# جذر نزغ (ن-ز-غ)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B2%D8%BA

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

“Nez’ ”den dönüşmüştür

- الحروف: ن - ز - غ
- في القرآن: الورود: ٦ · الآيات: ٤ · الصيغ: ٤
- المعاجم: ١٢

## الصيغ (٤)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [نَزْغٌ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B2%D9%92%D8%BA%D9%8C.md) | فَعْلٌ | Kışkırtmak | ٢ | ٢ | [٧:٢٠٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/ayet/7:200.md) |
| [يَنْزَغَنَّكَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B2%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E.md) | يَفْعَلَنَّكَ | Kesinlikle seni kışkırtır | ٢ | ٢ | [٧:٢٠٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/ayet/7:200.md) |
| [نَزَغَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D8%BA%D9%8E.md) | فَعَلَ | Kışkırttı | ١ | ١ | [١٢:١٠٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/ayet/12:100.md) |
| [يَنْزَغُ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B2%D9%8E%D8%BA%D9%8F.md) | يَفْعَلُ | Kışkırtır | ١ | ١ | [١٧:٥٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/ayet/17:53.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٣٢ (الإجمالي: ٤٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [شطن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ٣٥ · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
2. [عوذ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B0.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٨ · Uvvez, hayvanın yetişemeyeceği yerdeki otluk yerin ve…
3. [سمع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٩ · İşiten
4. [لطف](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Lütufkar
5. [حسن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٩ · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
6. [علم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٩ · Dağın sivri noktası demektir
7. [خرر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Sel suyunun yardığı hendek demektir
8. [سجن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir
9. [بدي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Açığa çıkarırsınız
10. [رفع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır
11. [عرش](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B4.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir
12. [بين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٥ · Beyn topraktaki yarık demektir
13. [أخو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
14. [سجد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
15. [عدو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
16. [أبو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Bab kapı demektir
17. [خرج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
18. [أول](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Alet kaldıraç demektir
19. [حكم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Gem demektir
20. [بعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Baid uzak demektir
21. [عبد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Ana kapının önündeki bekçidir
22. [جيأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
23. [حقق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
24. [قبل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Önce
25. [رأي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
26. [جعل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
27. [أنس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
28. [قول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
29. [شيأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Şey
30. [أله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
31. [ربب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Ribve, tümsek demektir
32. [كون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Kevn, tepe demektir

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نزغ |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [وسوس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B3.md), [همز](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D9%85%D8%B2.md), [نفث](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%81%D8%AB.md), [نزع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [صلح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İğnelemek, sivri bir uçla hafifçe dürtmek ve araya girip sarsıntı başlatmak |
| Çekirdek Özet 2 | Şeytanın iki tarafın veya insanın iç dengesinin arasına girerek fitne, öfke ve ayrılık tohumu ekmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Dışarıdan gelen mikro düzeydeki sinsi bir etkinin makro ölçekte yıkıcı çatışma ve kopuş üretmesi |
| Kritik Hata Riski | Eylemin doğrudan büyük bir irade gaspı sanılması; şeytanın zorlayıcı gücü olduğu yanılgısıyla insanın kendi iç zaaf ve tepki payının gözden kaçırılması |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نز | Bir şeyden dışarı sızmak, çekilip çıkmak, hafifçe kıpırdamak ve içeriden dürtülmek. Bu çekirdek [نزع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9.md) kökünde şiddetle çekip koparmayı, [نزف](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D9%81.md) kökünde kan veya aklın azar azar çekilip tükenmesini, [نزل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) kökünde ise bir yerden kopup aşağı inmeyi ifade eder. | غ | Boğazın derinliklerinden gelen hırıltılı ve gizli tınlayış, çekirdekteki dürtme hareketini doğrudan görünmeyen, derinden sinsice işleyen, iki şeyin arasını bozacak yönde kışkırtan gizli bir iğnelemeye dönüştürmüştür. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Gizlice ve kıvrılarak ilerleyen, süreklilik taşıyan bir akış veya sızıntı hareketini kurar. |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | İki şeyin arasına keskin bir hatla girmeyi, dokunarak ayırmayı ve batmayı temsil eder. |
| غ | Göz imgesinden türetme; perde, karanlık, örtü | Görünmezlik, batınilik, eylemin gizli ve algılanamaz bir noktadan yürütülmesi vasfını yükler. |
| نزغ | Birleşen piktografik hareket | Görünmeyen ve gizli bir noktadan kıvrılarak sokulan, keskin bir uç gibi temas ettiği yere batıp arayı açan mikro müdahale hareketidir. |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir hayvanı veya nesneyi sivri uçlu bir aletle ya da parmak ucuyla hafifçe dürtmek, iğnelemek (نَخَسَهُ / طَعَنَهُ طَعْناً خَفِيفاً) ve bu küçük dokunuşla onu aniden sıçratıp huzursuz etmektir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Ru’be b. el-Accâc bir beytinde düşmanların kışkırtıcı sözlerine karşı şu uyarıyı yapar: واحذَرْ أقاويلَ العُداةِ النُّزَّغِ (Bozgunculuk çıkarıp insanları birbirine kışkırtan düşmanların laflarından sakın). |
| Erken Arapça kullanım | İnsanların arasına fitne sokmak, iki tarafı birbirine düşürmek üzere araya fesat tohumu ekmek manasında نَزَغَ بَيْنَ القَوْمِ deyimi yerleşik bir ifade olarak kullanılmıştır. Ayrıca Hz. Ali’ye nispet edilen bir rivayette şüphelerin müminlerin iman azmine fırlattığı iğneleyici dürtüler için نَوَازِغُ الشُّكُوكِ terkibi geçer. |

