# جذر نيل (ن-ي-ل)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%8A%D9%84

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

معناه في القرآن: Erişirler

- الحروف: ن - ي - ل
- في القرآن: الورود: ١٢ · الآيات: ١٠ · الصيغ: ١١
- المعاجم: ٩

## الصيغ (١١)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَنَالُوا](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يَفْعَلُوا | Erişirler | ٢ | ٢ | [٩:٧٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/9:74.md) |
| [تَنَالُهُ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | تَفْعَلُهُ | Ona erişir | ١ | ١ | [٥:٩٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/5:94.md) |
| [تَنَالُوا](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْعَلُوا | Erişirsiniz | ١ | ١ | [٣:٩٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/3:92.md) |
| [سَيَنَالُهُمْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | سَيَفْعَلُهُمْ | Yakında onlara erişecek | ١ | ١ | [٧:١٥٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/7:152.md) |
| [نَيْلًا](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D9%86%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Erişmek | ١ | ١ | [٩:١٢٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/9:120.md) |
| [يَنَالَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8E.md) | يَفْعَلَ | Erişir | ١ | ١ | [٢٢:٣٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/22:37.md) |
| [يَنَالُ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F.md) | يَفْعَلُ | Erişir | ١ | ١ | [٢:١٢٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/2:124.md) |
| [يَنَالُهُ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | يَفْعَلُهُ | Ona erişir | ١ | ١ | [٢٢:٣٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/22:37.md) |
| [يَنَالُهُمُ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | يَفْعَلُهُمْ | Onlara erişir | ١ | ١ | [٧:٤٩](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/7:49.md) |
| [يَنَالُهُمْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يَفْعَلُهُمْ | Onlara erişir | ١ | ١ | [٧:٣٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/7:37.md) |
| [يَنَالُونَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Erişirler | ١ | ١ | [٩:١٢٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/9:120.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٩٦ (الإجمالي: ١١٩)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [غيظ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٦ · Öfke
2. [رمح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%85%D8%AD.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٣ · Remh mızrak demektir
3. [نصب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٢ · Dikili taş demektir
4. [أله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ٨ · G² ١١ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
5. [خمص](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B5.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…
6. [فري](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٩ · Ferv “Ferre”ye bak
7. [ظمأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B8%D9%85%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · Susamak
8. [بلو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٩ · Biley taşı
9. [كفر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ٨ · Hufre, çukur demektir
10. [كلم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٨ · Kelime
11. [ألم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٨ · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
12. [صيد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Av
13. [وطأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B7%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · “Vita” minder demektir
14. [عدو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٧ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
15. [رغب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Sel yığıntısı alüvyonlu topraktır
16. [همم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D9%85%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek…
17. [دمم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%85%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Ve kan
18. [ضيع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Zayi eder
19. [خوف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٦ · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
20. [حلف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%84%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Hilye süs demektir
21. [لحم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Et
22. [دنو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٦ · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
23. [نقم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%82%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Lokma, ağza alınan bir parça yemektir
24. [تمم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Çiçeklenmiş ağaç demektir
25. [غضب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Kızgınlık
26. [عرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · “A’rafe” üstü düz dağ demektir
27. [رسل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٥ · Saçak demektir
28. [ذلل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Zeyl etek denektir
29. [حسن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٥ · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
30. [خير](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٥ · Hayr : At sürüsü demektir
31. [حول](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir
32. [برر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Berr kara, burr buğday demektir
33. [قسم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür
34. [كفي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%81%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · “Dengi” demektir
35. [سخر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Sahr kayalık sahadır
36. [ذرر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Zerre toz demektir
37. [عهد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Söz
38. [بعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٤ · Baid uzak demektir
39. [قوي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Kuvvet
40. [حزن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
41. [عجل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Buzağı demektir
42. [نفس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٣ · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
43. [كتب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٣ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
44. [صوب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Sağanak yağmur demektir
45. [ردد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
46. [ظلم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٣ · Zalimler
47. [غيب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
48. [إبراهيم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · İbrahim
49. [وفي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
50. [توب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Eveye yuva demektir
51. [غني](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
52. [عذب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٣ · Su yosunudur
53. [كون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ٣ · Kevn, tepe demektir
54. [حبب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
55. [نفق](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · İki yüzlüler
56. [فضل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Fadl Deriden yapılan gömlektir
57. [أجر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
58. [دين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Dane, inek yavrusuna denir
59. [أمم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Emam ön demektir
60. [جزي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…

البقية (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%8A%D9%84/neighbours?offset=60&limit=50

