# جذر لزب (ل-ز-ب)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B2%D8%A8

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

Zamktır

- الحروف: ل - ز - ب
- في القرآن: الورود: ١ · الآيات: ١ · الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢

## الصيغ (١)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [لَازِبٍ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A7%D8%B2%D9%90%D8%A8%D9%8D.md) | فَاعِلٍ | Dayanıklı | ١ | ١ | [٣٧:١١](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/ayet/37:11.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٤ (الإجمالي: ٩)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [طين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%8A%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٣ · Döllenmiş yumurta
2. [فتي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%AA%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٢ · Kepçe, kefe demektir
3. [شدد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Sicim bağıdır
4. [خلق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لزب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لزم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85.md), [لصق](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B5%D9%82.md), [حما](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D8%A7.md) |
| Zıt Kök | [فصل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Birbirine yapışıp kenetlenen, su kaybedip katılaşan ve ayrılması zorlaşan yapışkan çamur |
| Çekirdek Özet 2 | Yaratılışın ilk evresinde maddenin dağılmaz, tutarlı ve biçim almaya hazır bağlayıcı kıvamı |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın veya durumun parçalarının bütünleşip sebat bulması ve çözülmez hale gelmesi |
| Kritik Hata Riski | Anlamı sıradan bir katılık veya kuruluk sayarak balçığın yapışkan ve bağlayıcı cevher boyutunu gözden kaçırmak |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لز | Birbirine tutunma, ayrılmayacak biçimde bitiştirme, yapışma ve sıkışma. Bu çekirdek, aynı ikili kökü paylaşan [لزم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85.md) kökünde görüldüğü gibi bir şeyin bir yerden veya kimseden ayrılmamasını, sürekli beraberliği ve zorunluluğu temsil eder. | ب | Dudak sesinin sağladığı kapalılık ve kuşatma hissiyle anlam daralarak, yaş maddenin kuruyup katılaşması, parçaların birbirinin içine girerek sert ve sımsıkı bir kütleye dönüşmesi yönünde özelleşir. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire | Yöneltme, bir araya toplama, sevk etme ve bağlama hareketini başlatır. |
| ز | Kesici alet, kama | Hareketi daraltır, nüfuz ettirir, aradaki boşlukları kesip kütleyi sıkıştırır. |
| ب | Ev, çadır | İçine alma, sabitleme, barındırma ve parçaları tek bir gövdede tutma işlevini tamamlar. |
| لزب | Toplanan parçaların içeri doğru sıkışarak tek gövdede sabitlenmesi | Maddenin dağılmasını önleyen içe doğru çekilme, birbirine kenetlenme ve ayrışmaz bir bütün oluşturma hareketi doğar. |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun çekilmesiyle balçığın veya çamurun birbirine yapışması, parçaların birbirine girmesi ve katılaşıp yapışkan hale gelmesi; kıtlık sebebiyle geçimin daralıp şartların sertleşmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî beytinde kötülüğün veya felaketin yakayı bırakmayan, kalıcı ve kaçınılmaz bir hale gelişini ifade etmek için kökü deyimleşmiş biçimde kullanmıştır: ولا يَحْسَبونَ الخَيْرَ لا شَرَّ بَعْدَهُ / ولا يَحْسَبونَ الشَّرَّ ضَرْبَةَ لازِبِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ali'nin hutbesinde yer alan ve insanın yaratılışındaki çamurun kıvamını tasvir eden ifadede su ile yoğrulan toprağın birbirine yapışıp tutarlı hale gelişi aktarılır: ولاطَها بالبَلَّةِ حتى لَزَبَتْ |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça kök لزب, Sami dilleri ailesinde özellikle merkezi ve güneybatı Sami öbeğinde birbiri içine geçme, daralma, birbirine yapışıp katılaşma ve ayrılmaz biçimde bağlanma semantik ekseninde yer alır. İkili لز çekirdeği genel Sami zemininde "yapışmak, temas etmek, ayrılmamak" çağrışımına sahip olup İbranicedeki לוז (sapmak, dolanmak veya temas yoluyla kalıcılaşmak) ve Süryanicedeki l-z-m (sıkıştırmak, zorlamak) formlarıyla semantik akrabalık taşır. Ancak sonundaki labiyal ses ب ile kök, Arapçada tamamen somut bir fiziksel evreye, yani çamurun sıvı halden yarı katı ve yoğun yapışkan hale geçişine odaklanmıştır. Arap çöl ortamında kuraklık ve kıtlık dönemleri toprağın sertleşip geçimin daralması sebebiyle "lezbe" olarak adlandırılmış, böylece fiziksel yapışkanlık ve sertlik semantik bir kaymayla kaçınılmazlık ve sebat göstergesi olan "darbetü lâzib" deyimine zemin hazırlamıştır.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لزب $\leftarrow$ لز | [لزم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85.md) ve [لزج](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B2%D8%AC.md) kökleriyle paylaşılan ikili çekirdeğe dudak sessizinin eklenmesiyle yapışkanlığın hacimce sıkışması ve katılaşması anlamı oluşmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı ve Güney Sami leksik alanı | Sıkışma, yapışma ve ayrılmama bildiren ortak morfemlerin Arapçada çamurun kıvamı ve şiddetli kıtlık anlamlarına daralması. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrudan izlenebilir bir fonetik-semantik kökteşlik tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

