# جذر مكث (م-ك-ث)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%83%D8%AB

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

Oturup bekleyen adam demektir

- الحروف: م - ك - ث
- في القرآن: الورود: ٧ · الآيات: ٧ · الصيغ: ٦
- المعاجم: ١٢

## الصيغ (٦)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [امْكُثُوا](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/siga/%D8%A7%D9%85%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%AB%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | افْعُلُوا | Bekleyin | ٢ | ٢ | [٢٠:١٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/20:10.md) |
| [فَمَكَثَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/siga/%D9%81%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%AB%D9%8E.md) | فَفَعَلَ | Bekledi | ١ | ١ | [٢٧:٢٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/27:22.md) |
| [فَيَمْكُثُ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/siga/%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%AB%D9%8F.md) | فَيَفْعُلُ | Bekler | ١ | ١ | [١٣:١٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/13:17.md) |
| [مَاكِثُونَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/siga/%D9%85%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%AB%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلُونَ | Bekleyenler | ١ | ١ | [٤٣:٧٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/43:77.md) |
| [مَاكِثِينَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/siga/%D9%85%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%AB%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلِينَ | Bekleyenler | ١ | ١ | [١٨:٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/18:3.md) |
| [مُكْثٍ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/siga/%D9%85%D9%8F%D9%83%D9%92%D8%AB%D9%8D.md) | فُعْلٍ | Beklemek | ١ | ١ | [١٧:١٠٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/17:106.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٥٢ (الإجمالي: ٦٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [أنس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ١٥ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
2. [جذو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B0%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٤ · Ucu korlu ağaç demektir
3. [زبد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٤ · Zebed köpük demektir
4. [نور](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ١٢ · Ateş demektir
5. [جفو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%81%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١١ · CeFeE filizlerin eritilmesinde çıkan köpük, cüruf demektir
6. [سبأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١١ · Şehir adı, şarabın yapıldığı üzüm bahçelerinin olduğu bir…
7. [قضي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٠ · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
8. [سيل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Sel demektir
9. [قبس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Meşale, ateş demektir
10. [أهل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٨ · Hilal yeni ay demektir
11. [حلي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%84%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Hilye takı demektir
12. [طور](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Sina’da bir dağın adıdır
13. [ودي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AF%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · İki dağ arasındaki yamaçlardır
14. [وقد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Onun yakıtı
15. [ربو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…
16. [سير](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Gezerler
17. [صلي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%84%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Ona yaslanırlar
18. [حوط](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Çeper, çit demektir
19. [أبد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Badiye çöl demektir
20. [يقن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%8A%D9%82%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · “U’kne” dağların başında bulunan çukur, krater; “kayene”…
21. [جنب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Yan demektir
22. [نزل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٥ · “Nezle” konaklama yeri demektir
23. [بطل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
24. [أجل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · İcl havuz demektir
25. [نفع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%81%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Fayda eder
26. [حمل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Haml: İple yüklenen yük demektir
27. [ندو](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%AF%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Nedve halkın toplandığı yerdir
28. [قول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ٤ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
29. [خبر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
30. [ضرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Örnek verdi
31. [ذهب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
32. [موه](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Su
33. [متع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
34. [فرق](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
35. [قرأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
36. [بغي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Buğa boğa demektir
37. [وجد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Su birikintisidir
38. [أتي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٣ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
39. [قدر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Kıdr kazandır
40. [موسى](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Musa
41. [غير](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Ğayr, Ğayr dışında demektir
42. [مثل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
43. [نبأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
44. [ملك](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
45. [بعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Baid uzak demektir
46. [جيأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
47. [حقق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
48. [هدي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
49. [رأي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
50. [سمو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
51. [أرض](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
52. [ربب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Ribve, tümsek demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مكث |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لبث](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB.md), انتظر, [قعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [عجل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir mekânda veya halde acele etmeksizin vakarla durup bekleme |
| Çekirdek Özet 2 | Süreç içinde sebat göstererek yerleşme, tortulanma ve kalıcılık kazanma |
| Çekirdek Özet 3 | Gelip geçici gürültünün elenmesiyle faydalı olanın zeminde karar kılması |
| Kritik Hata Riski | Anlamın edilgen veya atıl bir oyalanmaya indirgenip vakur sebat boyutunun yitirilmesi |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مك | Bir zemine oturma, içine girip iyice yerleşme ve sıkarak tutma; nitekim [مكك](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D9%83.md) iliğin kemiğe oturup özünü bırakmasında, [مكن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) bir yerde karar kılıp kudret bulmada, [مكر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1.md) ise bir düzeni muhkemce kurmada görülür. | ث | Yayılma ve süreklilik bildiren harfin eklenmesiyle anlam, fiziksel sıkışmadan zamana yayılan vakur bir bekleyişe, telaşsız duruşa ve tortulaşarak kalıcı olmaya evrilmiştir. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Durumun ve zamanın tabii akışı, kuşatıcı ortam ve taşıyıcı zemin. |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Akışı kontrol altına alma, tutma, aceleyi sınırlandırma ve sabitleme. |
| ث | işaret, sınır (ت kökünden türetme yoğunlaşma ile sebat) | Belirli bir sınırda durma, kararlılık gösterme ve iz bırakarak bekleme. |
| مكث | Akıp gitmekte olan halin kavranarak bir sınır ve zaman diliminde vakurca durdurulması, yerinde tutulması hareketi. |  |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yerde telaşsızca karar kılmak, çölde göçü veya yolculuğu durdurup sükûnetle beklemek; ağırbaşlı ve sabırlı kimsenin (er-raculü'l-mekîs) vakarla yerinde durması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû’l-Müsellem el-Hüzelî beytinde kök, intikam veya takipte acele etmeyip ağırbaşlılıkla ve sebatla bekleme anlamında kullanılmıştır: أَنَسْلَ بَني شِعارَةَ، مَن لِصَخْرٍ؟ / فإِنِّي عن تَقَفُّرِكم مَكِيثُ |
| Erken Arapça kullanım | Bir haberin netleşmesi veya sürecin olgunlaşması için acele etmeksizin belirli bir noktada ikamet etme, teenni ve temkin gösterme bağlamında kullanılmıştır. |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde مكث kökü, varlığını bir mekânda sürdürme, bekleme, zaman geçirme ve sebat etme anlam ekseninde karşılık bulur. Batı Sami sahasında ve özellikle Aramice ile Süryanicede kök harflerinin taşıdığı anlam örgüsü, gecikme, bir noktada oyalanmaksızın duraklama ve ikamet etme kavramlarıyla paralellik gösterir. Klasik Arapça bu kökü salt zaman tüketimi veya fiziksel bekleyiş düzeyinde bırakmamış; ona ağırbaşlılık (rezânet), telaşsızlık ve bir değerin zemine tortulanarak yerleşmesi (karar kılma) boyutunu katarak semantik derinlik kazandırmıştır. Böylece kök, rastlantısal bir duruştan ziyade bilinçli ve yapıcı bir teenni tavrına işaret etmiştir.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | مكث | Vakar, bekleme, acele etmeyip yerinde sebat etme ve tortulaşarak kalma ekseninde gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami / Süryanice | Bir yerde kalma, duraklama ve süre geçirme anlam alanıyla örtüşen leksikal paralellikler. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

