# جذر لذذ (ل-ذ-ذ)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B0%D8%B0

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

“Rezak” tatlı üzüm

- الحروف: ل - ذ - ذ
- في القرآن: الورود: ٣ · الآيات: ٣ · الصيغ: ٢
- المعاجم: ٩

## الصيغ (٢)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [لَذَّةٍ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A9%D9%8D.md) | فَعْلَةٍ | Lezzetli | ٢ | ٢ | [٣٧:٤٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/ayet/37:46.md) |
| [وَتَلَذُّ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%B0%D9%8F%D9%91.md) | وَتَفْعَلُ | Ve lezzet alır | ١ | ١ | [٤٣:٧١](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/ayet/43:71.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٣١ (الإجمالي: ٤٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [شرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٧ · İçecek
2. [أسن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٦ · Sin diş demektir
3. [عسل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٦ · Bal
4. [معي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B9%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٦ · Onların ince bağırsakları
5. [خلد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٣ · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
6. [لبن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%A8%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٣ · Süt demektir
7. [كوب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١١ · Kap, kupa, bardak, küp anlamlarına gelir
8. [خمر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir
9. [صحف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Tepsi demektir
10. [بيض](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B6.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Biid yumurta demektir
11. [شهو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · “Şeğefe” yağmur alan yüksek dağ demektir
12. [صفو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Seçip ayırdı
13. [حمم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Hümem kömür demektir
14. [ثمر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D9%85%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Meyve demektir
15. [سقي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Sakiy: Kaba konmuş sudur
16. [طوف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Çeper demektir
17. [قطع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Kesinlikle keseceğim
18. [طعم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Yiyecek demektir
19. [ذهب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
20. [موه](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Su
21. [عين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Ayn göz, “evya” göze demektir
22. [نهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
23. [وعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · “Va’id” yağmur bulutu demektir
24. [غير](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Ğayr, Ğayr dışında demektir
25. [مثل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
26. [نور](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Ateş demektir
27. [جنن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Bahçe demektir
28. [غفر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
29. [وقي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
30. [نفس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
31. [ربب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Ribve, tümsek demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لذذ |
| Yapı | Üçlü (muzaaf) |
| Özel Durum | Mükerrer (ayn ve lâm harfleri özdeş) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [طعم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md), [ذوق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md), [طيب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [الم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A7%D9%84%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İçeceğin veya nesnenin boğazdan ve duyulardan pürüzsüzce, hiçbir engel ve acı bırakmaksızın akması; engelsiz tatlılık |
| Çekirdek Özet 2 | Cennet nimetlerinin tortusuz, sarhoşluk ve baş ağrısı vermeyen, nefse ve göze tam doyum sunan arı niteliği |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın acı, gerilim ve pürüzden bütünüyle kurtularak kemal ve tatmin düzeyine ulaşması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca geçici, bedensel veya şehvânî bir iştah tatmini olarak daraltıp Kur’an’ın arı, ebedi ve ontolojik esenlik boyutunu gözden kaçırmak |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لذ | Pürüzsüzce kayma, engelsiz akış ve nefse uyumlu yumuşaklık | ذ | İkinci zâl harfinin katlanmasıyla bu pürüzsüz temas, duyularda yer eden, süreklilik kazanan ve derin bir hazza dönüşen yoğun bir tatmin haline gelmiştir. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Duyunun veya bilincin belirli bir nesneye doğru çekilmesi, ona yönelmesi ve bağlanması. |
| ذ | Kapı; giriş, geçiş, hareket (ikiz harfi د, yumuşama katarak sünek geçiş) | Nesnenin duyu organına veya boğaza hiçbir pürüz ve dirençle karşılaşmadan yumuşakça girmesi ve süzülmesi. |
| ذ | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Bu engelsiz geçişin yinelenerek algıda kalıcı bir tatlılık ve ferahlık izi bırakması. |
| لذذ | Algının nesneye doğru kesintisiz yönelişi ve nesnenin bilince hiçbir dirençle karşılaşmaksızın pürüzsüzce akarak tam bir doyum ve sükûn üretmesi. |  |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İçeceğin boğazdan pürüzsüz ve kolayca kayması; binek hayvanının taşlık ve engebeli zemin yerine pürüzsüz, yumuşak arazide (el-melâzz) zorlanmadan yürümesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbnü’s-Sikkît’in aktardığı beyitte mızrağın elde pürüzsüzce ve kolaylıkla titreyip kayması tasvirinde geçer: تَقاكَ بِكَعْبً واحد وتَلَذّه / يداك، إِذا ما هُزَّ بالكَفِّ يَعْسِلُ |
| Erken Arapça kullanım | Muhammed b. Züeyb el-Ummânî uykunun tatlılığı ve hayatın huzuru için kullanmıştır: إذ العيش لذّ والجميع بغبطةٍ / لهم سامر والروض مستأسد البقل |

المصدر: Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça kök لذذ dilsel olarak acının, pürüzün ve zorluğun zıddı olan saf kolaylık ve haz durumunu ifade eder. Sami dillerinin genelinde bu kök, Arapçada ulaştığı soyut ve gelişkin lezzet/tatmin boyutundan ziyade, daha ziyade temas, pürüzsüzlük veya akıcılık bildiren fonetik katmanlarla paralellik gösterir. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan لذذ şeklinde üçlü bir kök yerine lezzetin duyusal karşılığı genellikle tatlılık ve tat alma kökleriyle ifade edilirken, Arapçada kök kendine özgü bir biçimde mükerrer yapı kazanmış ve yalnızca dilsel bir tadı değil, gözün ve nefsin bütünsel tatminini kapsayacak biçimde semantik olarak genişlemiştir. Lisān al-ʿArab’da kökün türevlerinden olan düz ve kolay arazi anlamına gelen el-melâzz kullanımı, kavramın fiziksel olarak dirençsiz hareket zemininden duyusal ve zihinsel hoşluğa doğru evrildiğini doğrulamaktadır.