المصدر: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça نزغ kökü, Sami dillerinin genelinde ortak kök olarak geniş yer tutan bir sözcük olmayıp, Güney Sami ve özellikle Arapça iç gelişiminde ikili نز veya نس çekirdeğinden özelleşmiş bir yapı arz eder. Batı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) benzer semantik alanı karşılayan kökler genellikle [نخس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%AE%D8%B3.md) veya [ندح](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AD.md) çevresinde toplanırken, Arapçada son sese gelen hırıltılı غ harfi, eylemin sinsi ve fitne uyandırıcı mahiyetini pekiştirmiştir. Kökün İbranice ve Süryanicede birebir düzenli fonetik denkliği olan bağımsız bir türevi bulunmamaktadır; bu durum kökün erken Arap bedevi dilinde hayvanı hafifçe dürtme (nahs) fiziksel hareketinden soyutlanarak fesat ve kışkırtma alanına taşınmış yerel bir anlamsal özelleşme olduğuna işaret eder.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نز çekirdeğinden türeme ve [نسغ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B3%D8%BA.md) ile sesdeşlik | Hafifçe dokunup fırlatmak, hayvanı yola getirmek için hafifçe dürtmek eyleminden insanlar arasına fitne sokma anlamına genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Doğrudan ortak soydaş kök tespit edilmedi | Batı Sami dillerinde bu anlam alanı için genellikle نخس ve benzeri kökler mevcuttur; نزغ Arapçaya özgü fonetik daralmadır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dil ailesinin diğer kollarında doğrulanabilir morfolojik karşılığına rastlanmamıştır. | Veri bulunamadı |