المصدر: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brockelmann Lexicon Syriacum.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مكث | Anlamlı | Beklemek, durmak, ağırbaşlılık | Bir yerde ayrılmadan karar kılma, acele etmeme hali. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| مثك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez. |
| كمث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez. |
| [كثم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%AB%D9%85.md) | Anlamlı | Doymak, imkân bulmak, dolup taşmak | Bir şeyin tam kıvamına gelmesi veya bir işin elde edilebilir olması. | Ayn ve Tehzîb'de müsta‘mel; Kur'an'da geçmez. |
| ثمك | Anlamlı | Yükseklik, hörgüç dolgunluğu | Deve hörgücünün dolgun, yüksek ve etli olması durumu. | Tehzîb'de müsta‘mel; Kur'an'da geçmez. |
| [ثكم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D9%83%D9%85.md) | Anlamlı | Yolun ortası, ana güzergâh | Yolun en açık, belirgin ve takip edilen orta kısmı. | Tehzîb'de müsta‘mel; Kur'an'da geçmez. |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مكث | Merkez | Bekleme, yerleşme, sebat | Ağırbaşlılıkla, sükûnet ve vakar içinde belirli bir yerde veya halde kalış. | Hedef köktür; vakur duruşu ve kalıcılığı bildirir. |
| [لبث](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB.md) | Komşu | Süre geçirme, gecikme | Sürenin uzaması ve bekleyişin zamansal miktarı ön plandadır; مكث kökünde vakar ve sebat esastır. | Mekânda zaman geçirme ve gecikme. |
| انتظر | Komşu | Gözetleme, beklenti | Gelecekteki bir olaya zihinsel olarak odaklanma; fiziksel durma zorunlu değildir. | Bir şeyin gerçekleşmesini gözleme. |
| [قعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) | Komşu | Oturma, hareketsizlik | Bedensel olarak oturma eylemi veya eylemsizlik hali; مكث gibi bilinçli bekleyiş şart değildir. | Fiziksel duruş biçimi. |
| [عجل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84.md) | Zıt | Acelecilik, öne alma | Vakarın ve beklemenin tam tersine zamana direnmek ve sabırsızlıkla fırlamak. | Süreci beklemeden öne alma hali. |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مكث | Bir yerde vakarla beklemek, kalıcı olmak | Sükûnet, sebat ve zaman içinde yerleşmeyi ifade eder. | Kesin |
| Latince | manere, morari | Kalmak, beklemek, gecikmek | manere kalıcılığı ve durmayı karşılarken morari gecikme boyutunu verir; vakar nüansı tam yer almaz. | Güçlü |
| İngilizce | abide, tarry, remain | Kalmak, beklemek, sebat etmek | abide ve remain kalıcılığı ve duruşu; tarry duraklayıp beklemeyi karşılar. | Güçlü |
| Almanca | verweilen, bleiben | Kalmak, durup beklemek | verweilen sükûnetle bir yerde zaman geçirmeyi ve duraklamayı oldukça iyi karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | demeurer, s'attarder | İkamet etmek, kalmak, duraklamak | demeurer kökün kalıcılık boyutunu, s'attarder bekleme ve duraklama yönünü karşılar. | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| امْكُثُوا | Tehlike veya bilinmezlik anında emniyetli noktada bekleme | Hz. Musa'nın ailesine ateşi araştırırken yerlerinde sükûnetle durmalarını emretmesi (Tâhâ [20:10](https://lisan.digital/ar/ayet/20:10.md), Kasas [28:29](https://lisan.digital/ar/ayet/28:29.md)). |
| فَمَكَثَ | Tahkik ve tespit için geçen ölçülü, kısa süre | Hüdhüd'ün Süleyman peygamberin huzuruna çıkmadan önceki kısa bekleyişi (Neml [27:22](https://lisan.digital/ar/ayet/27:22.md)). |
| فَيَمْكُثُ | Değerli ve faydalı olanın zemine yerleşip kalması | Suyun getirdiği köpüğün yok olmasına karşılık faydalı olanın toprakta kalması (Ra'd [13:17](https://lisan.digital/ar/ayet/13:17.md)). |
| مَاكِثُونَ | Azap içinde ebedi veya sürekli kalış hali | Cehennem ehlinin çıkış umudu bulunmaksızın azapta karar kılması (Zuhruf [43:77](https://lisan.digital/ar/ayet/43:77.md)). |
| مَاكِثِينَ | Nimet yurdunda kesintisiz ve ebedi ikamet | İman edip salih amel işleyenlerin cennetteki güvenli ve kalıcı duruşu (Kehf [18:3](https://lisan.digital/ar/ayet/18:3.md)). |
| مُكْثٍ | Vahyin sindirilerek, peyderpey indirilme süreci | Kur'an'ın aceleye getirilmeden insanlara dura dura okunması için zamana yayılması (İsrâ [17:106](https://lisan.digital/ar/ayet/17:106.md)). |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve huld | Cennet ve cehennemdeki kalışın ebediyeti ve azabın kesintisizliği meselesi. | Varlığın belirli bir yurtta süreklilik kazanması. |
| Fıkıh | İtikâf ve mescitte kalış hükümleri | Mescitte belirli bir niyet ve sükûnetle durmanın ibadet değeri taşıması şartları. | Mekânda bilinçli ve ibadet kastıyla karar kılma. |
| Tefsir | Nüzul keyfiyeti ve hakikat-bâtıl dengesi | Vahyin parça parça inmesindeki terbiye usulü ve faydalı olanın kalıcılığı yasası. | Vahyin sindirilerek inmesi ve değerin tortulanması. |
| Hadis | Mescitte vakarla namazı bekleme | Namaz vaktini bekleyen veya namaz sonrası yerinde duran kişinin meleklerce tebriki. | Vakar ve sükûnetle ibadet zemininde duruş. |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve İbadet | Teenni ve Sebat | Acelecilikten arınmış inşa | Vahyin peyderpey inmesi (İsrâ [17:106](https://lisan.digital/ar/ayet/17:106.md)) ve amelde devamlılık esastır. | Kesin |
| İlmi | Bilgi Üretimi ve Tahkik | Tortulanma ve Derinleşme | Yüzeysel malumatın elenmesi | Bilginin zihne oturması ve kalıcı fayda üretmesi (Ra'd [13:17](https://lisan.digital/ar/ayet/13:17.md)). | Güçlü |
| Siyasi | Kriz Yönetimi ve Otorite | Vakar ve İtidal | Panik ve acele kararları engelleme | Liderin sarsıntı anında topluluğu emniyette tutması (Kasas [28:29](https://lisan.digital/ar/ayet/28:29.md)). | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve Sermaye | Reel Değer ve İstikrar | Spekülatif köpüğün tasfiyesi | Gelip geçici dalgalanmaların kaybolup faydalı yatırımın kalması (Ra'd [13:17](https://lisan.digital/ar/ayet/13:17.md)). | Kesin |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sedimantasyon ve Kararlı Denge | Bir çözelti içindeki hafif ve uçucu fazların ayrışarak asıl yoğun kütlenin dipte tortulaşıp kararlı dengeye ulaşması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsallaşma ve Sosyal Tortulaşma | Geçici toplumsal dalgalanmaların durulması sonrasında faydalı norm ve teamüllerin yerleşik kurumlara dönüşmesi. | Güçlü |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece zaman geçirmek, oyalanmak veya pasif biçimde beklemek şeklinde anlaşılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Acelecilikten arınmış bir vakar (teenni), değer üreten bir sebat, hakikatin topluma yerleşmesi için gereken olgunlaşma ritmi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın peyderpey iniş hikmetinin sıradan bir gecikme sanılması veya hak ile bâtıl mücadelesinde bâtılın köpük gibi parlamasının kalıcı bir üstünlük zannedilmesi. |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın ve vahyin tabiatındaki zamansal olgunlaşma yasasını gösterir; ilahi terbiyenin aceleyle değil hazmedilerek ve vakur bir sebatla gerçekleştiğini temellendirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin parça parça indiriliş hikmetini açıklayan ayetlerde (İsrâ [17:106](https://lisan.digital/ar/ayet/17:106.md)), hak ile bâtılın varoluşsal mukayesesini sunan temsillerde (Ra'd [13:17](https://lisan.digital/ar/ayet/13:17.md)) ve peygamberi kriz anlarında (Tâhâ [20:10](https://lisan.digital/ar/ayet/20:10.md), Neml [27:22](https://lisan.digital/ar/ayet/27:22.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin bir anda bütünüyle dayatılması gerektiği yanılgısını, bâtılın görünürdeki yaygarasının kalıcı olduğu vehmini ve sükûnetle beklemenin atalet olduğu iddiasını bertaraf eder. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Bir mekânda acele etmeksizin vakarla durup yerleşmek, tortulanarak dipte kalmak.
- Soyut anlam: Geçici ve faydasız olanın elenmesi sürecinde, faydalı ve hakiki olanın zamana yayılarak sebat bulması ve istikrara kavuşması.
- Sistematik karşılık: Zamansal olgunlaşma filtresi; sistemdeki köpük ve gürültünün sönümlenerek asli değerin zeminde karar kılması ilkesi.
- LaTeX modeli: $$S(t) = \lim_{\Delta t \to \infty} \left( V_0 \, e^{-\lambda \Delta t} + U \cdot \mathbb{I}_{\{U > 0\}} \right) = U$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $t$ zamanı, $\Delta t$ bekleme ve sebat süresini temsil eder. $V_0 \, e^{-\lambda \Delta t}$ terimi, zamana yayılan duraklama ile sönümlenip yok olan gelip geçici köpük, gürültü ve aceleci unsurları gösterir; burada $\lambda$ sönümlenme katsayısıdır. $U$ ise topluma fayda sağlayan, zeminde sebat eden ve yok olmayan hakiki cevherdir. $\mathbb{I}$ gösterge fonksiyonudur. $\Delta t$ sonsuza veya dengeye vardığında geçici faz sıfırlanır ve geriye yalnızca zeminde karar kılan $U$ değeri kalır; bu da kökün Ra'd [13:17](https://lisan.digital/ar/ayet/13:17.md) ayetindeki dinamiğini modeller.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٧)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%83%D8%AB/occurrences?meal=IK