درجة الثقة: Muhtemel

المصدر: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Pürüzsüzlük ve kolaylıktan hazza geçiş | Bineğin rahat yürüdüğü düz araziden (el-melâzz), boğazdan rahat geçen içeceğe ve oradan da ruhsal hoşluğa geçilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerinde sınırlı izler | İbranice ve Aramicede doğrudan kök denkliği zayıf olup, tat ve doyum kavramları başka fonetik biçimlerle karşılanmıştır. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde doğrudan bir kök akrabalığına dair güvenilir veri bulunmamaktadır. | Veri bulunamadı |

المصدر: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لذذ | Anlamlı | Lezzet alma, haz duyma, tatlılık | Bir nesnenin algılanmasında pürüz ve elem bulunmaması, nefsin bundan haz duyması. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| ذلذ | Anlamlı | Elbisenin etek uçları, sarkıntı | Giysinin veya örtünün alt kısmı, hareket ettikçe dalgalanan uç kısımları (züldül / zelâzil). | Kur'an'da geçmez; serbestçe salınma ve temas ortaklığı bulunur. |
| ذذل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu harf dizilişinde bir kök türetilmemiştir. | Mühmel kombinasyon. |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لذذ | Merkez | Pürüzsüz haz ve doyum | Duyuya gelen şeyin hiçbir acı, tortu ve rahatsızlık barındırmadan saf bir tatmin vermesi. | Tam ve arı doyum hali. |
| [طعم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) | Komşu | Tat ve beslenme | Nesnenin biyolojik olarak besleyici olması ve dilde bıraktığı tat; hazdan çok gıda boyutunu öne çıkarır. | Organik beslenme ve tat. |
| [ذوق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) | Komşu | Deneyim ve ilk tatma | Bir şeyin mahiyetini anlamak için az miktarda tatma veya tecrübe etme eylemi; hem acı hem tatlı için kullanılır. | Tecrübi yöneliş ve algı. |
| [طيب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) | Komşu | Temizlik ve hoşluk | Maddi ve manevi olarak arı, kirletilmemiş, helal ve fıtrata uygun olma hali. | Varlık ve ahlak düzleminde arılık. |
| [الم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A7%D9%84%D9%85.md) | Zıt | Acı, elem ve ıstırap | Bedenin veya nefsin karşılaştığı tahribat, uyumsuzluk ve eziyet veren algı. | Lezzetin tam karşıtı olan uyumsuzluk hali. |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لذذ | Pürüzsüz tatmin, lezzet, haz | Duyu organlarının hiçbir direnç ve tortu olmaksızın duyduğu saf ve uyumlu tatmin. | Kesin |
| Latince | voluptas, delectatio | Haz, tat alma, zevk | Duyusal zevkten zihinsel hoşnutluğa kadar geniş bir alanı karşılar; ancak kökün pürüzsüz akıcılık fiziksel kökenini taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | pleasure, delight, deliciousness | Haz, sevinç, lezzetlilik | Hem damak tadını hem ruhsal sevinci ifade eder; Kur’an’daki tortusuz arılık vurgusu bağlama göre kurulur. | Güçlü |
| Almanca | Wonne, Genuss, Wohlgeschmack | Yüksek haz, tat alma, lezzet | Zevk ve duyusal lezzeti iyi karşılar; özellikle Genuss kelimesi derin tatmini aktarır. | Güçlü |
| Fransızca | délice, plaisir | Saf lezzet, haz | Damak zevki ve estetik doyum için kullanılır; Kur'an'daki cennet şarabı bağlamını délice başarıyla verir. | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لذة | İçeceğin tortusuz ve acısız saf lezzeti | Cennet ehlinin içeceği bembeyaz kadehlerin ve sütten, baldan, şaraptan ırmakların içenlere sunduğu pürüzsüz haz bağlamı (Sâffât [37:46](https://lisan.digital/ar/ayet/37:46.md), Muhammed [47:15](https://lisan.digital/ar/ayet/47:15.md)). |
| تلذ | Gözün ve nefsin bütünsel doyumu ve estetik haz | Cennette nefislerin arzuladığı ve gözlerin bakmaktan doyumsuz bir tat aldığı nihai mükâfat ortamı (Zuhruf [43:71](https://lisan.digital/ar/ayet/43:71.md)). |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve va'd-vaîd | Cennet lezzetlerinin yalnızca cismani mi yoksa aynı zamanda ruhani ve zihinsel mi olduğu meselesi; elem ve lezzet zıtlığı üzerinden kulun fiilleriyle karşılık dengesi. | Saf, kesintisiz ve ontolojik tatmin. |
| Fıkıh | Helal ve haram sınırları | Eşyada asıl olan mubahlık çerçevesinde helal nimetlerden istilzâz (lezzet alma) sınırı ile israf veya harama kayan haz düşkünlüğünün ayrımı. | Meşru doyum ve faydalanma. |
| Tefsir | Ahiret nimetlerinin vasıfları | Cennet şarabının dünyadakiler gibi sarhoşluk, mide bulantısı veya baş ağrısı vermeksizin salt bir lezzet (lezzetün li'ş-şâribîn) sunmasının izahı. | Elemden ve arızadan arınmış arı tat. |
| Hadis | Zühd ve nefis terbiyesi | Dünya lezzetlerinin geçici ve aldatıcı doğası ile binek ve günlük hayatta kolaylığın gözetilmesi (mertebe-i melâzz) dengesi. | İtidal ve geçicilik bilinci. |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret ve mükâfat | Nihai esenlik ve doyum | Çabaların sonucunda ulaşılan arı ve kesintisiz mutluluk | Dini hayatın hedefi, nefsin her türlü ızdırap ve günahtan arınarak saf doyum haline ulaşmasıdır. | Kesin |