المصدر: Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لزب | Anlamlı | Yapışmak, katılaşmak, sebat etmek | Çamurun birbirine geçerek ayrılmaz hale gelmesi ve kıtlığın şiddeti. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [لبز](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B2.md) | Anlamlı | Şiddetle vurmak, tekmek, tıkınmak | Devenin ayağını yere sertçe vurması ve yemeğin hırsla yenmesi. | Kur'an'da geçmez; sert temas ve sıkıştırma anlamı taşır. |
| [زلب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D9%84%D8%A8.md) | Anlamlı | Kaymak, süratle geçmek | Bir şeyin dar bir yerden sıyrılarak akıp gitmesi. | Kur'an'da geçmez; ters yönde çözülme hareketidir. |
| [زبل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%A8%D9%84.md) | Anlamlı | Taşımak, yüklenmek, gübre | Ağırlığı bir araya getirip kaldırmak veya toprağı besleyen yoğun tortu. | Kur'an'da geçmez; yoğunlaşmış madde boyutu ortaktır. |
| [بلز](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B2.md) | Anlamlı | Sertleşmek, kalınlaşmak, cüce | Kısa boylu ve tıknaz kimse; katılaşıp toplanmış cisim. | Kur'an'da geçmez; yoğunlaşma ve katılık ilişkisi vardır. |
| [بزل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B2%D9%84.md) | Anlamlı | Yarmak, delmek, olgunlaşmak | Devenin azı dişinin yarıp çıkması, şarabın süzülmek üzere kabının delinmesi. | Kur'an'da geçmez; sertliği aşma ve içinden çıkarma boyutu taşır. |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لزب | Merkez | Yapışkan ve katı kıvam | Parçaların iç içe geçip kuruyarak ayrılması zor bir bütün oluşturmasıdır. | Maddenin dağılmayan, dayanıklı ve yapışıcı tutarlılığı. |
| [لزم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85.md) | Komşu | Süreklilik ve zorunluluk | Ayrılmamayı fiziksel veya hukuki bir gereklilik ve devamlılık olarak ifade eder. | Mekânsal veya hükmî bağlılık esastır; fiziksel yapışkanlık şart değildir. |
| [لصق](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B5%D9%82.md) | Komşu | Yüzeysel temas ve yapışma | İki ayrı yüzeyin dışarıdan birbirine bitiştirilmesini anlatır. | Parçaların birbirinin içine geçmesi gerekmez, sadece yüzeyler birleşir. |
| [حما](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D8%A7.md) | Komşu | Kokuşmuş, kara çamur | Çamurun kıvamından ziyade beklemiş, rengi ve kokusu değişmiş balçık haline odaklanır. | Maddenin kimyasal ve biyolojik dönüşüm evresini bildirir. |
| [فصل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) | Zıt | Ayırma ve koparma | Birleşik veya bitişik parçaları birbirinden bütünüyle koparıp uzaklaştırmaktır. | Yapışmanın ve kenetlenmenin bütünüyle dağıtılmasıdır. |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لزب | Yapışkan ve katı | Parçaların kenetlenerek ayrılmaz bir bütün oluşturması. | Kesin |
| Latince | tenax, cohaerens | Yapışkan, tutucu, birbirine bağlı | Tenax tutuculuğu ve dayanıklılığı, cohaerens ise içsel bütünlüğü karşılar; çamur metaforunu dolaylı taşır. | Güçlü |
| İngilizce | cohesive, tenacious, sticky clay | Birbirini tutan, yapışkan, dayanıklı | Cohesive iç bağların kuvvetini, tenacious kopmama direncini verir; tek başına balçık anlamını karşılamaz. | Güçlü |
| Almanca | zäh, bindig, haftend | Kıvamlı, bağlayıcı, yapışıcı | Bindig özellikle toprak biliminde suyla bağlanan killi toprağı tam karşılar, zäh ise sert ve dayanıklı kıvamı verir. | Güçlü |
| Fransızca | compact, tenace, glaise adhérente | Sıkı, yapışkan, tutarlı kil | Adhérente yapışkan yüzeyi, tenace kopmaya karşı mukavemeti, compact ise iç içe geçmiş yoğunluğu ifade eder. | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَازِبٍ | Birbirine yapışıp kenetlenmiş, ayrılmaz ve dayanıklı balçık | İnsanın ilk yaratılış hamurunun dağılmayan, tutarlı ve biçim almaya elverişli mahiyetini açıklayan tek bağlamda yer alır (Sâffât [37:11](https://lisan.digital/ar/ayet/37:11.md)). |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Yaratılış ve diriliş (ba's) meselesi | İnsanın yaratıldığı maddenin basit, yapışkan bir çamur olmasına rağmen mükemmel bir varlığa dönüştürülmesi, dirilişin imkânına delil sayılmıştır. | Maddenin basitliğine karşın biçim ve hayat kabiliyeti kazanması. |
| Fıkıh | Hükümlerin bağlayıcılığı | Istılah olarak doğrudan kök kullanılmasa da türevi olan "lâzım" ile paralel olarak akitlerin geri dönülemezliği mantığında dilsel altyapı sunar. | Ayrılmazlık ve sebat bulma hali. |
| Tefsir | İnsanın hilkat merhaleleri | Toprağın (turâb) su ile karılıp çamur (tîn), bekleyip kokuşarak (hame-i mesnûn), yapışkanlaşıp (tîn-i lâzib) nihayet kuruyarak (salsâl) insan formuna girmesi aşamalarından biri olarak açıklanır. | Çamurun akışkanlığını kaybedip tutunabilir, birbirine kenetli bir kıvam alması. |
| Hadis | Felaket ve fitne tasvirleri | Rivayetlerde kıtlık yılları "lezbe" kelimesiyle, kesinleşmiş ve değişmez emirler veya durumlar ise "darbetü lâzib" deyimiyle zikredilir. | Şiddet, kaçınılmazlık ve durumun yakayı bırakmaması. |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılışın sürekliliği ve tevhid | Bağlayıcı asıl | Varlığın dağılmasını önleme | Yaratılışın tesadüfi bir savrulma değil, birbiriyle kaynaşan ve tutarlı kılınan bir nizam üzere kurulduğunu gösterir. | Güçlü |
| İlmi | Malzeme ve madde fiziği | Kohezyon ve iç yapışma kuvveti | Parçacıklar arası bağ kurma | Taneciklerin sıvı kaybı ve çekim kuvvetiyle birleşerek dayanıklı bir yapı oluşturma sürecini karşılar. | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal dayanışma ve aidiyet | Sosyal kohezyon (bütünleşme) | Toplumun dağılmasını engelleme | Bireylerin ortak ülkü ve ahlak bağıyla birbirine kenetlenerek dış tehditlere karşı yekpare kalmasıdır. | Muhtemel |
| İktisadi | Sözleşme ve pazar kararlılığı | Taahhütlerin bağlayıcılığı | Güven zeminini sabitleme | Spekülatif dalgalanmaların yerine piyasanın oturmuş, tutarlı ve güven veren sabit bir yapıya kavuşmasıdır. | Muhtemel |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kohezyon kuvveti ve viskoelastisite | Bir maddenin kendi benzer molekülleri arasındaki çekim kuvveti sayesinde dağılmadan bir arada durması ve akışkanlıktan katı faza geçerken kazandığı tutuculuktur. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal kaynaşma (bütünlük) ve kurumsal bağlanma | Dağınık unsurların ortak bir kimlik veya norm etrafında birbirine nüfuz ederek kopmaz bir toplumsal doku meydana getirmesidir. | Güçlü |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca "yapışkan" ya da "cılk çamur" olarak çevirip, kökün içerdiği "katılaşma, dayanıklılık, birbirine nüfuz etme ve sebat" unsurlarını dışarıda bırakmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yaratılış hamurunun biçimlendirilebilir, dağılmaz, tutarlı ve bir sonraki safha olan tınlama derecesindeki kuruluğa zemin hazırlayan bağlayıcı kıvamı. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın ilk maddesinin gevşek, mukavemetsiz ve değersiz bir sıvı gibi algılanması; oysa ayetin bağlamındaki "yaratılışça hangisi daha dayanıklı/güçlü" sorusunun mantığının kavranamaması. |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca bir defa geçmesine rağmen, insanın biyolojik-fiziksel yaratılışının ontolojik kıvamını ve maddenin biçim kazanma eşiğindeki kohezyonunu tek bir kelimeyle özetlediği için anahtar öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış aşamalarından (turâb, tîn, salsâl, hame) bahseden ayetlerde ve inkârcıların yeniden dirilmeyi imkânsız gördükleri kozmolojik kudret tartışmalarında (özellikle Sâffât Suresi) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılış çamurunun rastgele bir çamur yığını olduğu zannını yıkar; aksine onun iç içe geçmiş, birbirini tutan, dayanıklı ve kararlı bir alaşım olduğunu ortaya koyar. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Su ile yoğrulmuş toprağın sıvı fazdan çıkarak parçalarının birbirine girmesi, yapışkanlaşması, katılaşıp dayanıklı bir kütleye dönüşmesi.
- Soyut anlam: Dağınık unsurların birbirine nüfuz ederek ayrılmaz bir bütün haline gelmesi, süreklilik, dayanıklılık ve sebat kazanması.
- Sistematik karşılık: Maddi ve toplumsal yapılarda parçaları tek bir sistem halinde bir arada tutan iç çekim kuvveti, kohezyon ve bağlayıcılık.
- LaTeX modeli: $$C(t) = \lim_{t \to t_k} \left( \sum_{i=1}^n P_i \cdot \phi(w) \right) = \kappa \gg 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $P_i$ birbirinden bağımsız çamur parçacıklarını, $\phi(w)$ sisteme katılan ve zamanla azalan su fonksiyonunu, $t$ yoğrulma ve kuruma sürecini, $t_k$ kritik katılaşma anını, $\kappa$ ise ulaşılan kohezyon ve dayanıklılık derecesini temsil eder. Ayrık unsurların uygun kıvamda birleşerek dağılmaz bir bütün ($\kappa$) oluşturması kökün hareket tipini simgeler.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ١)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B2%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [الصافات ٣٧:١١](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/ayet/37:11.md) — لَازِبٍ

