# جذر معي (م-ع-ي)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B9%D9%8A
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B9%D9%8A

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

معناه في القرآن: Onların ince bağırsakları

- الحروف: م - ع - ي
- في القرآن: الورود: ١ · الآيات: ١ · الصيغ: ١
- المعاجم: ٦
- تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: معى

## الصيغ (١)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَمْعَاءَهُمْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B9%D9%8A/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالَهُمْ | Onların ince bağırsakları | ١ | ١ | [٤٧:١٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B9%D9%8A/ayet/47:15.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٢٣ (الإجمالي: ٣١)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [أسن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٩ · Sin diş demektir
2. [عسل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٩ · Bal
3. [لبن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%A8%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٧ · Süt demektir
4. [لذذ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٦ · “Rezak” tatlı üzüm
5. [خمر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٤ · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir
6. [صفو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٢ · Seçip ayırdı
7. [حمم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٢ · Hümem kömür demektir
8. [ثمر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D9%85%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١١ · Meyve demektir
9. [سقي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١١ · Sakiy: Kaba konmuş sudur
10. [شرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · İçecek
11. [قطع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Kesinlikle keseceğim
12. [طعم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Yiyecek demektir
13. [موه](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Su
14. [خلد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
15. [نهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
16. [وعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · “Va’id” yağmur bulutu demektir
17. [غير](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Ğayr, Ğayr dışında demektir
18. [مثل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
19. [نور](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Ateş demektir
20. [جنن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Bahçe demektir
21. [غفر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
22. [وقي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
23. [ربب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Ribve, tümsek demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | معي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بطن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md), [جوف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%88%D9%81.md), [حشا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%A7.md) |
| Zıt Kök | [ظهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bedenin veya arazinin içindeki kıvrımlı, akışkan ve besin ileten kanal, bağırsak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın en derin iç organlarının ve biyolojik varoluşunun tahribi üzerinden azabın şiddetini bildirme |
| Çekirdek Özet 3 | İçsel beslenme ve hayatı sürdürme kanallarının parçalanması, varoluşsal çöküş |
| Kritik Hata Riski | İfadenin yalnızca anatomik bir detay sanılıp, varlığın özünü ve iç dokusunu çökerten metafizik ve hissi boyutunun göz ardı edilmesi |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مع | Birliktelik, iç içelik, beraberlik ve toplanma hali; nitekim [معز](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B9%D8%B2.md) kökünde de birbirine sokulan, toplu hareket eden sert ve sık yapılı davarlar kastedilir. | ي | Birlikte toplanma ve iç içe geçme hareketini uzayan, kıvrılan, içsel kanallar oluşturan esnek bir yapıya dönüştürmüştür. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Sıvıların, besinlerin ve canlılık özünün aktığı içsel derinliği temsil eder. |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Açıklık, kaynak ve içten dışa veya dıştan içe açılan menfez anlamı katar. |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Uzanma, tutma, esneme ve kanallar boyunca ilerleme işlevini gösterir. |
| معي | Sıvı ve akışkan özün içsel bir kanaldan uzanarak ilerlemesi | Vücudun veya vadinin derinliklerinde kıvrılarak uzanan ve akışı sağlayan iç kanal yapısını ifade eder. |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Canlının karnında yer alan, gıdanın geçtiği ve sindirildiği kıvrımlı iç organ, bağırsak; coğrafyada ise vadinin su sızdıran ve su toplayan kıvrımlı iç yarıkları ve kanalları (أمعاء الوادي). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair el-Kutâmî bir beytinde devenin zayıflığını ve açlığını anlatırken semer kayışlarının karnı sıkıştırmasını şu lafızla tasvir eder: كأن نسوع رحلي حين ضمت / حوالب غرزا ومعى جياعا |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi deyimlerinde refah ve bolluk içinde yaşayan topluluklar için iç organların doygunluğunu mecazen anlatan şu ifade kullanılır: هم مثل المعى والكرش |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça معي kökü, Sami dillerinde canlı anatomisinin iç organlarını, özellikle sindirim kanallarını ve bağırsakları ifade eden köklü bir Afro-Asyatik miras sözcüğüdür. İbranicede iç organlar, bağırsaklar ve karın boşluğunu belirten me'îm (מֵעִים), Süryanicede karın içi ve bağırsak anlamındaki me'yā (ܡܥܝܐ) ve Ge'ez (Eski Etiyopya) dilinde aynı anlamdaki ma'əy sözcükleri düzenli ses denklikleriyle örtüşen doğrudan soydaş biçimlerdir. Kökün ortak Sami çekirdeğinde canlının en iç, yumuşak, besleyici ve hassas organları bulunur; Arapçada bu anlam hem biyolojik organı hem de vadilerin su akıtan kıvrımlı yarıklarını kapsayacak şekilde korunmuştur.