المصدر: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نزغ | Anlamlı | İğnelemek, dürtmek, kışkırtmak | İki tarafın arasını bozmak için gizlice müdahalede bulunmak, şeytani kışkırtma. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [نغز](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B2.md) | Anlamlı | Dürtmek, hareket ettirmek | نزغ kökünün nadir bir lehçe varyantı olup aynı şekilde fesat çıkarmak için dürtmeyi ifade eder. | Kitābü’l-ʿAyn mühmel sayar; Kur'an'da geçmez. |
| زنغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik dizilim Arapçada kullanılmamıştır. | Kur'an'da geçmez. |
| [زغن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%86.md) | Anlamlı | Eğrilmek, meyletmek | Çaylak kuşu (zağan) ve yürüyüşte bir tarafa meyledip eğrilme anlamı taşır. | Kök anlamda sapma ve meyil ortaklığı; Kur'an'da geçmez. |
| غنز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik dizilim Arapçada kullanılmamıştır. | Kur'an'da geçmez. |
| [غزن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D8%B2%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik dizilim Arapçada kullanılmamıştır. | Kur'an'da geçmez. |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نزغ | Merkez | Sinsi dürtme ve fesat çıkarma | Araya girerek, doğrudan görünmeden hafif bir iğnelemeyle öfke ve ayrılığı tetiklemek. | Fiziksel dürtüşün doğrudan iki tarafın arasını açmaya veya öfkeyi körüklemeye yönelmesi. |
| [وسوس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B3.md) | Komşu | İç ses, gizli fısıltı | Zihinde sürekli tekrarlanan, telkin yoluyla baştan çıkaran kısık iç ses; arayı bozma şartı içermez. | نزغ anlık ve kışkırtıcı bir kıvılcım iken وسوسه süreklilik arz eden iç konuşmadır. |
| [همز](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D9%85%D8%B2.md) | Komşu | Arkadan çekiştirme, kırma | Bir şeyi sıkıştırmak, kırmak, arkadan çekiştirip gıybet yoluyla veya açıkça yaralamak. | نزغ eyleminde sinsilik ve arayı açma öne çıkarken همز daha kırıcı ve baskıcı bir dürtüştür. |
| [نفث](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%81%D8%AB.md) | Komşu | Üfleme, tükürüksüz püskürtme | Düğümlere veya kalbe gizli büyü ve telkin püskürtmek. | Maddi ya da manevi tesiri doğrudan dışa üfleyerek hissettirir. |
| [نزع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9.md) | Komşu | Şiddetle çekip alma | Bir şeyi yerinden kuvvet kullanarak sökmek, ayırmak. | نزغ mikro düzeyde bir iğneleme iken نزع makro düzeyde ve doğrudan güç uygulayan bir söküştür. |
| [صلح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) | Zıt | Düzeltme, barıştırma, bütünleme | Arayı bulmak, bozulan bağı onarmak, her unsuru yerli yerine koyup barış sağlamak. | نزغ ayrıştırmak ve kışkırtmak için araya girerken صلح birleştirmek ve iyileştirmek için devreye girer. |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نزغ | İğnelemek, arayı açmak | İki şeyin arasına fitne tohumu sokmak, şeytani sinsi fısıltı ile tahrik etmek. | Kesin |
| Latince | Instigare, incitare, pungere | Kışkırtmak, dürtmek, iğnelemek | Pungere kelimesi fiziksel batırma/iğneleme yönünü, instigare ise kışkırtma boyutunu karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | To instigate, to prick, to incite | Fitnelemek, iğnelemek, kışkırtmak | To prick bedensel iğnelemeyi verirken to instigate arkadan sinsi biçimde kışkırtmayı yansıtır. | Güçlü |
| Almanca | Aufhetzen, anstacheln | Kışkırtmak, dikenle dürtmek | Anstacheln tam olarak sivri bir şeyle dürtüp harekete geçirme kök imgesini taşır. | Güçlü |
| Fransızca | Piquer, inciter, aiguillonner | İğnelemek, teşvik etmek, üvendireyle dürtmek | Aiguillonner hayvanı üvendireyle dürtme fiziksel imgesini tam olarak karşılar. | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَزْغٌ / يَنْزَغَنَّكَ | Peygamber ve müminlerin kalbine atılan ani öfke ve tahrik | Şeytandan gelen anlık öfke, sabırsızlık veya intikam alma dürtüsüne karşı hemen Allah’a sığınma emrinin verildiği bağlamlar (A'râf [7:200](https://lisan.digital/ar/ayet/7:200.md), Fussilet [41:36](https://lisan.digital/ar/ayet/41:36.md)). |
| يَنْزَغُ | Müminlerin arasına düşmanlık sokacak kırıcı söz dürtüsü | Kulları en güzel sözü söylemeye çağıran, aksi halde şeytanın aralarına girip kan ve husumet çıkaracağını bildiren toplumsal bağlam (İsrâ [17:53](https://lisan.digital/ar/ayet/17:53.md)). |
| نَزَغَ | Kardeşler arasındaki bağı koparan haset ve fesat müdahalesi | Hz. Yûsuf ile kardeşlerinin arasını açan ve onları kuyuya atmaya kadar götüren sinsi şeytani kışkırtmanın anlatıldığı geçmiş olay bağlamı (Yûsuf [12:100](https://lisan.digital/ar/ayet/12:100.md)). |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İsmet-i enbiya ve irade meselesi | Şeytanın peygamberleri veya insanları doğrudan günaha mecbur edip edemeyeceği; نزغ eyleminin icbar değil yalnızca zayıf bir kışkırtma olduğu tespiti. | İnsanın sorumluluğunu ortadan kaldırmayan dışsal dürtü. |
| Fıkıh | Hiddet ve talak bağlamı | Şeytani bir öfke krizi (نزغ) anında verilen fevri hükümlerin, akitlerin ve talakın hukuki geçerliliği. | İradenin sakatlanma derecesi ve öfke anında istiâze mükellefiyeti. |
| Tefsir | İstiâze ve üslup ahlakı | İsrâ [17:53](https://lisan.digital/ar/ayet/17:53.md) ile A'râf [7:200](https://lisan.digital/ar/ayet/7:200.md) ayetleri çerçevesinde, dilin kontrolsüz kullanımının şeytana kışkırtma kapısı aralaması. | Sözün sertleştiği yerde şeytani arabuluculuğun yıkıcılığı. |
| Hadis | Öfke kontrolü ve şeytandan sığınma | İki kişinin tartıştığı ve birinin öfkeden yüzünün kızardığı anda Hz. Peygamber’in istiâze tavsiyesi içeren hadisleri. | Öfkenin fiziksel bedene yansıyan şeytani bir kıvılcım olarak tanımlanması. |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp ve niyet dengesi | İstiâze mekanizması | Kötülüğe meylettiren anlık sinsi dürtüyü Allah’ın korumasıyla nötralize etmek | İnsanın kendi nefsindeki boşluğu fark edip ilahi korumaya sığınması eylemidir. | Kesin |
| İlmi | İletişim ve diyalog etiği | Yanlış anlamayı tetikleyen tahrik edici dil | Tartışmayı hakikat arayışından çıkarıp benlik kavgasına dönüştürmek | Veri ve delil yerine iğneleyici üslubun devreye girmesiyle ilmi verimin çökmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal kutuplaşma ve provokasyon | Nifak ve kışkırtıcılık | Toplumsal fay hatlarını kaşıyarak kardeş kitleleri birbirine kırdırmak | Hz. Yûsuf’un kardeşleri örneğinde olduğu gibi iktidar ve ilgi kıskançlığını çatışmaya dönüştürmektir. | Kesin |
| İktisadi | Piyasa güveni ve ortaklıklar | Spekülasyon ve güven sarsıcı dedikodu | Sözleşme ortakları arasına şüphe düşürerek ekonomik işbirliğini dağıtmak | Taraflar arasına kuşku sokarak bereketli ticari ortaklıkların feshedilmesine yol açmaktır. | Muhtemel |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kaos teorisinde kelebek etkisi veya sistemik pertürbasyon (küçük bozulma) | Kararlı ve dengeli duran bir sisteme dışarıdan uygulanan çok küçük bir sarsıntının, geri besleme döngüleri yoluyla sistemin tamamını öngörülemez bir çatışma ve çöküşe sürüklemesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide provokasyon ve mikro saldırganlık (microaggression) | Toplumsal ilişkilerde tarafların bilinçaltındaki bastırılmış gerilimleri tetikleyen, görünüşte önemsiz ancak birikimli etkisiyle büyük çatışmalar doğuran iğneleyici söylemler. | Güçlü |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca 'şeytanın görünmez fısıltısı' şeklinde soyut bir dine indirgenmesi; dilin, iğneleyici sözlerin ve toplumsal kışkırtmaların bu kökün kapsamı dışında tutulması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca soyut bir vesvese değil, insanlar arasında kardeşliği parçalayan (Yûsuf [12:100](https://lisan.digital/ar/ayet/12:100.md)) ve müminlerin sert sözleri üzerinden ilişkileri dinamitleyen (İsrâ [17:53](https://lisan.digital/ar/ayet/17:53.md)) fiili bir yıkım sürecidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şeytanın insanı zorla günaha sevk ettiği zannına kapılarak bireysel ve toplumsal sorumluluğun inkar edilmesi; iletişimsizlik ve çatışmalarda kendi dilsel kabalıklarını şeytana havale ederek özeleştiriden kaçınma hatası. |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Şeytanın insan üzerindeki operasyonel gücünün sınırlarını gösterir: Şeytan insanı zorla sürüklemez; sadece hassas noktalara hafif bir iğne batırarak (نزغ) insanın içindeki potansiyel öfke ve hasedi alevlendirir. İnsanın görevi bu kıvılcımı anında fark edip söndürmektir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İletişim ahlakını belirleyen ayetlerde (İsrâ [17:53](https://lisan.digital/ar/ayet/17:53.md)), affetme ve ihsan zemininde yürütülen tebliğ mücadelelerinde (A'râf [7:199](https://lisan.digital/ar/ayet/7:199.md)-200, Fussilet [41:34](https://lisan.digital/ar/ayet/41:34.md)-36) ve aile içi ilişkilerin hasetle sınandığı kıssalarda (Yûsuf [12:100](https://lisan.digital/ar/ayet/12:100.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çatışmaların kendiliğinden veya aniden ortaya çıktığı algısını düzeltir; en büyük fitnelerin dahi söylenmiş küçük bir kötü söz veya kalbe atılmış küçük bir şüphe iğnesiyle başladığını gösterir. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Hayvanı veya nesneyi sivri uçla hafifçe dürtmek, iğnelemek, araya girip düzeni sarsmak.
- Soyut anlam: Taraflar arasındaki dengeye dışarıdan sinsi bir kışkırtma tohumu ekerek öfke, kin ve ayrılık çıkarmak.
- Sistematik karşılık: Sosyal ve psikolojik dengede kırılma üreten dış kaynaklı mikro pertürbasyon (kışkırtıcı müdahale).
- LaTeX modeli: $$S_{t+1} = S_t + \delta \implies \Delta R \gg \delta$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S_t$ anındaki barış ve sükunet halini, $\delta$ dışarıdan gelen küçük ve sinsi iğnelemeyi (نزغ) temsil eder. Model, sisteme eklenen bu küçük tahrikin ($\delta$) sistemin bütününde orantısız büyüklükte bir çatışma ve kopuş reaksiyonu ($\Delta R$) meydana getirdiğini ifade eder. İstiâze ve güzel söz, bu $\delta$ girdisini sıfırlayarak sistemin çöküşünü engeller.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٤)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B2%D8%BA/occurrences?meal=IK

