# جذر قمطر (ق-م-ط)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

“Katere”den gelen bir kelimedir

- الحروف: ق - م - ط
- في القرآن: الورود: ١ · الآيات: ١ · الصيغ: ١
- المعاجم: ١٠

## الصيغ (١)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [قَمْطَرِيرًا](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/siga/%D9%82%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B7%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلَرِيرًا | Sıkıntılı ve belalı | ١ | ١ | [٧٦:١٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/76:10.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٤ (الإجمالي: ٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [عبس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٦ · “Abes” hayvanın kuyruğuna yapışmış kuruyan pislik; “abus”…
2. [خوف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
3. [يوم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · “Yemm” durgun akan su demektir
4. [ربب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Ribve, tümsek demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قمطر |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عبس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B3.md), [قطمر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B7%D9%85%D8%B1.md), [عسر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md), [كشر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [سفر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sıkışma, toplanma, büzülme ve yoğunlaşarak üst üste yığılma |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın dehşetten yüzünü ve uzuvlarını sıkarak büzüştüğü, şiddeti her yanı saran ve yoğunlaşan kıyamet günü azabı |
| Çekirdek Özet 3 | Dehşetin ve felaketin dağınık kalmayıp tek bir noktada düğümlenerek kaçışı imkânsız kılan kuşatıcı yoğunlaşması |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca soyut bir asık suratlılık veya hafif bir hoşnutsuzluk sanıp, varlığı iliklerine kadar büzüştüren ontolojik sıkışmayı ve kuşatıcı şiddeti gözden kaçırmak |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قم | Toplama, süpürme, tepeye doğru büzüp biriktirme ve yükseltme; nitekim [قمح](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%AD.md) başaklanıp taneyi toplama, [قمر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%B1.md) beyazlığı ve ışığı bir kürede toplama, [قمص](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%B5.md) bedeni bütünüyle sarıp toplama, [قمع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%B9.md) bir şeyi dar bir boğaza büzme ve sindirme hareketidir. | ط | Çekirdeğe eklenen kuşatma, yayılıp sarma ve sıkıştırma niteliği, toplanan şeyi ezici ve katı bir baskı altına sokmuştur. |
| [قمط](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7.md) | Bir şeyi bağlayarak sıkıştırma, kundağa sarma veya büzüştürme; kundak bağı ve sıkıca sarılmış bağ anlamındaki kımat kökünde olduğu gibi hareketin kuşatıcı bir düğüme dönüşmesidir. | ر | Çekirdeğe eklenen süreklilik, akış ve baskının yinelenmesi niteliği, sıkışmayı ve büzülmeyi en üst dereceye, kaçışı olmayan yoğun ve sürekli bir katılığa taşımıştır. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Enerjinin ve hareketin bir sınırda toplanarak yoğunlaşması, bir merkezde düğümlenmesi. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Birikintinin kütlesel varlığı, dalgalanması ve her tarafı dolduran yoğunluğu. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Toplanan kütleyi çevreleyen, dışarı taşmasına izin vermeyen ve sıkıştıran çember. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Sürecin doruk noktasına çıkması, hareketin süreklilik kazanarak baştan aşağı tesir etmesi. |
| قمطر | Merkezde toplanan yoğunluğun çepeçevre sarılarak baştan aşağı sıkışması ve katılaşması | Varlığı dört bir yandan saran, dışa kaçış bırakmayan, bedeni ve yüzü büzüştürüp tek bir dehşet düğümünde kilitleyen yoğun hareket. |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Beden yapısı sıkı, etleri toparlak ve sert deve; ayrıca kitap veya eşya saklamak için kamıştan sıkıca örülüp bağlanan mahfaza (sandık). Taşların üst üste binerek yığılması ve gölge yapacak kadar yoğunlaşması (ikmitrâr). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Humeyd el-Erkat devenin sıkı, adaleli ve güçlü yapısını şu dizeyle nitelemektedir: قِمَطْرٌ يلوح الودع تحت لـبـانـه / إذا أرزمت من تحته الريح أرزما |
| Erken Arapça kullanım | Ebu Talib'in düşmanlarına karşı şiddetli ve çetin bir belayı tasvir ederken söylediği beyitte geçer: وكنت إذا قوم رموني رميتهـم / بمسقطة الأحمال فقماء قِمَطْرِ |

المصدر: Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça قمطر kökü, dörtlü (rubāʿī) bir genişleme olup kökenini Sami dillerindeki bağlama, kundağa sarma, büzme ve sıkıştırma anlamlarını taşıyan [قمط](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7.md) (q-m-ṭ) üçlü kökünden ve onun kökündeki ikili قم (q-m) çekirdeğinden alır. İbranicede k-m-ṭ (קָמַט - qāmaṭ) kökü büzmek, kırışmak, buruşmak ve kıskıvrak bağlamak anlamlarına gelir; nitekim derinin yaşlılık veya kederden buruşması bu kökle karşılanır. Süryanicede q-m-ṭ (ܩܡܛ) kökü korkuyla büzülmek, titremek, katlanmak ve içine çekilmek anlam katmanına sahiptir. Arapçada son harf olarak eklenen ر (r) sesi, fonetik olarak büzülmenin şiddetini, katılığını ve devamlılığını pekiştirmiş; fiziksel alanda etleri sıkıca toplanmış deveye, kamıştan sıkıca örülen sandığa (kımatra), soyut alanda ise keder ve dehşetten insanın yüz hatlarının kaskatı kesilerek büzüşmesine ve kötülüğün yoğunlaşmasına (şerrun kımatr) aktarılmıştır.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: HALOT, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [قمط](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7.md) köküne ر harfinin eklenmesiyle oluşan rubāʿī yapı | Kundağa sarma, sıkma ve bağlama eyleminin ر sesiyle şiddet ve süreklilik kazanması; taşların üst üste yığılması (ıkmitrâr) gibi kütlesel sıkışmaya dönüşmesi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice q-m-ṭ (קָמַט) ve Süryanice q-m-ṭ (ܩܡܛ) | İbranicede derinin buruşması ve kederle büzüşmesi, Süryanicede korkudan içine çekilip büzülme anlamlarıyla birebir semantik paralellik gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik büzme/bağlama matrisi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