درجة الثقة: Kesin

المصدر: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Brockelmann.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | معي / أمعاء | Karın içindeki kıvrımlı bağırsaklar ve vadinin su taşıyan ince kıvrımlı kanalları. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice me'îm, Süryanice me'yā | Ortak Proto-Sami kökenden gelen ve doğrudan bağırsakları/iç organları karşılayan soydaşlık. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik arka plan | Eski Mısır ve Doğu Çad dillerinde iç organ ve karın boşluğunu bildiren bazı biçimlerle uzaktan benzerlik. | Muhtemel |

المصدر: Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| معي | Anlamlı | Bağırsak, iç kanal | Bedenin sindirim kanalı ve vadinin su yolları. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [ميع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%8A%D8%B9.md) | Anlamlı | Erimek, akmak | Katı cismin eriyip sıvılaşarak yayılması. | Ortak akışkanlık ve yumuşaklık boyutu; Kur'an'da geçmez. |
| [عمي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%85%D9%8A.md) | Anlamlı | Kör olmak, kapalı kalmak | Görme yetisini yitirmek, idrakin örtülmesi. | Kalb/harf değişimi, içe kapanma boyutu; Kur'an'da geçer. |
| [عيم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%85.md) | Anlamlı | Süte susamak | Süt arzulama ve sütsüzlükten kaynaklanan açlık/susuzluk. | Kur'an'da geçmez. |
| يمع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bir kök yer almaz. | Mühmel kök. |
| يعم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bir kök yer almaz. | Mühmel kök. |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| معي | Merkez | Canlının iç organı, sindirim kanalı | Bedenin en derin, kıvrımlı ve besin işleyen hassas kanallarıdır. | Çoğulu أمعاء olarak gelir. |
| [بطن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md) | Komşu | Karın, dış ve iç hacim | Bağırsakları ve diğer organları içine alan genel karın bölgesi ve iç taraf. | Dıştan algılanan hacmi ve derinliği de kapsar. |
| [جوف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%88%D9%81.md) | Komşu | Boşluk, iç oyuk | Vücudun veya bir nesnenin içindeki geniş boşluk. | Kanal niteliğinden ziyade oyukluk vurgusu öndedir. |
| [حشا](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%A7.md) | Komşu | Karın içi organların tamamı | Göğüs ve karın boşluğunda yer alan tüm yumuşak iç organlar. | Bağırsakla sınırlı kalmayan toplu iç dokudur. |
| [ظهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) | Zıt | Dış yüzey, sırt, görünür taraf | İçsel derinliğin ve saklı kanalların tam aksine açıkta olan dış cephe. | İç organ yapısının zıddı olan dış yüzey. |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | معي | Bağırsak, iç sindirim kanalı | Bedenin besin emilimini sağlayan kıvrımlı iç dokusu. | Kesin |
| Latince | Intestinum, viscera | Bağırsak, iç organlar | Maddi anatomiyi karşılar; vadinin kıvrımlı su yolu mecazını dışarıda bırakır. | Kesin |
| İngilizce | Intestines, bowels, entrails | Bağırsaklar, derin iç organlar | Biyolojik organı ve bazen en derin hissi merkezi anlatır. | Kesin |
| Almanca | Darm, Eingeweide | Bağırsak, iç organlar | Anatomik sindirim yolunu ve bedensel iç kısımları ifade eder. | Kesin |
| Fransızca | Intestin, entrailles | Bağırsak, iç organlar, sakatat | Fiziksel bağırsak yapısını ve derin hissi merkezi kapsar. | Kesin |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أمعاء (çoğul) | Bedenin en derin sindirim ve hayat kanalları | Cehennem ehlinin içtiği kaynar suyun (hamîm) onların iç organlarını paramparça etmesi bağlamında; Muhammed [47:15](https://lisan.digital/ar/ayet/47:15.md). |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cehennem azabının cismaniliği | Azabın sadece ruhi değil, en derin iç organları parçalayacak düzeyde cismani ve hissi bir gerçeklik olduğu vurgulanır. | Biyolojik varlığın içten çöküşü. |
| Fıkıh | Kurban ve hayvan kesimi (zebîha) | Hayvanın boğazlanması ve iç organlarının temizliği, bağırsakların yenilebilirliği ve necis gıda maddelerinden arındırılması hükümleri. | Sindirim kanalının anatomik ve necasete dair hükümleri. |
| Tefsir | Hissi tasvir ve tehdit üslubu | Kaynar suyun iç organları koparması tasviri, dünya nimetlerini şuursuzca tüketenlerin ahiretteki varoluşsal parçalanışını anlatır. | Cezanın amelin cinsinden olması ve içsel azap. |
