الْفِشْل ، وهو أنْ يُعلِّقَ ثَوْباً على الهَوْدَج ، ثمَّ يُدْخِلُهُ فيه ويَشُدُّ أطرافَه إلى القَواعد ، فيكون وجايَةً من رُؤوس الأَحْنَاءِ والاقْتاب ، وعُقَد العُصُمِ ، وهي الْحِبال .
وقد افْتَشَلَت المرأَةُ فِشْلَها ، وفشلَتْهُ .
عمرو ، عن أبيه : الفِشْلُ : سِتْرُ الهَوْدَج . قال : والفَيشَلَةُ : طَرَفُ الذّكَر ، وجمعها الفَيشَل والفَياشلُ . وقال ابن السكيت : يقال : تَفَشَّلَ فلانٌ منهم امرأَةً ، إذا تَزَوَّجَها .

### [مقاييس اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/sozluk/mekayis.md) — ابن فارس · القرن ١١

(باب الفاء والشين وما يثلثهما)
(فشج) الفاء والشين والجيم. يقولون: فَشَجت النّاقةُ: تفاجَّتْ لتَبُول. كذلك في كتاب الخليل. وقال ابن دريد: فَشَحت، بالحاء، وأنشد:‏
وحَكَّكِ الحِنْوانِ فانفشَحْتِ(1) *** إنَّكِ لو صاحَبْتِنا مَذِحْتِ‏
(فشخ) الفاء والشين والخاء، فيه طَريفَةُ ابن دُريد(2) . قال: الفشْخُ: ضربُ الرأسِ باليد.‏
(فشل) الفاء والشين واللام. يقولون: تفَشَّل الماءُ: سالَ. والفَشْل: شيءٌ من أدَاة الهَوْدَج.‏
(فشا) الفاء والشين والحرف المعتلّ كلمةٌ واحدة، وهي ظهورُ الشَّيء، يقال: فَشَا الشَّيءُ: ظَهَر.‏
وحكى ابنُ دريد(3) : فَشَأَ المرضُ فيهم فشُوءاً، وتفشَّأَ تفشُّؤاً.‏
(فشغ) الفاء والشين والغين أصلٌ يدلُّ على الانتشار. يقال انفشغ الشَّيء وتفشَّغ، إذا انتشَر. ويقولون: الفَشْغة: القُطنة في جوف القَصَبة. والفُشاغ(4) : نبات يتفشَّغُ على الشَّجر ويلتوِي. والناصية الفَشْغاء: المُنتشِرة. وتفَشَّغَ فيه الشَّيب: ظَهَر. وتفشَّغَ به الدَّم. ويقولون: أفْشَغَهُ سوطاً: ضَربَه.‏
(فشق) الفاء والشين والقاف، ليس هو عندي أصلاً، ولكنَّهم يقولون: الفَشَق: المُباغَتة. فاَشَقَ: باغَتَ. وفَشَقَ بنو فلانٍ الدُّنيا(5) ، إذا كثُرَت عليهم فلَعِبوا بها. والله أعلم بالصَّواب.‏
--------------ــ
(1) الجمهرة (2: 159) واللسان (مذح، فشح)، والبيان (3: 318).‏
(2) الجمهرة (2: 224).‏
(3) في الجمهرة (3: 687).‏
(4) هو كغراب ورمان، كما في القاموس واللسان.‏
(5) هذا مما ورد في القاموس ولم يرد في اللسان.‏

ـ

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- الفشل: ضعف مع جبن. قال تعالى: ﴿حتى إذا فشلتم﴾ [آل عمران/152]، ﴿فتفشلوا وتذهب ريحكم﴾ [الأنفال/46]، ﴿لفشلتم ولتنازعتم﴾ [الأنفال/43]، وتفشل الماء: سال.