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نيل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli / yâ’î) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بلغ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md), [درك](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%83.md), [حوز](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B2.md) |
| Zıt Kök | [فوت](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D9%88%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | El uzatarak bir nesneye erişmek, tutmak ve ele geçirmek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi lütuf, ceza, amel karşılığı veya hedefin varlığa bilfiil ulaşması ve gerçekleşmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Hak ediş, niyet ve eylem sürecinin somut sonuca ve tesire dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca pasif bir nasip veya emeksiz bir lütuf sayıp eylemin hedefe fiilen ulaşması ve hak ediş boyutunu göz ardı etmek |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ني | Bir şeye doğru yönelme, eğilme ve niyetle hareket etme | ل | Yönelme ve uzanma hareketini son noktadaki temas, yakalama ve elde etme sonucuna bağlayarak hedefe bilfiil erişmeyi ifade eder |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Balık veya tohum; canlılık, hareket ve hedefe yönelen akış | Varlığın belirli bir maksat ve dinamizmle harekete geçişini temsil eder |
| ي | Açık el ve kol; uzanma, iş yapma ve tutma | Çabanın dış dünyaya yönelmesini ve nesneye doğru fiziki ya da manevi uzanımı simgeler |
| ل | Çoban değneği ve boyunduruk; sevk etme, yönlendirme ve bağlama | Hareketi denetim altına alıp nesneyi kendine bağlama ve elde etme hükmünü tamamlar |
| نيل | Canlı bir yönelişle elini uzatarak nesneyi kavrayıp kendine bağlama hareketi | Bir gayeye doğru uzanan iradenin nesnesine temas edip onu fiilen kazanması ve elde etmesi hareketidir |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin elini uzatarak bir nesneye yetişmesi, dokunması, onu avucuna alması ve bir ihsanı elden teslim almasıdır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî bir beytinde kökü ele geçirilmek, hedef olmak ve vurulmak anlamında şöyle kullanır: وإن غلاماً نيل في عهد كاهل / لطرف كنصل السمهري قريح |
| Erken Arapça kullanım | Cerîr bir beytinde bir kimseden ihsan ve iyilik elde etmeyi şöyle ifade eder: إني سأشكر ما أوليت من حسن / وخير من نلت معروفا ذوو الشكر |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve el-Müfredât.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dillerinde نيل kökü, kök yapısı itibarıyla [نول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%88%D9%84.md) köküyle derin bir morfo-semantik geçişkenlik sergiler. Kuzeybatı Sami dillerinde ve kadim Arap lehçelerinde kök, bir nesneye el uzatma, erişme, yakalama ve bunun neticesinde elde edilen pay veya armağan anlam matrisine dayanır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan yâ’î biçim yerine daha çok ihsan, uzanma ve sunma anlamını taşıyan vavevî türevler ve el uzatma jestini ifade eden kökler paralellik gösterir. Arapçada نيل formu özellikle uzanarak erişme, sonuca varma ve bir etkiyi karşı tarafa ulaştırma hareketini özelleştirmiş; kök hem öznenin hedefe erişmesini hem de hayır yahut şerrin kişiye isabet edip ona ulaşmasını çift yönlü bir etki-erişim dinamiği olarak muhafaza etmiştir.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Lisān al-ʿArab.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [نول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%88%D9%84.md) ve نيل geçişkenliği | El uzatma ve verme anlamındaki asıl kökten, hedefe temas etme ve kazanma anlamına doğru özelleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami ortak uzanma ve ihsan semantiği | Ulaşma, pay alma ve bir nesneye erişme matrisinde semantik örtüşme bulunur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı güvenilir dilsel bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

المصدر: Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نيل | Anlamlı | Erişmek ve elde etmek | El uzatarak hedefe ulaşmak, kazanmak veya bir durumun isabet etmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نلي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| ينل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| يلن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [لني](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D9%86%D9%8A.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86.md) | Anlamlı | Yumuşak ve esnek olmak | Sertliğin zıddı, kolaylık, esneklik ve boyun eğme hali | Kardeş kök; Kur'an'da geçer |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نيل | Merkez | Erişmek ve elde etmek | Çaba veya süreç sonucunda hedefe fiilen ulaşıp payını almak | Hem iyiliğin hem de cezanın bilfiil hedefe temas etmesi |
| [بلغ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) | Komşu | Ulaşmak ve varmak | Bir mesafeyi, süreyi veya kemal sınırını tüketerek sona ermek | نيل elde etmeyi ve teması vurgularken [بلغ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) sınırın sonuna varmayı öne çıkarır |
| [درك](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%83.md) | Komşu | Yetişmek ve yakalamak | Kaçmakta veya önde olan bir şeyin ardından yetişip onu kavramak | [درك](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%83.md) arkadan izleyip kavrama niteliği taşır; نيل doğrudan hedefe ermektir |
| [حوز](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B2.md) | Komşu | Toplayıp mülk edinmek | Bir şeyi sınırları içine alarak bütünüyle sahiplenmek | [حوز](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B2.md) toplama ve ihata etmeye odaklanır; نيل ilk temas ve kazanımı bildirir |
| [فوت](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D9%88%D8%AA.md) | Zıt | Kaçırmak ve elden çıkmak | Hedefin elin erişemeyeceği mesafede kalması ve ulaşılamaması | نيل ile gerçekleşen temas ve kazanımın büsbütün ıskalanması ve yitirilmesidir |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نيل | Erişmek, kazanmak, isabet etmek | Uzanarak hedefe temas edip onu elde etmek veya bir tesirin kişiye ulaşması | Kesin |
| Latince | Assequi, adipisci, contingere | Erişmek, elde etmek, payına düşmek | Assequi takip edip ulaşmayı, contingere ise temas edip isabet etmeyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Attain, achieve, reach, receive | Ulaşmak, elde etmek, nail olmak | Attain çabayla hedefe varmayı, reach temas mesafesine girmeyi anlatır | Kesin |
| Almanca | Erlangen, erreichen, zuteilwerden | Kazanmak, erişmek, payına düşmek | Erlangen gayretle kazanmayı, zuteilwerden ise nasip olarak ulaşmayı içerir | Güçlü |
| Fransızca | Atteindre, obtenir, parvenir à | Erişmek, elde etmek, varmak | Atteindre hedefe isabet ve teması, obtenir kazanılan sonucu ifade eder | Kesin |