### [الرعد ١٣:١٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/13:17.md) — فَيَمْكُثُ

أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِهَا فَاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَدًا رَابِيًا وَمِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِي النَّارِ ابْتِغَاءَ حِلْيَةٍ أَوْ مَتَاعٍ زَبَدٌ مِثْلُهُ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْحَقَّ وَالْبَاطِلَ فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَاءً وَأَمَّا مَا يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ

### [الإسراء ١٧:١٠٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/17:106.md) — مُكْثٍ

وَقُرْآنًا فَرَقْنَاهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلَى مُكْثٍ وَنَزَّلْنَاهُ تَنْزِيلًا

### [الكهف ١٨:٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/18:3.md) — مَاكِثِينَ

مَاكِثِينَ فِيهِ أَبَدًا

### [طه ٢٠:١٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/20:10.md) — امْكُثُوا

إِذْ رَأَى نَارًا فَقَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَارًا لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْهَا بِقَبَسٍ أَوْ أَجِدُ عَلَى النَّارِ هُدًى

### [النمل ٢٧:٢٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/27:22.md) — فَمَكَثَ

فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطْتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ وَجِئْتُكَ مِنْ سَبَأٍ بِنَبَأٍ يَقِينٍ

### [القصص ٢٨:٢٩](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/28:29.md) — امْكُثُوا

فَلَمَّا قَضَى مُوسَى الْأَجَلَ وَسَارَ بِأَهْلِهِ آنَسَ مِنْ جَانِبِ الطُّورِ نَارًا قَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَارًا لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ جَذْوَةٍ مِنَ النَّارِ لَعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ

### [الزخرف ٤٣:٧٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/43:77.md) — مَاكِثُونَ

وَنَادَوْا يَامَالِكُ لِيَقْضِ عَلَيْنَا رَبُّكَ قَالَ إِنَّكُمْ مَاكِثُونَ

## المعاجم (١٢)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

Oturup bekleyen adam demektir.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

الكاف والثاء والميم معهما
ك ث م، م ك ث مستعملان فقط كثم: أكثْمَكَ الأمر، أي: أمكنك. وأكْثَمُ: اسم.
مكث: المُكْثُ: الانتظار. والماكِثُ: المنتظر.
وقد مكُثَ مَكاثةً فهو مكيثٌ، أي: رزين لا يعجل. وقوم مكِيثونَ ومُكَثاءُ.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

المكثُ: اللَبْثُ والانتظار. وقد مَكَثَ ومَكُثَ. والاسم المُكْثُ والمِكْثُ. وتَمَكَّثَ: تَلَبَّثَ. والمِكِّيثى: المُكْثُ. وسار الرجل مُتَمَكِّثاً، أي مُتَلَوِّماً. ورجل مَكيثٌ، أي رَزينٌ.

### [تهذيب اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — الأزهري · القرن ١٠

ك ث م
كثم ، مكث ، ثكم : ( مستعملة ) .
كثم : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الكثَمَةُ : المرأة الرَّيّا من شرابٍ أو غيره .
وقال الأصمعيّ : وَطْبٌ أكثمُ أي مملُوءٌ وأنشد :
مُذَممةٌ يُمْسِي ويُصبحُ وَطبُهَا
حراماً عَلَى مُعْتَرِّها وهو أَكثمُ
وقال الفراء : هو يَرْمِي من كثمٍ أي من قُربٍ ، وكمَأَةٌ كَاثمةٌ أي غليظةٌ .
وأَكثمُ : من أسماءِ العرب .
ثكم : أهمله الليث .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الثُّكمةُ : المَحَجَّةُ .
وروي عن أم سلمة أنها قالتْ لعثمانَ رضيَ الله عنه : ( تَوَخَّ حيثُ تَوَخّى صاحبَاكَ فإنهُما ثَكَمَا لكَ الحقَّ ثَكْماً ) أي بيَّنا وأَوضحنا حتى تبيّن كأنَّه مَحَجةٌ ظاهرةٌ .
( أبو عبيد عن الأموي ) : ثَكِمَ بالمكَانِ يَثْكُم إِذا أقامَ به ، وثُكَامةُ : اسمُ بلدٍ .
مكث : قال الليث : المُكْثُ : من الانتظار ، ورجلٌ مَكِيثٌ ، وقد مكثَ مَكَاثةً ، وهو الرَّزِينُ الذي لا يَعجَلُ في أمرِه ، وهم المُكثَاءُ ، والمَكيثُونَ ، والماكثُ : المنتظرُ وإن لم يكنْ مكيثاً في الرَّزَانةِ . وقال الله : ( مُّبِينٍ فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ ) ( النمل : 22 ) .
قال الفراء : قرأها الناسُ بالضمِّ ، وقرأها عاصمٌ بالفتح ( فمكثَ ) .
قال : ومعنى غيرَ بعيد : أي غير طويل من الإقامة .
( قلت ) : اللغة العاليةُ : مكُثَ بالضمِّ جاءَ نادِراً ، ومكَثَ : لُغةٌ ليستْ بالكثيرة وهي القياسُ .
ويقال : تَمكّثَ : إذا انتظرَ أمراً أو أقامَ عليه فهو مُتمكِّثٌ ومُنتظرٌ .
قال الأزهريُّ : يقال : مَكُثَ ومكَثَ بالمكَان إذا لبِثَ ، وأجوَدُهما : مكُثَ .