| İlmi | İdrak ve marifet | Hakikate erme sevinci | Zihinsel engellerin kalkmasıyla doğan epistemik doyum | Bir meselenin çözülmesi ve hakikatin apaçık hale gelmesi zihinde pürüzsüz bir idrak lezzeti üretir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve refah | Toplumsal huzur ve güvenlik | Baskı ve korkunun olmadığı pürüzsüz bir toplumsal yaşam | Adaletin tesis edildiği vasatta tebaanın hayatı pürüzsüz bir akış kazanır ve yaşam lezzeti hissedilir. | Muhtemel |
| İktisadi | Tüketim ve fayda | Marjinal fayda ve doyum | Mal ve hizmetlerin insani ihtiyacı pürüzsüzce karşılaması | İktisadi malların değer üretmesi, onların tüketiciye elem veya zarar vermeksizin saf fayda sunmasına bağlıdır. | Güçlü |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünmesiz akış ve minimum enerji ilkesi | Akışkanlar mekaniğinde bir sıvının kanal yüzeyiyle sürtünmeye girmeden (sıfır dirençle) akması veya sistemin en kararlı potansiyel enerji düzeyine inerek gerilimi sıfırlaması hali. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Akış deneyimi (flow) ve hedonik denge | Psikolojide bireyin eylemle bütünleşerek hiçbir iç sürtünme ve dikkat dağınıklığı yaşamaksızın ulaştığı tam zihinsel doyum ve optimal tatmin düzeyi. | Kesin |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca tüketime dayalı, gelip geçici damak tadı, hedonist hevesler veya biyolojik dürtü tatminine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Acının, kederin, yorgunluğun ve tortunun olmadığı; bedensel, görsel ve ruhsal boyutları birleştiren tam bir ontolojik tatmin ve arılık hali. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennet tasvirlerindeki lezzeti ham materyalist bir iştah gibi algılayıp, ayetlerdeki varoluşsal arınma, estetik seyr ve yetkin doyum hakikatini ıskalamak. |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Çünkü Kur'an, nihai yaratılış gayesinin ve cennet tasavvurunun acıdan, kusurdan ve tükenişten arındırılmış saf bir tatmin olduğunu bu kökle resmeder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet nimetlerinin, cennet içeceklerinin ve cennet ehlinin göz ve gönül aydınlığının anlatıldığı eskatolojik tasvir ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dünya nimetlerinin beraberinde getirdiği mahmurluk, tortu, zarar ve tükeniş arızalarını cennet nimetlerine yansıtma yanılgısını ortadan kaldırır. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: İçeceğin veya nesnenin boğazdan ve duyulardan sürtünmesizce, hiçbir acı ve direnç bırakmaksızın akması.
- Soyut anlam: Varlığın acı, tortu ve engellerden arınarak ulaştığı saf, kesintisiz ve bütünsel tatmin düzeyi.
- Sistematik karşılık: Bir sistemdeki sürtünme ve çatışmanın sıfırlanmasıyla elde edilen maksimum uyum ve fayda durumu.
- LaTeX modeli: $$L = \lim_{R \to 0} \int_{0}^{T} (U - E) \, dt$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $L$ lezzet ve tam tatmin düzeyini, $R$ algı veya iletim kanalındaki direnç, pürüz ve arızaları temsil eder. $R$ direncinin sıfıra yaklaşması limitinde ($\lim_{R \to 0}$), belirli bir $T$ süresi boyunca elde edilen fayda veya uyum potansiyeli $U$ ile sisteme etki eden elem veya rahatsızlık faktörü $E$ arasındaki farkın integrali, pürüzsüz ve saf doyumun mutlak değerini verir. Dünyada $E > 0$ ve $R > 0$ iken, Kur'an'ın vadettiği cennet lezzetinde $R \to 0$ ve $E = 0$ dengesi kurulur.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٣)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B0%D8%B0/occurrences?meal=IK

### [الصافات ٣٧:٤٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/ayet/37:46.md) — لَذَّةٍ

بَيْضَاءَ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ

### [الزخرف ٤٣:٧١](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/ayet/43:71.md) — وَتَلَذُّ

يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَأَكْوَابٍ وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَتَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَأَنْتُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

### [محمد ٤٧:١٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/ayet/47:15.md) — لَذَّةٍ

مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِيهَا أَنْهَارٌ مِنْ مَاءٍ غَيْرِ آسِنٍ وَأَنْهَارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ وَأَنْهَارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ وَأَنْهَارٌ مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّى وَلَهُمْ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَمَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ كَمَنْ هُوَ خَالِدٌ فِي النَّارِ وَسُقُوا مَاءً حَمِيمًا فَقَطَّعَ أَمْعَاءَهُمْ