فَاسْتَفْتِهِمْ أَهُمْ أَشَدُّ خَلْقًا أَمْ مَنْ خَلَقْنَا إِنَّا خَلَقْنَاهُمْ مِنْ طِينٍ لَازِبٍ

## المعاجم (١٢)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

Zamktır.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب الزاي واللام والباء معهما
ز ب ل، ل ز ب، ل ب ز، ب ز ل مستعملات
زبل:
الزِّبْلُ: السِّرْقِينُ وما أشبهه، والمُزْبَلةُ: مُلْقاهُ. والزَّبيل: الجِراب، والزِّنْبِيلُ أيضاً. وجَمْعُه: زنابيل، وهو عند العامّة ما يُتَّخذ من الخُوص بعُرْوتين. وجمع الزَّبيل: زُبُل وزُبْلان.
لزب:
اللَّزبُ: الأَزْبة. والأَزْب: الشِّدّة والصّلابة.
ولَزَبَ لُزُوباً، أي: لزق، والطّينُ اللاّزبُ منه، قال النّابغة:
ولا يَحْسبونَ الخَيْرَ لا شَرَّ بَعْـدَهُ		ولا يَحْسبونَ الشَّرَّ ضَرْبَةَ لازبِ
واللُّزُوب أيضاً: الضّيقُ والقَحط.
لبز:
اللَّبْزُ: الأكلُ الجيّد، يقال: لَبَزَ يَلْبِزُ لَبْزاً فهو لا بزٌ.
واللّبز: ضَرْبُ النّاقةِ بجمع خُفِها ضَرْباً لطيفاً في تَحامُل، قال:
خَبْطا بأخفافٍ ثقالِ اللَّبْزِ
بزل:
ناقة بازل، وبعير بازل الذّكّر والأنثى فيه سواء، لأنّ هذا شيء ليس لها فيه فعل إنما هو بَزَل نابُه يَبْزُل بُزولا، أي: فَطَر وانشقّ، والجميع: بُزُلٌ وبُزَّلٌ في الذّكور، وفي الإناث: بُزّلٌ وبَوازِلُ وبُزّل يشتركان فيه وبزَل نابه ونابُه بازل.
والبَزْل: تصفيةُ الشّراب ونحوه، والمِبْزَلُ: الذّي يُصَفَّى به، ويكون في مَوْضِعٍ من الوعاءِ، شِبْه طُبْيٍ فيه خَرْقٌ، فذلك نفسُه المِبزَل، وبزل الخَمْرَ وابتزلها وتَبَزَّلها: ثقب إناءها، قال:
تحدّر من نواطب ذي ابتزال
والنّاطبة: شيء يُتَّخذ فيه خروقٌ كثيرة يُصَفَّى به.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

طينٌ لازِبٌ، تقول منه: لَزَبَ الشيء يَلْزُبُ لُزوباً، أي لازق. واللازب: الثابت. تقول: صار الشيء ضربةَ لازبٍ، وهو أفصح من لازم. قال النابغة:
ولا يحسَبونَ الخيرَ لا شرَّ بعـدهولا يحسَبونَ الشرَّ ضربةَ لازب
وأصابتهم لَزْبَةٌ، أي شدَّةٌ وقحطٌ، والجمع اللَزْباتُ بالتسكين؛ لأنَّه صفة. والمِلْزابُ: البخيل الشديد. وأنشد أبو عمرو:
لا يفرحون إذا ما نَضْخَةٌ وقعتْوهم كِرامٌ إذا اشتدَّ المـلازيب