المصدر: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قمطر | Anlamlı | Sıkışma, toplanma, büzülme ve yoğunlaşma | Dehşetin ve şiddetin tek bir noktada toplanarak varlığı büzüştürmesi ve kuşatması. | Hedef köktür; İnsân [76:10](https://lisan.digital/ar/ayet/76:10.md)'da geçer. |
| [قطمر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B7%D9%85%D8%B1.md) | Anlamlı | Kuşatıcı ve sıkı zar | Hurma çekirdeğini sımsıkı saran ince beyaz zar (kıtmîr); son derece küçük, değersiz ve sıkıca örten katman. | Harflerin yer değiştirmesi (kalb); Kur'an'da 3 kez geçer. |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قمطر | Merkez | Kuşatıcı dehşet, büzüşme ve kaskatı kesilme | Felaketin varlığı her yandan sıkıştırıp iki büklüm etmesi ve yüzü kaskatı büzüştürmesi. | Büzüşme, sıkışma ve kederin şiddetinden toplanıp sertleşme. |
| [عبس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B3.md) | Komşu | Yüz asma ve kaş çatma | İçteki sıkıntının yüze vurarak kaşların arasını daraltması; nispeten yüzeysel bir asıklıktır. | قمطر kelimesinin öncesinde gelir; [عبس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B3.md) yüzün ekşimesi iken قمطر dehşetin tüm bedeni büzüp kilitlemesidir. |
| [قطمر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B7%D9%85%D8%B1.md) | Komşu | İnce zarla sımsıkı sarılma | Bir nesneyi bütünüyle çevreleyen ve ona yapışan en küçük ve sıkı örtü. | Ortak harfler taşır; biri çekirdeğin zarını, diğeri dehşetin varlığı sarmasını ifade eder. |
| [عسر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md) | Komşu | Zorluk, darlık ve tıkanıklık | İşlerin çıkmaza girmesi, genişliğin ve kolaylığın ortadan kalkması durumu. | [عسر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md) sürecin zorluğunu, قمطر ise o zorluğun dehşetle insanı büzüştürüp kaskatı yapmasını bildirir. |
| [كشر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B1.md) | Komşu | Dişleri göstererek yüzü germe | Korku veya öfkeden dudakların çekilip dişlerin ortaya çıkması durumu. | Yüz kaslarının kasılmasını anlatır ancak قمطر gibi kuşatıcı bir ontolojik sıkışmayı içermez. |
| [سفر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) | Zıt | Açığa çıkma, aydınlanma, parıldama | Yüzün sevinçten, aydınlıktan ve ferahlıktan ışıldaması, perdenin kalkması. | Yüzün neşeyle açılıp parlaması (müsfira), büzüşüp kaskatı kesilmenin (kamtarîr) tam zıddıdır. |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قمطر | Büzüştürücü, kaskatı kesici şiddet | Dehşetin ve kederin yüzü ve varlığı düğümleyip büzmesi; taş gibi katılaştırması. | Kesin |
| Latince | constringens, conrugatus | Sıkıştıran, buruşturan, kasan | Bir yapının dış baskıyla büzüşmesini karşılar; Kur'an'daki ontolojik dehşet boyutunu dışarıda bırakır. | Muhtemel |
| İngilizce | constricting, grim, direly distressful | Daraltıcı, kasvetli ve büzüştürücü dehşet | Korkudan insanın içine çekilmesini ve yüzün kasılmasını verir; kökün fiziksel kütlesel yığılma boyutunu tam içermez. | Güçlü |
| Almanca | zusammenziehend, unheilschwanger | İliklere işleyen, büzüştüren felaket | Bir felaketin varlığı büzüştürüp nefes alamaz hale getirmesini karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | constricteur, ténébreux et angoissant | Sıkıştırıcı, boğucu ve kasvetli | Varlığı sıkan ve dehşete boğan durumu ifade eder; somut kütleleşme anlamı eksik kalır. | Muhtemel |

المصدر: Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Gesenius Hebrew Lexicon.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قَمْطَرِيرًا | Kıyamet gününün insanı dehşetten iki büklüm eden, yüzünü ve uzuvlarını büzüştüren şiddeti | İnananların kıyamet gününün çetin, kaskatı kesici ve boğucu dehşetinden duydukları endişeyi ve Allah'a sığınmalarını anlatan bağlam (İnsân [76:10](https://lisan.digital/ar/ayet/76:10.md)). |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Esmâü'l-yevm ve eskatoloji | Kıyamet gününün dehşetinin ve azabının sıfatları; günün bizatihi korkunçluğu mu yoksa inkârcılar için doğurduğu sonuç mu olduğu meselesi. | Günün şiddetinin insan benliğini kıskıvrak bağlayıp çaresiz kılan mutlak kuşatıcılığı. |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Terimsel fıkhi hükümlere konu olmamıştır. | Veri bulunamadı |
| Tefsir | İnsân suresi 10. ayetin lafız tahlili | "Abûsen kamtarîran" terkibinde "abûs" ile "kamtarîr" arasındaki fark; birincinin kaş çatıp yüz ekşitme, ikincinin ise kederden kaskatı kesilip yüzün iki kaş arasından çekilerek büzülmesi olduğu tahlili. | Dehşetin fizyolojik ve psikolojik olarak insanı büzüştürüp kilitleyen aşırı derecesi. |
| Hadis | Kıyamet ahvali tasvirleri | Kıyamet gününün uzunluğu, darlığı ve insanların o günün dehşetinden içine düşeceği büzülme ve çaresizlik hâli. | Şiddetin dağınıklık bırakmayıp her şeyi kendi içine doğru sıkıştırması. |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Eskatolojik hesaplaşma | Kaçınılmaz ve büzüştürücü ilahi adalet günü | İnsanın sahte güven duygularını ve gururunu yok ederek onu mutlak acziyetiyle yüzleştirme | İnsanın dünyadaki kibirli genişlemesine karşılık, ahirette ilahi azametin dehşeti karşısında büzülüp küçülmesi. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve ontolojik durum | Kütlesel yoğunlaşma ve sıkışma | Dağınık unsurların aşırı basınç altında büzülerek kaskatı bir yapıya dönüşmesi | Maddenin veya ruh halinin dış basınçla hacim kaybetmesi ve hareket kabiliyetini yitirmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve kriz anı | Kuşatıcı ve hareket alanını sıfırlayan mutlak kriz | Sistemin tüm açıklarını kapatarak kaçışı veya manevrayı imkânsız kılma | Bireylerin veya toplumların karşı konulamaz bir güç karşısında direncinin kırılarak büzüşmesi. | Muhtemel |
| İktisadi | Kriz ve piyasa daralması | Aşırı likidite ve hacim daralması (deflasyonist kilitlenme) | Piyasada dolaşımın durması, sermayenin donması ve ekonomik faaliyetin kaskatı kesilmesi | Canlılığın ve akışkanlığın bütünüyle kesilerek sistemin kilitlenip büzülmesi. | Muhtemel |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kütleçekimsel çökme ve hacimsel büzülme (gravitational collapse / contraction) | Bir kütlenin kendi içine doğru aşırı derecede sıkışarak yoğunluğunun sonsuza yaklaşması ve dışarıya hiçbir hareket izni vermeyecek biçimde kilitlenmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Travmatik donakalma ve kasılma refleksi (tonic immobility) | Bireyin veya topluluğun aşırı dehşet, tehdit ve çaresizlik karşısında kaçma ya da savaşma yetisini kaybederek kaskatı kesilmesi, büzüşüp donması. | Güçlü |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir "asık suratlılık", "kötü bir gün" veya basit bir "sıkıntı" olarak anlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | قمطر kökünün türevi olan kamtarîr, salt bir ruh hali değil; insanın bütün sinir sistemini, uzuvlarını ve varlığını dış basınçla kaskatı edip büzüştüren, dehşetin taş gibi üst üste yığıldığı kuşatıcı ve kaçışı olmayan ontolojik bir sıkışmadır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayette anlatılan kıyamet dehşetinin büyüklüğü idrak edilemez; inananların neden böylesi bir günden korkup Allah'a sığındıkları ve karşılığında neden yüzlerine sevinç ve aydınlık verildiği anlaşılamaz. |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca tek bir yerde (İnsân [76:10](https://lisan.digital/ar/ayet/76:10.md)) geçen bu nadir ve yoğun kelime, kıyamet gününün inkârcılar ve gafil insanlar üzerinde yaratacağı fiziksel ve psikolojik kilitlenmenin şiddetini en somut büzüşme imgesiyle tasvir eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsân suresindeki erdemli kulların (ebrâr) infak ahlakını, ihlaslarını ve ahiret kaygılarını temellendiren ayet grubunda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kıyamet azabının ve dehşetinin yalnızca dışsal bir ateş veya ceza olduğu zannını düzeltir; suçlunun bizzat kendi varlığında, yüzünde ve bedeninde meydana gelen kaskatı büzüşmeyi ve içsel kilitlenmeyi görünür kılar. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Dağınık parçaların, etlerin veya taşların aşırı basınçla bir araya toplanıp üst üste yığılması; kundağın bedeni sımsıkı sarması gibi varlığın büzülerek kaskatı kesilmesi.
- Soyut anlam: Aşırı dehşet, keder ve azap karşısında benliğin içine doğru çekilmesi, yüz hatlarının gerilip düğümlenmesi ve kaçış imkânı tanımayan kuşatıcı darlık.
- Sistematik karşılık: Sistemin maruz kaldığı mutlak baskı karşısında esnekliğini ve akışkanlığını bütünüyle kaybederek tek bir katı noktada kilitlenmesi ve çökmesi.
- LaTeX modeli: $$V(t) \to 0 \implies \lim_{P \to \infty} \rho(P) = \infty \quad \text{veya} \quad \mathcal{S} = \oint_{\partial \Omega} \vec{F} \cdot d\vec{A} \ll 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $V(t)$, felaket anında bireyin veya varlığın hareket ve nefes alma hacmini temsil eder ve zamanla sıfıra yaklaşır. Dışarıdan uygulanan dehşet basıncı $P$ sonsuza giderken, maruz kalınan sıkışma ve keder yoğunluğu $\rho$ sonsuza ulaşarak varlığı kaskatı hale getirir. İkinci kısımda ise varlığı çevreleyen $\partial \Omega$ kapalı yüzeyinden içeriye doğru yönelen $\vec{F}$ baskı vektörlerinin toplam akısı $\mathcal{S}$, dışa kaçışı olmayan ve her yandan büzüştüren negatif bir kapanmayı sembolize eder.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ١)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [الإنسان ٧٦:١٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/76:10.md) — قَمْطَرِيرًا