## المعاجم (٩)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

“Rezak” tatlı üzüm. “Kaf” harfi düşmüş yemeklerin tadı anlamında kullanılmıştır. “Zevk” acı veya tatlı duyulan bedensel tattır. “Uzbe” ağızdan duyulan acı veya tatlı tat demektir.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب الذّال واللام
ذ ل، ل ذ يستعملان
ذل:
الذُّلُّ مصدر الذَّلُول أي المُنْقاد من الدوابِّ، ذَلَّ يَذِلُّ، ودابَّةٌ ذَلُولٌ: بَيِّنَة الذُّلِّ، ومن كل شيءٍ أيضاً، وذلَّلتُه تَذليلاً.
ويقال للكَرْم اِذا دُلِّيَت عَناقيدُه قد ذُلِّلَ تَذليلاً.
والذُّلُّ: مصدر الذَّليل، ذَلَّ يَذِلُّ وكذلك الذِّلَّةُ.
والذُّلْذُل: أسفل القميص والقَباء ونحوه ذلك، ويقال: شَمِّرْ ذَلاذِلَكَ، قال:
وعَلَّمَها في السَّعْيِ رَفْعَ الذَّلاذِلِ
لذ:
شَرابٌ لَذٌّ ولَذيذٌ يُجرَيان مُجْرًى واحداً في النَّعْت، ويَلَذُّ لَذذةً.
ولَذَذْتُ الشيءَ: وَجَدْته لذيذاً، ويُجمَعُ اللَّذُّ لِذاذاً، قال:
تَلومُ على لَذٍّ من العَيش أغْيَدِ
وتقول: ما كنتَ لَذّاً،ولقد لَذَذْتَ بعدي.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

اللَذَّةُ: واحدة اللَذَّاتِ. وقد لَذِذْتُ الشيءَ لَذاذاً ولَذاذةً، أي وجدته لَذيذاً. والْتَذَذْتُ به وتَلَذَّذْتُ به، بمعنًى. وشرابٌ لَذٌّ ولَذيذٌ، بمعنًى. واسْتَلَذَّهُ: عدَّه لذيذاً. واللَذُّ: النوم في قول الشاعر:
ولَذٍّ كطَعمِ الصَرْخَدِيِّ طَرَحْـتُـهُعَشِيَّةَ خِمْسِ القومِ والعينُ عاشِقُه
واللَذِ، واللَذْ: لغةٌ في الذي. والتثنية: اللَذا بحذف النون، والجمع الذينَ، وربَّما قالوا في الرفع: اللَذونَ.

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

ل ذ ذ
لذّ الشيء لذةً ولذاذةً والتذ التذاذاً وشيء لذٌ ولذيذ‏.‏
وهو في لذّ من العيش وله عيش لذّ‏.‏
قال محمد بن ذؤيب العماني‏:‏ إذ العيش لذّ والجميع بغبطةٍ لهم سامر والروض مستأسد البقل وقال‏:‏ ولذ كطعم الصّرخديّ تركته بأرض العدى من خشية الحدثان أراد النوم‏.‏
وخمرٌ لذّة‏.‏
ورجل لذ‏:‏ طيب الحديث‏.‏
وهذا أطيب وألذ‏.‏
ولذذت الشيء ولذذت به والتذذته والتذذت به وتلذذت وهذا مما يلذّني ويلذّذني واستلذه‏.‏
ولاذّ الرجل امرأته ملاذّةً ولذاذاً وتلاذّا عند التماسّ‏.‏

