# جذر قرطس (ق-ر-ط)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

معناه في القرآن: Kağıt

- الحروف: ق - ر - ط
- في القرآن: الورود: ٢ · الآيات: ٢ · الصيغ: ٢
- المعاجم: ٩

## الصيغ (٢)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [قَرَاطِيسَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3/siga/%D9%82%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%B7%D9%90%D9%8A%D8%B3%D9%8E.md) | فَرَاعِيلَ | Kağıtlar | ١ | ١ | [٦:٩١](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3/ayet/6:91.md) |
| [قِرْطَاسٍ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3/siga/%D9%82%D9%90%D8%B1%D9%92%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%B3%D9%8D.md) | فِرْعَالٍ | Kağıt | ١ | ١ | [٦:٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3/ayet/6:7.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٢٧ (الإجمالي: ٤٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [نزل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٣ · “Nezle” konaklama yeri demektir
2. [كتب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٢ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
3. [لمس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D9%85%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٢ · Birbirinize dokundunuz
4. [خوض](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%88%D8%B6.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Havz (hı) : Havuz demektir
5. [لعب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Oynarlar
6. [بدي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Açığa çıkarırsınız
7. [خفي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Hafy, Sık ağaçlı yerdir
8. [وذر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
9. [سحر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir
10. [قول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٦ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
11. [أبو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Bab kapı demektir
12. [يدي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · El ve kol demektir
13. [بشر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
14. [قدر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Kıdr kazandır
15. [موسى](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Musa
16. [كثر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Kesr(sin ile) kırık demektir
17. [نور](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Ateş demektir
18. [جيأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
19. [حقق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
20. [هدي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
21. [جعل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
22. [أنس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
23. [شيأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Şey
24. [بين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Beyn topraktaki yarık demektir
25. [كفر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Hufre, çukur demektir
26. [علم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Dağın sivri noktası demektir
27. [أله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قرطس |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [صحف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81.md), [كتب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md), [رقق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%82%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [طمس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Üzerine yazı yazılan papirüs, parşömen veya hedef tahtası olarak dikilen deri levha |
| Çekirdek Özet 2 | Vahyin maddileştirilerek parçalara ayrılması veya hissî bir nesneye indirgenmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bilginin ve ilahi mesajın bütüncül ruhundan koparılarak maddi taşıyıcılar üzerinden araçsallaştırılması |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca sıradan bir kırtasiye malzemesi sayıp vahyin somutlaştırılması ve parçalanarak gizlenmesi bağlamındaki işlevini gözden kaçırmak |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قر | Soğuma, durulma, yerleşme, toplanıp sabitlenme; [قرر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md), [قري](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D9%8A.md), [قرأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) köklerinde olduğu gibi bir araya gelip tutunma | ط | Sabitlenen ve toplanan yapının yayılıp açılarak belirgin bir yüzey ve sınır kazanması yönünde anlamı daraltır |
| [قرط](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7.md) | Toplanıp yüzey oluşturan veya kesilip biçilen nesne | س | Geniş yüzeyin çizgi, kayıt veya nişan tutacak müstakil bir nesneye ve hedef levhasına dönüşmesini sağlar |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Bilginin veya nesnenin belirli bir sınır ve çerçeve içinde odaklanıp toplanmasını imler |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Toplanan yapının görünür, öncelikli ve zihinsel olarak algılanabilir bir yüzeye çıkışını ifade eder |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Yüzeyin bilgiyi veya mürekkebi içine alıp kuşatacak, tutacak şekilde yayılmasını temsil eder |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Yazının veya izin yüzeyde tutunarak kalıcılaşmasını, sabit bir dayanak bulmasını sağlar |
| قرطس | Sınırlandırılıp derlenen bilginin yayılan bir yüzey üzerinde tutunarak sabit bir taşıyıcıya ve hedefe dönüşmesi | Ufukta sınırlandırılan bilginin görünür bir düzleme aktarılıp orada tutunarak hedeflenen fiziksel bir levha halini alması hareketidir |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Mısır papirüsünden (berdî) veya sepilenmiş deriden yapılan, üzerine yazı yazılan yaprak; ayrıca ok atıcılarının nişan almak için diktikleri deri levha |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Muheşşü'l-Ukaylî terk edilmiş yurdun izlerini parşömen üzerine divit ve mürekkeple yazılmış satırlara benzeterek şöyle der: كأَنَّ، بحيثُ اسْتَوْدَع الدارَ أَهلُها، / مَخَطّ زَبُور من دَواة وقَرْطَسِ |
| Erken Arapça kullanım | Atıcının oku dikilen hedefin tam ortasına isabet ettirmesi قَرْطَسَ الرامي biçiminde, tam isabet eden ok ise المُقَرْطَسَة olarak adlandırılmıştır |

المصدر: Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Esâsü’l-Belâga.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça قرطس kökü, erken dönem Akdeniz ve Yakın Doğu kültür havzasındaki yazı malzemesi ticaretinin ortak mirası olarak şekillenmiştir. Kökeni Grekçe yaprak, papirüs rulosu ve yazılı belge anlamındaki χάρτης sözcüğüne dayanır; bu sözcük Aramice ve Süryaniceye qartīsā / qartāsā biçiminde aktarılmış, oradan da erken dönemde Arapçaya girerek dörtlü bir kök yapısı kazanmıştır. Sami dillerinde yabancı kökenli dörtlü yapılar genellikle bir nesne adı üzerinden türetilerek fiilleşir; nitekim Arapçada da kök hem doğrudan kâğıt, parşömen ve yaprak anlamını korumuş, hem de ok atışında hedef tahtası yerine dikilen deri parçasını niteleyerek tam isabet kaydetme eylemini ifade eden türevler üretmiştir.