إِنَّا نَخَافُ مِنْ رَبِّنَا يَوْمًا عَبُوسًا قَمْطَرِيرًا

## المعاجم (١٠)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

“Katere”den gelen bir kelimedir. Kamterir parça parça olmuş demektir. Asık suratlı da denmektedir.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

القاف والطاء
قنطر: القَنْطَرة: معروفة.
والقِنْطار؛ يقال: أربعون أوقية من ذهب أو فضة، ويقال: ثمانون ألف درهم عن ابن عباس. وعن السدي رطل من ذهب أو فضة، ويقال: هو بالسريانية مثل ملء جلد ثور ذهباً أو فضة. وبالبربرية: ألف مثقال من ذهب أو فضة.
وفي التصريف مخرجه على قول العرب، لأن الرجل يُقَنطر قِنطاراً، كل قطعة أربعون أوقية، كل أوقية وزن سبعة مثاقيل.
وبنو قَنْطُور: الترك، ويقال: إن قَنْطُوراء كانت جارية لإبراهيم عليه السلام، ولدت لإبراهيم أولاداً من نسلهم الترك والصين.
قطرب: القُطْرُبُ: الذكر من السعالي.
قرطب: المُقَرْطِبُ: الغضبان. وقَرْطَبَ: غضب. قال:
إذا رآني قد أتيت قَرْطَبا
وجال في جحاشه وطربا
المُطَرْطِبُ: الذي يدعو الحمر.
بطرق: البِطْرِيقُ: العظيم من الروم. والبِطريقُ: القائد لأهل الشام والروم.
قبطر: القُبْطُرِيّ: ضرب من الثياب.
قرطف: القَرْطفُ: قطيفة مخملة. قال:
عليه المنامة ذات الفـضـول		من الوهن والقَرْطَفُ المخمل
قمطر: القِمَطْرُ: الجمل الضخم. قال حميد:
قِمَطْرٌ يلوح الودع تحت لـبـانـه		إذا أرزمت من تحته الريح أرزما
ويوم قَمْطَرير: فاشي الشر. وشر قُماطِرِ، وقِمْطَر ومُقْمَطِرّ. قال أبو طالب.
وكنت إذا قوم رموني رميتهـم		بمسقطة الأحمال فقماء قِمْطَرِ
وتقول: اقْمَطَرَّت عليه الحجارة، أي: تراكمت، قالت الخنساء:
في جَوْفِ لحد مقيم قد تضمنه		في رمسه مُقْمِطرّاتٌ وأحجار
وأقْمِطْرارُ الشيء: إظلاله وتراكمه. والقِمْطيرُ: الذي تعلق به النواة مع القمع إذا أخرجتها من التمر.
ويقال: هو السحاة التي تكون بين النواة والتمر.
والقِمَطْرُ أيضاً يوصف به الناقة لسرعتها وقوتها.
والقِمَطْرةُ: شبه سفط يسف من قصب.
قرمط: القَرْمَطةُ: دقة الكتابة، وتداني الحروف والسطور. والقَرْمَطَةُ في مشي القطوف.
والقُرمُوطُ: ثمرة الغضا، كالرمان. قال:
وينشز جيب الدرع عنها إذا مـشـت		خميل كقرموط الغضا الخضل الندي
يعني: ثديها.
قطمر: القِطْمير: الذي تعلق به النواة مع القمع إذا أخرجتها من التمر. ويقال: هو السحاة التي تكون بين النواة والتمر.
قِرْطم: القُرْطُمُ: حب العصفر.
طمرق: الطُّمْرُوقُ: اسم من أسماء الخشاف، وجمعه: طمارِقة. قال:
دنا منه الشتاء فطار عنهـا		كما طارت طمارقةٌ ذراعا

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

يومٌ قُماطِرٌ ويومٌ قَمْطَريرٌ، أي شديدٌ. قال الشاعر:
بَني عَمِّنا هل تذكرون بَلاءَناعليكم إذا ما كان يومٌ قُماطِرٌ
واقْمَطَرَّ يومنا: اشتدَّ. أبو عبيد: المُقْمَطِرُّ: المجتمِعُ. واقْمَطَرَّتْ العقربُ، إذا عطفَتْ ذنبها وجمعت نفسها. أبو عمرو: وقَمْطَرْتُ القربةَ، إذا شددتها بالوِكاءِ. والقِمَطْرُ والقِمَطْرَةُ: ما يُصان فيه الكتب. قال ابن السكيت لا يقال بالتشديد. وينشد:
ليسَ بِعلمٍ ما يَعى القِمَطْـرُما العِلْمُ إلا ما وعاهُ الصَدرُ
والجمع قَماطِرُ.