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

الفَشِل: الرجل الضعيف الجبان، والجمع أَفشال. ابن سيده: فَشِل الرجل فَشَلاً، فهو فَشِل: كَسِلَ وضعُف وتراخَى وجَبُن. ورجل خَشِل فَشِل، وخَسْل فَسْل، وقوم فُشْل؛ قال:
وقد أَدْرَكَتْني، والحوادث جَمَّةٌ،
أَسِنَّة قومٍ لا ضِعاف، ولا فُشْل
ويروى: ولا فُسْل، يعني جمع فَسْل. وفي حديث عليّ يصِف أَبا بكر، رضوان الله عليهما: كنت للدِّين يَعْسُوباً أَولاً حين نفر الناسُ عنه، وآخِراً حين فَشِلوا؛ الفَشَل: الفزعُ والجُبْن والضَّعْف؛ ومنه حديث جابر: فينا نزلتْ: إِذ همَّت طائفتان منكم أَن تَفْشَلا؛ وفي حديث الاستسقاء: سِوى الحَنْظَل العاميّ والعِلْهِز الفَشْلِ
أَي الضعيف يعني الفَشْل مُدَّخِرُه وآكله، فصرف الوصف إِلى العِلْهِز وهو في الحقيقة لآكله، ويروى الفَسْل، بالسين المهملة، وقد تقدم. الليث: رجل فَشِيل، وقد فَشِل يَفْشَل عند الحرب والشدة إِذا ضعُف وذهبت قُواه. وفي التنزيل العزيز: ولا تنازعوا فتَفْشَلوا وتذهب ريحكُم؛ قال الزجاج: أَي تَجْبُنوا عن عدوّكم إِذا اختلفتم، أَخبر أَن اختلافهم يضعفهم وأَن الأُلْفة تزيد في قوّتهم.
النضر بن شميل: المِفْشَلة الكَبارِجة. والمَشافل جماعة
(* قوله
«والمشافل جماعة» هكذا في الأصل، ولعل فيه سقطاً، والأصل: وجمعها مفاشل كالمشفلة والكشافل جماعة، ويدل على ذلك قوله: وقال اعرابي إلخ فانه ليس من هذه المادة. وعبارة القاموس في مادة شفل: المشفلة كمكنسة الكبارجة والكرش الجمع مشافل اهـ. اي فهما مترادفان المفرد كالمفرد في معنييه والجمع كالجمع) قال: والقِرْطالة الكبارجة أَيضاً، وقال أَعرابي: المِشْفَلة الكَرِش. ابن الأَعرابي: المِفشَل الذي يتزوّج في الغرائب لئلا يخرج الولد ضاوِياً، والمِفْشَل الهَوْدَج؛ وقال ابن شميل: هو الفِشْل وهو أَن يعلِّق ثوباً على الهودج ثم يدخله فيه ويشد أَطرافه إِلى القواعد، فيكون وِقاية من رؤوس الأَحْناء والأَقْطاب وعُقَد العُصْمِ، وهي الحبال، وقيل: الفِشْل ستر الهودج، وفي المحكم: الفِشْل شيء من أَداة الهودج تجعله المرأَة تحتها، والجمع فُشُول؛ وقد افْتَشَلَت المرأَة فِشْلها وفَشَّلته وتَفَشَّلتْ. وتَفَشَّل الماءُ: سال. وتَفَشَّل امرأَةً: تزوّجها. ابن السكيت: يقال تَفَشَّل فلان منهم امرأَة أَي تزوّجها.
والفَيْشَلة: الحَشَفة طرَف الذكَر، والجمع الفَيْشَل والفَياشِل، وقيل: الفَيْشلة رأْس كل محوَّق، وقال بعضهم: لامها زائدة كزيادتها في زَيْدَل وعَبْدَل وأُلالِكَ، وقد يمكن أَن تكون فَيْشلة من غير لفظ فَيْشَة، فتكون الياء في فَيْشلة زائدة ويكون وزنها فَيْعَلة، لأَن زيادة الياء ثانية أَكثر من زيادة اللام، وتكون الياء في فَيْشَة عيناً فيكون اللفظان مقترنين والأَصْلان مختلفين، ونظير هذا قولهم رجل ضَيَّاط وضَيْطار؛ فأَما قول جرير:
ما كان يُنكَرُ في نَدِيِّ مُجاشِعٍ
أَكْلُ الخَزِير، ولا ارتِضاعُ الفَيْشَل
فقد يكون جمع فَيْشلة، وهو على الجمع الذي لا يفارق واحدة إِلا بالهاء. والفَياشِل: ماء لِبَني حُصَيْن، سمي بذلك لإِكامٍ حُمْرٍ عنده حوله يقال لها الفَياشِل، قال: أَظن ذلك تشبيهاً لها بالفَياشِل التي تقدم ذكرها؛ قال القَتَّال الكلابي:
فلا يَسْتَرِثْ أَهْلُ الفَياشِل غارَتي،
أَتَتْكم عِتاق الطيْر يحمِلْن أَنْسُرا
والفَياشِل: شجر.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ف ش ل * * الفَشِلُ * الرجل الضعيف الجبان والجمع * أفْشَالٌ * وقد * فَشِلَ * من باب طرب أي جبن