درجة الثقة: Kesin

المصدر: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an), Lisān al-ʿArab.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dörtlü isim kökünden türeyen fiil | İsimden türetilerek hedefe isabet ettirmek (قَرْطَسَ) ve kâğıt haline getirmek manalarını kazanmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice qartīsā, Aramice qartāsā | Yazı malzemesi, rulo ve sayfa anlamında müşterek bir Yakın Doğu ödünçlemesidir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Grekçe χάρτης, Latince charta | Papirüs yaprağı ve yazı rulosu anlamındaki Akdeniz havzası kültür sözcüğüdür | Kesin |

المصدر: Arthur Jeffery, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قرطس | Anlamlı | Kâğıt, parşömen, nişan tahtası | Üzerine yazı yazılan tabaka veya ok atılan hedef derisi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قرطس | Merkez | Yazı taşıyıcısı | Doğrudan fiziksel kâğıdı, papirüsü ve hedefe konan parçalı yaprağı belirtir | Maddi taşıyıcılığı ve fiziksel parçalara ayrılabilirliği öne çıkar |
| [صحف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81.md) | Komşu | Yazılı sayfa | Yayılmış, düzeltilmiş ve bir araya getirilmiş sayfaları ifade eder | Genellikle bir araya getirilmiş derli toplu yapraklar mecmuasıdır |
| [كتب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) | Komşu | Yazma ve kaydetme | Harflerin ve anlamların birbirine bağlanıp dikiş gibi birleştirilmesini anlatır | Malzemeyi değil, bağlama ve kaydetme eyleminin kendisini odaklar |
| [رقق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%82%D9%82.md) | Komşu | İnce parşömen | İnceliği, işlenmişliği ve şeffaflığı öne çıkan ince deri yaprağıdır | Malzemenin fiziksel inceliğine ve işlenişine vurgu yapar |
| [طمس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3.md) | Zıt | Silinme ve yok olma | Yüzeydeki izlerin, çizgilerin ve yazının tamamen silinip belirsizleşmesidir | Yazının ve kâğıdın üzerindeki işaretin tamamen kaybolması halidir |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قرطس | Kâğıt, parşömen, nişan levhası | Yazı taşımaya veya hedef olmaya elverişli ince düzlem | Kesin |
| Latince | charta, papyrus | Kâğıt yaprağı, papirüs | Malzemenin fiziksel yapısını karşılar; hedef anlamını doğrudan içermez | Güçlü |
| İngilizce | paper, parchment, target sheet | Kâğıt, parşömen, hedef levhası | Malzeme anlamını tam verir; isabet eylemini karşılamak için ilave terim gerekir | Güçlü |
| Almanca | Papier, Pergament, Zielscheibe | Kâğıt, parşömen, hedef tahtası | Yazı ve hedef yüzeyi anlamını ayrı kelimelerle karşılar | Güçlü |
| Fransızca | papier, parchemin | Kâğıt, parşömen | Fiziksel kâğıt anlamını karşılar; fiili türevleri dışarıda bırakır | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قِرْطَاسٍ | Hissî ve dokunulabilir maddi nesne | Müşriklerin vahyi kalple kavramak yerine elle tutulur fiziksel bir kâğıtta görme talebi; En'âm [6:7](https://lisan.digital/ar/ayet/6:7.md) |
| قَرَاطِيسَ | Parçalara ayrılan, işe gelen kısmı gösterilip kalanı gizlenen vesikalar | Ehl-i kitabın vahiy bütünlüğünü bozarak işlerine geleni sergileyip çoğunu sakladıkları dağınık sayfalar; En'âm [6:91](https://lisan.digital/ar/ayet/6:91.md) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vahyin mahiyeti ve mucize talebi | Vahyin harf-ses kalıbı ve kâğıda yazılı fiziksel bir nesne olarak inmesi talebinin imanın mahiyetiyle çelişmesi | Vahyin soyut-ilahi hakikatinden somut fiziksel nesneye indirgenmesi |
| Fıkıh | Vesika ve kitabet hukuku | Akitlerin, borçların ve şahitliklerin kâğıt üzerine yazılması ve bu belgelerin ispat hukuku açısından değeri | Hukuki bağlayıcılığı olan yazılı belge ve tescil aracı |
| Tefsir | En'âm suresindeki polemik bağlamı | Müşriklerin hissî mucize inadı ile Yahudilerin Tevrat metinlerini parça parça edip saklamaları arasındaki paralellik | Bütüncül mesajı parçalara bölme ve fiziksel nesneye hapsetme aracı |
| Hadis | Mushafın cem'i ve yazı malzemeleri | Erken dönemde vahiy kâtiplerinin ayetleri kaydettiği deri, hurma dalı ve kâğıt parçalarının niteliği | Vahiy metninin tahriften korunması için kullanılan fiziki kayıt vasıtası |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin nüzul biçimi | Maddi vesika | Taşıyıcı | Mesajın kalbe inen hidayet boyutunun nesneye indirgenemeyeceğini gösterir | Kesin |