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- قوله تعالى: ﴿عبوسا فمطريرا﴾ [الإنسان/10] أي: شديدا. يقال: قمطرير وقماطير.

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

القِمَطْرُ: الجمل القويّ السريع، وقيل: الجمل الضَّخْمُ القويّ؛ قال جَمِيلٌ:
قِمَطْرٌ يَلُوحُ الوَدْعُ تحتَ لبَانِه،
إِذا أَرْزَمَتْ من تحتِه الرِّيحُ أَرْزَما
ورجل قِمَطْرٌ: قصير؛ وأَنشد أَبو بكر لعُجَيْر السَّلُوليّ: قِمَطْرٌ كَحُوَّازِ الدَّحارِيج أَبْتَرُ
والقِمَطْرُ والقِمَطْرِيُّ: القصير الضخم. وامرأَة قِمَطْرة: قصيرة عريضة؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد
وَهَبْتُه من وَثَبى قِمَطْرَه،
مَصْرورة الحَقْوَيْن مثلَ الدَّبْرَهْ
والقِمَطْرُ والقِمَطْرَة: شِبْهُ سَفَطٍ يُسَفُّ من قَصَبٍ. وذئب قِمَطْرُ الرِّجُلِ: شديدُها. وكلب قِمَطْرُ الرِّجْل إِذا كان به عُقَّالٌ من اعْوِجاج ساقيه؛ قال الطِّرِمَّاح يصف كلباً: مُعِيدٌ قِمَطْرُ الرِّجْلِ مُخْتَلِفُ الشَّبا،
شَرَنْبَثُ شَوْكِ الكَفِّ، شَثْنُ البَراثِن
وشَرٌّ قِمَطْرٌ وقُماطِر ومُقْمَطِرّ.
واقْمَطَرَّ عليه الشيءُ: تزاحم. واقْمَطَرَّ للشَّرِّ: تهيّأَ. ويقال: اقْمَطَرَّت عليه الحجارة أَي تراكمت وأَظَلَّتْ؛ قالت خَنْساءُ تصف قبراً: مُقْمَطِرَّات وأَحجار. والمُقْمَطِرّ: المجتمع. واقْمَطَرَّتِ العقربُ إِذا عطفت ذنبها وجمعت نَفْسَها.
وقَمْطَرَ المرأَةَ وقَمْطَرَ جاريته قَمْطَرَة: نكحها. وقَمْطَرَ القِرْبة: شَدَّها بالوِكاء. وقَمْطَرَ القِرْبَة أَيضاً: ملأَها؛ عن اللحياني. وقَمْطَرَ العدوُّ أَي هرب؛ عن ابن الأَعرابي.
ويوم مُقْمَطِرّ وقُماطِرٌ وقَمْطَرِيرٌ: مُقَبِّضُ ما بين العينين لشدته، وقيل: إِذا كان شديداً غليظاً؛ قال الشاعر:
بَني عَمِّنا، هَلْ تَذْكرونَ بلاءَنا
عليكم، إِذا ما كان يومٌ قُماطِرُ؟
بضم القاف. واقْمَطَرّ يومُنا: اشتد. وفي التنزيل العزيز: إِنا نخاف من ربنا يوماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً؛ جاء في التفسير: أَنه يُعَبِّسُ الوَجْهَ فيجمع ما بين العينين، وهذا شائع في اللغة. وشَرٌّ قَمْطَرِير: شديد. الليث: شَرٌّ قُماطِرٌ وقِمَطْرٌ وقِمْطَرٌ؛ وأَنشد:
وكنتُ إِذا قومي رَمَوْني رَمَيْتُهم
بمُسْقِطَةِ الأَحْمالِ، فَقْماءَ قِمْطَرِ
ويقال: اقْمَطَرَّتِ الناقةُ إِذا رفعت ذنبها وجمعت قُطْرَيْها وزَمَّتْ بأَنفها. والمُقْمَطِرّ: المنتشر. واقْمَطَرَّ الشيء: انْتَشر، وقيل: تَقَبَّضَ كأَنه ضدّ؛ قال الشاعر:
قد جَعَلَتْ شَبْوَةُ تَزْبَئِرُّ،
تَكْسُو اسْتَها لَحْماً وتَقْمَطِرُّ
التهذيب: ومن الأَحاجِيّ: ما أَبْيَضُ شَطْرا، أَسودُ ظَهْرا، يَمْشِي قِمَطْرا، ويَبُول قَطْراف وهو القُنْفُذُ. وقوله: يمشي قمطراً أَي مجتمعاً. وكل شيء جمعته، فقد قَمْطَرْتَه. والقِمَطْرُ والقِمْطَرةُ: ما تُصان فيه الكتب؛ قال ابن السكيت: لا يقال بالتشديد؛ وينشد:
ليس بعِلْمٍ ما يَعي القِمَطْرُ،
ما العِلْمُ إِلا ما وَعاه الصَّدْرُ
والجمع قَماطِرُ.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ق م ط ر * يوم * قَمْطَرِيرٌ * أي شديد و * القِمَطْرُ * بوزن الهزبر و * القِمَطْرَةُ * ما تصان فيه الكتب ولا يقال بالتشديد وينشد % ليس بعلم ما يعي القمطر % ما العلم الا ما وعاه الصدر

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

القمطر، كسبحل: الجمل القوي السريع. وقيل: الجمل الضخم القوي. قال حميد بن ثور.