### [مقاييس اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — ابن فارس · القرن ١١

(باب الميم والكاف وما يثلثهما)
(مكل)  الميم والكاف واللام كلمةٌ تدل على اجتماعِ ماء. ومَكَلَت البئرُ: اجتمعَ ماؤُها في وَسَطها. ومجتمع الماء مَُكْلَة. وبئر مَكُول، والجمع مُكُل.
(مكن)  الميم والكاف والنون كلمةٌ واحدة. المَكْن: بَيض الضَّبّ. وضَبٌّ مَكُونٌ. [قال]:
ومَكْنُ الضِّباب طَعامُ العُرَيبِ ***	ولا تَشتهيهِ نفوسُ العَجَمْ([1])والمكُنات: أوكار الطّير، ويقال مَكِنات([2]).
(مكا)  الميم والكاف والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على معان ثلاثة: أحدها شيءٌ من الأصوات، والآخَر خشونة في الشيء، والآخِر ضربٌ من العَسَل.
فالأوَّل مكا يمكو: صَفَر في يَدِهِ وقد جَمَعها، مُكَاءً([3]). قال عنترة:
* تمكُو فَريصتُه كشِدق الأعلم([4]) *
يصف طعنةً [تسمع] لها صوتاً حين تنفرِج وتنضمّ([5]). والمُكَّاء: طائرٌ، سمِّي لأنه يمكو. قال:
إذا غَرَّدَ المُكَّاءُ في غيرِ روضةٍ *** فوَيلٌ لأهل الشَّاءِ والحُمُراتِ([6])ويقولون: مَكَتِ اسْتُه تمكُو، إذا حَبَق. وأمَّا المَكَا والمَكْو فمجثِمُ الأرنب. قال الطرِمّاح:
* كم بِهِ من مَكْوِ وحشِيَّةٍ([7]) *
والأخرى قولهم: مَكِيَتْ يدُه تَمْكَى مَكَىً: غلُظت وخَشُنت.
والثالثة تمكَّى، إذا توضّأ. قال:
* كالمتَمكِّي بدمِ القتيل([8]) *
وأصله قولهم تمكّى الفَرَس: حكَّ عينَه بركبَتِه([9]).
(مكث)  الميم والكاف والثاء كلمةٌ تدلُّ على توقف وانتظار. ومَكَثَ مَكْثاً ومُكْثاً ورجل مَكِيث: رزينٌ غير عجول. ومَكَثَ ومَكُثَ والتمكُّث: الانتظار.
(مكد)  الميم والكاف والدال كلمةٌ تدلُّ على ثباتٍ. ومَكَدَ بالمكان: أقام. قال أبو عبيد: وهو من قولهم: ناقَةٌ مَكُودٌ، إذا ثَبَت غُزْرُها. ويقال إنَّ البئر الماكدة: التي ثبت ماؤُها على قَرْنٍ واحد لا يتغيَّر. والقَرْن. قرْن القامة.
(مكر)  الميم والكاف والراء كلمتانِ متباينتان: إحداهما المَكْر: الاحتيال والخِداع. ومَكَرَ به يمكُر. والأخرى المَكْر: خَدَالة السَّاق. وامرأةٌ ممكورة السَّاقَين.
(مكس)  الميم والكاف والسين كلمةٌ تدلُّ على جَبْيِ مالٍ وانتقاصٍ من الشيء. ومَكَس، إذا جَبَى. والمَكْسُ: الجِباية قال زُهير([10]):
وفي كلِّ أسواقِ العراقِ إتاوةٌ ***	وفي كلَّ ما باعَ امرؤٌ مَكْسُ دِرهم([11])والله أعلم بالصواب.
--------------ـــ
([1]) لأبي الهندي، واسمه عبد المؤمن بن عبد القدوس. اللسان (مكن). وهو من أبيات في الحيوان (6: 88-89) وعيون الأخبار (3: 210) ومحاضرات الراغب (2: 303) والفصول والغايات للمعري 471. وانظر المخصص (16: 83/17: 10).
([2]) ضبطت في اللسان والقاموس بفتح فضم، ثم بفتح فكسر. وأثبت هذين الضبطين من المجمل.
([3]) في اللسان: "مكا يمكو مكواً ومكاء: صفر بفيه. قال بعضهم: هو أن يجمع بين أصابع يديه ثم يدخلها في فمه ثم يصفر فيها".
([4]) من معلقته. وصدره: * وحليل غانية تركت مجدلا *
([5]) في المجمل: "يصف الطعنة حين يسمع صوتها تنفرج وتنضم".
([6]) البيت بدون نسبة في اللسان (مكا) وأمالي القالي (2: 32) والمخصص (16: 39) والصاحبي 210 والاقتضاب 354. وقد سبق بدون نسبة في (حمر).
([7]) استشهد بهذا الصدر في اللسان (مكا). وعجزه كما في ديوان الطرماح 96:
* قيض في منتثل أو شيام *
([8]) لعنترة الطائي في اللسان (مكا). وصدره: * إنك والجور على سبيل *
([9]) في الأصل: "عنه بركبتيه"، صوابه في المجمل واللسان.
([10]) كذا. والصواب أنه جابر بن حني الثعلبي، كما في اللسان (مكس). وقصيدته في المفضليات  (2: 8-12).
([11]) رواية اللسان: "أفي كل".

ـ

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- المكث: ثبات مع انتظار، يقال: مكث مكثا. قال تعالى: ﴿فمكث غير بعيد﴾ [النمل/22]، وقرئ: ﴿مكث﴾ (وهي قراءة جميع القراء إلا عاصما وروحا. الإتحاف ص 335)، قال: ﴿إنكم ماكثون﴾ [الزخرف/77]، ﴿قال لأهله امكثوا﴾ [القصص/29].

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

المُكْثُ: الأَناةُ واللَّبَثُ والانتظار؛ مَكَثَ يَمْكُثُ، ومَكُثَ مَكْثاً ومُكْثاً ومُكوثاً ومَكاثاً ومَكاثةً ومِكِّيثَى؛ عن كراع واللحياني، يمدّ ويقصر. وتَمَكَّثَ: مَكَثَ.
والمَكِيثُ: الرَّزينُ الذي لا يَعْجَل في أَمره، وهم المُكَثاءُ والمَكِيثون، ورجل مَكِيثٌ أَي رَزِينٌ؛ قال أَبو المُثَلَّمِ يعاتب صخراً:أَنَسْلَ بَني شِعارَةَ، مَن لِصَخْرٍ؟
فإِنِّي عن تَقَفُّرِكم مَكِيثُ
قوله: عن تَقَفُّرِكم أَي عن أَن أَقتفي آثاركم، ويروى عن تفقركم أَي أَن أَعْمَلَ بكم فاقِرَةً.
والماكِثُ: المُنْتَظِرُ، وإِن لم يكن مَكِيثاً في الرِّزانة. وقول الله عز وجل: فمَكُثَ غير بعيدٍ؛ قال الفراء: قرأَها الناس بالضم، وقرأَها عاصم بالفتح: فمَكَثَ؛ ومعنى غيرَ بعيدٍ أَي غيرَ طويل، من الإِقامة. قال أَبو منصور: اللغة العالية مَكُثَ، وهو نادر؛ ومَكَثَ جائزة وهو القياس. قال: وتَمَكَّثَ إِذا انتَظَر أَمْراً وأَقام عليه، فهو مُتَمَكِّثٌ منتظِر. وتَمَكَّثَ: تَلَبَّث.
والمُكْثُ: الإِقامةُ مع الانتظار والتَّلَبُّث في المكان، والاسم المُكْث والمِكْثُ، بضم الميم وكسرها. والمِكِّيثَى مثل الخِصِّيصَى: المُكْثُ. وسار الرجلُ مُتَمَكِّثاً أَي مُتَلَوِّماً. وفي الحديث أَنه توضَّأَ وضوءاً مَكِيثاً أَي بطيئاً مُتأَنّياً غيرَ مستعجل. ورجل مَكِيثٌ: ماكِث. والمَكيثُ أَيضاً: المُقيم الثابت؛ قال كثير:
وعَرَّسَ بالسَّكرانِ يَومَين، وارتكَى
يَجرُّ، كما جَرَّ المَكِيثُ المُسافرُ