### [الأعراف ٧:٢٠٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/ayet/7:200.md) — يَنْزَغَنَّكَ · نَزْغٌ

وَإِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

### [يوسف ١٢:١٠٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/ayet/12:100.md) — نَزَغَ

وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا وَقَالَ يَاأَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِمَا يَشَاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

### [الإسراء ١٧:٥٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/ayet/17:53.md) — يَنْزَغُ

وَقُلْ لِعِبَادِي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ الشَّيْطَانَ يَنْزَغُ بَيْنَهُمْ إِنَّ الشَّيْطَانَ كَانَ لِلْإِنْسَانِ عَدُوًّا مُبِينًا

### [فصلت ٤١:٣٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/ayet/41:36.md) — يَنْزَغَنَّكَ · نَزْغٌ

وَإِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

## المعاجم (١٢)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

“Nez’ ”den dönüşmüştür. Nez’ gerilmiş yay demektir, “nezğ” ise yayı germek için parmakla tutmak demektir.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب الغين والزاي والنون معهما
ن ز غ يستعمل فقط نزغ: نَزَغ فلان بينهم نَزْغاً أي: حمل بعضهم على بعض بفساد ذات بينهم، كما نَزَغَ الشيطان من يوسف وإخواته، قال رؤبة:
واحذَرْ أقاويلَ العُداةِ النُّزَّغِ

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

نَزَغَ الشيطان بينهم يَنْزَغُ نَزْغاً، أي أفسد وأغرى. ونَزَغَهُ بكلمةٍ، أي طعن فيه، مثل نَسَغَهُ ونَدَغَهُ.

### [تهذيب اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/tehzib.md) — الأزهري · القرن ١٠

غ ز ن
نزغ ، غزن
استعمل من وجوهه : نزغ غزن .
( غزن ) : وأما غَزْنَةُ فهي اسم قرية في بلادِ العَجَم .
نزغ : قال الليث : النَّزْغُ : أن تنْزَغ بين قوم فتحملَ بعضَهم عَلَى بعضٍ بفسادِ ذاتِ بينهمْ .
قلت : النزغ شِبهُ الوَخْز والطعن .
وقال الفراء فيما روى سلمة عنه يقال للبِرَك المنزغةُ والمنسغة والمَيزَغَةُ والْمِبْزَغَةُ والمندغة .
وقال الله جل وعز : ( وَإِمَّا يَنَزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ ) ( فصلت : 36 ) ، ونزغ الشيطانِ : وساوسه ونخسهُ في القلب بما يسوِّل للإنسان منَ المَعاصي .
ورَوى أبو عبيد عن أبي زيد : نَزَغْتُ بَين القوم ونَزَأْتُ ومَأَسْتُ ، كلُّ هذا من الإفساد بينهم ، وكذلك دَحَسْتُ وآسَدْتُ وأَرَّشْتُ .