  قمطر يلوح الودع فوق سراتهإذا أرزمت من تحته الريح أرزما والقمطر: الرجل القصير الضخم، كالقمطري، كزبعرى، قال العجير السلولي:
  سمين المطايا يشرب السؤر والحسىقمطر كحواز الدحاريج أعسر وامرأة قمطرة: قصيرة عريضة؛ عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  وهبته من وثبي قـمـطـره                      مصرورة الحقوين مثل الدبره والقمطر: ما يصان فيه الكتب، وهو شبه سفط يسف من قصب، كالقمطرة، وبالتشديد شاذ، وقال ابن السكيت: لا يقال بالتشديد. وينشد:
  ليس بعلم ما يعي القمطـر                      ما العلم إلا ما وعاه الصدر والجمع قماطر. وذكر الجوهري هذه اللفظة بعد قطمر وهم، وهذا موضعه؛ هكذا ذكره الصاغاني، وقلده المصنف على عادته. وقال البدر القرافي: أي فكأنه لم يذكر شيئا، فلذا كتبها المصنف بالحمرة. قال شيخنا: وهو وهم، فإنه بعد أن تعرض لها.. لا يقال: كأنه لم يذكرها، وأما الترتيب الذي اعتمده المصنف فإن الجوهري اعتمد خلافه، ولم يعبأ بالترتيب الذي يقصد المصنف إليه، إلا إذا دعت له ضرورة صرفية، ولذلك يدخل أحيانا بعض المواد قصدا للاختصار، والمصنف لم يطلع على أسرار اصطلاحه، فكلما نعقت له ناعقة صعقت لها صاعقة، وليس كذلك دأب المحققين، فتأمل. قلت: لا فرق بين ترتيب المصنف والجوهري كما يعلم من سياقهما، وليس كما زعمه شيخنا، والحق هنا بيد الصاغاني والمصنف، فإن إيراد الجوهري هذه المادة بعد قطمر مما يوهم أن الميم زائدة وأن أصلها قطر، فالصواب أن يذكر في موضعه ومظنته، وهو إمام أهل التحقيق، ومثل هذا لم يكد يخفى عليه إلا أنه سبق قلمه، ولم يترو فيه وقول شيخنا: إلا إذا دعت ضرورة إلخ، قلت وأي ضرورة أكبر من هذه، فتأمل بالإنصاف، ودع سبيل الاعتساف. والقمطر: المقطرة التي تجعل في أرجل الناس، نقله الصاغاني، وقد تقدم المقطرة في موضعه قريبا. والقمطري: مشية في اجتماع. وفي التهذيب: ومن الأحاجي: ما أبيض شطرا، أسود ظهرا، يمشي قمطرا، ويبول قطرا? وهو القنفذ. ويمشي قمطرا أي مجتمعا. وكل شيء جمعته فقد قمطرته. وقمطر اللبن، بالبناء على المجهول، وأخذه قماطر، كعلابط: وهو خبث يأخذه من الإنفحة، كذا نقله الصاغاني. وكلب قمطر الرجل: به عقال من اعوجاج ساقيه، قال الطرماح يصف كلبا:
  معيد قمطر الرجل مختلف الشباشرنبث شوك الكف ششن البراثن ويوم قماطر كعلابط، وقمطرير، وكذا مقمطر: مقبض ما بين العينين لشدته، وقيل: شديد غليظ، قال الشاعر:
  بني عمنا هل تذكرون بلاءنا                      عليكم إذا ما كان يوم قماطر

  واقمطر يومنا: اشتد. وقال الله عز وجل: إنا نخاف من ربنا يوما عبوسا قمطريرا. جاء في التفسير أنه يعبس الوجه فيجمع ما بين العينين، وهذا سائغ في اللغة. وشر قمطرير: شديد. وقال الليث: شر قماطر وقمطر، وأنشد:
  وكنت إذا قومي رموني رميتهم                      بمسقطة الأحمال فقماء قمطر واقمطرت العقرب: اجتمعت بنفسها وعطفت ذنبها، فهي مقمطرة. وقمطر: اجتمع. وقمطره: جمعه. والمقمطر: المجتمع. وقمطر الجارية قمطرة: جامعها. وقمطر القربة قمطرة: شدها بالوكاء، وقمطر القربة أيضا: ملأها؛ عن اللحياني. ومما يستدرك عليه: ذئب قمطر الرجل: شديدها. وشر مقمطر: شديد. واقمطر عليه الشيء: تزاحم. واقمطر للشر: تهيأ، كاحرنبي، واحرنفش، وانتفش، وازبأر، قال ساعدة:
  بنو الحرب أرضعنا بها مقمطرةفمن يلق منا يلق سيد مدرب ويقال: اقمطرت عليه الحجارة: أي تراكمت وأظلت. وقمطر العدو: هرب؛ عن ابن الأعرابي. ويقال: اقمطرت الناقة، إذا رفعت ذنبها وجمعت قطريها وزمت بأنفها. والمقمطر: المنتشر. واقمطر الشيء: انتشر. وقيل: تقبض، كأنه ضد. قال الشاعر:
  قد جعلت شبوة تـزبـئر                      تكسو استها لحما وتقمطر وأبو الحسين محمد بن جعفر بن حمدان القماطري: بغدادي، حدث عنه الدار قطني:

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

اـِقْمَطَرَّ
Q. 4 اـِقْمَطَرَّ ذ It (a day, S) was, or became, distressful, or calamitous. (S, K.)

قَمْطَرٌ
قَمْطَرٌ ذ : see قَمْطَرِيرٌ.

قِمَطْرٌ
قِمَطْرٌ ذ and قِمَطْرَةٌ (S, Msb, K) and with tesh-deed, [i. e. قِمَّطْرٌ and قِمَّطْرَةٌ,] but this pronunciation is extr., (K,) or, accord. to Yaakoob, (S,) or ISk, (TA,) not allowable, (S, TA,) A repository for books or writings, (S, Msb, K, TA,) resembling a سَفَط, [q. v., (in the TA, سقط, which is evidently a mistake,)] made of reeds woven together: (TA:) the first word is fem., like the second, as well as masc.: (Msb:) pl. قَمَاطِرُ. (S, Msb.)

يَوْمٌ قَمْطَرِيرٌ
يَوْمٌ قَمْطَرِيرٌ ذ , and ↓ قُمَاطِرٌ, (S, K,) and ↓ مُقْمَطِرٌّ, (TA,) A distressful, or calamitous, day: (S, K:) or a day that makes one knit the brow, or contract the skin between the eyes: so the first is explained by some as occurring in the Kur lxxvi. 10. (TA.) ― -b2- شَرٌّ قَمْطَرِيرٌ, (TA,) and ↓ قُمَاطِرٌ, and ↓ قَمْطَرٌ, (Lth, TA,) and ↓ مُقْمَطِرٌّ, (TA,) Intense evil. (Lth, TA.)

قُمَاطِرٌ
قُمَاطِرٌ ذ : see قَمْطَرِيرٌ, in two places.

مُقْمَطِرٌّ
مُقْمَطِرٌّ ذ : see قَمْطَرِيرٌ, in two places.

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

قَمْطَرَ
قَمْطَرَ -  اِقْمَطَرَّ [ اِقْمَطَرَّ IV ] ,
a.  Became distressful, calamitous.