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

فشل، كفرح، فشلا فهو فشل: كسل وضعف وتراخى، وجبن، وفزع، ومنه الآية:  إذ همت طائفتان منكم أن تفشلا  ، وقوله تعالى:  ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ريحكم  ، قال الزجاج: أي تجبنوا عن عدوكم إذا اختلفتم، أخبر أن اختلافهم يضعفهم، وأن الألفة تزيد في قوتهم. ورجل خشل فشل بفتحهما، وككتف: ضعيف جبان، وقوله ككتف غلط، وأخذه من عبارة المحكم وإنما نصه: رجل خشل فشل، وخسل فسل، أي بالشين فيهما، وبالسين أيضا، فهما لغتان، لا أنه بالفتح فيهما وككتف كما ظنه المصنف، فتأمل ذلك، ج: فشل، بالضم، وأنشد:
  وقد أدركتني والحوادث جمة                      أسنة قوم لا ضعاف ولا فشل ويروى ولا فسل، بالسين المهملة، جمع فسل. ويجمع الفشل على أفشال، ذكره الجوهري. والفشل، بالكسر: ستر الهودج، عن ابن الأعرابي، أو شيء من أداة الهودج تجعله المرأة تحتها فيه، أي في الهودج، كما في المحكم، ولكن نص الجوهري يقتضي الفتح، ج: فشول، بالضم. وقد أفشلت المرأة فشلها، هكذا في النسخ، والذي في المحكم والعباب: افتشلت وتفشلت وفشلته فشلا: علقت ثوبا على الهودج، ثم أدخلته فيه، وشدت أطرافه إلى القواعد، فكان ذلك وقاية من رؤوس الأحناء والأقتاب وعقد العصم، وهي الحبال، قاله ابن شميل. وتفشل منهم: إذا تزوج، عن ابن السكيت. تفشل الماء: سال. والفيشلة، كحيدرة: الحشفة، طرف الذكر. قيل: رأس كل محوق، قال بعضهم: لامها زائدة، كزيادتها في عبدل وزيدل، وقد يمكن أن تكون فيشلة من غير لفظ فيشة، فتكون الياء في فيشلة زائدة، ويكون وزنها فيعلة، لأن زيادة الياء ثانية أكثر من زيادة اللام، وتكون الياء في فيشة عينا، فيكون اللفظان مقترنين، والأصلان مختلفين، ونظير هذا قولهم: رجل ضياط وضيطار، وإليه مال ابن جني، والفياشل جمعه، ويجمع أيضا بحذف الهاء، ومنه قول جرير:
  ما كان ينكر في ندي مجـاشـع                      أكل الخزير، ولا ارتضاع الفيشل الفياشل: شجر. أيضا: ماء لبني حصين. أيضا إكام حمر حول ذلك الماء، وبه سمي، وسميت تلك الإكام بالفياشل، تشبيها لها بالفياشل التي تقدم ذكرها، قال القتال الكلابي:
  فلا يسترث أهل الفياشل غارتي                      أتتكم عتاق الطير يحملن أنسرا المفشل، كمنبر: ستر الهودج، عن ابن الأعرابي. قال: أيضا من يتزوج في الغرائب، لئلا يخرج الولد ضاويا ضعيفا. قال الفراء: التفشيل، والتمشيل: ما يبقى في الضرع من اللبن. فشال، كسحاب: ة، قرب زبيد، على مرحلة منها مما يلي مكة شرفها الله تعالى. والأفشولية، بالضم: ة، بواسط، في غربيها، بينهما نحو ثلاثة فراسخ، ينسب إليها حبشي بن محمد بن شعيب أبو الغنائم النحوي الضرير الأفشولي، مات في سنة 565. ومما يستدرك عليه: فشل يفشل، ككتب يكتب، وبه قرئ:  فتفشلوا  ، وفشل يفشل، كضرب يضرب، وبه قرأ الحسن البصري  فتفشلوا  ، لغتان نقلهما الصاغاني. والفشل: الضعيف، ومنه حديث الاستسقاء:
  ولا شيء مما يأكل الناس عـنـدنـا                      سوى الحنظل العامي والعلهز الفشل

  أي الضعيف آكله ومدخره، كقوله تعالى:  والشجرة الملعونة في القرآن  ، أي آكلوها ومستوجبوها، فنسبت اللعنة إلى الشجرة، وهي في الحقيقة لغيرها، ويروى بالسين أيضا فلا يحتاج إلى التأويل. وقال ابن شميل: المفشلة: الكبارجة. وفنشل لحيته: نفشها. وفشل، بالفتح: قرية باليمن.

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

فَشِلَ
1 فَشِلَ ذ , (S, O, Msb, K,) aor فَشَلَ , (O, Msb, K,) inf. n. فَشَلٌ; (S, O, Msb;) a verb of which exs. occur in the Kur iii. 118 and viii. 48; and فَشَلَ, aor. فَشُلَ ; and فَشَلَ, aor. فَشِلَ ; two dial. vars., the former of these agreeable with a reading of the latter verse of the Kur-لn, and the latter agreeable with a reading of the same verse by El- Hasan El-Basree; (O;) He was, or became, cowardly, (S, O, Msb, K,) and weak, (O, K,) or weak-hearted, (Msb,) and flagging, remiss, or languid, (K,) and timorous. (TA.) -A2- فَشَلَتْ, and فَشَلَتْ مِفْشَلَهَا, (O,) or فَشَلَتْ فِشْلَهَا, (K, * TA, [in the CK ↓ فَشَّلَتْهُ, the pronoun relating to الفِشْل,]) inf. n. فَشْلٌ; (TA;) and ↓ اِفْتَشَلَتْهُ, (O, K, * TA,) thus accord. to the M as well as the O, (TA,) i. e. مِفْشَلَهَا, (O,) or فِشْلَهَا; (TA;) [in the K اِفْتَشَلَتْ alone, i. e. without any complement, as though it were intrans.; or ↓ افشلت, which is said in the TA to be the reading in the copies of the K, but which I have not found in any;] and ↓ تفشّلت [mentioned without any complement, as though intrans.]; (K, TA;) said of a woman, (O, K, TA,) in relation to the فِشْل, (K,) which is also called مِفْشَل, (IAar, O,) meaning She hung a ثَوْب [or piece of cloth] (thus in the O, in the TA her ثوب,) upon the [camel-vehicle called] هَوْدَج, then put it [or drew it, or the main part thereof,] within it, and bound its extremities to the قَوَاعِد [or four pieces of wood that form a square frame upon which it is fixed (see its sing. قَاعِدَةٌ)]; this being [beneath her (see فِشْلٌ) so as to be to her] a preservative from the heads of the [curved pieces of wood called] أَحْنَآء [pl. of حِنْوٌ q. v.] and the [apparatus called] أَقْتَاب [pl. of قِتْبٌ q. v.] and the knots of the cord called عُصْم [pl. of عِصَامٌ q. v.]: (O, TA:) so says ISh. (TA.)