### [مقاييس اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/mekayis.md) — ابن فارس · القرن ١١

(باب النون والزاء وما يثلثهما)
(نزع)  النون والزاء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على قَلْع شيء. ونَزَعْت الشيءَ من مكانِه نَزْعاً. والمِنْزَع: الشَّديد النَّزْع. والمِنْزعة كالمِلعقة يكون مع مُشْتارِ العَسل. ونَزَع عن الأمر نُزُوعاً: تركَه. وشرابٌ طيِّبُ المَنْزَعة، أي طيِّب مَقْطَع الشُّرب. والنَّزَعة: الموضع من رأس الأنزع، وهو الذي انحسر شَعَْره عن جانبَيْ جَبْهته، وهما النَّزَعتان. ولا يقال امرأة نَزْعاء ولكن زَعْراء([1]). وبئرٌ نَزُوعٌ: قريبة القَعْر يُنْزَع منها باليد. وعادَ الأمرُ إلى النَّزَعة، أي رجَعَ إلى الحقّ؛ وأراد بالنَّزَعة جمع نازع، وهو الذي يَنزِع في القَوْس: يَجذِبُ وتَرَه بالسَّهم([2]). وفلانٌ قريب المَنْزَعة، أي قريب الهِمَّة. ومَنْزَعة الرّجل: رأيُه. ونازَعَت النَّفْسُ إلى الأمرِ نِزاعاً، ونَزَعَت إليه، إذا اشتَهتْه. ونَزَع إلى أبيه في الشَّبَه. ونَزَع عن الأمر نُزُوعاً، إذا تركَه. وبعيرٌ نازعٌ، إذا حَنَّ إلى مرعاه أو وطنِه. قال:
فقلتُ لهم لا تَعذُلونيَ وانظُرُوا *** إلى النازع المقصور كيف يكون([3])وأنزَعُوا، أي نَزَعَت إبلُهم إلى أوطانها. والنَّزَائع من الخيل: التي نَزَعَت إلى أعراق، ويقال: بل هي التي انتُزِعَتْ من قومٍ آخَرين. والنَّزوع: الجمل الذي يُنزَع عليه الماءُ وحدَه. والنَّزائع من النساء: اللَّواتي يُزَوَّجْن في غير عشائرهن؛ وكلُّ غريبٍ نَزيع.
(نزغ)  النون والزاء والغين كلمةٌ تدلُّ على إفسادٍ بين اثنين. ونَزَغَ بينَ القوم: أفسَدَ ذاتَ بَيْنِهم.
(نزف)  النون والزاء والفاء أصلٌ يدلُّ على نَفاد شيءٍ وانقطاع. ونُزِفَ دمُه: خَرَج كلُّه. والسَّكرانُ*  نَزِيفٌ، أي نُزِفَ عَقلُه. قال:
وإذ هي تمشِي كمشيِ النَّزيـ	 *** ـفِ يَصْرعهُ بالكَثيب البَهَرْ([4])والنَّزْف: نزحُ الماء من البئر شيئاً بعد شيء. وأنْزَفُوا: ذهَبَ ماءُ بئرهم. وأنْزَفُوا: انقطَعَ شرابُهم. قال الله سبحانه: ﴿لاَ يُصَدَّعُونَ عنْهَا وَلاَ يُنْزِفُون([5])﴾ [الواقعة 19]. والنُّزْفة: الغُرفة. وهو بحرٌ لا يُنزَف. ونُزِف الرجلُ في الخُصومة: انقطعت حجته.
(نزق)  النون والزاء والقاف كلمةٌ تدلُّ على عَجَلة. من ذلك النَّزَق: الخِفّة والعَجَل. ونَزَّقْت الفَرَس فنَزِق. ويقولون: أنْزَقَ فلانٌ بالضّحِك.
(نزك)  النون الزاء والكاف أصيلٌ يدل على طَعن أو شبيه به. منه النّزْك: الطَّعْن بالنَّيزك، وهو الرُّمح القصير. والنَّزك: سُوء الفِعْلِ والقول في الإنسان، والطَّعنُ عليه. وفي الحديث: "إنّ شهراً نَزَكُوهُ" أي طعَنوا عليه، يراد شَهْرُ بنُ حَوْشَب. ومما يشبَّه بهذا قولُهم لذكر الضَّبِّ: نِزْك. قال:
سِبَحْلٌ لَهُ نِزْكانِ كانا فضيلةً *** على كلِّ حافٍ في البلاد وناعلِ([6]) (نزل)  النون والزاء واللام كلمةٌ صحيحة تدلُّ على هُبوط شيء ووقُوعه. ونَزَل عن دابَّتِه نُزُولاً. ونَزَلَ المطرُ من السَّماءِ نزولاً. والنَّازلة: الشَّديدة من شدائد الدهر تَنزِل. والنِّزال في الحرب: أن يتنازل الفَريقان. ونَزَالِ: كلمةٌ تَوضَعُ موضِعَ انزِلْ. ومكان نَزِلٌ: يُنْزَل فيه كثيراً. ووجدت القومَ على نَزَلاتهم، أي منازلهم. قاله ابنُ الأعرابيّ. والنُّزُْل: ما يُهيَّأ للنَّزيل. وطعام ذو نُزْل ونَزَل، أي ذو فضل. ويعبِّرون عن الحجِّ بالنُّزُول. ونَزَل، إذا حجّ. قال:
أنازلةٌ أسماءُ أم غير نازلَهْ *** أبِينِي لنا يا أسْمَ ما أنتِ فاعلَهْ([7])
وقال:
ولما نزلنا قَرّت العينُ وانتهَتْ *** أمانيُّ كانت قبلُ في الدَّهرِ تُسأَلُ([8])قال: نَزَلْنا: أتينا مِنَى. والنُّزَالة: ماء الرَّجُل. والنَّزيل: الضيف. قال:
نزِيل القومِ أعظمُهم حقوقاً *** وحقُّ الله في حقِّ النّزيلِ([9])والتنْزيل: ترتيب الشَّيء ووضعُه منْزِلَه.
(نزه)  النون والزاء والهاء كلمةٌ تدلُّ على بُعدٍ في مكانٍ وغيرِه. ورجلٌ نَزِيه الخُلُق: بعيدٌ عن المطامع الدّنيّة. قال ابن دريد([10]): ونَزِهُ النَّفس ونازِهُ النَّفس: ظلِفُها عن المدَانِس. قال ابن السكِّيت: خرجنا نتنَزَّه، إذا تباعَدُوا عن الماء والرِّيف. ومكان نَزِيهٌ: خلاء ليس به أحد.
(نزو)  النون والزاء والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يرجع إلى معنى واحد، هو الوَثَبانُ والارتفاع والسُموّ. من ذلك النَّزْو. نَزَا ينْزُو: وثَبَ. ونُزَاءُ الذكرِ على أنثاه. وهو يَنْزو إلى كذا، إذا نازَعَ إلَيْه، كأنّه سَمَا لـه. والتَّنَزِّي مثل النَّزو.
ومن المهموز: نزَأْت بينَهم: حرَّشْتُ بينهم. قال ابنُ الأعرابي: يقال ما نَزأَك على كذا: ما حملك عليه. ورجلٌ منزوءٌ بكذا: مولَع.
(نزب)  النون والزاء والباء كلمةٌ. يقال: نَزَبَ الظَّبْيُ نَزِيباً، وهو صوتُه عند السِّفاد.
(نزح)  النون والزاء والحاء كلمةٌ تدلُّ على بُعد. ونَزَحت الدّار نُزُوحاً: بَعُدت. وبلدٌ نازح. ومنه نَزْحُ الماء، كأنَّه يُباعَد به عن قَعر البئر.يقال: نَزَحتُ البِئر: استَقيتُ ماءَها كلَّه. وبئر نَزُوحٌ: قليلةُ الماء. وآبارٌ نُزُح.
(نزر)  النون والزاء والراء أُصَيلٌ يدلُّ على قِلَّةٍ في الشيءِ. ونَزُرَ الشيء نَزارةً. وشيء نَزْرٌ: قليل. وعَطاءٌ منْزور: مقلَّل. وامرأةٌ نَزورٌ: قليلة الولَد. قال:
بَُِغاثُ الطّيرِ أكثرها فِراخاً *** وأمُّ الصَّقرِ مقلاتٌ نَزور([11])وقولهم: نَزَرْتُ الرّجلَ: ألححت عليه، وقولهم: لا يُعطِي حتَّى يُنْزَر، أي يلحَّ عليه، فهو شاذٌّ عن الأصل الذي ذكرناه، وله قياسٌ آخر.
--------------ـــ
([1])  في اللسان: "وامرأة نزعاء. وقيل لا يقال امرأة نزعاء ولكن يقال زعراء".
([2])  القوس يذكر ويؤنث.
([3])  البيت لجميل، في اللسان (نزع).
([4]) لامرئ القيس في ديوانه 8.
([5]) هذه قراءة ابن أبي إسحاق، وعبد الله، والسلمي، والجحدري، والأعمش، وطلحة، وعيسى. وقرأ ابن أبي إسحاق أيضاً: "ينزفون" بفتح الياء وكسر الزاي. وقرأ الجمهور: "ينزفون" بضم الياء وفتح الزاي. تفسير أبي حيان (8: 206).
([6])  البيت لأبي الحجاج، أو لحمران بن ذي الغصة.
([7])  البيت لعامر بن الطفيل، ملحقات ديوانه 158 والخزانة (3: 44) والنقائض 284.
([8])  أنشده في المجمل أيضاً.
([9])  أنشده في المجمل واللسان (نزل).
([10])  الجمهرة (3: 22).
([11]) للعباس بن مرداس، كما في الحماسة (2: 21) واللسان (بغث)، ويروى لكثير، كما في اللسان (قلت، نزر).