| Hadis | Mümin ile kâfirin dünyaya ve gıdaya bakışı | Müminin tek bir bağırsakla (في معى واحد), kâfirin ise yedi bağırsakla (في سبعة أمعاء) yediğini bildiren nebevi teşbihte kök mecazi olarak yer alır. | Kanaatkarlık ile doyumsuzluk arasındaki zihniyet farkı. |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret adaleti ve ceza | İçsel arınmanın veya çürümenin bedensel tezahürü | Varlığın merkezindeki yıkımı gösterme | Dışarıdan sağlıklı görünen inkârcının iç yapısının hakikat karşısında erimesi. | Kesin |
| İlmi | Biyoloji ve anatomi | Sindirim ve emilim kanalı | Besinlerin kana karışmasını sağlama | Canlının dış dünyadan aldığı maddeleri hayat enerjisine çeviren aracı yapı. | Kesin |
| Siyasi | Toplumun derin iletişim ve ikmal kanalları | Kurumlar arası görünmeyen iç hatlar | Sistemi besleyen kaynakları dolaşıma sokma | Toplumun vitrini dışındaki görünmeyen bürokratik ve lojistik damarlar. | Muhtemel |
| İktisadi | Dağıtım ve lojistik kanalları | Mal ve hizmetlerin sirkülasyon şebekesi | Üretim ile tüketim arasında emilimi sağlama | Piyasada kaynakların derinliklere ulaşmasını sağlayan kıvrımlı iç yollar. | Muhtemel |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde kıvrımlı boru hattı ve emilim yüzeyi | Maksimum yüzey alanı oluşturarak akışkanın içindeki enerjiyi ve maddeyi emen fraktal boru sistemleri. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal içselleştirme ve özümseme mekanizmaları | Bir bilginin veya değerin toplumun derin katmanlarına sızarak orada işlenmesi ve bünyeye katılması süreci. | Muhtemel |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Sözcüğün Kur'an'daki tek kullanımını sadece kaba bir anatomik detay ve fiziki şiddet sahnesi olarak okumak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın en temel yaşamsal hazlarını ve doyumsuzluklarını temsil eden iç sistemin, ilahi adalet karşısında kendi kendini tüketen bir araca dönüşmesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cehennem azabının yalnızca dışsal bir yakılma sanılması; oysa azabın insanın bizzat tükettiği ve içselleştirdiği şeylerle özünden patlak verdiğinin fark edilememesi. |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan biyolojisinin en mahrem ve gizli bölgelerini uhrevi adalet tasviriyle nasıl birleştirdiğini, cismani ve deruni ceza dengesini nasıl kurduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet nimetleri ile cehennem içeceklerinin karşılaştırıldığı eskatolojik ayetlerde (özellikle Muhammed suresinde) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiretteki cezanın yalnızca yüzeysel bir ten azabı olduğu yanılgısını düzeltir; varlığın iç yapısının ve sindirim/hayat merkezinin parçalanışını ortaya koyar. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Canlının karın bölgesinde yer alan, besinlerin geçişini ve emilimini sağlayan kıvrımlı iç kanal, bağırsak; arazide suyun aktığı gizli, ince vadi kolları.
- Soyut anlam: Bir varlığın dışarıdan aldığı unsurları bünyesine katarak özümsemesini sağlayan en derin içsel mekanizma ve hayat taşıyıcı kanal.
- Sistematik karşılık: Sistemin beslenme ve iç lojistik ağının, sisteme yabancı veya tahrip edici bir unsurla karşılaştığında kendi içinden parçalanarak çöküşü.
- LaTeX modeli: $$F(T) = \int_{0}^{L} \sigma(x) \cdot \delta(T - T_c) \, dx = 0 \implies \Psi \to \emptyset$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $L$ iç kanal boyunca uzanan toplam bağırsak uzunluğunu, $x$ kanal üzerindeki bir noktayı, $\sigma(x)$ kanalın yapısal bütünlüğünü ve emilim kapasitesini temsil eder. $\delta(T - T_c)$ terimi, sisteme giren sıcaklığın kritik tahrip eşiği olan $T_c$ değerine ulaşmasını ifade eden Dirac delta fonksiyonudur. Kritik eşik aşıldığında bütünlük sıfırlanmakta ($F(T)=0$), bu da canlının veya sistemin varoluşsal sürekliliğini temsil eden $\Psi$ durumunun yok oluşa ($\emptyset$) sürüklendiğini sembolize etmektedir.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ١)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B9%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [محمد ٤٧:١٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B9%D9%8A/ayet/47:15.md) — أَمْعَاءَهُمْ

مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِيهَا أَنْهَارٌ مِنْ مَاءٍ غَيْرِ آسِنٍ وَأَنْهَارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ وَأَنْهَارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ وَأَنْهَارٌ مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّى وَلَهُمْ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَمَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ كَمَنْ هُوَ خَالِدٌ فِي النَّارِ وَسُقُوا مَاءً حَمِيمًا فَقَطَّعَ أَمْعَاءَهُمْ

## المعاجم (٦)

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B9%D9%8A/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

#### المدخل: معى

المِعى: واحد الأمعاءِ. وفي الحديث: "المؤمن يأكل في مِعى واحد، والكافر في سبعة أمْعاء". وهو مثلٌ، لأنَّ المؤمن لا يأكل إلا من الحلال ويتوقَّى الحرامَ والشبهة، والكافر لا يبالي ما أكل ومن أين أكل وكيف أكل. والمِعى أيضاً: المِذْنَبُ من مذانب الأرض. أبو عبيد: إذا أرطب النخلُ كلُّه فذلك المَعْوُ. قال: وقياسه أن تكون الواحدةُ مَعْوَةً، ولم أسمعه. قال: وقال اليزيديّ: يقال منه أمْعَتِ النخلة. والمَعْوَةُ: الرُطَبة إذا دخلها بعض اليبيس.

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B9%D9%8A/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

م ع ي
‏"‏ هم مثل المعى والكرش ‏"‏ إذا كانوا مخصبين‏.‏
قال‏:‏ لست كقوم أصلحوا أمرهم فأصبحوا مثل المعى والكرش وجرى الماء في أمعاء الوادي‏:‏ في مذانبه‏.‏
قال‏:‏ تحبو إلى أصلابه أمعاؤه

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B9%D9%8A/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