2 فَشَّلَ and 4: see the preceding paragraph.

تفشّل
5 تفشّل ذ , said of water, It flowed. (S, O, K.) -A2- And He took a wife (ISh, O, K) مِنْهُمْ [from among them, probably meaning persons not of his own kindred: see مِفْشَلٌ]. (ISh, O.) -A3- See also 1.

8 اـِفْتَشَلَ see 1, latter sentence.

فَشْلٌ
فَشْلٌ ذ Weak; (S, O, K;) or weak-hearted; (Msb;) cowardly; (S, Msb, K;) flagging, remiss, or languid; (K;) and accord. to the K, ↓ فَشِلٌ signifies the same, and one says, رَجُلٌ خَشْلٌ فَشْلٌ and ↓ خَشِلٌ فَشِلٌ; but [SM says that] this is a mistake, and [incorrectly] taken from a passage of the M, in which it is stated that one says رَجُلٌ خَشْلٌ فَشْلٌ and خَسْل فَسْلٌ; i. e., with ش in both and with س in both; not that it is with fet-h in both and like كَتِفٌ: (TA:) [I find, however, ↓ خَشِلٌ فَشِلٌ mentioned in art. خشل in the K, and also, as from Ibn-'Abbلd, in the same art. in the O; and as ↓ فَشِلٌ is agreeable with a general rule as part. n. of فَشِلَ, I think it probably correct;] the pl. is أَفْشَالٌ, (S,) or فُشْلٌ, (K,) or both. (TA.) In the following verse, occurring in a trad. respecting the prayer for rain, (O, TA,) uttered to the Prophet by an Arab of the desert, (O,)
وَلَا شَىْءَ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ عِنْدَنَا
سِوَى الحَنْظَلِ العَامِىِّ وَالعِلْهِزِ الفَشْلِ
by العِلْهِزِ الفَشْلِ is meant العِلْهِزِ الفَشْلِ آكِلُهُ وَمُدَّخِرُهُ, i. e. الضَّعِيفِ; (O, TA; *) the phrase being like الشَّجَرَةَ المَلْعُونَةَ in the Kur [xvii. 62], i. e., آكِلُوهَا: [so that the verse means, And there is nothing, of what men eat, in our possession, save the colocynth that is a year old, and therefore dry, or that has been laid up for the year of drought or barrenness, and the food made of blood and the fur of camels, the eater, and the storer, whereof is weak]: (O, TA:) but it is also related with س, [i. e. الفَسْلِ,] and thus does not need any paraphrastic interpretation. (TA.) -A2- See also what next follows.

فِشْلٌ
فِشْلٌ ذ (O, K,) or ↓ فَشْلٌ, (S,) [but said to be] with kesr, (O, K,) A certain thing (S, K) of the apparatus of the [women's camel-vehicle called] هَوْدَج, (S,) which the woman puts beneath her in the هودج: (K:) or the curtain (سِتْر) of the هودج; as also ↓ مِفْشَلٌ. (IAar, O, K.) [See a description thereof in the latter sentence of the first paragraph.]

فَشِلٌ
فَشِلٌ ذ : see فَشْلٌ, in four places.

فَيْشِلٌ
فَيْشِلٌ ذ : see the paragraph here following.

الفَيْشَلَةُ
الفَيْشَلَةُ ذ The حَشَفَة; (K;) [i. e.] the head [or glans] of the penis: (S, O:) and the head of any مُحَوَّق [or penis having a large glans]: (CK: in the text of the K as given in the TA, مُجَوَّف: [and thus in my MS. copy of the K; but it has been there altered, app. to agree with the TA, as have many other words in that copy; and the former reading is evidently, I think, the right:] some say that its ل is augmentative, like the ل in عَبْدَلٌ and in [the proper name] زَيْدَلٌ: but it may be from some other word than فَيْشَةٌ, though this has nearly the same meaning, [or, as is said in the TA in art. فيش, both have the same meaning,] and, if so, the ى may be augmentative, which is more agreeable with analogy: (TA:) the pl. is فَيَاشِلُ, (K,) and ↓ فَيْشَلٌ is another pl. [or rather a coll. gen. n.] thereof, used as such in a verse of Jereer. (TA.) ― -b2- [The pl.] فَيَاشِلُ signifies also a name of Certain trees. (K.) ― -b3- [Freytag adds as other meanings what belong to a description of the proper name of a certain water and of hills surrounding it, called الفَيَاشِلُ.]