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

اللَّذَّةُ: نقيض الأَلم، واحدة اللذان. لذَّه ولَذَّ به يَلَذُّ لَذًّا ولَذَاذَةً والْتَذَّهُ والْتَذّ به واسْتَلَذّه: عدّه لَذِيذاً. ولَذِذْتُ الشيءَ، بالكسر، لَذَاذاً ولَذَاذَةً أَي وجدته لذيذاً. والتذذت به وتلذذت به بمعنى. واللَّذّة واللَّذَادَةُ واللَّذِيذُ واللَّذْوَى: كله الأَكل والشرب بِنَعْمَةٍ وكفاية. ولَذِذْتُ الشيء وأَنا أَلَذُّ به لَذَاذَةً ولَذِذْته سواء؛ وأَنشد ابن السكيت:
تَقاكَ بِكَعْبً واحد وتَلَذّه
يداك، إِذا ما هُزَّ بالكَفِّ يَعْسِلُ
ولَذَّ الشيءُ يَلَذُّ إِذا كان لذيذاً؛ وقال رؤْبة:
لَذَّتْ أَحاديثُ الغَوِيِّ المُبْدِعِ
أَي اسْتُلِذ بها؛ ويُجْمَعُ اللَّذيذُ لِذاذاً.
وفي الحديث: إِذا ركب أَحدكم الدابة فليحملها على مَلاذِّها أَي ليُجْرِها في السُّهولة لا في الحُزُونة. والمَلاذُّ: جمع مَلَذٍّ، وهو موضع اللذة، من لَذَّ الشيءُ يَلَذُّ لَذاذة، فهو لذيذ أَي مشتهى. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: أَنها ذكرت الدنيا فقالت: قد مضى لَذْواها وبقي بَلْواها أَي لذتها، وهو فَعْلى من اللذة فقلبت احدى الذالين ياء كالتقضي والتلظي، وأَرادت بذهاب لَذْواها حياة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، وبالبلوى ما حدث بعده من المحن. وقول الزبير
(* قوله «وقول الزبير إلخ» في
شرح القاموس وفي الحديث كان الزبير يرقص عبد الله ويقول). في الحديث حين كان يُرَقّص عبدَ الله ويقول:
أَبيضُ من آل أَبي عَتيقِ،
مُبارَكٌ من ولَدِ الصِّدِّيقِ،
أَلَذُّه كما أَلَذُّ رِيقي
قال: تقول لذذته، بالكسر، أَلذه، بالفتح. ورجل لَذٌّ: مُلْتذ؛ أَنشد ابن الأَعرابي لابن سَعْنَهَ:
فَراحَ أَصِيلُ الحَزْم لَذّاً مُرَزَّأً
وباكَرَ مَمْلُوءاً من الرَّاح مُتْرَعا
واللَّذّ واللَّذيذ: يجريان مَجرى واحداً في النعت. وقوله عز وجل: من خمر لذةٍ للشاربِين أَي لذيذة، وقيل لذة أَي ذات لذةٍ؛ وشراب لَذٌّ من أَشربة لُذٍّ ولِذاذ، ولَذيذٌ من أَشربة لِذاذ. وكأْسٌ لَذَّةٌ: لذيذة. وفي التنزيل: بيضاء لَذةٍ للشاربين. وقد روي بيت ساعدة: لَذٌّ بِهَزِّ الكَفِّ؛ أَراد يلتذ الكف به، وجعل اللذة للعَرَض الذي هو الهز لتشبثه بالكف إِذا هزته، والمعروف لَدْنٌ، وكذلك رواه سيبويه؛ وأَنشد ثعلب: حَتى اكْتَسى الرأْسُ قِناعاً أَشبها
أَمْلَحَ، لا لَذًّا ولا مُحَبَّا
فنفى عنه أَن يكون لَذًّا، وكذلك لو احتاج إِلى إِثباته وإِنجابه لوصفه بأَنه لَذٌّ؛ وكان يقول:
«قناعاً أَشهبا، أَملح لذّاً محببا». ولَذَّ الشيءُ: صار لذيذاً. ابن الأَعرابي: اللَّذُّ النوم؛ وأَنشد:
ولَذٍّ كَطَعْمِ الصَّرْخَدِيِّ، تركتُه
بأَرْضِ العِدى، من خَشْيَةِ الحَدَثانِ
واستشهد الجوهري هنا بقول الشاعر:
ولَذٍّ كطعم الصّرْخَدِيّ
قال ابن بري: البيت للراعي وعجزه:
. . . . . . . . . دفعته
عَشيَّةَ خَمْسِ القومِ والعينُ عاشقه.
أَراد أَنه لما دخل ديار أَعدائه لم ينم حذاراً لهم. وقوله في الحديث: لَصُبَّ عليكم العذاب صَبّاً ثم لُذَّ لَذًّا أَي قُرن بعضه إِلى بعض. واللَّذْلَذَةُ: السُّرْعَةُ والخِفَّةُ. ولَذْلاذٌ: الذئبُ لسرعته؛ هكذا حكي لَذْلاذٌ بغير الأَلف واللام كأَوس ونَهْشَلٍ.
الجوهري: واللذِ واللذْ، بكسر الذال وتسكينها، لغة في الذي، والتثنية اللذا بحذف النون، والجمع الذين؛ وربما قالوا في الجمع اللذون. قال ابن بري: صواب هذه أَن تذكر في فصل لذا من المعتل. تاموضع قال وقد ذكره في ذلك وإِنما غلّطه في جعله في هذا الموضع كونُه بغير ياء، قال: وهذا إِنما بابه الشعر أَعني حذف الياء من الذي.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ل ذ ذ * * اللَّذَّة * واحدة * اللَّذّات * وقد * لَذِذْتُ * الشيء وجدته * لَذِيذاً * وبابه سلم و * لَذَاذَاً أيضا و * الْتَذَّ * به و * تَلَذَّذَ * به بمعنى وشراب * لَذُّ * و * لَذِيذ * بمعنى و * اسْتَلَذَّهُ * عده لذيذا و * اللَّذّ * النوم و * اللَّذِ * و * اللَّذْ * بكسر الذال وتسكينها لغة في الّذي والتثنية اللَّذَا بحذف النون والجمع الّذين وربما قالوا في الرفع اللّذُون