المصدر: Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İyilik ve sevaba ermek | Amel ve fedakarlık neticesinde hakiki erdeme ve mükafata ulaşmak | İnfak ve ihlas bağlamında amelin gayesine varması (Âl-i İmrân [3:92](https://lisan.digital/ar/ayet/3:92.md)) |
| Lütuf ve makamın erişmemesi | İlahi ahdin veya rahmetin zalimlere ve haksızlara ulaşmaması | İlahi ahit ve imamet bağlamında liyakatsizlik vurgusu (Bakara [2:124](https://lisan.digital/ar/ayet/2:124.md)) |
| Cezanın ve gazabın isabet etmesi | Suç ve isyan karşılığında ilahi azabın hedefini bulması | Yalanlama ve buzağıya tapma bağlamında mukadder cezanın gelişi (A‘râf [7:37](https://lisan.digital/ar/ayet/7:37.md), A‘râf [7:152](https://lisan.digital/ar/ayet/7:152.md)) |
| Kurbanın takvasının Allah'a ulaşması | Şekli ibadetin değil, niyet ve bilincin ilahi rızaya erişmesi | Hac ve kurban bağlamında kan ve etin değil takvanın ulaşması (Hac [22:37](https://lisan.digital/ar/ayet/22:37.md)) |
| Düşmana karşı zarar veya zafer elde etmek | Mücadele esnasında hasma bir darbe vurmak veya hedefe ulaşamadan dönmek | Cihat, ganimet ve hile bağlamında askeri/maddi sonuç (Tevbe [9:74](https://lisan.digital/ar/ayet/9:74.md), Tevbe [9:120](https://lisan.digital/ar/ayet/9:120.md), Ahzâb [33:25](https://lisan.digital/ar/ayet/33:25.md)) |
| Av hayvanına elin fiziken erişmesi | İmtihan amacıyla avın insanın kolayca tutabileceği mesafeye gelmesi | İhramlıyken avlanma yasağı ve irade imtihanı (Mâide [5:94](https://lisan.digital/ar/ayet/5:94.md)) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahit ve adalet bahsi | Bakara [2:124](https://lisan.digital/ar/ayet/2:124.md) üzerinden zalim bir kimsenin ilahi ahde ve meşru imtizaca nail olup olamayacağı meselesi | Ahdin ve ilahi lütfun ancak ahlaki liyakat zemininde geçerlilik kazanması |
| Fıkıh | İbadetlerin gayesi ve av hükümleri | Mâide [5:94](https://lisan.digital/ar/ayet/5:94.md) çerçevesinde ihramlının av üzerinde tasarruf hakkı ve Hac [22:37](https://lisan.digital/ar/ayet/22:37.md) ile kurbanda niyetin sıhhati | Şekli fiilin ötesinde bilfiil elde etme ve niyetin meşruiyeti |
| Tefsir | Hak ediş ve ilahi adalet | Âl-i İmrân [3:92](https://lisan.digital/ar/ayet/3:92.md) ayetindeki birr kavramına ancak sevilen şeylerin infakıyla ulaşılabileceği ilkesi | Yüksek gayelere ucuz ve zahmetsiz yollarla erişilemeyeceği kuralı |
| Hadis | Bereket ve pay alma | Resulullah'ın abdest suyundan veya duasından pay alma bağlamındaki kullanımlar | Maddi veya manevi bir hayırdan bilfiil hisse ve hissemend olma |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki liyakat ve ibadet | Gaye ile amel arasındaki temas | İbadeti ve niyeti Allah'ın rızasına ulaştırma | Kurbanın et ve kanı değil, failin kalbindeki takva Allah'a nail olur | Kesin |
| İlmi | Bilgiye erişim ve kavrayış | Hakikatin idraki | Zihnin hakikat nesnesiyle temas kurması | Yüzeysel malumatın ötesine geçerek bilginin özüne bilfiil ulaşma | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve emanet | İktidara liyakat | Zalimlerin ilahi yönetim ahdine erişmesini engelleme | Liyakat ve adaletten yoksun idarecilerin ilahi meşruiyete nail olamayacağı ilkesi | Kesin |
