# جذر نهو (ن-ه-و)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%87%D9%88
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%87%D9%88

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

- الحروف: ن - ه - و
- لا يرد هذا الجذر في القرآن.
- المعاجم: ١

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نهو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (üçüncü harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [منع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9.md), [كفف](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md), [حجر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md), [ردع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [أمر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin nihayetine, sınırına ve son noktasına ulaşarak durmak veya birini sınıra çekip durdurmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi sınırları belirleyip insanı taşkınlıktan ve helake sürükleyen eylemlerden alıkoymak; aklı sınır bilinci olarak inşa etmek |
| Çekirdek Özet 3 | Yasaklamanın keyfi bir baskı değil, varoluşsal haddi koruyan ve eylemi nihayete bağlayan düzenleyici bir kalkan olması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca şekli bir yasaklama ve kuru bir emir karşıtlığı sayılarak nihayet, sınır koyma ve akıl mefhumuyla bağının koparılması |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نه | Bir şeye doğru yönelme, kabarma, belirginleşme ve sınır çizgisine doğru ilerleme hareketini ifade eder; [نهج](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%87%D8%AC.md) yolun belirginleşmesi, [نهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) suyun genişleyip sınırlarını çizerek akması, [نهض](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%87%D8%B6.md) hareketlenip yükselme köklerinde bu yönelim belirgindir. | و | İllet harfinin eklenmesiyle eylem nihayete, sınıra ve durma noktasına ulaştırılmış; varılan sınırın ötesine geçilmesini engelleyen yasaklama ve durdurma boyutu sabitlenmiştir. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Yaşamsal bir hareketin, güdünün veya eylemin devamlılığını ve ortaya çıkışını temsil eder. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Harekete dikkat çekilmesini, durumun görünür kılınmasını ve farkındalık eşiğine gelinmesini imler. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Eylemin bir hatta bağlanmasını, sınırının kazık gibi çakılarak nihayete erdirilmesini gösterir. |
| نهو | Canlı bir akışın dikkat çekici bir eşikte bağlanıp sınırlandırılması | Süregiden insan eyleminin varoluşsal bir sınır çizgisine ulaştırılarak orada tutulması ve durdurulması hareketini oluşturur. |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yolun veya arazinin son sınırına varmak (بلغ نهايته), devenin otlaktan doymuş ve tatmin olmuş halde ayrılıp geri durması, suyun biriktiği çukura ulaşıp durulması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Tarafe b. el-Abd'e atfedilen beyitlerde kök, aklın kişiyi heva ve taşkınlıktan alıkoyan bir bağ olması anlamında kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Bedevi lehçelerinde bir işi sonlandırmak, bir kimseyi tehlikeli alana girmekten çevirmek ve olgunluğa eren aklı nitelemek üzere نَهُوَ الرجل إذا صار ذا نُهْيَة kalıbıyla kullanılmıştır. |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü'l-ʿAyn.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça نهو kökü, klasik Sami dilleri ailesinde nihayete erme, sınırlama, alıkoyma ve olgunluk kavramlarıyla semantik bir kesişim gösterir. Kökün asli semantik matrisi, hareketin boşlukta tükenmesi değil, bir sınıra dayanarak kendi varoluşsal kemaline ulaşmasıdır. İbranicede benzer fonetik ve anlamsal çağrışımlar taşıyan köklerde yönelme ve sınır boyutu korunurken, Süryanicede alıkoyma ve men etme ekseni belirginleşir. Klasik Arapça bu semantik alanı iki temel mecrada billurlaştırmıştır: Birincisi, harici bir iradenin eylemi sınırlandırması olan yasaklama; ikincisi, failin kendi iç mekanizması olan ve kişiyi çirkinlikten alıkoyan sınır bilinci, yani akıldır (en-nuhâ). Bu durum, kökün salt dışsal bir cebir değil, içsel ve dışsal sınırlandırmaların müşterek ilkesi olduğunu ortaya koyar.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve David Cohen etimoloji çalışmaları.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نهو ve [نهي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) geçişliliği | Kök, son harfinin vav veya ya olmasına göre nihayet bulmak, doymak, kemale ermek ve men etmek anlamlarına uzanır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı ve Güney Sami paralelleri | Sınır koyma, nihai hedefe ulaşma ve dizginleme kavramlarıyla eşleşen ortak arka plan mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik sınır çizgileri | Eylemin sınırla kesilmesi ve yön bulmasına dair genel arka plan. | Muhtemel |