| İlmi | Bilginin depolanması | Yazılı tabaka | Sabitleyici | Zihinsel bilginin nesilden nesile aktarılmasını sağlayan kalıcı hafıza ortamıdır | Güçlü |
| Siyasi | Devlet yazışması ve tebaa denetimi | Resmî kayıt | Belgeleyici | Kanunların, antlaşmaların ve buyrukların kamuya duyurulmasını ve tescilini sağlar | Güçlü |
| İktisadi | Ticari akitler ve borçlanma | Sözleşme kâğıdı | Güvence | Değişim, borç ve mülkiyet sınırlarının tescil edilerek uyuşmazlıkların önlenmesine yarar | Güçlü |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fiziksel depolama ortamı (donanım katmanı) | Mantıksal ve dijital bilginin ancak somut bir fiziksel katmanda (bellek hücresi, manyetik disk) temsil edilip okunabilmesi prensibiyle örtüşür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bürokratik formelleşme ve metinleştirme | Kurumsal yapıların ilişkileri soyut ahlaki ilkelerden yazılı kural ve prosedür belgelerine indirgeyerek meşrulaştırması sürecine denktir | Güçlü |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca modern anlamdaki selüloz kâğıt veya kırtasiye malzemesi olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kelimenin, hakikatin parçalanarak işe gelmeyen kısımlarının gizlenmesine vasıta kılınan ve hissî bir mucize beklentisiyle kutsanan fiziksel araç hüviyetini de içermesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | En'âm suresindeki eleştirinin salt bir nesneye değil, ilahi vahyi parçalayıp metalaştıran ve bütüncül ahlakından koparan yaklaşıma yönelik olduğunun gözden kaçırılması |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin maddileştirilmesi talebi ile vahiy belgelerinin tahrif ve sansür amacıyla kullanılmasını gözler önüne seren temel bir kavramsal karşıtlık kurduğu için önemlidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberden gökten yazılı bir kitap indirmesini isteyen müşriklerin eleştirildiği ve Tevrat'ı sayfalara ayırıp çoğunu gizleyen Ehl-i kitabın kınandığı En'âm suresi ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Vahyin gücünün kâğıdın veya fiziksel nesnenin varlığından geldiği zannını yıkar; kâğıdın tek başına hidayet üretmeyeceğini, kötü niyetli ellerde hakikati örtme aletine dönüşebileceğini gösterir |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Üzerine mürekkeple işaret koymaya uygun papirüs, deri veya yazı tabakası; aynı zamanda okla vurulacak nişan derisi.
- Soyut anlam: İlahi veya zihinsel bilginin görünür, dokunulabilir fakat aynı zamanda parçalanabilir ve manipüle edilebilir bir nesneye indirgenmesi.
- Sistematik karşılık: Mesajın aşkın içeriği ile onun fiziksel kayıt vasıtası arasındaki gerilim; hakikatin parçalara ayrılarak (qaratîs) işlevselleştirilmesi.
- LaTeX modeli: $$M = \sum_{i=1}^{n} p_i \quad \text{ve} \quad p_k \in \{p_{\text{açık}}, p_{\text{gizli}}\}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $M$ bir bütün olan ilahi mesajı temsil eder. Bu bütüncül mesaj kâğıtlara ve parçalı varaklara döküldüğünde sonlu sayıda $p_i$ yaprağına ayrılır. İnsani manipülasyon neticesinde her bir $p_k$ yaprağı ya insanların görmesi için açığa çıkarılan ($p_{\text{açık}}$) ya da gizlenip hasıraltı edilen ($p_{\text{gizli}}$) bir parçaya dönüşür; böylece bütünün taşıyıcısı olan kâğıt, bütünün parçalanıp tahrif edilmesinin zeminini oluşturur.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٢)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3/occurrences?meal=IK

### [الأنعام ٦:٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3/ayet/6:7.md) — قِرْطَاسٍ

وَلَوْ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ كِتَابًا فِي قِرْطَاسٍ فَلَمَسُوهُ بِأَيْدِيهِمْ لَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ

### [الأنعام ٦:٩١](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3/ayet/6:91.md) — قَرَاطِيسَ

وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قَالُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْكِتَابَ الَّذِي جَاءَ بِهِ مُوسَى نُورًا وَهُدًى لِلنَّاسِ تَجْعَلُونَهُ قَرَاطِيسَ تُبْدُونَهَا وَتُخْفُونَ كَثِيرًا وَعُلِّمْتُمْ مَا لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَلَا آبَاؤُكُمْ قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِي خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ

## المعاجم (٩)

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

القاف والسين
قسطس: القِسطاسُ، والقُسطاسُ لغة: أقوم الموازين، ويقال: هو الشاهين. والقَرَسْطُون: القبان شامية.
والقُسْطَناس: صلاية الطيب. قال امرؤ القيس:
ردي علي كميت اللون صافـية		كالقُسْطَناس عليه الورس والجسد
قسطر: القَسْطَرَى: الجهبذ، شامية. وهم القَساطِرة، ويقال: الواحد: قَسْطَر وقِسْطار. ويجمع: قساطرة، قال:
دنانيرنا من قرن ثـور ولـم تـكـن		من الذهب المضروب عند القَساطِره
قسطن.
والقُسْطانيّة: ندأة قوس قزح، أي: عوجه. قال:
ونؤي كقُسْطانيّة الدجن ملد
أي: متلبد.
قسطل: القَسْطل: الغبار، والقَسْطلان أيضاً، إذا سطع سطوعاً شديداً.
والقَسْطلانيُّ: قطف منسوبة إلى عامل أو بلد. الواحدة: قَسْطلانيَة، قال:
كأن عليه القَسْطلانيّ مخملاً		إذا ما اتقت شفانه بالمناكب
والقِسْطالُ: الجهبذ.
قرطس: القِرْطاس معروف، يتخذ من بردي مصر. وكل أديم ينصب للنضال فاسمه: قِرطاس.
يقال: قَرْطَسَ الرامي إذا أصاب الأديم. وجرمز إذا أخطأ، والرمية التي تصيبها اسمها: المُقَرْطَسَة.
قردس: قُردُوس: اسم أبي حي.
سردق.
السُّرادق: كل ما أحاط بشيء نحو الشقة في المضرب، أو الحائط المشتمل على الشيء.
والسُّرادق يجمع على السّرادقات.
وبيت مُسَرْدَقٌ أعلاه وأسفله: مشدود كله، قال:
هو المدخل النعمان بيتاً سمـاؤه		نحور الفيول، بعد بيت مُسَرْدَقِ
دنقس: الدَّنْقَسَةُ: تطأطؤ الرأس ذلاً وخضوعا، وخفض البصر. قال:
إذا رآني من بعيد دنقسا
قدمس: القُدْمُوسُ: الملك الضخم، والقُدْمُوسةُ: الصخرة العظيمة، الجميع: القَداميس، قال جرير:
وآبنا نزار أحلاني بـمـنـزلة		في رأس أرعن عادي القَداميسِ
دمقس: الدِّمَقْسُ: الإبريسم. قال العجاج:
خوداً تخال ريطها المُدَمْقَسا
وقال:
يظل العذارى يرتمين بلحمها		وشحم كهداب الدِّمَقْسِ المفتل
قنسر: القِنَّسْرُ، وبعضهم يقول: قِنِّسْر، والقِنَّسْريّ: الكبير السن، قال العجاج:
أطرباً وأنت قِنَّسْريُّ
بنصب النون وتشديدها.
قِنَّسْرين: كورة بالشام.
نقرس: النِّقْرِسُ: داء في الرجل. والنِّقرسُ: الداهية من الأدلاء. يقال: دليل نِقْرس، وطبيب نِقْرس. والنِّقرِيسُ: الشيء تتخذه النساء على صيغة الورد يغرزنه في رؤوسهن. قال:
فحليت من خز وبز وقـرمـز		ومن صنعه الدنيا عليك النّقارِسُ
قرنس: القُرْناس: شبه أنف يتقدم من الجبل.
وقَرْنس البازي، فعل له لازم، إذا كرز، وخيطت عيناه أول ما يصاد.
قسبر: القَسْبُريّ: الذكر الشديد.
قربس: القَرَبُوسُ: حنو السرج، وبعض أهل الشام يثقله وهو خطأ. ويجمعه: قَرَبابيس، وهو أشد خطأ.
قبرس: القِبْرِسُ والقُبْرُسُ من النحاس أجوده. وفي ثغور الشام موضع يقال له: قُبْرُس.
قرقس: القَرَقُوس: القف الصلب. ويقال: القِرْقِسُ: الجرجس، قال:
فليت الأفاعي يعضضننـا		مكان البراغيث والقِرْقِسِ
يحرمن جنبي نوم الفراش		ويؤذين جسمي إن أجلس
مرقس: اسم لإبليس جاهلي عليه لعنة الله. وسمي امرؤ القيس بذلك، لأنه كان يقول الشعر على لسان إبليس، ولا ينبغي أن يقولوا: امرؤ القيس، ولكن امرؤ الله، ولكن جرى هذا على ألسنتهم.
قسمل: القساملةُ: حي من اليمن، والنسبة إليهم: قَسْمليّ.
قلمس: القَلَمَّسُ: الرجل الداهية، المنكر، البعيد الغور. وكان القَلَمَّسُ الكناني من نسأة الشهور على معد. كان يقف في الجاهلية عند جمرة العقبة، فيقول: اللهم إني ناسئ الشهور، واضعها مواضعها، وإني لا أغاب ولا أجاب. اللهم إني أحللت أحد الصفرين، حرمت صفر المؤخر، وكذلك في الرجبين، شعبان ورجب، ثم يقول: انفروا على اسم الله فذلك قوله جل وعز: "إنما النسيئ زيادة في الكفر".
سملق: السَّلْمَقُ: القاع الأملس. وعجز سَمْلقٌ: سيئة الخلق.
والسَّمْلَقةُ: الرديئة في البضع.
سفسق: السَّفاسِقُ: شطب السيوف كأنها عمود في متنه، ممدودة كالخيط. ويقال: بل هو ما بين الشطبتين على صفحة السيف طولاً. والواحدة: سِفْسِقة. قال امرؤ القيس:
ومستلئم كشفت بالرمـح ذيلـه		أقمت بعضب ذي سَفاسِقَ ميله
سمسق: والمُستُقة: الياسمين.
مستق: المُسْتُقةُ: ضرب من الثياب، ويقال: من الفراء.
والمُستُقة: نوع من الملاهي، وهي المزمار، دخيل معرب.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