### [تهذيب اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — الأزهري · القرن ١٠

ز ل ب
زلب ، زبل ، لزب ، لبز ، بزل ، بلز : مستعملات .
زلب : قال الليث ازْدَلبَ بمعنى آسْتَلَبَ ، وهي لغةٌ رديئة .
لزب : قال الله جلّ وعزّ : ( إِنَّا خَلَقْنَاهُم مِّن ) ( الصافات : 11 ) .
قال الفرّاء : اللاَّزِب واللاّتِب واللاّصق واحد والعَرَب تقول : ليس هذا بضَرْبةِ لازِم ولازِب ، يُبدِلون الباءَ ميماً ، لتقارب المخارج ، وقال ابن السّكّيت : صار كذا وكذا ضربةَ لازِب ، وهي اللّغة الجيّدة ، وأَنشَد للنابغة :
ولا يَحسَبون الخيرَ لا شَرَّ بَعْدَه
ولا يَحسِبون الشّرَّ ضَربَة لازِبِ
قال : لازِم لُغَيَّة .
وقال غيرُه : أصابتْهم لَزْبةٌ يعنِي شِدّةَ السَّنَة ، وهي الأزْمة والأزبَة ، كلُّها بمعنى واحد .
قال أبو بكر : قولهم : ( ما هذا ) هذا بضربة لازب ، أي : ما هذا بلازم واجب ، أي : ما هو بضربة سيف لازب ، وهو مثلٌ .
سلمة عن الفرّاء قال : اللِّزْبُ : الطّرِيق الضَّيّق .
أبو سعيد : رَجُل عَزَبٌ لَزَب .
قال ابن بُزُرج : مثله . وامرأةٌ عَزَبَةٌ لَزَبَة .
لبز : قال الليث : اللَّبْزُ : الأكلُ الجيّد ، يقال : هو يَلبِز لَبْزاً .
وقال ابن السكّيت : اللَّبْزُ : اللّقْمُ ، وقد لَبَزه يَلْبِزُه .
وقال غيرُه : لَبَزَ في الطّعام : إذا جَعَل يَضرِب فيه ، وكلُّ ضَربٍ شديدٍ هو لَبز وقال رؤبة :
خَبْطاً بأخفافٍ ثِقالِ اللُّبْزِ
وقال :
تأكل في مقعدها قفيزا
تَلقَم أمثال الحصى ملبوزا
وقال أبو عمرو : اللِّبزُ بكسر اللام : ضمدُ الجُرح بالدّواء ، رواه مع حروف جاءتْ على مِثال فعْل قال : واللَّبْزُ : الأكلُ الشديد .
بلز : أبو عمرو : وامرأةٌ بِلِزٌ : خَفِيفة . قال : والبِلِزُ : الرّجلُ القصير .
سلمة عن الفرَّاء من أسماء الشَّيطان البَلأَز والحَلأَز والجانُّ .
وقال ابن السكّيت يقال للرّجل القصير بَلأَز وزَأْبَل ووَزواز وزَوَنْزَى .
أبو عمر : بلأَز بَلأذه : إذا أكل حتى شبع .
زبل : أبو عبيد عن أبي عمرو : والزِّبالُ : ما حَمَلَت النملةُ بفِيها ، وقال ابن مقبل :
كَريم النِّجارِ حَمَى ظَهرَه
فَلَم يُرْتَزَأْ برُكوبٍ زِبالاَ
ابن السّكيت : يقال : ما في الإناء زُبالة ، وكذلك في السِّقاء ، وفي البئر . وبه سميت زُبالة ، منزل من مناهل طريق قلة .
الليث : الزِّبْلُ : السِّرْقِين وما أَشْبَهَه ، والمُزْبَلَة مُلقَى ذلك . والزَّبِيلُ : الجِراب ، وهو الزِّنْبِيل ، فإذا جَمعوا قالوا زَنَابيل . وقيل : الزِّنبيل خَطأ ، وإنما هو زَبِيل ، وجمعه زُبُل وزُبْلان .
وقال غيرُه : زَبَلْتُ الشيءَ وازدَبَلْته : إذا احتملَته ، وكذلك زمَلْته وازدَمَلْته .
وقال ابن الأعرابيّ : الزُّبْلة : اللُّقمة ، والزُّبلة : النَّيْلة .
بزل : قال ابن السكّيت : يقال ما عندهم بازِلة : أي : ليس عندهم شيء من مالِ ، ولا تَرَكَ اللَّهُ عندَه بازِلةَ . ويقال : لَم يُعطِهم بازِلَةً ، أي : لم يُعطِهم شيئاً .
أبو عبيدة عن الأصمعيّ : يقال للبعير إذا استَكْمَلَ السَّنة الثامنةَ وطَعَنَ في التاسعة وفَطَرَ نابُه : فهو حينئذ : بازل وكذلك النّاقة بازِل بغيرها ، والذَّكَر والأنثى سواء ، وهو أقصى أسنانِ البعير ، سُمّيَ بازِلاً من البَزْل وهو الشَّقّ ، وذلك أنَّ نابَه إذا طَلَع يقال له بازِل ، لِشَقِّه اللَّحمَ عن مَنْبَتِه شَقّاً ، وقال النابغة في تسمية النّاب بازِلاً يَصِف ناقة :
مَقْذوفة بدْخيسِ النَّحْض بازِلُها
له صرِيفٌ صَرِيفَ القَعْو بالمَسَدِ
أراد ببازِلِها نابَها . وتَبزّل الشيءُ : إذا
تشقّق ، وقال زُهير :
تَبزَّلَ ما بين العَشيرةِ بالدَّمِ
ومن هذا يقال للحديدة التي يفْتَح بِهَا مِبْزَل الدَّنّ : بِزالٌ ومِبْزَل ، لأنّه يُفتَح به .
والبَزْلاءُ : الرأيُ الجَيّد .
وقال أبو عمرو : ما لِفُلانٍ بَزْلاَءُ يَعيش بها ، أي : ما له صَرِيمةُ رَأْي .
أبو عبيد عن أبي زيد : إنه لذو بَزْلاء : إذا كان ذا رأي ، وأَنشَد :
بَزْلاَءُ يَعْيَا بها الْجَثَّامة اللُّبَدُ
سلمة عن الفرّاء : إنّه لذو بَزْلاء ، أي : ذو رأْي وعَقْل ، وقد بَزَل رَأْيُه بزُولاً .
وقال الليث : البَزْلُ : تَصْفِيةُ الشَّراب ونحوِه . والمِبْزَلُ : هو الذي يُصَفَّى به ، وأَنشد :
تَحَدَّرَ مِنْ نَوَاطِبَ ذِي ابتِزال
قلت : لا أعرف البَزْل بمعنى التّصْفية . وفي ( النّوادر ) : رجل تبْزِلَةٌ وتَبْزِلّة وتُبَيْزِلة .