تَفْشِيلٌ
تَفْشِيلٌ ذ Milk remaining in the udder: (Fr, O, K:) and so تَمْشِيلٌ. (Fr, O.)

مِفْشَلٌ
مِفْشَلٌ ذ : see فِشْلٌ. -A2- Also One who takes a wife from among persons not of his own kindred, lest the offspring should come forth spare in body, or weak. (IAar, O, K, TA.)

مِفْشَلَةٌ
مِفْشَلَةٌ ذ The كيارجة [i. e. كَيَارِجَة], (ISh, TA,) which is an arabicized word from the Pers. كراجه, in Turkish قورسق [also written قُورْصَق, i. e. the gizzard, or the crop, of a bird]. (TK voce مِشْفَلَةٌ [which is said in the K to signify thus, and also the stomach of a ruminant animal: one of the two words thus expl. may be a mistranscription for the other].)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

فَشَلَ
فَشَلَ U ( n. ac. فَشْل 1 ),
a.  see V (a) . _ast;

فَشِلَ
فَشِلَ A ( n. ac. فَشَل 4 ),
a.  Was indolent, apathetic; was weak, fainthearted, cowardly.

b.  [ coll. ], Failed, was disappointed, baffled.

فَشَّلَ
فَشَّلَ II ,
a.  see V (a) .

b.  [ coll. ],  see IV (b) , ( c ).

أَفْشَلَ
أَفْشَلَ IV ,
a.  see V (a) .

b.  [ coll. ], Made to fail; thwarted, baffled; disappointed; refused.

c.  [ coll. ], Disconcerted.

تَفَشَّلَ
تَفَشَّلَ V ,
a.  Drew the curtain ( of a litter ).

b.  [ coll. ],  see I (b) .

اِفْتَشَلَ
اِفْتَشَلَ VIII ,
a.  see V (a) .

فَشْل
فَشْل 1 , ( pl. أَفْشَاْل 38 ),
a.  Weak, fainthearted, cowardly; apathetic.

b.  see 20 .

فِشْل
فِشْل 2 , ( pl. فُشُوْل 27 ),
a.  see 20 .

فَشَل
فَشَل 4 ,
a.  Indolence, apathy.

b.  [ coll. ], Failure; disappointment; discomfiture.

فَشِل
فَشِل 5 , ( pl. فُشْل 3 ),
a.  see 1 (a) .

أَفْشَلُ
أَفْشَلُ 14 , ( pl. فُشْل 3 ),
a.  [ coll. ], Lefthanded.

مِفْشَل
مِفْشَل 20 , ( pl. مَفَاْشِلُ 44 ),
a.  Curtain ( of a litter ).

مِفْشَلَة
مِفْشَلَة 20t ,
a.  Gizzard, crop ( bird's ).

فَشْلَآءُ
فَشْلَآءُ 42
a.  [ coll. ], Left hand.

أَفْشِيْن
أَفْشِيْن S. ,
a.  Formula of prayer.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B4%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