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

اللذة: الشهوة، أو قريبة منها، وكأنها لما كانت لا تحصل إلا لصحيح المزاج سالمة من الأوجاع فسرها بقوله: ضد الألم، ج لذات. لذه ولذ به، يتعدى ولا يتعدى، لذا ولذاذة، وهو من باب فرح، كما صرح به الجوهري وأرباب الأفعال، وإن توقف فيه بعضهم نظرا إلى اصطلاحه، فإن مقتضاه أن يكون المضارع منهما على يفعل، بالضم، ككتب، وليس كذلك، وفي المحكم: لذذت الشيء، بالكسر، لذاذا، ولذاذة، والتذه التذاذا، التذ به، واستلذه: وجده لذيذا أو عده لذيذا، والتذ به وتلذذ بمعنى واحد، ولذذت الشيء ألذه، إذا استلذذته، وكذلك لذذت بذلك الشيء، وأنا ألذ به لذاذة ولذذته سواء، وفي الحديث: كان الزبير يرقص عبد الله ويقول:
  أبيض من آل أبي عتيق
  مبارك من ولد الصديق
  ألذه كما ألذ ريقي ولذ هو يلذ: صار لذيذا قال رؤبة:
  لذت أحاديث الغوي المندغ أي استلذ بها. عن ابن الأعرابي: اللذ: النوم، وأنشد:
  ولذ كطعم الصرخدي تركتـه                      بأرض العدا من خشية الحدثان واللذيذ: الخمر هو واللذ يجريان مجرى واحدا في النعت، كاللذة، قال الله عز وجل  من خمر لذة للشاربين  أي لذيذة، وقيل: ذات لذة. وكأس لذة: لذيذة، ج لذ، بالضم، ولذاذ، بالكسر، شراب لذ من أشربة لذ ولذاذ، ولذيذ من أشربة لذاذ. واللذلاذ: السريع الخفيف في عمله، وقذ لذلذ، وبه سمي الذئب لذلاذا، لسرعته، هكذا حكي لذلاذا، لسرعته، هكذا حكي لذلاذ، بلا لام كأوس ونهشل، فكان ينبغي للمصنف أن يقول: وبلا لام الذئب، وقال عمرو بن حميل:
  لكل عيا الضحى لـذلاذ
  لون التراب أعقد الشماذ أراد بعيال الضحى ذئبا يتعيل في عطفيه، أي يتثنى، والأعقد: الذي يلوي ذنبه كأنه منعقد. وروضة ملتذ: ع قرب المدينة المشرفة، علي ساكنها أفضل الصلاة والسلام، ذكره الزبير في كتاب العقيق، وأنشد لعروة بن أذينة:
  فروضة ملتذ فجنبا منيرةفوادي العقيق انساح فيهن وابله كذا في المعجم. والألذة: الذين يأخذون لذتهم، نقله الصاغاني. قال ابن بري في الحواشي، ذكر الجوهري اللذ بسكون الذال، هنا وهم، وإنما موضعه لذا من المعتل، قال: وقد ذكره في ذلك الموضع، وإنما غلطه في جعله في هذا الموضع كونه بغير ياء، وعبارة الجوهري: واللذ واللذ، بكسر الذال وتسكينها لغة في الذين والتثنية اللذا، بحذف النون، والجمع الذين وربما قالوا في الجمع اللذون، قال شيخنا: وهذا، أي ذكر اللغة في موضع غير بابها من باب جمع النظائر والأشباه، فلا يغني عن ذكر كل كلمة في بابها، لأنه موهم كما توهمه المصنف.
 ومما يستدرك عليه: الملاذ جمع ملذ، وهو موضع اللذة من لذ الشيء يلذ لذاذة فهو لذيذ، أي مشتهى، وفي الحديث  إذا ركب أحدكم الدابة فليحملها على ملاذها  أي ليجرها في السهولة لا في الحزونة.
 واللذوى، فعلى من اللذة، قلبت إحدى الذالين ياء، كالتقضي والتلظي، وقد جاء في حديث عائشة رضي الله عنها، أنها ذكرت الدنيا فقالت:  قد مضى لذواها، وبقي بلواها  ، أي لذتها. واللذة واللذاذة واللذيذ واللذوني الأكل والشرب بنعمة وكفاية. ورجل لذ: ملتذ، أنشد ابن الأعرابي لأبي سعنة:

  فراح أصيل الحزم لـذا مـرزأ                      وباكر مملوءا من الراح مترعا وفي الحديث  لصب عليكم العذاب صبا ثم لذ لذا  ، أي قرن بعضه إلى بعض. وهو في لذ من عيش، وله عيش لذ. ورجل لذ: طيب الحديث. وذا أطيب وألذ. ذا يلذني ويلذذني. ولاذ الرجل امرأته ملاذة ولذاذا، وتلاذا عند التماس.

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

لَذَّ
لَذَّ A ( n. ac. لَذَّة 1t ,  لَذَاْذ 22 ,  لَذَاْذَة 22t ),
a.  Was agreeable, pleasant, delightful.

b.  [ acc. or Bi ], Enjoyed, was pleased with; delighted in.

c.  see II .

لَذَّذَ
لَذَّذَ II ,
a.  Pleased, delighted; made pleasant.

لَاْذَذَ
لَاْذَذَ III ,
a.  Gave pleasure to.

أَلْذَذَ
أَلْذَذَ IV ,
a.  see II .

تَلَذَّذَ
تَلَذَّذَ V ,
a.  Enjoyed himself; was delighted.

b.  see I (b)

تَلَاْذَذَ
تَلَاْذَذَ VI ,
a.  Delighted in each other.

اِلْتَذَذَ
اِلْتَذَذَ VIII ,
a.  see I (a) , ( b ).

اِسْتَلْذَذَ
اِسْتَلْذَذَ X ,
a.  see I (b) & V ( a ).

لَذّ
لَذّ 1 .
a.  see 25 (a) .

b.  [ art. ], Sleep.

لَذَّة
لَذَّة 1t ,
a.  Pleasure, delight; enjoyment.

b.  Pleasantness, delightfulness; deliciousness; sweetness, lusciousness.

c.  see 22t .