| İktisadi | Emek-gelir ilişkisi | Hak edilmiş getiri | Fedakarlık ve risk karşılığında pay elde etme | Gerçek refaha ve değere ancak fedakarlıkla (sevilen şeylerin harcanmasıyla) erişilebilmesi | Güçlü |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yakınsama ve limit değeri (Convergence) | Bir fonksiyonun veya serinin belirli bir girdiye bağlı olarak hedef değere temas edip o değere tam olarak erişmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kazanılmış statü ve hak ediş (Attainment) | Bireyin salt verili konumla değil, gösterdiği performans ve harcadığı kaynakla meşru bir mevki veya sonuca ulaşması | Kesin |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca piyangovari bir şans, mekanik bir kazanım veya kulun eyleminden bağımsız talihi olarak tasavvur etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem kulun en sevdiği şeyleri feda ederek erdeme ulaşmasını hem de ilahi ceza veya lütfun kaçınılmaz bir adalet yasası olarak faili bulmasını ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İbadetleri şekilciliğe indirgemek, zalimlerin de dini liderliğe erişebileceğini sanmak ve bedelsiz bir manevi kurtuluş vehmine kapılmak |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık ile hedef arasındaki ilişkinin mekanik değil ahlaki ve ontolojik bir liyakate dayandığını; amellerin sonuç üretme şartının ihlas ve fedakarlık olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbrahim kıssasında ahit ve liderlik ayetlerinde, infak ve birr tanımlarında, hac ve kurban ahkamında, savaş ve ganimet bağlamlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sevilen değerler feda edilmeksizin erdeme ulaşılabileceği zannını ve zalimlerin soy veya güç yoluyla ilahi ahde hak kazanabileceği yanılgısını ortadan kaldırır. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: El uzatarak bir nesneye erişmek, onu tutmak, yakalamak ve elden bir ihsan teslim almak.
- Soyut anlam: Bir niyet ve eylem sürecinin hedefine temas etmesi, ahlaki liyakat veya hak edişe bağlı olarak ilahi mükafatın, cezanın yahut gayenin gerçekleşmesi.
- Sistematik karşılık: Niyet, emek ve fedakarlık potansiyelinin hak ediş yasasıyla sonuca ve somut paya dönüşüm mekanizması.
- LaTeX modeli: $$N = f(E, D) \cdot \mathbb{I}(D \ge \theta)$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $N$, hedefe bilfiil erişimi ve elde edilen sonucu (نيل) simgeler. $E$, hedefe yönelen çaba ve eylemi; $D$, amelin arkasındaki niyet, fedakarlık ve ahlaki liyakati ifade eder. $f(E, D)$, eylem ve niyetin birlikte ürettiği erişim potansiyelidir. $\mathbb{I}(D \ge \theta)$ gösterge fonksiyonu ise liyakat ve takvanın ilahi eşiği ($\theta$) aşıp aşmadığını denetler; eşik aşılmadığında (örneğin zalimlik durumunda veya ihlassız kurbanda) gösterge sıfır değerini alarak hedefe erişimi ($N = 0$) imkansız kılar.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ١٠)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D9%8A%D9%84/occurrences?meal=IK