القِرْطاسُ: الذي يكتب فيه. والقُرْطاسُ بالضم مثله، وكذلك القَرْطَسُ. ذكره أبو زيد في نوادره. وأنشد:
كأنَّ بحَيْثُ استودعَ الدارَ أهْلُهامَخَطَّ زَبورٍ من دواةٍ وقَرْطَسِ
ويسمَّى الغرض قِرْطاساً. يقال: رمى فَقَرْطَسَ، إذا أصابه.

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- القرطاس: ما يكتب فيه. قال الله تعالى: ﴿ولو نزلنا عليك كتابا في قرطاس﴾ [الأنعام/7]، ﴿قل من أنزل الكتاب الذي جاء به موسى نورا وهدى للناس تجعلونه قراطيس﴾ [الأنعام/91].

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

القِرْطاس: معروف يُتَّخذ من بَرْدِيّ يكون بمصر. والقِرْطاس: ضَرْب من برُود مصر. والقِرْطاس: أَديم يُنْصَب للنِّضال، ويسمَّى الغَرَض قِرْطاساً. وكل أَديم ينصَب للنِّضال، فاسمُه قِرطاس، فإِذا أَصابه الرَّامي قيل: قَرْطَس أَي أَصاب القرطاس، والرَّمْيَةُ التي تُصيب مُقَرْطِسة. والقَِرْطاس والقُرطاس والقَِرْطَس والقَرْطاس، كله: الصحيفة الثابتة التي يكتب فيها؛ الأَخيرتان عن اللحياني؛ وأَنشد أَبو زيد لمخشّ العقيلي يصف رسوم الدار وآثارها كأَنها خَطّ زَبُور كتب في قِرْطاس: كأَنَّ، بحيثُ اسْتَوْدَع الدارَ أَهلُها،
مَخَطّ زَبُور من دَواة وقَرْطَسِ
وقوله تعالى: ولو نَزَّلنا عليك كتاباً في قِرْطاس؛ أَي في صحيفة، وكذلك قوله تعالى: يجعلونه قَراطِيس؛ أَي صُحُفاً؛ قال:
عَفَتِ المنازل غير مِثْل الأَنفس،
بعد الزمان عرفته بالقَرْطَس
ابن الأَعرابي: يقال للناقى إِذا كانت فَتِيَّة شابَّة: هي القِرْطاس والدّيباج والذِّعْلِبَة والدِّعْبِل والعَيْطَموس. ابن الأَعرابي: يقال للجارِية البيضاء المَدِيدة القامة قِرْطاس. ودابة قِرْطاسِيّ إِذا كان أَبيض لا يخالط لَونه شِيَة، فإِذا ضرَب بياضُه إِلى الصُّفرة فهو نَرْجِسِيّ.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ق ر ط س * * الِقُرْطَاسُ * بكسر القاف وشمها الذي يكتب فيه و * القَرْطَسُ * بوزن المذهب مله ويسمى الغرض * قِرْطاساً * يقال رمى * فَقَرْطَسً * أي أصابه

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

القرطاس، مثلثة القاف الضم قراءة أبي معدان الكوفي، قال شيخنا: أطلق في التثليث فإقتضى أنها كلها فصيحة واردة، وليس كذلك، وقد قال في المصباح: كسر القاف أشهر، وقال الجاربردي شرح الشافية: الضعيف ما في ثبوته كلام، كقرطاس، بالضم، فدل على ضعفه، بخلاف عبارة المصباح فإنها توهم أنه مشهور، وأما الفتح فلم يذكره أكثر أهل اللغة، وقضية قولهم فعلال في غير التضعيف قليل لم يرد منه إلا خزعال، ينفيه، ولكن أورده ابن سيده على ضعفه، وقلده المصنف، وفيه نظر ظاهر. إنتهى. قلت: وهذا الذي أنكره على المصنف وابن سيده، ونظر فيه، فقد حكاه اللحياني هذا بالفتح. وكذا حكى القرطس، كجعفر، كذا نقله الجوهري عن ابن دريد في نوادره، وقال أبو سهل: هكذا وجدته في الكتاب المذكور، وهو الصحيح. وحكى الفارابي وأبو علياء مثل درهم، هكذا قيداه، وهو الكاغد يتخذ من بردي يكون بمصر، وأنشد أبو زيد لمخش العقيلي، يصف رسوم الديار وآثارها كأنها خط زبور كتب في قرطاس:
  كأن بحيث إستودع الدار أهلها                      مخط زبور من دواة وقرطس