أَلْذَذُ
أَلْذَذُ 14 ,
a.  Pleasanter.

أَلْذِذَة
أَلْذِذَة 15t ,
a.  Voluptuaries.

مَلْذَذ
مَلْذَذ 17 , ( pl. مَلَاْذِذُ 44 ),
a.  Pleasant place; smooth ground.

لَذَاْذ
لَذَاْذ 22 ,
a.  see 22t .

لَذَاْذَة
لَذَاْذَة 22t ,
a.  Pleasure; comfort; gratification.

لَذِيْذ
لَذِيْذ 25 , ( pl. لُذّ 3 ,  لِذَاْذ 23 ),
a.  Agreeable, pleasant, nice; desirable; delightful, delectablc; sweet, delicious, luscious

b.  [ art. ], Wine.

c.  see 22t .
N. Ac VIII , X,  see 1t (a) .
لَذْوَى
لَذْوَى
a.  see 22t .

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

لذذ
لَذَّ - يَلَذُّ - لَذَّة
لَذَّ - يَلَذُّ + كائن + بشيء: يشعر في نفسه بالرضى والسرور والمتعة، وذلك برؤية أو طعم أو شرب الشيء
لَذَّة: على وزن " فَعْلَة" اسم فعل للمرة " لَذَّ - يَلَذُّ "
لَذَّةً: حال من " لَذَّة ": بشكل يضفي اللذة: بشكل يبعث الشعور في النفس بالرضى والسرور والمتعة، وذلك برؤية أو طعم أو شرب شيء خاص مراد دون غيره
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور باللذة والمتعة النفسية الفكرية والحواسية الذوقية"، وهي:
لَذَّ - يَلَذُّ، مَتَعَ - يَمْتَعُ (مَتُعَ - يَمْتُعُ)، هَنَأَ - يهنِئُ (هَنَأَ - يَهْنَأُ) (هَنَأَ - يَهْنُؤُ)، فَكِهَ - يَفْكَهُ، سَاغَ - يَسُوغُ، مَرَأَ - يَمْرَأُ (مَرِئَ - يَمْرَأُ)
تلذ
﴿يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَأَكْوَابٍ وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنفُسُ وَتَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَأَنْتُمْ فِيهَا خَالِدُونَ(71)﴾ الزخرف
لذة
يطاف عليهم بكأس من معين(45)بيضاء لذة للشاربين(46)لا فيها غول ولا هم عنها ينزفون(47)وعندهم قاصرات الطرف عين(48)كأنهن بيض مكنون(49)} الصافات ﴿مثل الجنة التي وعد المتقون فيها أنهار من ماء غير آسن وأنهار من لبن لم يتغير طعمه وأنهار من خمر لذة للشاربين وأنهار من عسل مصفى ولهم فيها من كل الثمرات ومغفرة من ربهم كمن هو خالد في النار وسقوا ماء حميما فقطع أمعاءهم(15)﴾ محمد
مختار الصحاح
● [لذذ] ل ذ ذ: اللَّذَّة واحدة اللَّذّات وقد لَذِذْتُ الشيء وجدته لَذِيذاً وبابه سلم و لَذَاذَاً أيضا و الْتَذَّ به و تَلَذَّذَ به بمعنى وشراب لَذُّ و لَذِيذ بمعنى و اسْتَلَذَّهُ عده لذيذا و اللَّذّ النوم و اللَّذِ و اللَّذْ بكسر الذال وتسكينها لغة في الّذي والتثنية اللَّذَا بحذف النون والجمع الّذين وربما قالوا في الرفع اللّذُون
ملخص اللسان:
1.     اللَّذَّةُ: نقيض الأَلم،
2.     لذَّه ولَذَّ به يَلَذُّ لَذًّا ولَذَاذَةً والْتَذَّهُ والْتَذّ به واسْتَلَذّه: عدّه لَذِيذاً.  ولَذِذْتُ الشيءَ، فهو لذيذ أَي مشتهى
3.     واللَّذّة واللَّذَادَةُ واللَّذِيذُ واللَّذْوَى:كله الأَكل والشرب بِنَعْمَةٍ وكفاية
4.     من  خمر لذةٍ للشاربِين أَي لذيذة، وقيل لذة أَي ذات لذةٍ؛
5.     اللَّذُّ النوم؛
6.     في الحديث:  لَصُبَّ عليكم العذاب صَبّاً ثم لُذَّ لَذًّا أَي قُرن بعضه إِلى بعض.
7.     واللَّذْلَذَةُ: السُّرْعَةُ والخِفَّةُ.
لسان العرب