قِمَطْر
قِمَطْر ,  قِمَطْرَة ( pl. قَمَاْطِرُ 47 ),
a.  Bookcase.

b.  Bonds, fetters.

c.  Strong camel.

d.  Short man.

قِمَّطْر
قِمَّطْر
a.  see supra (a) .

قَمْطَرِيْر
قَمْطَرِيْر
a.  Disastrous, distressful, calamitous ( day ).

b.  Intense, dire ( evil ).

قُمَاطر
قُمَاطر ,  مُقْمَطِرّ
a.  see supra.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

قمطر
قَمْطَرَ - يُقَمْطِرُ - اقْمَطَرَّ- يَقْمَطِرُّ - قَمْطَرِيْر
قَمْطَر - يُقَمْطِرُ + الشيء أو الكائن: توَتَّر وانضغط: ازدحم واشتد على بعضه تحت ضغط عال
اقْمَطَرَّ- يَقْمَطِرُّ: عل وزن " افعلل ":  يتوتر: يجمع نفسه بنفسه باشتداد وازدحام تحت ضغط عال: كناية عن التوتر والانضغاط الفيزيائي أو النفسي
قَمْطَرِيْر:على وزن " فَعْلَليل" اسم فاعل مبالغة من " قَمْطَر - يُقَمْطِرُ ": بشكل متجمع أجزاء الوجه من العبوس
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة السوائل والجوامد تحت ضغطٍ عالٍ، وتداخلها مع الهواء والغازات"، وهي:
ثَارَ - يَثُوْرُ، قَمْطَرَ - يُقَمْطِرُ، نَضَخَ - يَنْضَخُ، دَهَقَ - يَدْهَقُ، فَارَ - يَفُوْرُ، زّبَدَ - يَزْبِدُ
قمطريرا
 ﴿إنا نخاف من ربنا يوما عبوسا قمطريرا(10)﴾ الإنسان
مختار الصحاح
● [قمطر] ق م ط ر: يوم قَمْطَرِيرٌ أي شديد و القِمَطْرُ بوزن الهزبر و القِمَطْرَةُ ما تصان فيه الكتب ولا يقال بالتشديد وينشد ليس بعلم ما يعي القمطر ما العلم إلا ما وعاه الصدر
معجم الفرائد القرآنية:
ق م ط ر
"قَمْطَرِيراً " في قوله تعالى :" إِنَّا نَخَافُ مِنْ رَبِّنَا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً " (10) الإنسان .
القمطرير : الشديد الغليظ، واليوم القمطرير : اليوم الذي اجتمعت فيه الشدائد المختلفة.
الراغب
قمطر
- قوله تعالى: }عبوسا فمطريرا{ [الإنسان/10] أي: شديدا. يقال: قمطرير وقماطير.
ملخص اللسان:
1.    واقْمَطَرَّ عليه الشيءُ: تزاحم. واقْمَطَرَّ للشَّرِّ: تهيّأَ. ويقال:  اقْمَطَرَّت عليه الحجارة أَي تراكمت وأَظَلَّتْ
2.     القِمَطْرُ: الجمل القويّ السريع، وقيل: الجمل الضَّخْمُ القويّ
3.    ورجل قِمَطْرٌ: قصير
4.    وقَمْطَرَ  القِرْبة: شَدَّها بالوِكاء. وقَمْطَرَ القِرْبَة أَيضاً: ملأَها،
5.    واقْمَطَرَّتِ  العقربُ إِذا عطفت ذنبها وجمعت نَفْسَها.
6.    اقْمَطَرّ يومُنا: اشتد. وفي التنزيل العزيز: إِنا نخاف من  ربنا يوماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً؛ جاء في التفسير: أَنه يُعَبِّسُ  الوَجْهَ فيجمع ما بين العينين، وهذا شائع في اللغة. وشَرٌّ قَمْطَرِير: شديد.
لسان العرب
● - قمطر: القِمَطْرُ: الجمل القويّ السريع، وقيل: الجمل الضَّخْمُ القويّ؛  قال جَمِيلٌ:  قِمَطْرٌ يَلُوحُ الوَدْعُ تحتَ لبَانِه،  إِذا أَرْزَمَتْ من تحتِه الرِّيحُ أَرْزَما  ورجل قِمَطْرٌ: قصير؛ وأَنشد أَبو بكر لعُجَيْر السَّلُوليّ:  قِمَطْرٌ كَحُوَّازِ الدَّحارِيج أَبْتَرُ  والقِمَطْرُ والقِمَطْرِيُّ: القصير الضخم. وامرأَة قِمَطْرة: قصيرة  عريضة؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد  وَهَبْتُه من وَثَبى قِمَطْرَه،  مَصْرورة الحَقْوَيْن مثلَ الدَّبْرَهْ  والقِمَطْرُ والقِمَطْرَة: شِبْهُ سَفَطٍ يُسَفُّ من قَصَبٍ.  وذئب قِمَطْرُ الرِّجُلِ: شديدُها. وكلب قِمَطْرُ الرِّجْل إِذا كان به  عُقَّالٌ من اعْوِجاج ساقيه؛ قال الطِّرِمَّاح يصف كلباً:  مُعِيدٌ قِمَطْرُ الرِّجْلِ مُخْتَلِفُ الشَّبا،  شَرَنْبَثُ شَوْكِ الكَفِّ، شَثْنُ البَراثِن  وشَرٌّ قِمَطْرٌ وقُماطِر ومُقْمَطِرّ.  واقْمَطَرَّ عليه الشيءُ: تزاحم. واقْمَطَرَّ للشَّرِّ: تهيّأَ. ويقال:  اقْمَطَرَّت عليه الحجارة أَي تراكمت وأَظَلَّتْ؛ قالت خَنْساءُ تصف  قبراً: مُقْمَطِرَّات وأَحجار. والمُقْمَطِرّ: المجتمع. واقْمَطَرَّتِ  العقربُ إِذا عطفت ذنبها وجمعت نَفْسَها.  وقَمْطَرَ المرأَةَ وقَمْطَرَ جاريته قَمْطَرَة: نكحها. وقَمْطَرَ  القِرْبة: شَدَّها بالوِكاء. وقَمْطَرَ القِرْبَة أَيضاً: ملأَها؛ عن  اللحياني. وقَمْطَرَ العدوُّ أَي هرب؛ عن ابن الأَعرابي.  