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* م ك ث * * المُكْثُ * اللبث والانتظار وبابه نصر و * مَكُثَ * أيضا بالضم * مَكْثاً * بفتح الميم والاسم * المُكْثُ * و * المِكْثُ * بضم الميم وكسرها و * تَمَكَّثَ * تلبث

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

المكث، مثلثا، ويحرك، والمكيثى  مثال الخصيصى، عن كراع واللحياني، ويقصر  ويمد، والمكوث والمكثان، بضمهما  والمكاث والمكاثة بفتحهما: الأناة و  اللبث  والانتظار. ويقال: المكث: الإقامة مع الانتظار والتلبث في المكان.  والفعل كنصر وكرم  . قال الله عز وجل  فمكث غير بعيد  قال الفراء: قرأها الناس بالضم، وقرأها عاصم بالفتح، ومعنى  غير بعيد  : غير طويل من الإقامة. قال أبو منصور: اللغة العالية مكث، وهو نادر، ومكث جائزة، وهو القياس.  والتمكث: التلبث  وقال أبو منصور: تمكث، إذا انتظر أمرا. وأقام عليه، فهو متمكث منتظر. التمكث أيضا:  التلوم  ، يقال: سار الرجل متمكثا، أي متلوما.  والمكيث، كأمير: الرزين  الذي لا يعجل في أمره، وهم المكثاء والمكيثون، قال أبو المثلم يعاتب صخرا:
  أنسل بنى شعارة من لصخر                      فإني عن تقفر كم مكـيث وفي شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ومن المجاز: فلان مكيث الكلام، أي بطيئة. مكيث بن عمرو بن جراد الجهنى  جد رافع وجندب الصحابيين  رضى الله عنهما، هكذا في النسخ، والصواب والد، بدل جد، شهد رافع الحديبية، وولى جندب صدقات جهينة. مكيث  والد جناب  ، عن سلم بن عبد الله بن حبيب. مكيث  جد الحارث بن رافع  روى عن أبيه المذكور. والماكث: المنتظر وإن لم يكن مكيثا في الرزانة، وفي الحديث:  أنه توضأ وضوءا مكيثا  أي بطيئا متأنيا غير مستعجل، ورجل مكيث: ماكث. والمكيث أيضا: المقيم الثابت، قال كثير:
  وعرس بالسكران يومين وارتكى                      يجر كما جرى المكيث المسافر

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

مَكَثَ
1 مَكَثَ ذ , aor. مَكُثَ ; and مَكُثَ, aor. مَكُثَ ; inf. n. مَكْثٌ [with which مُكْثٌ and مِكثٌ (see below) are syn.] and مِكِّيثَى (S, K) [like خِصِّيصَى, q. v.,] and مِكِّيثَآءُ [like خِصِّيصَآءُ] and مَكَثٌ and مُكُوثٌ and مُكْثَانٌ (K) and مَكَاثٌ and مَكَاثَةٌ [which last is the inf. n. of مَكُثَ]; (TA;) He tarried; tarried and waited, or expected; (S, K;) was patient, and tarried, and waited, or expected: or he tarried, stayed, or stopped, expecting: loitered; tarried; stayed; waited; paused in expectation; فِى مَكَانٍ in a place. (TA.) [In like manner,] ↓ تمكّث He loitered; tarried; stayed; waited; paused in expectation. (S, K.)

5 تَمَكَّثَ see 1.

مُكْثٌ
مُكْثٌ ذ and ↓ مِكْثٌ, substs., from مَكَثَ or مَكُثَ, A tarrying; tarrying and waiting, or expecting; &c. (S, A.)

مِكْثٌ
مِكْثٌ ذ : see مُكْثٌ.

مَكِيثٌ
مَكِيثٌ ذ Grave: (S, K:) who does not hasten in his affair: pl. مُكَثَآءُ and مَكِيثُونَ. (TA.) ― -b2- مَكِيثُ الكَلَامِ (tropical:) Slow of speech. (Ibn-Abi-l- Hadeed.) ― -b3- Also مَكِيثٌ A man remaining; staying; abiding; remaining fixed, or stationary. (TA.)

سَارَ الرَّجُلُ مُتَمَكِّثًا
سَارَ الرَّجُلُ مُتَمَكِّثًا ذ The man journeyed, or proceeded, loitering; syn. مُتَلَوِّمًا. (S.)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

مَكَثَ
مَكَثَ U ( n. ac. مَكْث 1 ,  مِكْث 2 ,  مُكْث 3 ,  مَكَث 4 ,  مُكُوْث 27 ,  مِكِّيْثَى 30ya ,  مُكْثَاْن 35 &
a.  مِكِّيْثَآء ) [ Bi ], Stopped, tarried, lingered, loitered, sojourned in.

b.  Waited; paused.

c.  [ 'Ala ], Persevered in.

مَكُثَ
مَكُثَ U ( n. ac. مَكَاْثَة 22t ),
a.  Was patient.

b.  see supra (a) .

أَمْكَثَ
أَمْكَثَ IV ,
a.  Made to stay.

تَمَكَّثَ
تَمَكَّثَ V
a.  [ Bi ],  see I (a) .

b.  [ Fī ], Dawdled over.

مَكْث
مَكْث 1 ,
a.  Waiting; expectation. - Sojourn.

c.  Pause, delay.

مِكْث
مِكْث 2 ,  مُكْث 3 ,
a.  see 1 .

مَاْكِث
مَاْكِث 21 ,
a.  Waiting &c.; expectant.

مَكِيْث
مَكِيْث 25 ,
a.  see 21 .

b.  ( pl. مُكَثَآءُ 43 &  reg. ), Grave, sedate; deliberate; slow.

c.  Fixed, stationary.