● - لذذ: اللَّذَّةُ: نقيض الأَلم، واحدة اللذان. لذَّه ولَذَّ به يَلَذُّ  لَذًّا ولَذَاذَةً والْتَذَّهُ والْتَذّ به واسْتَلَذّه: عدّه لَذِيذاً.  ولَذِذْتُ الشيءَ، بالكسر، لَذَاذاً ولَذَاذَةً أَي وجدته لذيذاً. والتذذت  به وتلذذت به بمعنى. واللَّذّة واللَّذَادَةُ واللَّذِيذُ واللَّذْوَى:  كله الأَكل والشرب بِنَعْمَةٍ وكفاية. ولَذِذْتُ الشيء وأَنا أَلَذُّ به  لَذَاذَةً ولَذِذْته سواء؛ وأَنشد ابن السكيت:  تَقاكَ بِكَعْبً واحد وتَلَذّه  يداك، إِذا ما هُزَّ بالكَفِّ يَعْسِلُ  ولَذَّ الشيءُ يَلَذُّ إِذا كان لذيذاً؛ وقال رؤْبة:  لَذَّتْ أَحاديثُ الغَوِيِّ المُبْدِعِ  أَي اسْتُلِذ بها؛ ويُجْمَعُ اللَّذيذُ لِذاذاً.  وفي الحديث: إِذا ركب أَحدكم الدابة فليحملها على مَلاذِّها أَي  ليُجْرِها في السُّهولة لا في الحُزُونة. والمَلاذُّ: جمع مَلَذٍّ، وهو موضع  اللذة، من لَذَّ الشيءُ يَلَذُّ لَذاذة، فهو لذيذ أَي مشتهى. وفي حديث  عائشة، رضي الله عنها: أَنها ذكرت الدنيا فقالت: قد مضى لَذْواها وبقي  بَلْواها أَي لذتها، وهو فَعْلى من اللذة فقلبت احدى الذالين ياء كالتقضي  والتلظي، وأَرادت بذهاب لَذْواها حياة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم،  وبالبلوى ما حدث بعده من المحن. وقول الزبير  (* قوله «وقول الزبير إلخ» في  شرح القاموس وفي الحديث كان الزبير يرقص عبد الله ويقول).  في الحديث حين كان يُرَقّص عبدَ الله ويقول:  أَبيضُ من آل أَبي عَتيقِ،  مُبارَكٌ من ولَدِ الصِّدِّيقِ،  أَلَذُّه كما أَلَذُّ رِيقي  قال: تقول لذذته، بالكسر، أَلذه، بالفتح. ورجل لَذٌّ: مُلْتذ؛ أَنشد ابن  الأَعرابي لابن سَعْنَهَ:  فَراحَ أَصِيلُ الحَزْم لَذّاً مُرَزَّأً  وباكَرَ مَمْلُوءاً من الرَّاح مُتْرَعا  واللَّذّ واللَّذيذ: يجريان مَجرى واحداً في النعت. وقوله عز وجل: من  خمر لذةٍ للشاربِين أَي لذيذة، وقيل لذة أَي ذات لذةٍ؛ وشراب لَذٌّ من  أَشربة لُذٍّ ولِذاذ، ولَذيذٌ من أَشربة لِذاذ. وكأْسٌ لَذَّةٌ: لذيذة. وفي  التنزيل: بيضاء لَذةٍ للشاربين. وقد روي بيت ساعدة: لَذٌّ بِهَزِّ  الكَفِّ؛ أَراد يلتذ الكف به، وجعل اللذة للعَرَض الذي هو الهز لتشبثه بالكف  إِذا هزته، والمعروف لَدْنٌ، وكذلك رواه سيبويه؛ وأَنشد ثعلب:  حَتى اكْتَسى الرأْسُ قِناعاً أَشبها  أَمْلَحَ، لا لَذًّا ولا مُحَبَّا  فنفى عنه أَن يكون لَذًّا، وكذلك لو احتاج إِلى إِثباته وإِنجابه لوصفه  بأَنه لَذٌّ؛ وكان يقول:  «قناعاً أَشهبا، أَملح لذّاً محببا». ولَذَّ الشيءُ: صار لذيذاً. ابن  الأَعرابي: اللَّذُّ النوم؛ وأَنشد:  ولَذٍّ كَطَعْمِ الصَّرْخَدِيِّ، تركتُه  بأَرْضِ العِدى، من خَشْيَةِ الحَدَثانِ  واستشهد الجوهري هنا بقول الشاعر:  ولَذٍّ كطعم الصّرْخَدِيّ  قال ابن بري: البيت للراعي وعجزه:  . . . . . . . . . دفعته  عَشيَّةَ خَمْسِ القومِ والعينُ عاشقه.  أَراد أَنه لما دخل ديار أَعدائه لم ينم حذاراً لهم. وقوله في الحديث:  لَصُبَّ عليكم العذاب صَبّاً ثم لُذَّ لَذًّا أَي قُرن بعضه إِلى بعض.  واللَّذْلَذَةُ: السُّرْعَةُ والخِفَّةُ. ولَذْلاذٌ: الذئبُ لسرعته؛  هكذا حكي لَذْلاذٌ بغير الأَلف واللام كأَوس ونَهْشَلٍ.  الجوهري: واللذِ واللذْ، بكسر الذال وتسكينها، لغة في الذي، والتثنية  اللذا بحذف النون، والجمع الذين؛ وربما قالوا في الجمع اللذون. قال ابن  بري: صواب هذه أَن تذكر في فصل لذا من المعتل. تاموضع قال وقد ذكره في ذلك  وإِنما غلّطه في جعله في هذا الموضع كونُه بغير ياء، قال: وهذا إِنما بابه  الشعر أَعني حذف الياء من الذي.
مقاييس اللغة:
(لذ) اللام والذال أصل صحيحٌ واحدٌ يدلُّ على طِيبِ طعمٍ في الشَّيء. من ذلك اللَّذّة واللَّذَاذَة: طيبُ طَعم الشَّيء. قال:
……………………………...............([26]).
واللَّذُّ: النَّوم في قوله:
* ولَذٍّ كَطَعم الصَّرخَدِيِّ([27]) *
قال الفرّاء: رجلٌ لذٌّ: حسنُ الحديث.