ـ

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- النزغ: دخول في أمر لإفساده. قال تعالى: ﴿من بعد أن نزغ الشيطان بيني وبين إخوتي﴾ [يوسف/100].

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

ن ز غ
نزغه مثل نسغه إذا طعنه ونخسه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ نزغه الشيطان‏:‏ كأنه ينخسه ليحثه على المعاصي ونزغ بين الناس‏:‏ أفسد بينهم بالحثّ على الشرّ‏.‏

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

النَّزْغُ: أَن تَنْزِغَ بين قوم فتَحْمِلَ بعضهم على بعض بفسادٍ بينهم. ونَزَغَ بينهم يَنْزَغُ ويَنْزِغُ نَزْغاً: أَغْرَى وأَفْسَدَ وحمل بعضَهم على بعض. والنزْغُ: الكلام الذي يُغْرِي بين الناس. ونَزَغَه: حرَّكه أَدنى حركة. ونزَغ الشيطانُ بينهم يَنزَغُ ويَنزِغُ نَزْغاً أَي أَفسد وأَغرى. وقوله تعالى: وإمّا يَنْزَغَنَّكَ من الشيطان نَزْغٌ فاسْتَعِذْ بالله؛ نَزْغُ الشيطانِ: وسَاوِسُه ونَخْسُه في القلب بما يُسَوِّلُ للإِنسان مِن المَعاصي، يعني يُلْقِي في قلبه ما يُفْسِدُه على أَصحابه؛ وقال الزجاج: معناه إن نالَك من الشيطان أَدْنى نَزْغٍ ووَسْوسةٍ وتَحْرِيك يَصْرِفُك عن الاحتمال، فاستعذ بالله من شرّه وامْضِ على حكمك. أَبو زيد: نَزَغْتُ بين القوم ونَزَأْتُ ومَأَسْتُ كل هذا من الإِفسادِ بينهم، وكذلك دَحَسْتُ وآسَدْتُ وأَرَّشْتُ.
وفي حديث علي، رضي الله عنه: ولم تَرْمِ الشُّكُوكُ بَنَوازِغِها عَزِيمةَ إِيمانِهم؛ النّوازِغُ: جمع نازِغةٍ من النزْغ وهو الطعْنُ والفَسادُ. وفي الحديث: صِياحُ المولود حين يَقَع نَزْغةٌ من الشيطانِ أَي نَخْسةٌ وطَعْنةٌ.
ونَزَغَ الرجلَ يَنْزَغُه نَزْغاً: ذكره بقبيح. ورجل مِنْزَغٌ ومِنْزَغةٌ ونَزّاغٌ: يَنْزَغُ الناسَ. والنَّزْغُ: شبه الوَخْز والطعْن. ونَزَغَه بكلمة نَزْغاً: نخَسَه وطَعَن فيه مثل نَسَغَه. ونَدَغَه ونَزَغَه نَزْغاً: طَعَنه بيد أَو رُمْح. وفي حديث ابن الزبير: فنزَغَه إنسان من أَهل المسجد بِنزيغةٍ أَي رماه بكلمة سيئة. وأَدْرَكَ الأَمْرَ بِنَزَغِه أَي بِحِدْثانِه؛ عن ثعلب. ويقال للبَرْك: المِنْزَغةُ والمِنْسْغةُ والمِيزغةُ والمِبْزغةُ والمِنْدغةُ.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ن ز غ * * نَزَغَ * الشيطان بينهم أفسد وأغرى وبابه قطع

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

نزغه، كمنعه، نزغا: نخسه، وطعن فيه، واغتابه، وذكره بقبيح، وهو مجاز، مثل ندغه، ونسغه.
 ومن المجاز: نزغ بينهم نزغا: أفسد، وأغرى، وحمل بعضهم على بعض، قاله أبو زيد، وكذلك نزأ بينهم، ومأس، ودحس، وآسد، وأرش، ومنه قوله تعالى: من بعد أن نزغ الشيطان بيني وبين إخوتي، أي: أغرى، وقيل: أفسد.

  ومن المجاز: نزغ الشيطان، أي: وسوس ومنه قوله تعالى: وإما ينزغنك من الشيطان نزغ فاستعذ بالله، نزغ الشيطان: وساوسه ونخسه في القلب بما يسول للإنسان من المعاصي، يعني يلقي في قلبه ما يفسده على أصحابه.
 ورجل منزغ، كمنبر، ومنزغة بهاء، ونزاغ، كشداد: ينزغ الناس والهاء للمبالغة.
 والمنزغة، كمكنسة: المنسغة كما سيأتي.
 ومما يستدرك عليه: نزغ بينهم ينزغ، من حد ضرب: لغة في نزغ، كمنع.
 والنزغ بالفتح: الكلام الذي يغري بين الناس.
 ونزغه: حركه أدنى حركة.
 والنزغة: النخسة، والطعنة، وقد نزغه نزغا: طعنه بيد أو رمح، وقيل: النزغ: شبه الوخز، ومنه النوازغ: جمع نازغة.
 والنزيغة، كسفينة: الكلمة السيئة.
 وأدرك الأمر بنزغه، محركة، أي: بحدثانه، عن ثعلب. قلت: وقد مر في ز-ب-غ.
 والنزغ، كسكر: المغتابون، ومنه قول رؤبة:
  واحذر أقاويل العداة النزع ونزعه: استخفه، عن اليزيدي.