  والقرطاس، بالكسر: الجمل الآدم، نقله الصاغاني. وعن ابن الأعرابي: القرطاس: الجارية البيضاء المديدة القامة. وقوله تعالى  ولو نزلنا عليك كتابا في قرطاس  . وهو الصحيفة من أي شيء كانت، يكتب فيها، والجمع: قراطيس، ومنه قوله تعالى:  تجعلونه قراطيس  أي صحفا. وكل أديم ينصب للنضال فهو قرطاس. والقرطاس: الناقة الفتية الشابة، عن ابن الأعرابي، قال: وهي أيضا الديباج والدعبل والعيطموس. والقرطاس: برد مصري، أي نوع من برود مصر. ودابة قرطاسية، إذا كانت بيضاء لا يخالط بياضها شية. فإذا ضرب بياضها إلى الصفرة فهي نرجسية. ويقال: رمى فقرطس، إذا أصاب القرطاس، أي الغرض المنصوب، والرمية التي تصيب: مقرطسة. وتقرطس: هلك، نقله الصاغاني. وقرطس، كجعفر: ة بمصر، وعبارة الصاغاني: من قرى مصر القديمة. قلت: والتي هي من قرى مصر قرطسة، بهاء، وهي من قرى البحيرة.

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

قَرْطَسَ
Q. 1 قَرْطَسَ ذ , (Msb, K,) inf. n. قَرْطَسَةٌ, (Msb,) He (an archer) [and it (an arrow)] hit the قِرْطَاس [or target]. (Msb, K.) It is also allowable to say, قَرْطَسَتِ الرَّمْيَةُ The shot went right to the قِرْطَاس. (Msb.)

تَقَرْطَسَ
Q. 2 تَقَرْطَسَ ذ He perished. (Sgh, K.)

قَرْطَسٌ
قَرْطَسٌ ذ and قِرْطَسٌ: see قِرْطَاسٌ.

قِرْطَاسٌ
قِرْطَاسٌ ذ Paper; syn. كَاغَدٌ: (K:) or such as is made of the بَرْدِىّ [or papyrus], found in Egypt: (TA:) [and particularly a roll, or scroll, thereof: see also طُومَارٌ, and سُرْفَةٌ:] what one writes upon: (S, Msb:) also written قُرْطَاسٌ; (S, Msb, K;) but the former is the better known, (Msb), or the former only is of established authority, for El-Jلrabardee says the contrary of the latter; (MF;) and قَرْطَاسٌ; (Lh, ISd, K;) but this is not mentioned by most of the lexicographers; (MF;) and ↓ قَرْطَسٌ signifies the same; (AZ, S, Msb, K;) and so does ↓ قِرْطَسٌ. (K [app. on the authority of El-Fلrلbee and Aboo-'Alyà; but the names are imperfectly written in the TA.]) ― -b2- قِرْطَاسٌ also signifies A writing, or book, (صَحِيفَةٌ,) of whatever thing it be: (K:) pl. قَرَاطِيسُ. (TA.) ― -b3- Also, A butt, or target, to shoot at; (S;) a piece of skin, (Msb,) or any skin, (K,) set up for persons contending in shooting. (Msb, K.) ― -b4- And A kind of بُرْد [q. v.] of the fabric of Egypt. (K, TA.) ― -b5- And A white, or fair, girl, of tall stature. (IAar, K.) ― -b6- And A camel such as is termed آدَم. (Sgh, K.) ― -b7- And A young she-camel. (IAar, K.)

دَابَّةٌ قِرْطَاسِيَّةٌ
دَابَّةٌ قِرْطَاسِيَّةٌ ذ A beast of carriage in whose whiteness is no mixture of any other colour. (K.)

مُقَرْطِسٌ
مُقَرْطِسٌ ذ An archer [and in like manner an arrow] hitting the قِرْطَاس. (Msb.) And رَمْيَةٌ مُقَرْطِسَةٌ A shot going right to the قِرْطَاس. (TA.)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

قَرْطَسَ
قَرْطَسَ
a.  Hit the target.

تَقَرْطَسَ
تَقَرْطَسَ II ,
a.  Perished.

قَرْطَاْس
قَرْطَاْس 48 ,
a.  see 49 (a) .

قِرْطَاْس
قِرْطَاْس 49 , ( pl. قَرَاْطِيْسُ 67 ),
a.  Paper; sheet of paper; leaf; roll, scroll; papers, writings, books.

b.  Leather-target, butt, mark.

c.  Young-camel.

قِرْطَاْسِيَّة
قِرْطَاْسِيَّة 49yit ,
a.  Pure white ( animal ).

قُرْطَاْس
قُرْطَاْس 50 ,  قَرْطَس 51 ,  قِرْطَس 52 ,
a.  see 49 (a) .

قُِرْطَاط
قُِرْطَاط
a.  Misfortune.

قُِرْطَُعْبَة
قُِرْطَُعْبَة
a.  A thing, something.

قِرْطَعْن
قِرْطَعْن
a.  Fool.