### [البقرة ٢:١٢٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/2:124.md) — يَنَالُ

وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ

### [آل عمران ٣:٩٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/3:92.md) — تَنَالُوا

لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ

### [المائدة ٥:٩٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/5:94.md) — تَنَالُهُ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَيْءٍ مِنَ الصَّيْدِ تَنَالُهُ أَيْدِيكُمْ وَرِمَاحُكُمْ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَخَافُهُ بِالْغَيْبِ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ

### [الأعراف ٧:٣٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/7:37.md) — يَنَالُهُمْ

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ أُولَئِكَ يَنَالُهُمْ نَصِيبُهُمْ مِنَ الْكِتَابِ حَتَّى إِذَا جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا يَتَوَفَّوْنَهُمْ قَالُوا أَيْنَمَا كُنْتُمْ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ قَالُوا ضَلُّوا عَنَّا وَشَهِدُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كَانُوا كَافِرِينَ

### [الأعراف ٧:٤٩](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/7:49.md) — يَنَالُهُمُ

أَهَؤُلَاءِ الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لَا يَنَالُهُمُ اللَّهُ بِرَحْمَةٍ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ لَا خَوْفٌ عَلَيْكُمْ وَلَا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ

### [الأعراف ٧:١٥٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/7:152.md) — سَيَنَالُهُمْ

إِنَّ الَّذِينَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ سَيَنَالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَذِلَّةٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِينَ

### [التوبة ٩:٧٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/9:74.md) — يَنَالُوا

يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ مَا قَالُوا وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلَامِهِمْ وَهَمُّوا بِمَا لَمْ يَنَالُوا وَمَا نَقَمُوا إِلَّا أَنْ أَغْنَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنْ يَتُوبُوا يَكُ خَيْرًا لَهُمْ وَإِنْ يَتَوَلَّوْا يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ عَذَابًا أَلِيمًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ فِي الْأَرْضِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ

### [التوبة ٩:١٢٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/9:120.md) — يَنَالُونَ · نَيْلًا

مَا كَانَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ وَمَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرَابِ أَنْ يَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ وَلَا يَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ لَا يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَلَا نَصَبٌ وَلَا مَخْمَصَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَطَئُونَ مَوْطِئًا يَغِيظُ الْكُفَّارَ وَلَا يَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صَالِحٌ إِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ

### [الحج ٢٢:٣٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/22:37.md) — يَنَالَ · يَنَالُهُ

لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ

### [الأحزاب ٣٣:٢٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/ayet/33:25.md) — يَنَالُوا

وَرَدَّ اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِغَيْظِهِمْ لَمْ يَنَالُوا خَيْرًا وَكَفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ الْقِتَالَ وَكَانَ اللَّهُ قَوِيًّا عَزِيزًا

## المعاجم (٩)

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب اللام والنون و و أ ي ء معهما
ل و ن، ن و ل، ن ي ل، ل ي ن، أ و ن، ن أ ل مستعملات
لون:
اللَّوْنُ: معروفٌ، وجَمعُه: ألوانٌ، والفِعل: التّلوين والتَّلَوُّن. واللِّينةُ: كلّ لَوْنٍ من النَّخلِ والتَّمرِ هو لينةٌ.
نول:
نيل:
النَّوْل: اسمٌ للقُبْلة، ومنه قول امرىء القيس:
إذا قلتُ هاتي نوِّليني تمـايلـت		عَليَّ هضيمَ الكَشحِ رَيّا المُخَلخَلِ
والنَّوالُ: العطاء. ونوّله: أعطاه، قال طرفة:
إن تُنَوِّلْهُ فقد تَـمْـنَـعُـه		وتُرِيهِ النَّجْمَ يَجْري بالظُّهُرْ
والنَّوْل: خَشَبَةٌ من أداة الحائك... والمِنوال: الحائكُ الذي يَنسُجُ الوسائد ونحوها وأَداتُهُ المنصوبة تُسَمَّى أيضاً مِنوالا، قال الكُمَيت: كُمَيْتاً كأنّها هراوةُ مِنوال ويُقال: ما نَوْلك أن تَفْعلَ ذاك معناه ليس من حقِّك أن تفعلَ ذلك، وقد أنال لك أن تَفْعَل.
والنِّيلُ: نهرٌ بمصر، ونهرٌ بالكوفة.
والنَّيْلُ ما نِلتَ من معروف إنسان، وأناله معروفه، أي: أعطاه.. والنّال: المَنالة.. والمَنالُ: مَصْدر نِلْت، والفِعْلُ نال يَنالُ.. ويقال: ما نِلتُ له بشيء، أي: ما جُدْتُ.. ونِلْتُه شيئاً: أَعطيته.
لين:
يُقالُ في فعل الشَّيء اللَّيِّن: لانَ يَلينُ لِيناً ولَياناً.. وشيء لَيِّنٌ، ولَينٌ، مخفّف، مثل: هَينٍ.
نال:
ويُقالُ: نأل يَنْأَلُ نألاً إذا نهض بحملِهِ، ويُقال: إذا تحرّك.
والنَّأَلانُ: ضَرْبٌ من المَشْي كأنّه ينهضُ برأسِهِ إلى فوق.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

نالَ خيراً يَنالُ نَيْلاً، أي أصاب. والأمر منه نَلْ بفتح النون، وإذا أخبرتَ عن نفسِك كَسَرتَهُ.