ويوم مُقْمَطِرّ وقُماطِرٌ وقَمْطَرِيرٌ: مُقَبِّضُ ما بين العينين  لشدته، وقيل: إِذا كان شديداً غليظاً؛ قال الشاعر:  بَني عَمِّنا، هَلْ تَذْكرونَ بلاءَنا  عليكم، إِذا ما كان يومٌ قُماطِرُ؟  بضم القاف. واقْمَطَرّ يومُنا: اشتد. وفي التنزيل العزيز: إِنا نخاف من  ربنا يوماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً؛ جاء في التفسير: أَنه يُعَبِّسُ  الوَجْهَ فيجمع ما بين العينين، وهذا شائع في اللغة. وشَرٌّ قَمْطَرِير: شديد.  الليث: شَرٌّ قُماطِرٌ وقِمَطْرٌ وقِمْطَرٌ؛ وأَنشد:  وكنتُ إِذا قومي رَمَوْني رَمَيْتُهم  بمُسْقِطَةِ الأَحْمالِ، فَقْماءَ قِمْطَرِ  ويقال: اقْمَطَرَّتِ الناقةُ إِذا رفعت ذنبها وجمعت قُطْرَيْها وزَمَّتْ  بأَنفها. والمُقْمَطِرّ: المنتشر. واقْمَطَرَّ الشيء: انْتَشر، وقيل:  تَقَبَّضَ كأَنه ضدّ؛ قال الشاعر:  قد جَعَلَتْ شَبْوَةُ تَزْبَئِرُّ،  تَكْسُو اسْتَها لَحْماً وتَقْمَطِرُّ  التهذيب: ومن الأَحاجِيّ: ما أَبْيَضُ شَطْرا، أَسودُ ظَهْرا، يَمْشِي  قِمَطْرا، ويَبُول قَطْراف وهو القُنْفُذُ. وقوله: يمشي قمطراً أَي  مجتمعاً. وكل شيء جمعته، فقد قَمْطَرْتَه. والقِمَطْرُ والقِمْطَرةُ: ما تُصان  فيه الكتب؛ قال ابن السكيت: لا يقال بالتشديد؛ وينشد:  ليس بعِلْمٍ ما يَعي القِمَطْرُ،  ما العِلْمُ إِلا ما وَعاه الصَّدْرُ  والجمع قَماطِرُ.
مقاييس اللغة:
(قمط) القاف والميم والطاء أُصَيْلٌ يدلُّ على جمع وتجمُّع. من ذلك القَمْط: شدُّ أعصابِ الصبيِّ بقماطِهِ. ومنه قُمِطَ الأسير، إذا جُمع بين يديه ورجليه بِحبل. ووقعت على قِماطِهِ، معناه، على عَقْدِ أمرِهِ كيف عَقْدُه، وكذلك إذا فَطِنْتَ له. ومرَّ بنا حولٌ قَميطٌ، أي تامٌّ جميع. وسِفادُ الطَّائرِ قَمْطٌ أيضاً، لجمعه ماءه في أُنثاه.
ومن ذلك (القَمْطَرِير): الشَّديد، وهذا مما زيدت فيه الراء وكرّرت تأكيداً للمعنى، والأصل قَمَط وقد ذكرناه، وأنَّ معناه الجمع، ومنه قولهم بعير قِمَطرٌ: مجتمع الخَلقِ. والقياسُ كلُّه واحد.
القاموس المحيط:
القِمَطْرُ، كسِبَحْلٍ الجَمَلُ القَوِيُّ الضَّخْمُ، والرجلُ القصيرُ، كالقِمَطْرَى، كزِبَعْرَى، وما يُصانُ فيه الكُتُبُ،
كالقِمَطْرَةِ، وبالتشديدِ شاذٌّ. وذِكْرُ الجَوهرِيِّ هذه اللَّفْظَةَ بعدَ قَطْمَرَ وَهَمٌ، والتي تُجْعَلُ في أرْجُلِ الناسِ. والقِمَطْرَى: مِشْيَةٌ في اجْتماعٍ. وقُمْطِرَ اللَّبَنُ، وأخَذَهُ قُماطِرٌ، كعُلابِطٍ: وهو خُبْثٌ يأخُذُه من الإِنْفَحَةِ. وكَلْبٌ قِمَطْرُ الرِّجْلِ: به عُقالٌ من اعْوِجاجِ ساقَيْهِ. ويومٌ قُماطِرٌ، كعُلابِطٍ، وقَمْطَريرٌ: شديدٌ. واقْمَطَرَّ: اشْتَدَّ، العَقْرَبُ: اجْتَمَعَتْ وعَطَفَتْ ذَنَبَها. وقَمْطَرَ: اجْتَمَعَ، الجارِيَةَ: جامَعَها، القِرْبَةَ: شَدَّها بالوِكاءِ.
تاج العروس:
ق - م - ط - ر
القِمْطَر كسِبَحْلٍ : الجَمَلُ القَوِيّ السَّرِيع . وقيل : الجَمَلُ الضَّخْم القَوِيُّ . قال حُمَيْدُ بنُ ثَوْرٍ
" قِمْطَرٌ يَلُوحُ الوَدْعُ فَوْقَ سَرَاتِهِإِذا أَرْزَمَتْ مِنْ تَحْتِه الرِّيحُ أَرزَمَا والقِمْطَرُ : الرَّجُلُ القَصِيرُ الضَّخْمُ كالقِمَطْرَي كزِبَعْرَى قال العُجَيْرُ السَّلولِيُّ :
" سَمِينُ المَطَايَا يَشْرَبُ السُّؤْرَ والحُسَىقِمَطْرٌ كحُوّازِ الدَّحارِيجِ أَعْسَرُ وامْرَأَةٌ قِمَطْرَةٌ : قَصِيرَةٌ عَرِيضة ؛ عن ابن الأَعْرابيّ وأَنشد :
وَهَبْتُهُ مِنْ وَثَبَي قِمَطْرَهْ ... مَصْرُورَةِ الحَقْوَيْنِ مِثْلِ الدَّبْرَهْ والقِمَطْرُ : ما يُصانُ فيه الكُتُبُ وهو شِبْهُ سَفَطٍ يُسَفّ مِنْ قَصَب كالقِمَطْرَةِ وبالتَّشْدِيد شَاذٌّ وقال ابنُ السِّكّيت : لا يُقَالُ بالتَّشْدِيد . ويُنْشد :