المصدر: Maqāyīs al-Lugha ve ilgili Sami filolojisi karşılaştırmaları.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نهو | Anlamlı | Nihayete ermek, yasaklamak, akıl | Bir eylemi sınır koyarak durdurmak ve sonlandırmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [نوه](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%88%D9%87.md) | Anlamlı | Yükseltmek, şanını duyurmak | Bir şeyi anarak veya överek yukarı kaldırmak | Kur'an'da geçmez; ters yönlü hareket |
| [هنو](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D9%86%D9%88.md) | Anlamlı | Bir şey, nesne, hafiflik | Belirsiz bir nesneye veya duruma işaret etmek | Kur'an'da geçmez; hedef kökle doğrudan bağı zayıftır |
| [هون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D9%88%D9%86.md) | Anlamlı | Hafiflik, kolaylık, zillet | Ağırlığın kalkması, kolaylaşma veya alçalma | Kur'an'da geçer; direncin kırılması boyutu |
| ونه | Anlamlı | Gevşemek, yorulmak, ağırlaşmak | Gücün tükenmesi sebebiyle hareketin yavaşlaması | Kur'an'da geçmez; [وني](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%86%D9%8A.md) biçimiyle akrabadır |
| [وهن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%87%D9%86.md) | Anlamlı | Zayıflık, gevşeklik | Bedeni veya ruhi dayanakların zayıflaması | Kur'an'da geçer; sınır koyma gücünün yitimi |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نهو | Merkez | Sınır koyarak durdurma | Bir fiili sınıra ulaştırarak veya haddini bildirerek sonlandırmaktır. | Hem dışsal buyruğu hem içsel aklı içerir. |
| [منع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9.md) | Komşu | Erişimi engelleme | Bir şeyin gerçekleşmesine fiilen veya fiziken set çekmektir. | Güç kullanarak araya engel koyma vurgusu taşır. |
| [كفف](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) | Komşu | El çekme, geri durma | Hareketi sınırda bizzat geri çekmek ve dokunmaktan vazgeçmektir. | Failin kendi uzvunu ve eylemini tutmasıdır. |
| [حجر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md) | Komşu | Etrafını çevirme, tecrit | Bir alanı kuşatarak tasarrufa kapatmak ve korumaya almaktır. | Mekansal ve hukuki dokunulmazlık alanıdır. |
| [أمر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) | Zıt | Başlatma, eyleme geçirme | Bir fiilin yapılmasını ve vücuda gelmesini talep etmektir. | Hareketi başlatan emir, durduran nehiydir. |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نهو | Nihayete erdirmek, yasaklamak, akletmek | Eylemin haddini çizerek durdurmayı ve koruyucu aklı ifade eder. | Kesin |
| Latince | Prohibere, interdicere, finire | Yasaklamak, araya girmek, sınırlandırmak | Hukuki yasak ve sınır koymayı karşılar; aklın dizginleyici vasfını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Prohibit, forbid, terminate, restrain | Yasaklamak, durdurmak, gem vurmak | İradi alıkoymayı ve sonlandırmayı karşılar; Kur'an'daki sınır bilinci nüansı eksiktir. | Güçlü |
| Almanca | Untersagen, verbieten, einhalten | Yasaklamak, sınırlamak, riayet etmek | Kural koyarak men etmeyi belirtir; hikmet ve akl-ı selim boyutunu tam vermez. | Güçlü |
| Fransızca | Interdire, défendre, réfréner | Yasaklamak, savunmak, dizginlemek | Müdahale ve koruyucu sınırlamayı karşılar; kökün içsel nihayet boyutunu karşılamaz. | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Nehyetmek / Yasaklamak (فعل النهي) | Kötülükten, fahşadan ve zulümden alıkoyma buyruğu | Toplumsal ıslah ve ahlaki sorumluluk bağlamı; Âl-i İmrân [3:104](https://lisan.digital/ar/ayet/3:104.md), Nahl [16:90](https://lisan.digital/ar/ayet/16:90.md) |
| İntiha / Vazgeçmek (الانتهاء) | Kötü fiili terk edip nihai sınırda durmak | Mücadele, küfür ve düşmanlıktan el çekme bağlamı; Bakara [2:193](https://lisan.digital/ar/ayet/2:193.md), Enfâl [8:38](https://lisan.digital/ar/ayet/8:38.md) |
| Nuhâ / Akıl (النهى) | Kişiyi heva ve taşkınlıktan koruyan sınır bilinci | Tefekkür, ibret alma ve kevni ayetler bağlamı; Tâhâ [20:54](https://lisan.digital/ar/ayet/20:54.md), Tâhâ [20:128](https://lisan.digital/ar/ayet/20:128.md) |