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- النيل: ما يناله الإنسان بيده، نلته أناله نيلا. قال تعالى: ﴿لن تنالوا البر﴾ [آل عمران/92]، ﴿ولا ينالون من عدو نيلا﴾ [التوبة/120]، ﴿لم ينالوا خيرا﴾ [الأحزاب/25] والنول: التناول. يقال: نلت كذا أنول نولا، وأنلته: أوليته، وذلك مثل: عطوت كذا: تناولت، وأعطيته: أنلته. ونلت: أصله نولت على فعلت، ثم نقل إلى فلت. ويقال: ما كان نولك أن تفعل كذا. أي: ما فيه صلاحك، قال الشاعر:
*جزعت وليس ذلك بالنوال*
(هذا عجز بيت للبيد، وصدره:
*وقفت بهن حتى قال صحبي*
وهو من قصيدة مطلعها:
ألم تلمم على الدمن الخوالي * لسلمى بالمذانب فالقفال
وهو في ديوانه ص 104؛ والمجمل 3/849)
قيل: معناه بصواب. وحقيقة النوال: ما يناله الإنسان من الصلة، وتحقيقه ليس ذلك مما تنال منه مرادا، وقال تعالى: ﴿لن ينال الله لحومها ولا دماؤها ولكن يناله التقوى منكم﴾ [الحج/37].

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

ن ي ل
ناله نيلاً ومنالاً ونلته بخير‏.‏
وما أصبت منه نيلاً‏:‏ معروفاً‏.‏
ونال من عدوّه‏.‏
ونيل فلانٌ‏:‏ قتل‏.‏
قال أبو ذؤيب‏:‏ وإن غلاماً نيل في عهد كاهل لطرف كنصل السمهريّ قريح مختار كقريع‏.‏
وأجود من النّيلين وهما نيل مصر ونيل الكوفة‏.‏

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

نِلت الشيء نَيْلاً ونالاً ونالةً وأَنَلْته إِيّاه وأَنَلْتُ له ونِلْته؛ ابن الأَعرابي: نِلْته معروفاً؛ وأَنشد لجرير:
إِني سأَشكُر ما أُوليت من حَسَن،
وخيرُ مَنْ نِلْت معروفاً ذَوو الشكر
ويقال: أَنَلْتُك نائلاً ونِلْتكَ وتَنَوَّلْتُ لك ونَوَّلْتك؛ وقال أَبو النجم يذكر نساء:
لا يَتَنَوَّلْنَ من النَّوَالِ
لِمَنْ تعرَّضْنَ من الرِّجالِ،
إِنْ لم يكن من نائلٍ حَلالِ
أَي لا يُعْطِين الرجال إِلا حلالاً بتزويج ويجوز أَن يقال: نَوَّلَني فَتَوَّلْت أَي أَخذْت، وعلى هذا التفسير لا يأْخُذْن إِلاَّ مهراً حلالاً. ويقال: ليس لك هذا بالنَّوَال؛ قال أَبو سعيد: النَّوَال ههنا الصواب. وفي حديث أَبي جُحيفة: فحرج بلالٌ بفَضْل وَضوء النبي، صلى الله عليه وسلم، فَبَيْن ناضِحٍ ونائلٍ أَي مصيبٍ منه وآخِذٍ. وفي حديث ابن عباس في رَجُل له أَربعُ نِسوةٍ فطلَّق إِحداهنّ ولم يَدْر أَيَّتَهُنَّ طلَّق فقال: يَنالُهُن من الطلاق ما يَنالهنّ من الميراث أَي أَن المِيراث يكون بينهن لا تسقط منهن واحدة حتى تُعرَف بعينها، وكذلك إِذا طلَّقها وهو حيٌّ فإِنه يعتزلهنّ جميعاً إِذا كان الطلاق ثلاثاً، يقول كما أُورِّثُهنَّ جميعاً آمرُ باعتزالهنَّ جميعاً. وقوله عزَّ وجل: وهَمُّوا بما لم يَنالوا؛ قال ثعلب: معناه هَمُّوا بما لم يُدْرِكوه. والنَّيْل