فشل
فَشِلَ - يَفْشَلُ
فَشِلَ - يَفْشَلُ+ الكائن: يتردد ويخاف فلا يقوم بالأمرأو الفعل الذي كان يريد فعله
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الضعف والعجز والفشل عن إتمام الفعل بعد بدئه، ضد القدرة والاستطاعة "، وهي:
عَجَزَ - يَعْجِزُ، فَشِلَ - يَفْشَلُ، عَيِيَ - يَعْيَا، كَلَّ - يَكِلُّ، هَانَ - يَهُونُ، ضَعُفَ - يَضْعُفُ
فشل - فشلتم
 	﴿ولقد صدقكم الله وعده إذ تحسونهم بإذنه حتى إذا فشلتم وتنازعتم في الأمر وعصيتم من بعد ما أراكم ما تحبون منكم من يريد الدنيا ومنكم من يريد الآخرة ثم صرفكم عنهم ليبتليكم ولقد عفا عنكم والله ذو فضل على المؤمنين(152)﴾ آل عمران ﴿إذ يريكهم الله في منامك قليلا ولو أراكهم كثيرا لفشلتم ولتنازعتم في الأمر ولكن الله سلم إنه عليم بذات الصدور(43)﴾ الأنفال ﴿وأطيعوا الله ورسوله ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ريحكم واصبروا إن الله مع الصابرين(46)﴾ الأنفال
 	﴿إذ همت طائفتان منكم أن تفشلا والله وليهما وعلى الله فليتوكل المؤمنون(122)﴾ آل عمران
مختار الصحاح
● [فشل] ف ش ل: الفَشِلُ الرجل الضعيف الجبان والجمع أفْشَالٌ وقد فَشِلَ من باب طرب أي جبن
الراغب
فشل
- الفشل: ضعف مع جبن. قال تعالى: }حتى إذا فشلتم﴿[آل عمران/152]،﴾فتفشلوا وتذهب ريحكم﴿[الأنفال/46]،﴾لفشلتم ولتنازعتم{ [الأنفال/43]، وتفشل الماء: سال.
ملخص اللسان:
1. وقد فَشِل يَفْشَل عند الحرب والشدة إِذا ضعُف وذهبت قُواه.
2. فَشِل: كَسِلَ وضعُف وتراخَى وجَبُن.
3. فشل: الفَشِل: الرجل الضعيف الجبان،
4. وتَفَشَّل الماءُ: سال.
5. وتَفَشَّل امرأَةً: تزوّجها.
لسان العرب
● - فشل: الفَشِل: الرجل الضعيف الجبان، والجمع أَفشال. ابن سيده: فَشِل     الرجل فَشَلاً، فهو فَشِل: كَسِلَ وضعُف وتراخَى وجَبُن. ورجل خَشِل فَشِل،     وخَسْل فَسْل، وقوم فُشْل؛ قال:     وقد أَدْرَكَتْني، والحوادث جَمَّةٌ،     أَسِنَّة قومٍ لا ضِعاف، ولا فُشْل     ويروى: ولا فُسْل، يعني جمع فَسْل. وفي حديث عليّ يصِف أَبا بكر، رضوان     الله عليهما: كنت للدِّين يَعْسُوباً أَولاً حين نفر الناسُ عنه، وآخِراً     حين فَشِلوا؛ الفَشَل: الفزعُ والجُبْن والضَّعْف؛ ومنه حديث جابر: فينا     نزلتْ: إِذ همَّت طائفتان منكم أَن تَفْشَلا؛ وفي حديث الاستسقاء:     سِوى الحَنْظَل العاميّ والعِلْهِز الفَشْلِ     أَي الضعيف يعني الفَشْل مُدَّخِرُه وآكله، فصرف الوصف إِلى العِلْهِز     وهو في الحقيقة لآكله، ويروى الفَسْل، بالسين المهملة، وقد تقدم. الليث:     رجل فَشِيل، وقد فَشِل يَفْشَل عند الحرب والشدة إِذا ضعُف وذهبت قُواه.     وفي التنزيل العزيز: ولا تنازعوا فتَفْشَلوا وتذهب ريحكُم؛ قال الزجاج:     أَي تَجْبُنوا عن عدوّكم إِذا اختلفتم، أَخبر أَن اختلافهم يضعفهم وأَن     الأُلْفة تزيد في قوّتهم.     النضر بن شميل: المِفْشَلة الكَبارِجة. والمَشافل جماعة     (* قوله     «والمشافل جماعة» هكذا في الأصل، ولعل فيه سقطاً، والأصل: وجمعها مفاشل كالمشفلة     والكشافل جماعة، ويدل على ذلك قوله: وقال اعرابي إلخ فانه ليس من هذه     المادة. وعبارة القاموس في مادة شفل: المشفلة كمكنسة الكبارجة والكرش الجمع     مشافل اهـ. اي فهما مترادفان المفرد كالمفرد في معنييه والجمع كالجمع)     قال: والقِرْطالة الكبارجة أَيضاً، وقال أَعرابي: المِشْفَلة الكَرِش. ابن     