| Müntehâ / Nihai varış (المنتهى) | Bütün işlerin ve varlığın ulaştığı son gaye | Ubudiyet ve kozmik son bağlamı; Necm [53:42](https://lisan.digital/ar/ayet/53:42.md), Nâziât [79:44](https://lisan.digital/ar/ayet/79:44.md) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hüsün ve kubuh / Emr-i bi'l-ma'ruf | Nehyin eşyanın zati kötülüğüne mi yoksa hitaba mı dayandığı meselesi | Yasaklamanın ahlaki ve ontolojik sınır koyucu mahiyeti |
| Fıkıh | Hüküm teorisi / Fesat ve butlan | Bir fiilden nehyedilmiş olmanın o fiilin fıkhî geçerliliğini (fesadını) gerektirip gerektirmeyeceği | Nehyin kesin haramlık veya kerahet bildirmesi |
| Tefsir | Ahkam ve ahlak ayetleri | Münkerden nehyetmenin ümmetin varlık sebebi sayılması | Toplumun hadleri aşmasını engelleyen kolektif otokontrol |
| Hadis | Sünnetin bağlayıcılığı | Size bir şeyi yasakladığımda ondan bütünüyle kaçının prensibi | Emrin güce, nehyin ise mutlak terk ve kaçınmaya bağlanması |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi hudutlar | Tahrîm ve nehiy | Varoluşsal koruma | İnsanı fıtratını bozan sınırlara girmekten alıkoyar. | Kesin |
| İlmi | Metodolojik sınırlar | Hipotez ve hatayı eleme | Doğruluk filtresi | İspatlanmamış veya yanıltıcı önermeleri sınırda tutarak ilmi tasfiye eder. | Güçlü |
| Siyasi | Kamusal düzen | Yasama ve denetim | Haddini bildirme | İktidarın ve bireyin tiranlaşmasını önleyen anayasal sınırlamadır. | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa kuralları | İhtikâr ve faiz yasağı | Dengeyi koruma | Serbest pazarın sömürü ve tekelleşmeye kaymasını engelleyen sınır hattıdır. | Güçlü |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asimptot ve sınır değeri (limit) | Bir fonksiyonun sonsuza giderken aşamayacağı eşik veya sisteme konulan durdurma kriteridir (stopping criterion). | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Normatif fren mekanizması | Hukukta ve sosyolojide taşkınlığı engelleyen, toplumsal yapının çözülmesini önleyen negatif yaptırım kalkanıdır. | Kesin |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Nehyin yalnızca bireysel özgürlükleri kısıtlayan keyfi bir tabular manzumesi veya cezai bir baskı aracı olarak görülmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün nihayete erme, doyuma ulaşma ve aklın koruyucu melekesi (en-nuhâ) boyutlarıyla birleşen bir denge ve selamet ilkesi olması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nehyin ahlaki ve rasyonel zemininden koparılarak kaba bir yasaklar listesine dönüştürülmesi; nihayet ve akıl boyutu kavranamadığında dinin hayatı daraltan bir yapı gibi algılanması. |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın ve insan fiillerinin başıboş olmadığını, ilahi bir nihayete ve sınıra bağlı bulunduğunu; hakiki aklın ise bu sınırları tanıyan koruyucu bir meleke olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Emr-i bi'l-ma'ruf ve nehy-i ani'l-münker ayetlerinde, ilahi hudutların çiğnenmemesini emreden ahkam metinlerinde ve 'ülü'n-nuhâ' vasfıyla anılan tefekkür bağlamlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yasağın bir yok etme değil, koruma mekanizması olduğunu ortaya koyar; aklı hevanın serbestçe dolaşımı sanan yanılgıyı aklın sınır koyucu işleviyle düzeltir. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Bir yolun, arazinin veya kabın son sınırına ulaşıp durmak; taşkınlığı engelleyen fiziki bir set çekmek.
- Soyut anlam: Eyleme ve bilince varoluşsal bir sınır koyarak taşkınlığı engellemek, aklı fıtri bir dizginleme kalkanı kılmak.
- Sistematik karşılık: Sistemin kaosa sürüklenmesini önleyen sınır koşulu, denetim filtresi ve koruyucu durdurma ilkesi.
- LaTeX modeli: $$S_{t+1} = \begin{cases} S_t + \Delta S, & \text{eğer } \Delta S \notin B \\ S_t, & \text{eğer } \Delta S \in B \end{cases}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S_t$ sistemin veya failin $t$ anındaki durumunu, $\Delta S$ gerçekleşmek istenen yeni eylem yönelimini, $B$ ise nehyedilen yani aşılması yasaklanan sınır bölgesini temsil eder. Eğer yönelim yasaklı sınıra aitse sistem eylemi durdurup mevcut halini korur; böylece sınır aşımı engellenerek yapının dengesi sağlanır.