والنائِل: ما نِلْته. وما أَصاب منه نَيْلاً ولا نَيْلةً ولا نُولة. وقوله تعالى: لَن ينَالَ اللهَ لُحومُها ولا دِماؤها؛ أَراد لن يَصِل إِليه لحومُها ولا دماؤها وإِنما يصِل إِليه التَّقْوَى، وذكَّر لأَن معناه لن ينال الله شيءٌ من لُحومِها ولا دِمائِها، ونظيره قوله عز وجل:لا يَحِلُّ لك النساءُ من بعدُ؛ أَي شيء من النساء، وهو مذكور في موضعه. وفي التنزيل العزيز: ولا يَنالون من عدوٍّ نَيْلاً؛ قال الأَزهري: روى المنذري عن بعضهم أَنه قال النَّيْل من ذوات الواو وقد ذكرناه في نول. وفلان يَنالُ من عِرْضِ فلان إِذا سَبَّه، وهو يَنال من ماله ويَنال من عدوِّه إِذا وَتَرَه في مالٍ أَو شيء، كل ذلك من نِلْت أَنالُ أَي أَصَبْت. ويقال: نالَني من فلان معروف يَنالُني أَي وَصَل إِليّ منه معروف؛ ومنه قوله تعالى: لن يَنال اللهَ لُحومُها ولا دِماؤها ولكن يَناله التَّقوَى منكم؛ أَي لن يصِل إِليه ما يُعدُّ لكم به ثَوابه غير التقوَى دون اللُّحوم والدِّماء. وفي الحديث: أَن رجُلاً كان يَنال من الصحابة، يعني الوقيعة فيهم. يقال منه: نال يَنال نَيْلاً إِذا أَصاب، فهو نائل. وفي حديث أَبي بكر: قد نالَ الرحيلُ أَي حانَ ودَنا. وفي حديث الحسن: ما نالَ لهم أَن يَفْقَهوا أَي لم يقرُبْ ولم يَدْن. الجوهري: نالَ خيراً يَنال نَيْلاً، قال: وأَصله نَيِل يَنْيَل مثال تعِب يتعَب وأَناله غيره، والأَمرُ منه نَلْ، بفتح النون، وإِذا أَخبرت عن نفسك كسرته.
ونالةُ الدار: قاعَتُها لأَنها تُنال. ابن الأَعرابي: باحةُ الدار ونالَتُها وقاعَتُها واحد؛ قال ابن مقبل:
يُسقَى بأَجْدادِ عادٍ هُمَّلاً رَغَداً،
مثل الظِّباء التي في نالَةِ الحَرَم
قال الأَصمعي: نالةُ الحرَم ساحتها وباحتُها.
والنِّيل: نهر مصر، حماها الله وصانها، وفي الصحاح: فيض مصر. ونِيل: نهر بالكوفة، وحكى الأَزهري قال: رأَيت في سواد الكوفة قرية يقال لها النِّيل يَخْرِقُها خَلِيج كبير يَتَخَلَّج من الفُرَات الكبير، قال: وقد نزلت بهذه القرية؛ وقال لبيد:
ما جاوَزَ النِّيلُ يوماً أَهل إِبْلِيلاً
وجعل أُمية بن أَبي عائذ السَّحاب نِيلاً فقال:
أَناخُ بأَعْجازٍ وجاشَتْ بِحارُه،
ومَدَّ له نِيلُ السماء المنزَّلُ
ونُيَال: موضع؛ قال السُّلَيك بن
السُّلَكة:
أَلَمَّ خَيالٌ من أُميَّة بالرَّكْبِ،
وهُنَّ عِجالٌ من نُيَالٍ وعن نَقْبِ
ونائِلةُ: امرأَة. ونائلةُ: صنم كانت لقريش، والله أَعلم.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* ن ي ل * * نَالَ * خيرا * يَنَالُ نَيْلاً * أصاب وأصله نيِل يَنِيلُ مثل فهِم يفْهَمُ والأمر منه * نَلْ * بفتح النون وإذا أخبرت عن نفسك كسرت النون و * النِّيلُ * فيض مصر