الأَعرابي: المِفشَل الذي يتزوّج في الغرائب لئلا يخرج الولد ضاوِياً،     والمِفْشَل الهَوْدَج؛ وقال ابن شميل: هو الفِشْل وهو أَن يعلِّق ثوباً     على الهودج ثم يدخله فيه ويشد أَطرافه إِلى القواعد، فيكون وِقاية من رؤوس     الأَحْناء والأَقْطاب وعُقَد العُصْمِ، وهي الحبال، وقيل: الفِشْل ستر     الهودج، وفي المحكم: الفِشْل شيء من أَداة الهودج تجعله المرأَة تحتها،     والجمع فُشُول؛ وقد افْتَشَلَت المرأَة فِشْلها وفَشَّلته وتَفَشَّلتْ.     وتَفَشَّل الماءُ: سال. وتَفَشَّل امرأَةً: تزوّجها. ابن السكيت: يقال     تَفَشَّل فلان منهم امرأَة أَي تزوّجها.     والفَيْشَلة: الحَشَفة طرَف الذكَر، والجمع الفَيْشَل والفَياشِل، وقيل:     الفَيْشلة رأْس كل محوَّق، وقال بعضهم: لامها زائدة كزيادتها في زَيْدَل     وعَبْدَل وأُلالِكَ، وقد يمكن أَن تكون فَيْشلة من غير لفظ فَيْشَة،     فتكون الياء في فَيْشلة زائدة ويكون وزنها فَيْعَلة، لأَن زيادة الياء ثانية     أَكثر من زيادة اللام، وتكون الياء في فَيْشَة عيناً فيكون اللفظان     مقترنين والأَصْلان مختلفين، ونظير هذا قولهم رجل ضَيَّاط وضَيْطار؛ فأَما     قول جرير:     ما كان يُنكَرُ في نَدِيِّ مُجاشِعٍ     أَكْلُ الخَزِير، ولا ارتِضاعُ الفَيْشَل     فقد يكون جمع فَيْشلة، وهو على الجمع الذي لا يفارق واحدة إِلا بالهاء.     والفَياشِل: ماء لِبَني حُصَيْن، سمي بذلك لإِكامٍ حُمْرٍ عنده حوله     يقال لها الفَياشِل، قال: أَظن ذلك تشبيهاً لها بالفَياشِل التي تقدم ذكرها؛     قال القَتَّال الكلابي:     فلا يَسْتَرِثْ أَهْلُ الفَياشِل غارَتي،     أَتَتْكم عِتاق الطيْر يحمِلْن أَنْسُرا     والفَياشِل: شجر.
مقاييس اللغة:
(فشل) الفاء والشين واللام. يقولون: تفَشَّل الماءُ: سالَ. والفَشْل: شيءٌ من أدَاة الهَوْدَج.‏
القاموس المحيط:
فَشِلَ، كفرِحَ، فهو فَشِلٌ كَسِلَ، وضَعُفَ، وتَراخَى، وجَبُنَ. ورجُلٌ خَشْلٌ فَشْلٌ، بفتحهما وككتِفٍ
ج: فُشْلٌ، بالضم. والفِشْلُ، بالكسر: سِتْرُ الهَوْدَجِ، أو شيءٌ تَجْعَلُه المرأةُ تحتها فيه، ج: فُشولٌ، وقد أفْشَلَتْ وتَفَشَّلَتْ وفَشَّلَتْه. وتَفَشَّلَ: تَزَوَّجَ، و الماءُ: سالَ. والفَيْشَلَةُ: الحَشَفَةُ، ورأسُ كلِّ مُحَوَّقٍ، والفَياشِلُ جَمْعُه، وشجرٌ، وماءٌ، وإكامٌ حُمْرٌ. والمِفْشَلُ، كمِنْبَرٍ: سِتْرُ الهَوْدَجِ، ومَن يَتَزَوَّجُ في الغَرائِبِ، لئَلاَّ يَخْرُجَ الوَلَدُ ضاوِياً. والتَّفْشِيلُ: ما يَبْقَى في الضَّرْعِ من اللَّبَنِ.
وكسَحابٍ: ة قُرْبَ زَبيدَ. والْأُفْشولِيَّةُ، بالضم: ة بواسِطَ.
تاج العروس:
فشل
فَشِلَ كفَرِحَ فشَلاً فهو فَشِلٌ : كَسِلَ وضَعُفَ وتَراخَى وجَبُنَ وفَزِعَ ومنه الآية : " إذْ هَمَّتْ طائفَتانِ مِنكُم أَنْ تَفْشَلا " وقولُه تعالى : " ولا تَنازَعوا فتَفْشَلوا وتَذْهَبَ ريحُكُم " قال الزَّجّاجُ : أَي تَجْبُنوا عن عَدُوِّكُمْ إذا اخْتَلَفْتُمْ أَخبرَ أَنَّ اخْتِلافَهُم يُضْعِفُهُم وأَنَّ الأُلْفَةَ تَزيدُ في قُوَّتِهِم . ورَجُلٌ خَشْلٌ فَشْلٌ بفَتْحِهما وكَكَتِفٍ : ضَعيفٌ جبانٌ وقولُه ككتِفٍ غَلَطٌ وأَخذَه من عبارَةِ المُحكَمِ وإنَّما نَصُّه : رَجُلٌ خَشْلٌ فَشْلٌ وخَسْلٌ فَسْلٌ أَي بالشينِ فيهما وبالسِّين أَيضاً فهما لُغتانِ لا أَنَّه بالفتحِ فيهما وكَكَتِفٍ كما ظَنَّهُ المُصَنِّفُ فتأَمَّلْ ذلك ج : فُشْلٌ بالضَّمِّ وأَنشدَ :