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

نَزَغَ
نَزَغَ A ( n. ac. نَزْغ 1 ),
a.  Slandered, decried.

b.  Stirred up strife.

c.  [ acc. &  Ila ], Tempted, incited to ( evil ).

نَزْغَة
نَزْغَة 1t , ( pl. نَزَغَات ),
a.  Temptation; mischief.

مِنْزَغ
مِنْزَغ 20 ,  مِنْزَغَة 20t ,  نَزَّاْغ 28 ,
a.  Slanderer, detractor.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

نزغ
نَزَغَ - يَنْزَغُ - نَزْغ
نَزَغَ - يَنْزَغُ + كائن + كائناً: ينكشه: ينخسه ويطعن به فيهزه ويزعزعه: يطعنه ويحركه ويدفعه دفعة صغيرة ليزيل من استقراره وتوازنه
نَزَغَ - يَنْزَغُ + كائن + شيئاً + بين كائنين أو أكثر: يرمي بينهم شيئاً يزعزع ترابطهم واستقرارهم وتوازنهم: يجعل بينهم ما يفسد علاقتهم الحسنة: يرمي ويدخل بينهم كلاماً أو أفكاراً أو معلومات تؤدي إلى تنازعهم وكرههم بعضهم بعضاً، وبالتالي اضطرابهم وعدم استقرار جمعهم
نَزْغ: اسم فعل " نَزَغَ - يَنْزَغُ ": الدفع لزعزعة الاستقرار: وهو كذلك ما يكون بفعل " نَزَغَ - يَنْزَغُ ":  حالة الاضطراب والقلق وعدم التوازن النفسي أو الجسمي الناجمة عن النزغ والنكش والتحريش
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" الدفع بالضرب بقوة محدودة تبعد الكائن عن موقعه لمسافة قصيرة"، وهي:
دَعَّ - يَدُعُّ، نَطَحَ - يَنْطَحُ (نَطَحَ - يَنْطِحُ)، بَكَّ - يَبُكُّ، نَزَغَ - يَنْزَغُ، ذَبَّ - يَذُبُّ، هَمَزَ - يَهْمِزُ (هَمَزَ - يَهْمُزُ)
نزغ - ينزغ كائن
	﴿وإما ينزغنك من الشيطان نزغ فاستعذ بالله إنه سميع عليم(200)﴾ الأعراف ﴿وإما ينزغنك من الشيطان نزغ فاستعذ بالله إنه هو السميع العليم(36)﴾ فصلت
ينزغ بين
﴿ورفع أبويه على العرش وخروا له سجدا وقال ياأبت هذا تأويل رؤياي من قبل قد جعلها ربي حقا وقد أحسن بي إذ أخرجني من السجن وجاء بكم من البدو من بعد أن نزغ الشيطان بيني وبين إخوتي إن ربي لطيف لما يشاء إنه هو العليم الحكيم(100)﴾ يوسف ﴿وقل لعبادي يقولوا التي هي أحسن إن الشيطان ينزغ بينهم إن الشيطان كان للإنسان عدوا مبينا(53)﴾ الإسراء
نَزْغٌ
﴿وإما ينزغنك من الشيطان نزغ فاستعذ بالله إنه سميع عليم(200)﴾ الأعراف ﴿وإما ينزغنك من الشيطان نزغ فاستعذ بالله إنه هو السميع العليم(36)﴾ فصلت
مختار الصحاح
● [نزغ] ن ز غ: نَزَغَ الشيطان بينهم أفسد وأغرى وبابه قطع
الراغب
نزغ
- النزغ: دخول في أمر لإفساده. قال تعالى: }من بعد أن نزغ الشيطان بيني وبين إخوتي{ [يوسف/100].
ملخص اللسان
1.     النَّزْغُ: أَن تَنْزِغَ بين قوم فتَحْمِلَ بعضهم على بعض بفسادٍ بينهم. ونَزَغَ بينهم يَنْزَغُ ويَنْزِغُ نَزْغاً: أَغْرَى وأَفْسَدَ   وحمل بعضَهم على بعض. والنزْغُ: الكلام الذي يُغْرِي بين الناس.
2.     ونَزَغَه:حرَّكه أَدنى حركة.
3.     ونزَغ الشيطانُ بينهم يَنزَغُ ويَنزِغُ نَزْغاً أَي أَفسد وأَغرى.النّوازِغُ: جمع نازِغةٍ من النزْغ وهو الطعْنُ والفَسادُ.
4.     صِياحُ المولود حين يَقَع نَزْغةٌ من الشيطانِ أَي نَخْسةٌ وطَعْنةٌ.والنَّزْغُ: شبه الوَخْز والطعْن.
5.     ونَزَغَ الرجلَ يَنْزَغُه نَزْغاً: ذكره بقبيح. ورجل مِنْزَغٌ ومِنْزَغةٌ ونَزّاغٌ: يَنْزَغُ الناسَ. ونَزَغَه بكلمة نَزْغاً: نخَسَه وطَعَن فيه مثل نَسَغَه. ونَدَغَه ونَزَغَه نَزْغاً:طَعَنه بيد أَو رُمْح.فنزَغَه إنسان من أَهل المسجد بِنزيغةٍ أَي رماه بكلمة سيئة
لسان العرب