مُتَمَكِّثًا
مُتَمَكِّثًا
a.  Slowly.

عَلَى مُكْثٍ
عَلَى مُكْثٍ
a.  At intervals, intermittently.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

مكث
مَكَثَ - يَمْكُثُ - مُكْث - مَاكِث - مَاكِثُوْن
مَكَثَ - يَمْكُثُ + كائن + في مكان: يظل في موقعه المكاني من غير تغيير أوانتقال
مُكْث: على وزن " فُعْل " اسم فعل من " مَكَثَ - يَمْكُثُ ": البقاء في موقع أو على فعل من غيرانتقال أو تغيير
على مُكْث: على ثبات ودون تنقل
﴿وقرآنا فرقناه لتقرأه على الناس على مكث﴾: لتقرأ كُلَّ فِرْقَةٍ من القرآن وحدها على ثبات ومن غير تنقل إلى غيرها، إلى أن يفرغوا من كتابة وحفظ ما تقرأه من الفرقة من القرآن
مَاكِث: اسم فاعل صفة مشبهة من " مَكَثَ - يَمْكُثُ ": الذي يظل في مكانه لايغادره ولا يفارقه
مَاكِثُوْن: جمع " مَاكِث "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الإقامة في موقع مدة قصيرة"، وهي:
لَبَثُ - يَلْبَثُ، مَكَثَ - يَمْكُثُ، عَمَر - يَعْمُرُ، سَكَنَ - يَسْكُنُ (المتعدي)، زارَ - يَزوْرُ، بَاتَ - يَبيْتُ