ابن سيده : الـمَعَى و الـمِعَى من أَعْفاج البطن مذكر قال : وروى التأْنيث فيه من لا يوثق به والجمع الأَمعاءُ : وقول القطامي : كأَنَّ نُسُوعَ رَحْلي حين ضمَّتْ حَوالِبَ غُرَّزاً ومِعًى جِياعاأقام الواحد مقام الجمع كما قال تعالى : ﴿نُخْرِجكم طِفْلاً﴾ قال الأَزهري عن الفراء : و المِعَى أَكثر الكلام على تذكيره يقال : هذا مِعًى وثلاثة أَمعاء وربما ذهبوا به إِلى التأْنيث كأَنه واحد دلَّ على الجمع وأَنشد بيت القطامي : و مَعًى جِياعاً . وقال الليث : واحد الأَمْعاءِ يقال مِعًى و مِعَيانِ و أَمْعاء وهو المَصارين . قال الأَزهري : وهو جميع ما في البطن مما يتردد فيه من الحَوايا كلها . وفي الحديث : المؤمنُ يأْكل في مِعًى واحد والكافر يأْكل في سبعة أَمْعاءٍ وهو مَثَل لأَن المؤمن لا يأْكل إلا من الحلال ويتوقى الحرام والشبهة والكافر لا يبالي ما أَكل ومن أَين أَكل وكيف أَكل وقال أَبو عبيد : أُرى ذلك لتَسمية المؤمن عند طَعامه فتكون فيه البركة والكافر لا يَفعل ذلك وقيل : إِنه خاص برجل كان يُكثر الأَكل قبل إِسلامه فلما أَسلم نقص أَكله ويروي أَهل مصر أَنه أَبو بَصْرة الغِفاريّ قال أَبو عبيد : لا نعلم للحديث وجهاً غيره لأَنا نرى من المسلمين من يكْثُر أَكله ومن الكافرين مَن يقلّ أَكله وحديث النبي لا خُلْفَ له فلهذا وُجِّه هذا الوجه قال الأَزهري : وفيه وجه ثالث أَحسَبه الصواب الذي لا يجوز غيره وهو أَن قول النبي : المؤمن يأْكل في مَعًى واحد والكافر يأْكل في سبعة أَمعاءٍ مَثَلٌ ضربه للمؤمن وزُهْدِه في الدنيا وقَناعَته بالبُلْغة من العيش وما أُوتي من الكِفاية وللكافر واتساع رَغبته في الدنيا وحِرْصِه على جَمْع حُطامها ومَنْعها من حقها مع ما وصَف اللَّهُ تعالى به الكافرَ من حِرْصه على الحياة ورُكونه إِلى الدنيا واغْتِراره بزُخْرُفِها فالزُّهد في الدنيا محمود لأَنه من أَخلاق المؤمنين والحِرْص عليها وجَمْعُ عَرَضِها مذموم لأَنه من أَخلاق الكفار ولهذا قيل : الرُّغْبُ شُؤْمٌ لأَنه يحمل صاحبه على اقتحام النار وليس معناه كثرة الأَكل دون اتساع الرغبة في الدنيا والحِرْص على جمعها فالمراد من الحديث في مثل الكافر استكثاره من الدنيا والزيادة على الشبع في الأَكل داخل فيه ومثل المؤمن زهدهُ في الدنيا وقلة اكتراثه بأَثاثِها واستعدادُه للموت وقيل : هو تخصيص للمؤمن وتَحامِي ما يجرُّه الشبع من القَسْوة وطاعةِ الشهوة ووَصْفُ الكافر بكَثرة الأَكل إِغلاظٌ على المؤمن وتأْكيد لما رُسِمَ له واللَّه أعلم . قال الأَزهري حكاية عن الفراء : جاء في الحديث المؤمن يأْكل في مِعًى واحِدةٍ قال : و مِعًى واحدٌ أَعْجَبُ إِليَّ . و مِعَى الفأْرة : ضَرْبٌ من رَدِيءِ تَمْرِ الحجاز . و المِعَى مِن مَذانِب الأَرض : كلُّ مِذْنَب بالحَضِيض يُناصِي مِذْنَباً بالسَّنَدِ والذي في السَّفْح هو الصُّلْبُ . قال الأَزهري : وقد رأَيت بالصَّمَّان في قِيعانها مَساكاتٍ للماء وإِخاذاً مُتَحَوِّية تسمى الأَمْعاء وتسمى الحَوايا وهي شبه الغُدْران غير أَنها مُتضايِقةٌ لا عَرْضَ لها ورُبما ذَهَبَتْ في القاع غَلْوةً . وقال