● - نزغ: النَّزْغُ: أَن تَنْزِغَ بين قوم فتَحْمِلَ بعضهم على بعض بفسادٍ   بينهم. ونَزَغَ بينهم يَنْزَغُ ويَنْزِغُ نَزْغاً: أَغْرَى وأَفْسَدَ   وحمل بعضَهم على بعض. والنزْغُ: الكلام الذي يُغْرِي بين الناس. ونَزَغَه:   حرَّكه أَدنى حركة. ونزَغ الشيطانُ بينهم يَنزَغُ ويَنزِغُ نَزْغاً أَي   أَفسد وأَغرى. وقوله تعالى: وإمّا يَنْزَغَنَّكَ من الشيطان نَزْغٌ   فاسْتَعِذْ بالله؛ نَزْغُ الشيطانِ: وسَاوِسُه ونَخْسُه في القلب بما يُسَوِّلُ   للإِنسان مِن المَعاصي، يعني يُلْقِي في قلبه ما يُفْسِدُه على أَصحابه؛   وقال الزجاج: معناه إن نالَك من الشيطان أَدْنى نَزْغٍ ووَسْوسةٍ   وتَحْرِيك يَصْرِفُك عن الاحتمال، فاستعذ بالله من شرّه وامْضِ على حكمك. أَبو   زيد: نَزَغْتُ بين القوم ونَزَأْتُ ومَأَسْتُ كل هذا من الإِفسادِ بينهم،   وكذلك دَحَسْتُ وآسَدْتُ وأَرَّشْتُ.   وفي حديث علي، رضي الله عنه: ولم تَرْمِ الشُّكُوكُ بَنَوازِغِها   عَزِيمةَ إِيمانِهم؛ النّوازِغُ: جمع نازِغةٍ من النزْغ وهو الطعْنُ والفَسادُ.   وفي الحديث: صِياحُ المولود حين يَقَع نَزْغةٌ من الشيطانِ أَي نَخْسةٌ   وطَعْنةٌ.   ونَزَغَ الرجلَ يَنْزَغُه نَزْغاً: ذكره بقبيح. ورجل مِنْزَغٌ   ومِنْزَغةٌ ونَزّاغٌ: يَنْزَغُ الناسَ. والنَّزْغُ: شبه الوَخْز والطعْن. ونَزَغَه   بكلمة نَزْغاً: نخَسَه وطَعَن فيه مثل نَسَغَه. ونَدَغَه ونَزَغَه   نَزْغاً: طَعَنه بيد أَو رُمْح. وفي حديث ابن الزبير: فنزَغَه إنسان من أَهل   المسجد بِنزيغةٍ أَي رماه بكلمة سيئة. وأَدْرَكَ الأَمْرَ بِنَزَغِه أَي   بِحِدْثانِه؛ عن ثعلب. ويقال للبَرْك: المِنْزَغةُ والمِنْسْغةُ   والمِيزغةُ والمِبْزغةُ والمِنْدغةُ.
مقاييس اللغة:
(نزغ) النون والزاء والغين كلمةٌ تدلُّ على إفسادٍ بين اثنين. ونَزَغَ بينَ القوم: أفسَدَ ذاتَ بَيْنِهم.
القاموس المحيط:
نَزَغَهُ، كَمَنَعَهُ طَعَنَ فيهِ، واغْتَابَهُ، و بَيْنَهُم أفْسَدَ، وأغْرَى، ووَسْوَسَ. وَرَجُلٌ مِنْزَغٌ، كمِنْبَر، وبِهاءٍ، وكَشَدَّادٍ يَنْزَغُ الناسَ. وكمِكْنَسَةٍ المِنْسَغَةُ.
تاج العروس:
نزغ
نَزَغَه كمَنَعَهُ نَزْغاً : نَخَسَهُ وطَعَنَ فيهِ واغْتَابَهُ وذكَرَهُ بقَبيحٍ وهُوَ مجازٌ مِثْلُ نَدَغَهُ ونَسَغَهُ
ومن المَجَازِ : نَزَغَ بَيْنَهُمْ نَزْغاً : أفْسَدَ وأغْرَى وحَمَلَ بَعْضَهُمْ على بَعْضٍ قالَهُ أبو زَيْدٍ وكذلكَ نَزَأَ بَيْنَهُمْ ومأسَ ودَحَسَ وآسَدَ وأرَّشَ ومنْهُ قولُه تعالى : منْ بَعْدِ أنْ نَزَغَ الشَّيطانُ بَيْنِي وبَيْنَ إخْوَتِي أي : أغْرَى وقيلَ : أفْسَدَ
ومن المَجَازِ : نَزَغَ الشَّيْطَانُ أي : وَسْوَسَ ومنْهُ قَوْلُهُ تعالى : وإمّا يَنْزَغَنَّكَ منَ الشَّيْطانِ نَزْغٌ فاسْتَعِذْ باللهِ نَزَغُ الشَّيْطَانِ : وَساوِسُهُ ونَخْسُهُ في القَلْبِ بمَا يُسَوِّلُ للإنْسَانِ منَ المَعَاصِي يعْنِي يُلْقِي في قَلْبِه ما يُفْسِدُه على أصْحابِه
ورَجُلٌ مِنْزَغٌ كمِنْبَرٍ ومِنْزَغَةٌ بهاءٍ ونَزّاغٌ كشَدّادٍ : يَنْزَغُ النّاسَ والهاءُ للمُبَالَغَةِ
والمِنْزَغَةُ كمِكْنَسَةٍ : المِنْسَغَةُ كما سيأْتِي
وممّا يستدْرَكُ عليهِ : نَزَغَ بَيْنَهُمْ يَنْزِغُ من حدِّ ضَرَبَ : لُغَةٌ في نَزَغَ كمَنَعَ
والنَّزْغُ بالفَتْحِ : الكَلامُ الّذِي يُغْرِي بَيْنَ النّاسِ
ونَزَغَهُ : حَرَّكَه أدْنَى حَرَكَةٍ
والنَّزْغَةُ : النَّخْسَةُ والطَّعْنَةُ وقدْ نَزَغَه نَزْغاً : طَعَنَهُ بيَدٍ أو رُمْحٍ وقيلَ : النَّزْغُ : شِبْهُ الوَخْزِ ومنْهُ النَّوَازِغُ : جَمْعُ نازِغَةٍ
والنَّزِيغَةُ كسَفِينَةٍ : الكَلِمَةُ السَّيِّئَةُ
وأدْرَكَ الأمْرَ بنَزَغِهِ مُحَرَّكَةً أي : بحِدْثانِه عن ثَعْلَبٍ . قلتُ : وقدْ مَرَّ في زبغ
والنَّزَّغُ كسُكَّرٍ : المُغْتَابُونَ ومنْهُ قولُ رُؤْبَةَ :
" واحْذَرْ أقاوِيلَ العُدَاةِ النُّزَّعِ ونَزَعَهُ : اسْتَخَفَّهُ عن اليَزِيديِّ