### [مقاييس اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — ابن فارس · القرن ١١

(باب اللام والزاء وما يثلثهما)
(لزق)  اللام والزاء والقاف ليس بأصلٍ، لأنَّه من باب الإبدال. يقال لَزِق الشّيء، بالشَّيء يلزَق، مثل لَصِق.
(لزك)  اللام والزاء والكاف([4])] ليس هو عندي بشيء. على أنَّهم يقولون: لزِك([5]) الجُرح، إذا استوى نباتُ لحمِهِ ولم([6]) يبرأْ. وهذا لا يشبهُ كلامَ العرب.
(لزم)  اللام والزاء والميم أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ على مصاحَبة الشّيء بالشيء دائماً. يقال: لَزِمه الشَّيءُ يَلْزَمُه. واللِّزَام: العذاب الملازم للكُفَّار.
(لزن)  اللام والزاء والنون يدلُّ على ضِيقٍ في شيء أو تضايُقٍ. يقال: عَيْشٌ لَزْنٌ، أي ضيِّق. واللَّزْن: اجتماع القوم على البئر مزدحمين. يقال: مَشْرَبٌ لَزِْنٌ، إذا ازدُحِمَ عليه. والله أعلم بالصَّواب.
(لزأ)  اللام والزاء والهمزة كلمتان لعلّهما أن يكونا صحيحتين. يقولون: لَزَّأَ الإبلَ تَلزِئةً، إذا أحْسَنَ رِعْيتَها. ويقولون: لعَنَ الله أمّاً لزأت به، أي ولدَتْه.
(لزب)  اللام والزاء والباء يدلُّ على ثبوتِ شيءٍ ولُزومه. يقال: للاّزِمِ لازب. وصار هذا الشيءُ ضربةَ لازِبٍ، أي لا يكاد يفارِق، قال النابغة:
ولا يَحسَِبون الخيرَ لا شرَّ بعدَه *** ولا يَحْسَِبون الشَّرَّ ضربةَ لازِب([7])واللَّزْبة: السّنَة الشديدة، والجمع لَزْبات([8]) كأنَّ القَحْط لَزَب، أي ثبت فيها.
(لزج)  اللام والزاء والجيم قريبٌ من الباب الذي قبله. يقال: لَزِجَ به، إذا غَرِيَ به ولازَمَه. والتلزُّج: تتبُّع البقولِ والرِّعْي القليل.
--------------ـــ
([4]) تكملة ضرورية، إذ أن الكلام بعدها إنما هو في (لزك) لا (لزق). وهو المطابق لما في المجمل والمعاجم المتداولة.
([5]) في الأصل: "لصق"، تحريف، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) وكذا في اللسان، وفي المجمل: "ولما".
([7]) ديوان النابغة 9 واللسان (لزب).
([8]) ولزبات على خلاف القياس. إذ أن اللزبة صفة لا اسم. ولم يذكر في القاموس واللسان هذا الجمع، أي بالتحريك، وذكر في المجمل.

ـ

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

ل ز ب
طين لازب‏.‏
وأصابتهم لزبةٌ‏:‏ شدةٌ ولزبات‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ما هذا بضربة لازبٍ‏.‏

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

اللَّزَبُ: الضِّيقُ.
وعَيْشٌ لَزِبٌ: ضَيِّقٌ. واللِّزْبُ: الطريقُ الضَّيِّقُ. وماءٌ لَزِبٌ: قليلٌ، والجمع لِزابٌ. واللُّزُوبُ: القحط. واللَّزْبةُ: الشِّدَّةُ، وجمعها لِزَبٌ؛ حكاها ابن جني. وسَنَةٌ لَزْبةٌ: شَديدَةٌ، ويقال: أَصابَتْهم لَزْبةٌ، يعني شِدَّةَ السنة، وهي القَحْط. والأَزْمَةُ والأَزْبَةُ واللَّزْبَةُ: كلها بمعنى واحد، والجمع اللَّزْباتُ، بالتسكين، لأَنه صفة. وفي حديث أَبي الأَحْوَصِ: في عامِ أَزْبةٍ أَو لَزْبة؛ اللَّزْبة: الشدَّةُ؛ ومنه قولهم: هذا الأَمر ضربَةُ لازِبٍ أَي لازمٍ شديد. ولَزَب الشيءُ يَلْزُب، بالضم، لَزْباً ولُزُوباً: دخَل بعضُه في بعضٍ. ولَزَبَ الطينُ يَلْزُبُ لُزُوباً، ولَزُبَ: لَصِقَ وصَلُبَ، وفي حديث عليّ، عليه السلام: ولاطَها بالبَلَّةِ حتى لَزَبَتْ أَي لَصِقَتْ ولَزِمَتْ. وطِـينٌ لازِبٌ أَي لازِقٌ. قال اللّه تعالى: من طِـينٍ لازِبٍ. قال الفراءُ: اللاَّزِبُ واللاَّتِبُ واللاَّصِقُ واحدٌ. والعرب تقول: ليس هذا بضَرْبةِ لازِمٍ ولازِبٍ، يُبْدِلُونَ الباءَ ميماً، لتَقارُبِ الـمَخارِج. قال أَبو بكر: معنى قولهم ما هذا بضَرْبَةِ لازِبٍ أَي ما هذا بلازِمٍ واجِبٍ أَي ما هذا بضرْبةِ سَيْفٍ لازِبٍ، وهو مَثَلٌ. واللازِبُ: الثابتُ، وصار الشيءُ ضَرْبةَ لازِبٍ أَي لازماً؛ هذه اللغة الجيِّدة، وقدقالوها بالميم، والأَوَّل أَفصح؛ قال النابغة: ولا تَحْسَبُونَ الخَيْرَ لا شَرَّ بَعْدَه،  *  ولا تَحْسَبُونَ الشَّـرَّ ضَرْبةَ لازِبِ ولازِمٌ، لُغَيَّةٌ؛ وقال كثير فأَبدل:
فما وَرَقُ الدُّنْيا بباقٍ لأَهْلِهِ، *  ولا شِدَّةُ البَلْوَى بضَرْبةِ لازِم ورجل عَزَبٌ لَزَبٌ، وقال ابن بُزُرْج مثلَه. وامرأَةٌ عَزَبةٌ لَزَبةٌ إِتْباعٌ. الجوهري: والـمِلْزابُ البَخِـيلُ الشديد؛ وأَنشد أَبو عمرو: لا يَفْرَحُون، إِذا ما نَضْخَةٌ وَقَعَتْ، *  وهُمْ كِرامٌ، إِذا اشْتَدَّ الـمَلازيبُ ولَزَبَتْه العَقْرَبُ لَزْباً: لَسَعَتْه كلَسَبَتْه؛ عن كراع.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ل ز ب * طين * لاَزِبٌ * أي لازق وبابه دخل والَّلازِب أيضا الثابت تقول صار الشيء ضربة لازب وهو أفصح من اللازم