الأَزهري : الأَمْعاء ما لانَ من الأَرض وانْخَفض قال رؤبة : يَحْبُو إِلى أَصلابه أَمْعاؤه قال : والأَصْلاب ما صَلُبَ من الأَرض . قال أَبو عمرو : ويَحْبُو أَي يَميلُ وأَصْلابُه وَسَطُه و أَمْعاؤه أَطْرافُه . وحكى ابن سيده عن أَبي حنيفة : المِعَى سَهْل بين صُلْبَيْنِ قال ذو الرمة : بِصُلبِ المِعَى أَبو بُرْقةِ الثَّوْرِ لم يَدَعْ لها جِدَّةً جَوْلُ الصَّبا والجَنائبِ قال الأَزهري : المِعَى غير ممدود الواحدة أَظن مِعاةٌ سَهْلة بين صُلْبَيْن قال ذو الرمة : تراقِبُ بَيْنَ الصُّلْبِ مِنْ جانِبِ المِعَى مِعَى واحِفٍ شَمْساً بطيئاً نُزُولُها وقيل : المِعَى مَسِيل الماء بين الحِرار . وقال الأَصمعي : الأَمْعاء مَسايلُ صغار . و المُعَيُّ : اسم مكان أَو رَمْل قال العجاج : وخِلْتُ أَنْقاء المُعَيِّ رَبْرَبا وقالوا : جاءا مَعاً وجاؤوا مَعاً أَي جميعاً . قال أَبو الحسن : معاً على هذا اسم وأَلفه مُنقلبة عن ياء كرَحًى لأَن انقلاب الأَلف في هذا الموضع عن الياء أَكثر من انقلابها عن الواو وهو قول يونس وعلى هذا يسلم قول حَكِيم بن مُعَيَّة التَّمِيمِي من الإِكْفاء وهو : إِنْ شِئْتِ يا سَمْراء أَشْرَفْنا مَعَا دَعا كِلانا رَبَّه فأَسْمْعا ... بالخَيْرِ خَيْراتٍ وإِنْ شَرًّا فأَى ولا أُرِيدُ الشرَّ إِلا أَنْ تَأَى قال لُقمان بن أَوْس بن ربيعة بن مالك بن زيد مناة بن غنم : إِن شئت أَشرفْنا كِلانا فدَعا اللَّهَ جَهْداً رَبَّه فأسْمَعا ... بالخَيرِ خَيراتٍ وإِن شَرٌّ فأَى ولا أُريدُ الشرَّ إِلاَّ أَن تَأى وذلك أَن امرأَة قالت فأَجابها : قَطَّعَكِ اللَّهُ الجَلِيلُ قِطَعَا فَوْقَ الثُّمامِ قِصَداً مُوَضَّعَا تاللَّهِ ما عَدَّيْتُ إِلاَّ رُبعا جَمَعْتُ فيه مَهْرَ بِنْتي أَجْمَعا و المَعْوُ : الرُّطب عن اللحياني وأَنشد : تُعَلَّلُ بالنَّهِيدَةِ حينَ تُمْسِي وبالمَعْوِ المُكَمَّمِ والقَمِيمِ النَّهِيدةُ : الزُّبْدة وقيل : المَعْو الذي عَمَّه الإِرْطابُ وقيل : هو التمر الذي أَدَرك كله واحدته مَعْوةٌ قال أَبو عبيدة : هو قياس ولم أَسمعه . قال الأَصمعي : إِذا أَرطب النخل كله فذلك المَعْوُ وقد أَمْعَتِ النخلة و أَمْعَى النخل . وفي الحديث : رأَى عثمانُ رجُلاً يَقطع سَمُرَةً فقال : أَلَسْتَ تَرْعَى مَعْوَتَها أَي ثَمَرَتها إِذا أَدْرَكَتْ شبَّهها بالمَعْو وهو البُسْرُ إِذا أَرْطَب قال ابن بري وأَنشد ابن الأَعرابي : يا بِشْرُ يا بشْرُ أَلا أَنتَ الوَلي إِن مُتُّ فادْفِنِّي بدارِ الزَّيْنَبي في رُطَبٍ مَعْوً وبِطِّيخٍ طَرِي و المَعْوة : الرُّطَبة إِذا دَخلها بعض اليبس . الأَزهري : العرب تقول للقوم إِذا أَخصبوا وصَلَحت حالُهم هم في مِثْلِ المِعَى والكَرِش قال الراجز : يا أَيُّهذا النائمُ المُفْتَرِشْ لستَ على شيءٍ فَقُمْ وانْكَمِشْ لستَ كقَوْم أَصْلَحُوا أَمرَهم فأَصْبَحُوا مِثْلَ المِعَى والكَرِشْ و تَمَعَّى الشرُّ : فَشا . و المُعاء ممدود أَصواتُ السَّنانير . يقال : مَعَا يَمْعُو ومغا يَمْغُو لونان أَحدهما يقرب من الآخر وهو أَرفع من الصَّئِيِّ . و الماعِي : اللَّيِّنُ من الطعام