قَرْطَف
قَرْطَف
a.  Satin, velvet.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

قرطس
قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ - قِرْطَاس - قَرَاطِيْس
قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ + كائن + شيئاً: يفرده ويجعله رقيقاً مسطحاً كالورق أو الأديم
قِرْطاس: اسم فعل بمعنى مفعول من " قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ ": الورقة أو الصحيفة البيضاء التي تستعمل للكتابة عليها, والتي تصنع من النبات أو بقاياه أو من العهن أو أديم الدواب وما شابه
قَرَاطِيْس: جمع " قِرْطَاس "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان الجزء المسطح والمستوي من الشيء، ضد الخشن والناتئ والشئز"، وهي:
قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ، صَحَفَ - يَصْحُفُ، طَحَا - يَطْحُو (طَحَى - يَطْحَى)، دَحَا - يَدْحُو (دَحَى - يَدْحَى)، سَطَحَ - يَسْطَحُ، سَهُلَ - يَسْهُلُ
قرطاس
 	﴿ولو نزلنا عليك كتابا في قرطاس فلمسوه بأيديهم لقال الذين كفروا إن هذا إلا سحر مبين(7)﴾ الأنعام
قراطيس
 	﴿وما قدروا الله حق قدره إذ قالوا ما أنزل الله على بشر من شيء قل من أنزل الكتاب الذي جاء به موسى نورا وهدى للناستجعلونه قراطيس تبدونها وتخفون كثيرا وعلمتم ما لم تعلموا أنتم ولا آباؤكم قل الله ثم ذرهم في خوضهم يلعبون(91)﴾ الأنعام
مختار الصحاح
● [قرطس] ق ر ط س: الِقُرْطَاسُ بكسر القاف وشمها الذي يكتب فيه و القَرْطَسُ بوزن المذهب مله ويسمى الغرض قِرْطاساً يقال رمى فَقَرْطَسً أي أصابه
الراغب
قرطس
- القرطاس: ما يكتب فيه. قال الله تعالى: }ولو نزلنا عليك كتابا في قرطاس﴿[الأنعام/7]،﴾قل من أنزل الكتاب الذي جاء به موسى نورا وهدى للناس تجعلونه قراطيس{ [الأنعام/91].
ملخص اللسان:
1.     والقِرْطاس:  ضَرْب من برُود مصر
2.      والقَِرْطاس والقُرطاس والقَِرْطَس والقَرْطاس، كله: الصحيفة الثابتة  التي يكتب فيها
3.     وكل أَديم ينصَب للنِّضال، فاسمُه قِرطاس، فإِذا أَصابه  الرَّامي قيل: قَرْطَس أَي أَصاب القرطاس، والرَّمْيَةُ التي تُصيب مُقَرْطِسة
4.     يقال للجارِية البيضاء المَدِيدة القامة قِرْطاس.
5.      ودابة قِرْطاسِيّ إِذا كان  أَبيض لا يخالط لَونه شِيَة
لسان العرب
● - قرطس: القِرْطاس: معروف يُتَّخذ من بَرْدِيّ يكون بمصر. والقِرْطاس:  ضَرْب من برُود مصر. والقِرْطاس: أَديم يُنْصَب للنِّضال، ويسمَّى الغَرَض  قِرْطاساً. وكل أَديم ينصَب للنِّضال، فاسمُه قِرطاس، فإِذا أَصابه  الرَّامي قيل: قَرْطَس أَي أَصاب القرطاس، والرَّمْيَةُ التي تُصيب مُقَرْطِسة.  والقَِرْطاس والقُرطاس والقَِرْطَس والقَرْطاس، كله: الصحيفة الثابتة  التي يكتب فيها؛ الأَخيرتان عن اللحياني؛ وأَنشد أَبو زيد لمخشّ العقيلي  يصف رسوم الدار وآثارها كأَنها خَطّ زَبُور كتب في قِرْطاس:  كأَنَّ، بحيثُ اسْتَوْدَع الدارَ أَهلُها،  مَخَطّ زَبُور من دَواة وقَرْطَسِ  وقوله تعالى: ولو نَزَّلنا عليك كتاباً في قِرْطاس؛ أَي في صحيفة، وكذلك  قوله تعالى: يجعلونه قَراطِيس؛ أَي صُحُفاً؛ قال:  عَفَتِ المنازل غير مِثْل الأَنفس،  بعد الزمان عرفته بالقَرْطَس  ابن الأَعرابي: يقال للناقى إِذا كانت فَتِيَّة شابَّة: هي القِرْطاس  والدّيباج والذِّعْلِبَة والدِّعْبِل والعَيْطَموس. ابن الأَعرابي: يقال  للجارِية البيضاء المَدِيدة القامة قِرْطاس. ودابة قِرْطاسِيّ إِذا كان  أَبيض لا يخالط لَونه شِيَة، فإِذا ضرَب بياضُه إِلى الصُّفرة فهو  نَرْجِسِيّ.