مكث - يمكث - أمكثوا
 	﴿إذ رأى نارا فقال لأهله امكثوا إني آنست نارا لعلي آتيكم منها بقبس أو أجد على النار هدى(10)﴾ طه ﴿فلما قضى موسى الأجل وسار بأهله آنس من جانب الطور نارا قال لأهله امكثوا إني آنست نارا لعلي آتيكم منها بخبر أو جذوة من النار لعلكم تصطلون(29)﴾ القصص
 	﴿أنزل من السماء ماء فسالت أودية بقدرها فاحتمل السيل زبدا رابيا ومما يوقدون عليه في النار ابتغاء حلية أو متاع زبد مثله كذلك يضرب الله الحق والباطل فأما الزبد فيذهب جفاء وأما ما ينفع الناس فيمكث في الأرض كذلك يضرب الله الأمثال(17)﴾ الرعد
 	﴿فمكث غير بعيد فقال أحطت بما لم تحط به وجئتك من سبإ بنبإ يقين(22)﴾ النمل
ماكث - ماكثون - ماكثين
﴿ماكثين فيه أبدا (3)﴾ الكهف ﴿ونادوا يامالك ليقض علينا ربك قال إنكم ماكثون (77)﴾ الزخرف
على مكث
﴿وقرآنا فرقناه لتقرأه على الناس على مكث ونزلناه تنزيلا(106)﴾ الإسراء
مختار الصحاح
● [مكث] م ك ث: المُكْثُ اللبث والانتظار وبابه نصر و مَكُثَ أيضا بالضم مَكْثاً بفتح الميم والاسم المُكْثُ و المِكْثُ بضم الميم وكسرها و تَمَكَّثَ تلبث
الراغب
مكث
- المكث: ثبات مع انتظار، يقال: مكث مكثا. قال تعالى: }فمكث غير بعيد﴿[النمل/22]، وقرئ:﴾مكث﴿(وهي قراءة جميع القراء إلا عاصما وروحا. الإتحاف ص 335)، قال:﴾إنكم ماكثون﴿[الزخرف/77]،﴾قال لأهله امكثوا{ [القصص/29].
ملخص اللسان:
1.     المُكْثُ: الأَناةُ واللَّبَثُ والانتظار؛ مَكَثَ يَمْكُثُ، ومَكُثَ مَكْثاً ومُكْثاً ومُكوثاً ومَكاثاً ومَكاثةً ومِكِّيثَى؛
2.     والمَكِيثُ: الرَّزينُ الذي لا يَعْجَل في أَمره
3.     والماكِثُ: المُنْتَظِرُ، وتَمَكَّثَ إِذا انتَظَر أَمْراً وأَقام عليه، فهو مُتَمَكِّثٌ  منتظِر. وتَمَكَّثَ: تَلَبَّث.والمُكْثُ: الإِقامةُ مع الانتظار والتَّلَبُّث في المكان، والاسم  المُكْث والمِكْثُ، بضم الميم وكسرها
4.     فمَكَثَ غير بعيدٍ ، ومعنى غيرَ بعيدٍ أَي غيرَ طويل، من الإِقامة
5.     وسار الرجلُ مُتَمَكِّثاً أَي مُتَلَوِّماً. وفي الحديث أَنه توضَّأَ وضوءاً مَكِيثاً أَي بطيئاً مُتأَنّياً غيرَ مستعجل.
6.     ورجل مَكِيثٌ: ماكِث.  والمَكيثُ أَيضاً: المُقيم الثابت؛
لسان العرب
● -   مكث: المُكْثُ: الأَناةُ واللَّبَثُ والانتظار؛ مَكَثَ يَمْكُثُ،  ومَكُثَ مَكْثاً ومُكْثاً ومُكوثاً ومَكاثاً ومَكاثةً ومِكِّيثَى؛ عن كراع  واللحياني، يمدّ ويقصر. وتَمَكَّثَ: مَكَثَ.  والمَكِيثُ: الرَّزينُ الذي لا يَعْجَل في أَمره، وهم المُكَثاءُ  والمَكِيثون، ورجل مَكِيثٌ أَي رَزِينٌ؛ قال أَبو المُثَلَّمِ يعاتب  صخراً:أَنَسْلَ بَني شِعارَةَ، مَن لِصَخْرٍ؟  فإِنِّي عن تَقَفُّرِكم مَكِيثُ  قوله: عن تَقَفُّرِكم أَي عن أَن أَقتفي آثاركم، ويروى عن تفقركم أَي  أَن أَعْمَلَ بكم فاقِرَةً.  والماكِثُ: المُنْتَظِرُ، وإِن لم يكن مَكِيثاً في الرِّزانة. وقول الله  عز وجل: فمَكُثَ غير بعيدٍ؛ قال الفراء: قرأَها الناس بالضم، وقرأَها  عاصم بالفتح: فمَكَثَ؛ ومعنى غيرَ بعيدٍ أَي غيرَ طويل، من الإِقامة. قال  أَبو منصور: اللغة العالية مَكُثَ، وهو نادر؛ ومَكَثَ جائزة وهو القياس.  قال: وتَمَكَّثَ إِذا انتَظَر أَمْراً وأَقام عليه، فهو مُتَمَكِّثٌ  منتظِر. وتَمَكَّثَ: تَلَبَّث.  