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

اللزوب: اللصوق، يقال: لزب الطين، يلزب، لزوبا ؛ ولزب لصق وصلب وفي حديث علي، رضي الله عنه:  ولاطها بالبلة حتى لزبت  أي: لصقت، ولزمت، وطين لازب: أي لازق. والثبوت. واللازب: الثابت. قال الفراء: اللازب، واللاتب، واللاصق واحد. والقحط، والسنة الشديدة. من المجاز: صار الأمر ضربة لازب، أي: لازما، شديدا، ثابتا والعرب تقول: ليس هذا بضربة لازب ولازم، يبدلون الباء ميما لتقارب المخارج. قال أبو بكر: معنى قولهم: ما هذا بضربة لازب، أي: ما هذا بواجب لازم، أي: ما هذا بضربة سيف لازب ، وهو مثل وصار الشيء ضربة لازب، أي: لازما، هذه اللغة الجيدة، وقد قالوها بالميم، والأول أفصح قال النابغة:
  ولا يحسبون الخير لا شر بعـده                      ولا يحسبون الشر ضربة لازب ولازم: لغية: قال كثير، فأبدل:
  فما ورق الدنيا بباق لأهلـه                      ولا شدة البلوى بضربة لازم واللزب، بالفتح: الضيق. وعيش لزب: ضيق. وبالكسر: الطريق الضيق. وككتف: القليل، يقال: ماء لزب، ج لزاب.
 اللزبة: الشدة ،ج لزب بكسر ففتح، حكاه ابن جني. وسنة لزبة: شديدة، ويقال: أصابتهم لزبة: يعني شدة السنة، وهي القحط. يجمع أيضا على لزبات بالتسكين، على أنها صفة، ولزبات بالتحريك على أنها اسم، قال ربيعة بن مقروم:
  يهينون في الحق أموالهـم                      إذا اللزبات انتحين المسيما ولزب الشيء، ككرم، يلزب، لزبا، ولزوبا: دخل بعضه في بعض. لزب الطين: لزق وصلب، كلزب بالفتح. والملزاب: البخيل جدا ، وهو الشديد البخل وأنشد أبو عمرو :
  لا يفرحون إذا ما نضخة وقعت                      وهم كرام إذا اشتد المـلازيب ولزبته العقرب، لزبا: لسبته، وزنا ومعنى، عن كراع. رجل عزب لزب إتباع، قال ابن بزرج: ومثله امرأة عزبة لزبة.

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

لَزَبَ
1 لَزَبَ ذ , aor. لَزُبَ , inf. n. لُزُوبٌ, It was, or remained, fixed, settled, firm, or constant. (K.) ― -b2- لَزَبَ, aor. and inf. n. as above, It (mud &c., S) adhered, clave, or stuck. (S, K.) ― -b3- لَزُبَ, aor. لَزُبَ , inf. n. لَزْبٌ and لُزُوبٌ, [It became commixed, or commingled: it intermixed; or it became contracted;] one part of it entered into another. (K.) ― -b4- لَزَبَ and لَزُبَ It (mud) cohered, and became hard. (K.) ― -b5- لَزَبَ, aor. and inf. n. as at first, It was a time of drought, of no rain. (K.) -A2- لَزَبَتْهُ العَقْرَبُ i. q. لَسَبَتْهُ; The scorpion stung him. (Kr, K.)

تلازب التَّمْرُ
6 تلازب التَّمْرُ ذ The dates stuck together. (L, art. نضح.)

لَزْبٌ
لَزْبٌ ذ Strait; narrow; difficult. E. g. عَيْشٌ لَزْبٌ A strait, or difficult life. (TA.)

لِزْبٌ
لِزْبٌ ذ A narrow road, or way. (K.)

لَزَبٌ
لَزَبٌ ذ immediately following عَزَبٌ, (in the CK, غَرَبٌ,) [meaning a man “ who has no wife, ”] is an imitative sequent [used by way of pleonasm and corroboration]. (K.) So likewise لَزَبَةٌ after عَزَبَةٌ. (Ibn-Buzruj.)

لَزِبٌ
لَزِبٌ ذ Little in quantity or number: pl. لِزَابٌ. (K.) E. g. مَاءٌ لَزِبٌ Little water. (TA.)

لَزْبَةٌ
لَزْبَةٌ ذ Adversity; difficulty; distress; (S, K;) drought: (S:) pl. لِزَبٌ (IJ, K: in the CK لَزْبٌ) and لَزْبَاتٌ: (S, K:) the latter with the ز quiescent, because it is [originally] an epithet. (S.) E. g. أَصَابَتْهُمْ لَزْبَةٌ Distress and drought befell them. (S.) ― -b2- سَنَةٌ لَزْبَةٌ A severe year; a year of drought. (TA.)

لَازِبٌ
لَازِبٌ ذ Adhering, or adhesive, or cohesive, clay or mud. (S.) ― -b2- Being, or remaining, fixed, settled, firm, or constant. (S.) ― -b3- صَارَ الشَّىْءُ ضَرْبَةَ لَازِبٍ The thing became fixed, settled, firm, or constant, (S, K,) and severe: (TA:) [or, a constant infliction:] or, indispensable, or necessary: i. e., the blow of a sword that sticks, or remains fixed, [in the wound]. (Aboo-Bekr, cited in the TA.) لازب is here the same as لازم: (K:) the latter is the original word; the م being changed into ب; and is also used in this phrase: (TA:) but لازب, in this in- stance, is the more chaste. (S.) En-Nلbighah says,
فَلَا تَحْسِبُونَ الخَيْرَ لَا شَرَّ بَعْدَهُ
وَلَا تَحْسِبُونَ الشَّرَّ ضَرْبَةَ لَازِبِ
[Then think ye not that good shall have no evil after it, nor think ye that evil shall be a constant infliction]. (S.) Sgh says, of the conversion of رِوَاغَةٌ into رِيَاغَةٌ, or of و into ى because of kesreh before it, هٰذَا القَلْبُ لَيْسَ بِضَرْبٍ لَازِبٍ [This conversion is not a necessary sort.] (TA in art. روغ.)

مِلْزَابٌ
مِلْزَابٌ ذ Very avaricious; tenacious, or niggardly: (S, K:) pl. مَلَازِيبُ. (S.)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

لَزَبَ
لَزَبَ U ( n. ac. لُزُوْب 27 ),
a.  Was Firm, solid.

b.  [ Bi ], Stuck, adhered to.

لَزِبَ
لَزِبَ A ( n. ac. لَزَب 4 ) لَزُبَ U ( n. ac. لَزْب 1 ,  لُزُوْب 27 )
a.  was hard, compact; cohered, stuck together; commingled.

تَلَاْزَبَ
تَلَاْزَبَ VI ,
a.  Stuck together.

لَزْب
لَزْب 1 ,
a.  Strait, narrow, difficult.