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B9%D9%8A/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* م ع ي * * المِعَى * واحد * الأَمْعَاءِ * وفي الحديث ﴿المؤمن يأكل في مِعَى واحد والكافر يأكل في سبعة أمعاء﴾ وهو مثل لأن المؤمن لا يأكل إلا من الحلال ويتوقى الحرام والشبهة والكافر لا يبالي ما أكل ومن أين أكل وكيف أكل

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B9%D9%8A/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

: ( ي ( *!المَعْيُ ، بالفَتْح ، و ) *!المِعَى ، ( كإلَى : من أَعْفاجِ البَطْنِ ) ؛ ) الأولى عن ابنِ سِيدَه ؛ واقْتَصَرَ الجَوْهرِي وغيرُهُ على الأخيرَةِ ، وبه جاءَ الحديثُ : ( المُؤْمِنُ يَأْكُلُ في مِعًى واحِدٍ ) ؛ وأَنْشَدَ القالِي لحميدِ بنِ ثَوْرٍ :

خَفِيف المِعَى إلا مصيراً يبلّه
دمُ الجوفِ أو سؤرٌ من الحوضِ نافعُوهو مُذَكَّرٌ ( وقد يُؤَنَّثُ ) . ) قالَ الفرَّاءُ : أَكْثَرُ الكَلامِ على تَذْكِيرِهِ ، ورُبَّما ذَهَبُوا به إلى التَّأْنِيثِ كأنَّه واحِدٌ دلَّ على الجَمْعِ ، وأَنْشَدَ للقُطامي :
كأَنَّ نُسُوعَ رَحْلي حين ضَمَّتْ
حَوالِبَ غُرَّزاً *!ومِعًى جِياعاأَقامَ الواحِدَ مقامَ الجَمْع ؛ كما قال تعالى : ﴿ثم نُخْرِجُكم طِفْلاً﴾ ؛ ( ج *!أَمْعاءٌ ) ؛ ) ومنه الحديثُ : ( والكافِرُ يأكُلُ في سَبْعَةِ أمْعاءٍ ) .
قال القالِي : الهاءُ في سَبْعة تدلُّ على التَّذْكِيرِ في الواحِدِ .
قالَ اللَّيْثُ : *!الأمْعاءُ المَصارِين .
وقال الأزْهرِي : هو جَمِيعُ ما في البَطْنِ ممَّا يتَرَدَّدُ فيه مِن الحَوايا كُلِّها .
( *!والمِعَى ، كإلَى ) : ) المِذْنَبُ مِن مَذانِبِ الأرْضِ ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي .
وقالَ ابنُ سِيدَه : هو مِن مَذانِبِ الأرضِ . ( كلُّ مُذْنَبٍ بالحَضِيضِ يُنادِي ) ؛ ) كذا في النسخِ والصَّوابُ يُناصِي ؛ ( مُذْنَباً بالسَّنَدِ ) ، والذي في السَّفْحِ هو الصُّلْب .
قالَ الأزْهرِي ؛ وقد رأَيْتُ بالصَّمَّانِ في قِيعانِها مَساكاتٍ للماءِ وإخاذاً مُتَحوِّية تسَمَّى الأمْعاء وتُسَمَّى الحَوايا ، وهي شِبْهُ الغُدْرانِ غَيْر أَنَّها مُتضايِقَةٌ لا عَرْضَ لها ، ورُبَّما ذَهَبَتْ في القاعِ غَلْوةً .
وقال الأزْهرِي : الأمْعاءُ ما لاَنَ من الأرْضِ وانْخَفَضَ ؛ قالَ رُؤْبَة :
يَحْنُو إلى أصْلابِه *!أَمْعاؤُه قال أَبو عَمْرو : وأَمْعاؤُه أَي