وقد أَدْرَكَتني والحَوادِثُ جَمَّةٌ ... أَسِنَّةُ قَومٍ لا ضِعافٍ ولا فُشْلِ ويُروى ولا فُسْلِ بالسين المُهملَةِ جمع فَسْلٍ . ويُجمَعُ الفَشِلُ على أَفْشالٍ ذكرَه الجَوْهَرِيّ . والفِشْلُ بالكسْرِ : سِتْرُ الهَودَجِ عن ابْن الأَعْرابِيِّ أَو شيءٌ من أَداةِ الهودَجِ تجعَلُه المرأَةُ تحتَها فيه أَي في الهودَجِ كما في المحكَمِ ولكن نصّ الجَوْهَرِيّ يقتضي الفتحَ ج : فُشولٌ بالضَّمِّ . وقد أَفْشَلَت المَرأَةُ فِشْلَها هكذا في النُّسَخِ والذي في المحكم والعباب : افْتَشَلَتْ وتَفَشَّلَتْ وفَشَّلَتْه فِشْلاً : علَّقَت ثَوباً على الهَودَجِ ثمَّ أَدخلَتْه فيه وشَدَّت أَطرافَهُ إلى القواعِدِ فكان ذلكَ وِقايَةً من رؤوسِ الأَحناءِ والأَقتابِ وعُقَدِ العُصْمِ وهي الحِبالُ قاله ابنُ شُمَيْل . وتَفَشَّلَ منهم : إذا تزَوَّجَ عن ابنِ السِّكِّيتِ . تَفَشَّلَ الماءُ : سالَ . والفَيْشَلَةُ كحَيْدَرَةٍ : الحَشَفَةُ طرفُ الذَّكَر . قيل : رأْسُ كُلِّ مُحَوَّقٍ قال بعضُهُم : لامُها زائدَةٌ كزيادَتِها في عَبْدَل وزَيدَل وقد يُمكنُ أن تكونَ فَيْشَلَة من غير لفظِ فَيْشَةٍ فتكونُ الياءُ في فيشلة زائدة ويكونُ وزنُها فَيْعَلَة لأَنَّ زيادَةَ الياءِ ثانيةً أَكثرُ من زيادَةِ اللامِ وتكونُ الياءُ في فيشَةَ عَيناً فيكونُ اللفظانِ مُقتَرِنينِ والأَصلانِ مختلِفَيْنِ ونَظيرَ هذا قولُهُم : رَجُلٌ ضَيّاطٌ وضيْطارٌ وإليه مالَ ابنُ جنّيّ والفَياشِلُ جَمعُه ويُجمَعُ أَيضاً بحذفِ الهاءِ ومنه قولُ جريرٍ :
ما كانَ يُنكَرُ في نَدِيِّ مُجاشِعٍ ... أَكْلُ الخَزِيرِ ولا ارْتِضاعُ الفَيْشَلِ الفياشِلُ : شَجَرٌ . أَيضاً : ماءٌ لِبني حُصَين . أَيضاً إكامٌ حُمْرٌ حول ذلكَ الماءِ وبه سُمِّيَ وسُمِّيَت تلك الإكامُ بالفياشِلِ تَشبيهاً لها بالفياشِلِ التي تقدَّمَ ذِكرُها قال القَتّالُ الكِلابِيُّ :
فلا يَسْتَرِثْ أَهلُ الفياشِلِ غارَتي ... أَتَتْكُم عِتاقُ الطَّيرِ يَحمِلْنَ أَنْسُرا المِفْشَلُ كمِنبَرٍ : سِتْرُ الهَودَجِ عن ابْن الأَعْرابِيّ . قال : أَيضاً من يتزَوَّج في الغرائبِ لئلاّ يَخرُجَ الولَدُ ضاوِياً ضعيفاً . قال الفرَّاءُ : التَّفْشيلُ والتَّمْشيلُ : ما يبقى في الضَّرْعِ من اللَّبَنِ . فَشالُ كسَحابٍ : ة قربَ زَبيدَ على مرحلَةٍ منها ممّا يلي مكَّةَ شرَّفَها الله تعالى . والأُفْشُولِيَّةُ بالضَّمِّ : ة بواسِط في غربيِّها بينهما نحو ثلاثة فراسِخَ يُنسَبُ إليها حبَشِيُّ بنُ محمَّد بنِ شعيبٍ أَبو الغنائمِ النَّحَوِيُّ الضَّريرُ الأُفشولِيُّ مات في سنة 565 . ومما يُستدرَكُ عليه : فَشَلَ يَفشُلُ ككَتَبَ يكتُبُ وبه قُرئَ : " فَتَفْشَلوا " وفَشَلَ يَفشِلُ كضرَبَ يَضرِبُ وبه قرأَ الحسن البَصريّ " فَتَفْشِلوا " لغتانِ نقلَهما الصَّاغانِيّ . والفَشْلُ : الضَّعيفُ ومنه حديث الاستسْقاءِ :
ولا شيءَ مِمّا يأْكُلُ النّاسُ عندَنا ... سِوى الحَنظَلِ العامِيِّ والعِلْهِزِ الفَشْلِ
أَي الضعيفِ آكِلُهُ ومُدَّخِرُه كقوله تعالى : " والشَّجَرَةَ المَلعونَةَ في القُرآنِ " أَي آكِلوها ومَستَوجِبوها فنُسِبَت اللَّعنةُ إلى الشَّجَرَةِ وهي في الحقيقة لغيرِها ويُروى بالسين أَيضاً فلا يَحتاجُ إلى التَّأْويلِ . وقال ابنُ شُمَيْلٍ : المِفْشَلَةُ : الكَبارِجَةُ . وفَنْشَلَ لِحْيَتَهُ : نَفَّشَها . وفَشْلٌ بالفتحِ : قريَةٌ باليمَنِ