والمُكْثُ: الإِقامةُ مع الانتظار والتَّلَبُّث في المكان، والاسم  المُكْث والمِكْثُ، بضم الميم وكسرها. والمِكِّيثَى مثل الخِصِّيصَى:  المُكْثُ. وسار الرجلُ مُتَمَكِّثاً أَي مُتَلَوِّماً. وفي الحديث أَنه توضَّأَ  وضوءاً مَكِيثاً أَي بطيئاً مُتأَنّياً غيرَ مستعجل. ورجل مَكِيثٌ: ماكِث.  والمَكيثُ أَيضاً: المُقيم الثابت؛ قال كثير:  وعَرَّسَ بالسَّكرانِ يَومَين، وارتكَى  يَجرُّ، كما جَرَّ المَكِيثُ المُسافرُ
مقاييس اللغة:
(مكث) الميم والكاف والثاء كلمةٌ تدلُّ على توقف وانتظار. ومَكَثَ مَكْثاً ومُكْثاً ورجل مَكِيث: رزينٌ غير عجول. ومَكَثَ ومَكُثَ والتمكُّث: الانتظار.
القاموس المحيط:
المُكْثُ، مُثَلَّثَاً، ويُحَرَّكُ، والمِكِّيثَى، ويُمَدُّ، والمُكوثُ والمُكْثانُ، بضمِّهما اللُّبْثُ، والفعلُ كَنَصَرَ، وكَرُمَ. والتَّمَكُّثُ التَّلبُّثُ، والتَّلَوُّمُ. والمَكيثُ، كأَميرٍ الرَّزينُ، ووالِدُ رافِعٍ وجُنْدَبٍ الصحابِيَّيْنِ، ووالدُ جَنابٍ، وجَدُّ الحارِثِ بن رافِعٍ.
تاج العروس:
م - ك - ث
" المكْثُ مُثَلّثاً ويُحَرَّكُ والمِكِّيثَى " مثال الخِصِّيصَى عن كُرَاع واللِّحْيَانيّ ويُقْصَر " ويُمَدّ والمُكُوثُ والمُكْثانُ بضمِّهما " والمَكَاثُ والمَكَاثَةُ بفتحهما : الأَنَاةُ و " اللُّبْثُ " والانْتِظَارُ . ويقال : المُكْثُ : الإِقَامَةُ مع الانْتِظَار والتَّلَبُّثِ في المَكَان . " والفِعْلُ كنَصَرَ وكَرُمَ " . قال اللهُ عزّ وجلّ " فَمَكَثَ غيرَ بَعِيد " قال الفَرَّاءُ : قَرَأَها النّاسُ بالضّم وقرأَها عاصمٌ بالفَتْح ومعنى " غَيْرَ بَعِيدٍ " : غيرَ طَوِيلٍ من الإِقَامَةِ . قال أَبو منصور : اللُّغَة العَالِيَة مَكُثَ وهو نادرٌ ومَكَثَ جائِزَةٌ وهو القياسُ . " والتَّمَكُّثُ : التَّلَبُّثُ " وقال أَبو منصور : تَمَكَّثَ إِذا انْتَظَر أَمْراً . وأَقام عليهِ فهو مُتَمَكِّثٌ منتظِرٌ . التَّمَكُّثُ أَيضاً : " التَّلَوُّمُ " يقال : سار الرجُلُ مُتَمَكِّثاً أَي مُتَلَوِّماً . " والمَكِيثُ كأَمِير : الرَّزِينُ " الذي لا يَعْجَلُ في أَمرِه وهُم المُكَثَاء والمَكِيثُون قال أَبو المُثَلَّم يعاتِبُ صَخْراً :
أَنَسْلَ بَنِى شِعَارَةَ مَنْ لِصَخْرٍ ... فإِنِّي عن تَقَفُّرِ كُمْ مَكِيثُ وفي شرح نَهْجِ البلاغَةِ لابن أَبي الحَدِيد : ومن المَجَازِ : فُلانٌ مَكِيثُ الكلامِ أَي بَطِيئُة . مَكِيثُ بنُ عَمْرِو بنِ جَرادٍ الجُهَنِىّ " جَدّ رافِعٍ وجُنْدَبٍ الصّحابِيَّيْنِ " رضى الله عنهما هكذا في النُّسَخ والصواب والدُ بَدل جَدّ شَهِدَ رافعٌ الحُدَيْبِيَة ووَلىَ جُنْدَبٌ صَدقاتِ جُهَيْنَةَ . مَكِيثٌ " والِدُ جَنَابٍ " عن سَلْمِ بنِ عَبْدِ اللهِ بنِ حَبِيبٍ . مَكِيثُ " جَدُّ الحارِثِ بنِ رَافِعٍ " روى عن أَبيهِ المذكور . والمَاكِثُ : المُنْتَظِرُ وإِنْ لم يَكُنْ مَكيثاً في الرَّزانَةِ وفي الحديثِ : " أَنَّه تَوَضَّأَ وُضُوءاً مَكِيثاً " أَي بَطِيئاً مُتَأَنِّياً غيرَ مُستعجِلٍ ورَجُلٌ مَكِيثٌ : ماكِثٌ . والمَكِيثُ أَيضاً : المُقِيمُ الثَّابِتُ قال كُثَيِّرٌ :
وَعَرَّسَ بالسَّكْرَانِ يَوْمَيْنِ وارْتَكَى ... يَجُرُّ كما جَرَّى المَكِيثُ المُسافِرُ