## المعاجم (١)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%87%D9%88/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

نَهَا
نَهَا U ( n. ac. نَهْو [ 1 ] ) نَهَى A ( n. ac. نَهْي [ 1 ] )
a.  [ acc. &  'An ], Forbade, interdicted.

b.  [ Ila ] (&  pass.

نُهِيَ
نُهِيَ ),
a.  Reached; extended to.

c.  [ 'An ], Gave up, renounced.

نَهُوَ
نَهُوَ U ( n. ac. نَهَاوَة [ 22t ] ),
a.  Was intelligent, prudent.

نَهَّوَ
نَهَّوَ II ,
a.  see I (a) , ( b ).

c.  Culminated.

أَنْهَوَ
أَنْهَوَ IV
a.  [ 'An ], Gave up, desisted from.

b.  [ pass. ] [ Ila ], Arrived at; extended to.

c.  Accomplished, performed, completed, finished.

d.  [ acc. &  Ila ], Made to reach, brought to.

تَنَاْهَوَ
تَنَاْهَوَ VI ,
a.  see II (c) .

b.  Was accomplished &c.

c.  [ 'An ], Refrained from; kept one another from.

d.  Stagnated ( water ).

e.  [ Ila ], Reached, came to.

اِنْتَهَوَ
اِنْتَهَوَ VIII ,
a.  see IV (a) , ( b ) & VI ( b ).

d.  [ Bi &  Ila ], Came with, brought to.

نَهْي
نَهْي [ 1I ],
a.  Prohibition, interdiction, veto.

b.  ( pl. أَنْهٍ [ أَنْهِو 15 ],

نِهَآء
نِهَآء [ 23A ] ,  أَنْهَآء [ 38A ] ),
a.  Pond; swamp.

c.  see 3t (a) .

نِهْي
نِهْي [ 2I ],
a.  see I (b) &  23t .

نِهْيَة
نِهْيَة [ 2tI ],
a.  Fat ( camel ).

نُهْيَة
نُهْيَة [ 3tI ] , ( pl. نُهًى [ 9 ] ),
a.  Sagacity; judiciousness.

b.  see 1 (a) &  23t .

نَهٍ
نَهٍ [ 5 ],
a.  Prudent, wise, judicious.

نِهًى
نِهًى [ 7 ],
a.  Glass.

نُهَاة
نُهَاة [ 9tA ],
a.  see 23 (b) .

مَنْهَاة
مَنْهَاة [ 17tA ],
a.  see 5 .

نَاهٍ
نَاهٍ [ 21 ] , ( pl. نُهَاة [ 9tA ] ),
a.  Forbidding, prohibitive, interdictory.

b.  Sufficient; substitute.

نَاهِيَة
نَاهِيَة [ 21t ] , ( pl. نَوَاهٍ [ 41 ] ),
a.  fem. of نَاْهِو 21 .

b.  Forbidden.

c.  see 3t (a) .

نِهَآء
نِهَآء [ 23A ],
a.  see 23t .

b.  Vial, glass.

c.  Quantity; number.

d.  Water-mark; level.

e.  A white stone; a shell.

f.  A medicinal plant.

نِهَايَة
نِهَايَة [ 23tI ],
a.  Extremity, limit, end, finish.

نُهَآء
نُهَآء [ 24A ],
a.  see 23 (b) , ( c ), ( d ).

نَهِيّ
نَهِيّ [ 25 ] , ( pl. أَنْهِيَآء [ 68 ] ),
a.  see 3t (a) &  5 .

نَهِيَّة
نَهِيَّة [ 25t ],
a.  see 2t .

نَهُوّ
نَهُوّ [ 26 ],
a.  see 5 &  21 ( a ).

مَنَاهٍ
مَنَاهٍ [ 44 ],
a.  Unlawful things.

مُنْتَهَى
مُنْتَهَى [ N. P.
a.  VIII],  see 23t .

اِنْتِهَآء
اِنْتِهَآء [ N. Ac.
a.  VIII], End, limit; completion, accomplishment.

نِه
نِه
a.  see 5 .

عَيْر مُتَنَاهٍ
عَيْر مُتَنَاهٍ
a.  Unlimited, boundless; infinite.

مَنْهِيّ عَن
مَنْهِيّ عَن
a.  Forbidden, unlawful.

تَنْهَآء
تَنْهَآء ,  تَنْهَاة
a.  Highest point of a valley; water-mark.

تَنْهِيَة
تَنْهِيَة
a.  see supra.

تِنْهَآء
تِنْهَآء
a.  Bank, dam &c.

مُنْتَهَى الجُمُوْع
مُنْتَهَى الجُمُوْع
a.  The plural of the plural.

مُتَنَاهِي العَقْل
مُتَنَاهِي العَقْل
a.  High-minded.

هُم نُِهَآء مِئَة
هُم نُِهَآء مِئَة
a.  There is a hundred of them.

نَهَاكَ مِن رَحُلٍ
نَهَاكَ مِن رَحُلٍ
a.  He suffices you.

هَذَا رَجُل نَهْيُكَ
هَذَا رَجُل نَهْيُكَ هَذَا رَجُل نَاهِيكَ مِن رَجُل
a.  This man will suffice thee.