أَطْرافُه .
( و ) حَكَى ابنُ سِيدَه عن أَبي حنيفَةَ : المِعَى ( سَهْلٌ بينَ صُلْبَيْنِ ) ؛ ) قالَ ذُو الرُّمَّة :
بصُلْبِ المِعَى أَو بُرْقةِ الثَّوْرِ لم يَدَعْ
لها جِدَّةً حَوْل الصَّبا والجَنائبِ قالَ الأزْهرِي : أَظَنُّ واحِدَه *!مَعاةً .
وقيلَ : المِعَى المَسِيلُ بينَ الحِرارِ .
وقالَ الأصْمعي : الأمْعاءُ مَسايِلُ صِغارٌ .
وقال القالِي : المِعَى المَسِيلُ الضَّيِّقُ الصَّغِيرُ .
( *!ومِعَى الفأْر : تَمْرٌ ردِيءٌ ) بالحِجازِ .
( و ( *!الماعِي : اللَّيِّنُ من الطَّعامِ ) ؛ ) عن أَبي عَمْرو .
( و ) قالَ الأزْهرِي : العَرَبُ تقولُ : ( هُمْ ) في ( مِثْلُ المِعَى والكَرِشِ : أَي أَخْصَبُوا وحَسُنَتْ حالُهُم ) وصَلَحَتْ ؛ قال الَّراجزُ :
يا أَيُّهذا النائِمُ المُفْتَرِشْ
لستَ على شيءٍ فَقُمْ وانْكَمِشْلستَ كقَوْمٍ أَصْلَحُوا أَمْرَهُمْ
فأصْبَحُوا مِثْلَ المِعَى والكَرِشْ ( *!والماعِيَةُ : المُدَمْدَة ) ؛ ) كذا في التكْملَةِ .
( *!ومُعَيٌّ ، كسُمَيَ : ع ) ، أَو رَمْلٌ ؛ قالَ الصَّاغاني : وليسَ بتَصْحيفِ المِعَى ؛ قالَ العجَّاج :
وخِلْتُ أَنْقاء *!المُعَيِّ رَبْرَبَا وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!المِعْيانُ ، بالكسر : واحِدُ الأمْعاءِ ؛ عن اللّيْث .
والمِعَى ، كإلى : موْضِعٌ ؛

وأَنْشَدَ القالِي لذي الرُّمَّة :
على ذرْوَةِ الصّلْبِ الذي وَاجَه المِعَى
سَواخِطَ من بعد الرّضا للمَرَاتِعقال الصّلْب *!والمِعَى : مَوْضِعانِ .
قُلْت : وقد تَكَرَّر ذِكْرُهما في شِعْر ذِي الرُّمَّة ؛ فمنه ما أَنْشَدَه القالِي هذا ، ومنه ما أَنْشَدَه أَبو حنيفَةَ : بصُلْبِ المِعَى أَو بُرْقَةِ الثَّوْرِ ، وقد تقدَّمَ ؛ ومنه ما أَنْشَدَه الأزْهري :
تراقِبُ بَيْنَ الصُّلْبِ عن جانِبِ المِعَى
*!مِعَى واحِفٍ شَمْساً بطيئاً نُزُولُهاوقد فَسَّر بأَنَّ المِعَى سَهْلٌ بَيْنَ صُلْبَيْن ، والصُّلْبُ : ما صَلُبَ من الأرْضِ ، فتأَمَّل .
وقالَ نَصْر : المِعَى أَرْضٌ في بِلادِ الرّبابِ ، وهو رَمْلٌ بينَ الجِبالِ .
وقالوا : جاءا *!معاً وجاؤُوا معاً أَي جَمِيعاً . قالَ أَبو الحَسَنِ : مَعاً هذا اسْمٌ وأَلِفُه مُنْقَلِبَة عن ياءٍ كرَحًى ، لأنَّ انْقِلابَ الألِفِ في هذا المَوْضِعِ عن الياءِ أَكْثَر من انْقِلابِها عن الواوِ ، وهو قولُ يونس ، وقد تقدَّمَ ذلكَ في حَرْفِ العَيْن .
وابنُ مُعَيَّة في عَوَى .

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B9%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

#### المدخل: معى

مِعًى
مِعًى ذ A narrow, depressed place (See طَأْطَاءٌ.) ― -b2- بَنَاتٌ مِعًى The بَعْر. (T in art. بنى.) ― -b3- المِعَى المُسْتَقِيمُ The rectum.

الأَمْعَاءُ
الأَمْعَاءُ ذ i. q. الأَقْصَابُ; (AO: see voce قِتْبٌ;) the guts; i. e. bowels, or intestines, into which the food passes from the stomach: الحَشَا is the name of all the places of the food; and in the belly are the أَعْفَاج and the أَقْتَاب, to which the food passes after the stomach, and these are the lower امعاء; and all these are called the قُصْب: the حَوَايَا are all the امعاء that wind, or take a coiled, or circular, form. (Zj, in his “ Khalk el-Insلn. ”) ― -b2- أَمْعَآءُ: see a tropical signification (water-holes) of this pl. voce حَوِيَّةُ.