القاموس المحيط:
القِرْطاسُ، مثلثةَ " القافِ " وكجعفرٍ ودِرْهَمٍ الكاغِدُ، وبالكسر الجَمَلُ الآدَمُ، والجارِيَةُ البَيضاءُ المَديدةُ القامَةِ، والصَّحيفَةُ من أيِّ شيءٍ كانتْ، وكُلُّ أديمٍ يُنْصَبُ للنِّضالِ، والناقةُ الفَتِيَّةُ، وبُرْدٌ مِصْرِيٌّ. ودابَّةٌ قِرْطاسِيَّةٌ لا يخالِطُ بياضَها شِيَةٌ. ورَمَى فَقَرْطَسَ أصابَ القِرْطاسَ. وتَقَرْطَسَ هَلَكَ. وقَرْطَسُ، كجعفرٍ ة بمِصْرَ.
تاج العروس:
ق ر ط س
القرْطَاسُ مثلّثة القاف الضّمّ قِرَاءَةُ أَبي مَعْدانَ الكُوفِيِّ قال شَيخُنا : أَطْلق في التَّثْليث فإقْتضَى أَنَّهَا كلَّها فَصِيحَةٌ وَاردِةٌ وليسَ كذلك وقد قال في الْمِصْبَاح : كَسْر القاف أَشْهَرُ وقال الجَارْبَرْدِيُّ شَرْح الشَّافِيَة : الضَّعِيفُ ما في ثُبُوتِهِ كلامٌ كقُرْطاسٍ بالضَّمِّ فدَلَّ على ضَعْفِه بخلافِ عبَارة المِصْبَاح فإِنَّها تُوهِمُ أَنّه مَشْهُورٌ وأَمَّا الفَتْحُ فلم يَذْكُرْه أَكثرُ أَهْل اللُّغةِ وقَضيَّةُ قَولِهم فَعْلال في غير التَّضْعيف قَليلٌ لم يَرِدْ منه إِلاّ خَزْعالٌ يَنْفِيه ولكن أَوْرَدَه ابنُ سِيدَه على ضَعْفِه وقلَّده المصنِّفُ وفيه نَظرٌ ظاهرٌ . إنتهى . قلْت : وهذا الَّذي أَنْكرَه على المُصَنِّف وابنِ سِيدَه ونَظرَ فيه فقد حَكاه اللِّحْيَانِيُّ هذا بالفتْح . وكذا حَكى القَرْطَسَ كجَعْفرٍ كذا نقله الجَوْهَرِيُّ عن ابن دُريْدٍ في نوادره وقال أَبو سَهْلٍ : هكذا وَجدْتُه في الكِتاب المذكورِ وهو الصَّحيح . وحكَى الفارَابيُّ وأَبو علْياءَ مْثل دِرْهَمٍ هكذا قَيَّداه وهو الكاغِدُ يُتَّخذُ من بَرْدِيٍّ يكونُ بمِصْر وأَنْشد أَبو زَيْدٍ لمِخَشٍّ العُقَيْليّ يَصف رُسومَ الدِّيارِ وآثارَها كأَنها خَطُّ زَبورٍ كُتِبَ في قِرْطاسٍ :
كأَنَّ بحَيْثُ إسْتَوْدَعَ الدَارَ أَهْلُهَا ... مَخَطَّ زَبُورٍ من دَوَاةٍ وقَرْطَسِ
والقِرْطاس بالكسْر : الجَملُ الآدَمُ نَقَلَهُ الصَّاغَانيُّ . وعن ابن الأَعْرَابيِّ : القِرْطاس : الجَارِيَةُ البَيْضاءُ المَدِيدَةُ القَامَةِ . وقَولُه تَعَالَى " ولَوْ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ كِتَاباً في قِرْطَاسٍ " . وهو الصَّحيفَةُ من أَيِّ شَيْءٍ كانَتْ يُكْتَبِ فيها والجَمْع : قَرَاطِيسُ ومنه قولُه تَعَالَى : " تَجْعَلُونَه قَرَاطِيسَ " أَي صُحُفاً . وكُلُّ أَدِيمٍ يُنْصَب للنِّضالِ فهو قِرْطَاسٌ . والقِرْطاس : النّاقَةُ الفِتِيَّةُ الشابَّةُ عن ابن الأَعْرَابِيِّ قال : وهي أيْضاً الدِّيبَاجُ والدِّعْبِلُ والعَيْطَمُوس . والقِرْطَاس : بُرْدٌ مِصْريٌّ أَي نَوْعٌ من بُرُودِ مصْرَ . ودابَّةٌ قِرْطاسِيَّةٌ إِذا كانَتْ بَيْضَاءَ لا يُخَالِطُ بَيَاضَهَا شِيَةٌ . فإِذا ضَرَبَ بَياضُها إِلى الصُّفْرّة فهي نَرْجِسِيَّةٌ . ويقَال : رَمَى فقَرْطَسَ إِذا أَصابَ القِرْطَاسَ أَي الغَرَضَ المَنْصوبَ والرَّمْيَةُ الَّتي تُصِيب : مقَرْطِسَةٌ . وتَقَرْطَسَ : هَلَكَ نَقَلَه الصّاغَانيُّ . وقَرْطَسُ كجَعفَر : ة بمصْرَ وعِبَارَة الصّاغَانيُّ : من قُرَى مصْرَ القَديمَة . قلت : والتي هي من قُرَى مصْرَ قَرْطَسَةُ بهاءٍ وهي من قُرَى البُحَيْرة