لَزْبَة
لَزْبَة 1t , ( pl. لِزَب 7 &  reg. ).
a.  Calamity.

b.  Dearth, drought.

c.  Severe ( year ).

لِزْب
لِزْب 2 ,
a.  Narrow path.

لَزِب
لَزِب 5 , ( pl. لِزَاْب 23 ),
a.  Scanty, little.

لَاْزِب
لَاْزِب 21 ,
a.  Solid; adhesive, cohesive, coherent.

b.  Fixed, constant.

c.  Necessary, indispensable.

مِلْزَاْب
مِلْزَاْب 45 , ( pl. مَلَاْزِيْبُ 65 ),
a.  Miserly, grasping; miser.

غَزَب لَزَب
غَزَب لَزَب
a.  Unmarried; bachelor.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

لزب
لزب لَزَبَ - يَلْزُبُ - لازِِب
لَزَبَ - يَلْزُبُ + الكائنُ: يسمك ويغلظ ويصير كثيفاً متلاصقاً
لازِِب: اسم فاعل صفة مشبهة من " لَزَبَ - يَلْزُبُ ": السميك والغليظ القوام والمتلاصق الدبق
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التماسك والصلابة والترابط والقوة والشدة في كائن"، وهي:
مَتُنَ - يَمْتُنُ، كَرِسَ - يَكْرَسُ، غَلُظَ - يَغْلُظُ، لَجَّ - يَلِجُّ (لَجَّ - يَلَجُّ)، شَدَّ - يَشُدُّ، لَزَبَ - يَلْزُبُ
لازب
	﴿فاستفتهم أهم أشد خلقا أم من خلقنا إنا خلقناهم من طين لازب(11)﴾ الصافات
مختار الصحاح
● [لزب] ل ز ب: طين لاَزِبٌ أي لازق وبابه دخل والَّلازِب أيضا الثابت تقول صار الشيء ضربة لازب وهو أفصح من اللازم
معجم الفرائد القرآنية:
ل ز ب
"لازِب" فـي قولـه تعالـى :"  إِنَّا خَلَقْنَاهُمْ مِنْ طِينٍ لازِب" (11) الصافات .
اللُّزوب : اللصوق والثبوت، واللازب : الثابت الشديد اليبوسة، وتأتي لازب بمعنى لازم، وقيل إن لازب في الآية تعني أنّه لزج ضعيف لا قوة فيه .
الراغب
لزب
- اللازب: الثابت الشديد الثبوت. قال تعالى: }من طين لازب{ [الصافات/ 11]، ويعبر باللازب عن الواجب، فيقال: ضربة لازب، واللزبة السنة الجدبة الشديدة، وجمعها: اللزبات.
ملخص اللسان:
1.     اللَّزَبُ: الضِّيقُ.  وعَيْشٌ لَزِبٌ: ضَيِّقٌ. واللِّزْبُ: الطريقُ الضَّيِّقُ.
2.     وماءٌ لَزِبٌ: قليلٌ، والجمع لِزابٌ. واللُّزُوبُ: القحط.
3.     واللَّزْبةُ: الشِّدَّةُ، وجمعها لِزَبٌ
4.     ولَزَب الشيءُ يَلْزُب، بالضم، لَزْباً ولُزُوباً: دخَل بعضُه في بعضٍ.
5.     ولَزَبَ الطينُ يَلْزُبُ لُزُوباً، ولَزُبَ: لَصِقَ وصَلُبَ
6.     اللاَّزِبُ واللاَّتِبُ واللاَّصِقُ واحدٌ.
7.     والعرب تقول: ليس هذا بضَرْبةِ لازِمٍ ولازِبٍ ، أَي ما هذا بلازِمٍ واجِبٍ أَي ما هذا بضرْبةِ سَيْفٍ لازِبٍ، وهو مَثَلٌ.
8.     واللازِبُ: الثابتُ، وصار الشيءُ ضَرْبةَ لازِبٍ أَي لازماً
لسان العرب
● - لزب: اللَّزَبُ: الضِّيقُ.  وعَيْشٌ لَزِبٌ: ضَيِّقٌ. واللِّزْبُ: الطريقُ الضَّيِّقُ.  وماءٌ لَزِبٌ: قليلٌ، والجمع لِزابٌ. واللُّزُوبُ: القحط.  واللَّزْبةُ: الشِّدَّةُ، وجمعها لِزَبٌ؛ حكاها ابن جني. وسَنَةٌ  لَزْبةٌ: شَديدَةٌ، ويقال: أَصابَتْهم لَزْبةٌ، يعني شِدَّةَ السنة، وهي  القَحْط. والأَزْمَةُ والأَزْبَةُ واللَّزْبَةُ: كلها بمعنى واحد، والجمع  اللَّزْباتُ، بالتسكين، لأَنه صفة. وفي حديث أَبي الأَحْوَصِ: في عامِ أَزْبةٍ أَو لَزْبة؛ اللَّزْبة: الشدَّةُ؛ ومنه قولهم: هذا الأَمر ضربَةُ لازِبٍ أَي لازمٍ شديد.  ولَزَب الشيءُ يَلْزُب، بالضم، لَزْباً ولُزُوباً: دخَل بعضُه في بعضٍ. ولَزَبَ الطينُ يَلْزُبُ لُزُوباً، ولَزُبَ: لَصِقَ وصَلُبَ، وفي حديث عليّ، عليه السلام: ولاطَها بالبَلَّةِ حتى لَزَبَتْ أَي لَصِقَتْ  ولَزِمَتْ. وطِـينٌ لازِبٌ أَي لازِقٌ. قال اللّه تعالى: من طِـينٍ لازِبٍ. قال الفراءُ: اللاَّزِبُ واللاَّتِبُ واللاَّصِقُ واحدٌ. والعرب تقول: ليس هذا بضَرْبةِ لازِمٍ ولازِبٍ، يُبْدِلُونَ الباءَ ميماً، لتَقارُبِ  الـمَخارِج. قال أَبو بكر: معنى قولهم ما هذا بضَرْبَةِ لازِبٍ أَي ما هذا بلازِمٍ واجِبٍ أَي ما هذا بضرْبةِ سَيْفٍ لازِبٍ، وهو مَثَلٌ. واللازِبُ: الثابتُ، وصار الشيءُ ضَرْبةَ لازِبٍ أَي لازماً؛ هذه اللغة الجيِّدة، وقدقالوها بالميم، والأَوَّل أَفصح؛ قال النابغة:  ولا تَحْسَبُونَ الخَيْرَ لا شَرَّ بَعْدَه،  *  ولا تَحْسَبُونَ الشَّـرَّ ضَرْبةَ لازِبِ  ولازِمٌ، لُغَيَّةٌ؛ وقال كثير فأَبدل:  فما وَرَقُ الدُّنْيا بباقٍ لأَهْلِهِ، *  ولا شِدَّةُ البَلْوَى بضَرْبةِ لازِم  ورجل عَزَبٌ لَزَبٌ، وقال ابن بُزُرْج مثلَه. وامرأَةٌ عَزَبةٌ لَزَبةٌ  إِتْباعٌ. الجوهري: والـمِلْزابُ البَخِـيلُ الشديد؛ وأَنشد أَبو عمرو:  لا يَفْرَحُون، إِذا ما نَضْخَةٌ وَقَعَتْ، *  وهُمْ كِرامٌ، إِذا اشْتَدَّ الـمَلازيبُ  ولَزَبَتْه العَقْرَبُ لَزْباً: لَسَعَتْه كلَسَبَتْه؛ عن كراع.
مقاييس اللغة:
(لزب) اللام والزاء والباء يدلُّ على ثبوتِ شيءٍ ولُزومه. يقال: للاّزِمِ لازب. وصار هذا الشيءُ ضربةَ لازِبٍ، أي لا يكاد يفارِق، قال النابغة:
ولا يَحسَِبون الخيرَ لا شرَّ بعدَه *** ولا يَحْسَِبون الشَّرَّ ضربةَ لازِب([7])
واللَّزْبة: السّنَة الشديدة، والجمع لَزْبات([8]) كأنَّ القَحْط لَزَب، أي ثبت فيها.
القاموس المحيط:
اللُّزوبُ اللصوقُ والثُّبوتُ، والقَحْطُ. وصار ضَرْبَةَ لازِبٍ، أيْ لازِماً ثابِتاً. واللِّزْبُ، بالكسرِ الطَّريقُ الضَّيِّقُ. وكالكَتِفِ القَليلُ، ج لِزابٌ. واللَّزْبَةُ الشِّدَّةُ، ج لِزَبٌ ولَزْباتٌ، بالتَّسْكينِ. ولَزُبَ، كَكَرُمَ، لَزْبَاً ولُزوباً دَخَلَ بَعْضُهُ في بَعْضٍ، والطِّينُ لَزِقَ وصَلُبَ،
كلَزَبَ. والمِلْزَابُ: البَخيلُ جِدّاً. ولَزَبَتْهُ العَقْرَبُ: لَسَبَتْهُ. وعَزَبٌ لَزَبٌ: إِتْباعٌ.
تاج العروس:
ل ز ب
اللُّزُوب : اللُّصُوقُ يُقَالُ : لَزَبَ الطِّينُ يَلْزُبُ لُزُوباً ؛ ولَزُبَ لَصِقَ وصلب وفي حديثِ عَلِيٍّ رَضِيَ الله عنه : " ولاَطَهاَ بالبَلَّةِ حَتَّى لَزَبَتْ " أَي : لَصِقَتْ ولَزِمَتْ وطِينٌ لاَزِبٌ : أَي لازِقٌ . والثُّبُوتُ . واللاَّزِبُ : الثّابِتُ . قال الفَرّاءُ : اللاَّزِبُ واللاّتِبُ واللاّصِقُ واحدٌ . والقَحْطُ والسَّنَةُ الشَّدِيدةُ . من المجَاز : صارَ الأَمْر ضَرْبَةَ لازِبٍ أَي : لازِماً شديداً ثابِتاً والعربُ تقولُ : ليس هذا بضَرْبَةِ لازِبٍ ولازِمٍ يُبْدِلُونَ الباءَ مِيماً لِتَقَارُبِ المَخَارِجِ . قال أَبُو بكر : معنى قَوْلِهِم : ما هذا بضَرْبةِ لازبٍ أَي : ما هذا بِواجبٍ لازم أَي : ما هذا بضَرْبَةِ سَيْفٍ لازِب وهو مَثَلٌ وصار الشَّيْءُ ضَرْبَةَ لازِب أَي : لازِماً هذهِ اللُّغَةُ الجَيِّدةُ وقد قالُوهَا بالميم والأَوّلُ أَفصحُ قال الناّبغةُ :
ولا يَحْسَبُونَ الخَيْرَ لاَ شَرَّ بعْدَهُ ... ولا يَحْسَبُونَ الشَّرَّ ضَرْبَةَ لازِبِ ولازِمٌ : لُغَيَّةٌ : قال كُثّيِّرٌ فَأَبْدَل :
فما وَرَقُ الدُّنْيا بِباق لأَهْلِهِ ... ولا شِدَّةُ البَلْوَى بِضَرْبَةِ لازِمِ واللَّزَبُ بالفتح : الضِّيقُ . وعَيْشٌ لَزِبٌ : ضَيِّقٌ . وبالكسرِ : الطَّرِيقُ الضَيِّقُ . وكَكَتِفٍ : القَلِيلُ يقال : ماءٌ لَزِبٌ ج لِزابٌ
اللَّزْبَةُ : الشِّدَّة ج لِزَبٌ بكسر ففتحٍ حكاه ابْنُ جِنِّي . وسَنَةٌ لَزْبَةٌ : شديدةٌ ويُقَال : أَصابَتْهُم لَزْبَةٌ : يَعْنِي شِدَّةَ السَّنَةِ وهي القَحْطُ . يُجْمَعُ أَيضاً على لَزْبَات بالتَّسكينِ على أَنها صِفَة ولَزَبَاتٌ بالتحريك على أَنها اسمٌ قال رَبِيعَةُ بْنُ مَقرومٍ :
يُهِينُونَ في الحَقِّ أَمْوَالَهُمْ ... إذا اللَّزَبَاتُ انْتَحَيْنَ المُسِيمَا ولَزُبَ الشَّيءُ ككَرُمَ يَلْزُبُ لَزْباً ولُزوباً : دَخَلَ بعْضهُ في بَعْض . لَزُبَ الطِّينُ : لَزِقَ وصَلُبَ كَلَزَبَ بالفتح . والمِلْزابُ : البَخِيلُ جِداًّ وهو الشَّدِيدُ البُخْلِ وأَنشدَ أَبو عَمْروٍ :
لا يَفْرَحُونَ إِذا ما نَضْخَةٌ وَقَعَتْ ... وهُمْ كِرَام إِذا اشْتَدَّ المَلازِيبُ ولَزَبَتْه العِقْرَبُ لَزْباً : لَسَبَتْهُ وَزْناً ومعنىً عن كُرَاع . رَجُلٌ عَزَبٌ لَزَبٌ إِتْبَاعٌ قال ابْن بُزُرْج : ومثله امرأَةٌ عَزَبَةٌ لَزَبَةٌ