لَيْسَ بعِلْم ما يَعِي القِمَطْرُ ... ما العِلْمُ إِلاّ ما وَعَاهُ الصَّدْرُ والجمْعُ قمَاطِرُ . وذكْرُ الجوهريِّ هذه اللفظَةَ بعْدَ قَطْمر وَهَمٌ وهذا مَوْضعُه ؛ هكذا ذَكرَهُ الصاغَانّي وقَلَّده المصنّف على عادَته . وقال البَدْرُ القرَافيّ : أَيْ فكأَنَّهُ لم يَذْكُر شيْئاً فلذَا كتَبها المُصَنِّفُ بالحُمْرَة . قال شيْخُنا : وهو وَهَمٌ فإِنّه بعد أَنْ تَعرّض لها . . لا يُقَال : كأَنّه لم يَذْكُرْها وأَمّا التَّرْتيبُ الّذي اعتمدَه المُصَنّف فإِنّ الجَوْهَريّ اعْتَمَد خلافَه ولم يعْبَأْ بالتَّرْتيب الّذي يَقْصد المُصَنِّف إِليه إِلاّ إِذا دعَتْ له ضَرُورة صَرْفِيّة ولذلك يُدخِل أَحْيَاناً بعضَ الموادّ قَصْداً للاخْتِصَار والمُصنّف لم يَطّلع على أَسرار اصْطلاحه فكُلَّما نعقَت له ناعِقَةٌ صَعَقَتْ لها صاعِقة وليس كذلك دأْبُ المُحَقِّقين فتأَمّلْ . قلتُ : لا فَرْقَ بين تَرْتيب المُصنِّف والجَوْهريّ كما يُعْلم من سِياقهما وليس كما زعَمه شَيْخُنا والحقّ هُنا بيد الصاغَانيّ والمصنّف فإِن إِيرادَ الجَوْهريّ هذه المادّةَ بعد قطمر مِمّا يُوهمُ أَن المِيمَ زائدةٌ وأَنّ أَصلها قطر فالصوابُ أَنْ يُذْكَر في موْضعه ومظَّنته وهو إِمامُ أَهْل التَّحْقيق ومثْلُ هذا لم يَكَدْ يَخْفَى عَلَيْه إِلاّ أَنَّه سَبَق قَلَمُه ولم يَتَرَّو فيه وقولُ شَيْخنا : إِلاَّ إِذا دَعَتْ ضَرُورَة إلخ قلتْ ُوأَيُّ ضَرُورة أَكْبَرُ من هذه فتَأَّمْل بالإِنْصاف ودعْ سبيلَ الاعْتساف . والقِمَطْرُ : المِقْطَرةُ التي تُجْعلُ في أَرْجُل الناسِ نَقَلَه الصاغَانيّ وقد تَقَدَّم المقْطرَة في موْضعه قريباً . والقِمَطْرَي : مِشْيةٌ في اجْتِمَاعٍ . وفي التَّهْذيب : ومن الأَحَاجي : ما أَبْيضُ شَطْراً أَسْوَدُ ظَهْراً يَمْشِي قِمَطْراً ويَبُول قَطْراً ؟ وهو القُنْفُذُ . ويَمْشِي قِمَطْراً أَي مُجْتَمِعاً . وكُلُّ شَيْءٍ جَمَعْتَه فقد قَمْطَرْتَه . وقُمْطِرَ اللَّبَنُ بالبِنَاءِ على المَجْهُول وأَخَذَه قُمَاطِرٌ كعُلابِطٍ : وهو خُبْثٌ يَأْخُذُه من الإِنْفَحَةِ كذا نقله الصاغانيّ . وكَلْبٌ قِمْطَرُ الرَّجْلِ : به عُقّالٌ من اعْوِجَاجِ ساقَيْهِ قال الطِّرِمّاحُ يَصِفُ كَلْباً :
" مُعِيدِ قِمَطْرِ الرِّجْلِ مُخْتَلِفِ الشَّبَاشَرَنْبَثِ شَوْكِ الكَفِّ شَشْنِ البَرَاثِنِ ويَوْمٌ قُمَاطِرٌ كعُلابِطٍ وقَمْطَرِيرٌ وكذا مُقْمَطِرٌّ : مُقَبِّضُ ما بَيْنَ العَيْنَيْنِ لِشِدَّتِه وقِيل : شَدِيدٌ غَلِيظٌ قال الشَاعِر :
بَنِي عَمِّنا هَلْ تَذكُرُونَ بَلاءَنا ... عَلَيْكم إِذا ما كَانَ يَوْمٌ قُمَاطِرُ
واقْمَطَرَّ يَوْمُنا : اشْتَدَّ . وقال اللهُ عَزَّ وجلّ : إِنَّا نَخَافُ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً . جاءَ في التَّفْسِير أَنَّه يُعْبِّسُ الوَجْهَ فيَجْمَع ما بَيْنَ العَيْنَيْن وهذا سَائِغٌ في اللُّغَة . وشَرٌّ قَمْطَرِيرٌ : شَدِيدٌ . وقال اللَّيْث : شَرٌّ قُمَاطِرٌ وقِمْطَرٌ وأَنشد :
وكُنْتُ إِذا قَوْمِي رَمَوْنِي رَمَيْتُهم ... بِمُسْقِطَةِ الأَحْمالِ فَقْماءَ قِمْطِرِ واقْمَطَّرت العَقْرَبُ : اجْتَمَعَتْ بنَفْسِهَا وعَطَفَتْ ذَنَبَهَا فهي مُقْمَطِرَّةٌ . وقَمْطَرَ : اجْتَمَعَ . وقَمْطَرَهُ : جَمَعَه . والمُقْمَطِرُّ : المُجْتَمِع . وقَمْطَرَ الجَارِيَةَ قَمْطَرَةً : جامَعَها . وقَمْطَرَ القِرْبَةَ قَمْطَرَةً : شَدَّها بالوِكَاءِ وقَمْطَرَ القِرْبَةَ أَيضاً : مَلأَهَا ؛ عن اللّحْيَانيّ . ومِمّا يُسْتَدْرك عليه : ذِئْبٌ قِمَطْرُ الرَّجْلِ : شَدِيدُهَا . وشَرٌّ مُقْمَطِرٌّ : شَدِيدٌ . واقْمَطَرّ عليه الشيءُ : تَزاحَمَ . واقْمَطَرَّ للشَّرِّ : تَهَيَّأَ كاحْرَنْبَي واحْرَنْفَشَ وانْتَفَشَ وازْبَأَرَّ قال ساعِدَةُ :
" بَنُو الحَرْبِ أَرْضِعْنَا بِهَا مُقْمَطِرَّةًًفَمَنْ يُلْقَ مِنَّا يُلْقَ سِيدٌ مُدَرَّبُ ويقال : اقْمَطَرَّت عليه الحِجَارَةُ : أَي تراكَمَتْ وأَظَلَّت . وقَمْطَرَ العَدْوَ : هَرَبَ ؛ عن ابن الأعرابيّ . ويُقَال : اقْمَطَرَّت الناقَةُ إذا رَفَعَتْ ذَنَبَهَا وجَمَعَتْ قُطْرَيْهَا وزَمَّتْ بأَنْفِهَا . والمُقْمَطِرُّ : المُنْتَشِر . واقْمَطَرَّ الشيءُ : انْتَشَرَ . وقيل : تَقَبَّضَ كأَنَّهُ ضِدٌّ . قال الشاعِر :
قد جَعَلَتْ شَبْوَةُ تَزْبَئِرُّ ... تَكْسُو اسْتَهَا لَحْماً وتَقْمَطِرُّ وأَبو الحُسَيْنِ محمّدُ بنُ جَعْفَرِ بنِ حَمْدَانَ القَمَاطِرِيّ : بَغْدَادِيٌّ حَدَّثَ عنه الدّارَ قُطْنِيّ