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

| | ( * ! نِلْتُهُ * ! أَنِيْلُهُ * ! وَأَنَالُهُ ) مِنْ حَدِّ ضَرَبَ | وَعَلِمَ ( * ! نَيْلاً * ! وَنَالاً * ! وَنَالَةً : أَصَبْتُهُ ، | * ! وَأَنَلْتُهُ إِيَّاهُ ، * ! وَأَنَلْتُ لَهُ ، * ! وَنِلْتُهُ ) ، | وَ الأَمْرُ مِنْ * ! نَالَهُ * ! يَنَالُهُ : * ! نَلْ ، بِفَتْحِ | النُّونِ ، وَإِذا أَخْبَرْتَ عَنْ نَفْسِكَ | كَسَرْتَها ، وَ قَالَ جَريرٌ : |

| % ( إِنِّي سَأَشْكُرُ مَا أَوْلَيْتَ مِنْ حَسَنٍ % | وَخَيْرُ مَنْ * ! نِلْتَ مَعْرُوفًا ذَوُو الشُّكُرِ ) % | ( * ! والنَّيْلُ * ! وَالنّائِلُ : مَا * ! نِلْتَهُ ) ، أَي : | أَصَبْتَهُ . ( و ) يُقَالُ : ( مَا أَصَابَ مِنْهُ | * ! نَيْلاً وَلاَ * ! نَيْلَةً وَلاَ نُولَةً ، بالضَّمِّ ) . | ( * ! وَنَالَةُ الدَّارِ : قَاعَتُها ) ، لِأَنَّها * ! تُنَالُ ، | عَن ابْن الأَعْرابِيِّ ، وَقَد ذُكِر في |   ن و ل   أَيْضًا . | | ( * ! والنِّيْلُ ، بِالكَسْرِ : نَهْرُ مِصْرَ ) ، | حَماهَا اللهُ تَعَالى وَصَانَها . وَفِي | الصِّحاحِ : فَيْضُ مِصْرَ ، وَهُوَ أَحَدُ | الأَنْهارِ الأَرْبَعةِ المَشْهُورَةِ ، بَارَكَ اللهُ | فِيْهَا ، امْتِدادُهُ مِنْ جِبَالِ القَمَرِ ، يَفِيضُ | مِنْها إِلى الشّلاَّلاَتِ ؛ جِبالٍ بِأَعْلَى | الصَّعِيْدِ ، ثُمَّ مِنْها إِلى مِصْرَ إِلى | شُلْقانَ ، ثُمَّ يَنْشَعِبُ شُعْبَتَيْنِ ؛ | إِحْدَاهُما تصَبُّ في بَحْرِ دِمْياط ، | والثّانِيَةُ في بَحْرِ رَشِيد ، وَتَتَشَعَّبُ مِنْهُ | خُلْجَانٌ كَثِيرة ، مِنْها : خَلِيجُ | سَرْدُوس ، وَمِنْها خَلِيجٌ يَشقُّ فِي وَسَطِ | مِصْر ، وَيُعْرَفُ بِالمُرَخَّمِ وَ بِالحَاكِمِيِّ ، | وَمِنْها الفُرْعُونِيَّة والثُّعْبانِيّة والقَرِيْنَيْنِ | وَمُوَيْس ، وَغَيْرُ هؤُلاَءِ مِمَّا هُوَ | مَذْكُورٌ فِي كُتُبِ التَّوَارِيخِ . | | ( و ) * ! النِّيْلُ : ( ة ، بالكُوفَةِ ) في | سَوَادِها ، يَخْتَرِقُها خَلِيجٌ كَبِيرٌ مِنَ | الفُراتِ ، قَالَ الأَزْهَرِيُّ : وَقَدْ نَزَلْتُ | بِهذِهِ القَرْيَة ، قَالَ النُّعْمانُ بنُ | المُنْذِر يُجِيبُ الرَّبِيْعَ بنَ زِيادٍ العَبْسِي : | % ( فَقَدْ رُمِيْتَ بِداءٍ لَسْتَ غاسِلَهُ % | مَا جَاوَزَ النِّيلَ يَوْمًا أَهْلُ إِبْلِيلاَ ) % | | ( و ) النِّيْلُ : قَرْيَةٌ ( أُخْرَى بِيَزْدَ ) ، عَلَى | مَرْحَلَتَيْنِ مِنْها . | | ( و ) النِّيْلُ : ( د ، بَيْنَ بَغْدادَ وَواسِطَ ) ، | كَما في العُباب ، وَمِنْهُ خَالدُ بنُ | دِينارٍ الشَّيْبانِيّ * ! النِّيلِيُّ ، مِنْ شُيُوخِ | الثَّوْرِيّ ، وآخَرُون . |

| | ( و ) * ! النِّيلُ : ( نَبَاتُ العِظْلِمِ ، و ) أَيْضًا | ( نَباتٌ آخَرُ ذُو ساقٍ صُلْبٍ و شُعَبٍ | دِقاقٍ وَوَرَقٍ صِغارٍ مُرَصَّفَةٍ مِن | جانِبَيْن . وَمِن ) نَبات ( العِظْلِمِ يُتَّخَذُ | النَّيْلَجُ بِأَنْ يُغْسَلَ وَرَقُهُ بِالمَاءِ الحَارِّ | فَيَجْلُوَ ما عَلَيْهِ مِنَ الزُّرْقَة ، وَيُتْرَكَ | الماءُ فَيَرْسُبَ النَّيْلَجُ أَسْفَلَهُ كَالطِّينِ ، | فَيُصَبَّ الماءُ عَنْهُ ، وَيُجَفَّفَ ) ، وَلَهُ | طَريقٌ آخَرُ ؛ وَذلِكِ بِأَنْ يُجْعَلَ حَوْضٌ | مُرَبَّعٌ قَدْرَ نِصْفِ القَامَةِ ، وَيُثْقَبُ مِنْهُ | ثَقْبٌ إِلى حَوْضٍ آخَرٍ أَسْفَلَ مِنْهُ مُقَعَّرٍ | كالبِئْرِ ، فَيُؤْتَى بِالعِظْلِمِ ، وَيُمْلَأُ بِهِ | الحَوْضُ ، ثُمَّ يُصَبُّ عَلَيْهِ المَاءُ حَتَّى | يَعْلُوَهُ قَدْرَ شِبْرٍ ، وَيُثَقَّلُ عَلَيْهِ | بِالحِجَارَةِ وَيُسَدُّ ذلِكَ الثَّقْبُ سَدًّا | مُحْكَمًا ، فَإِذا مَضَتْ عَلَيْهِ سَبْعَةُ أَيّامٍ | تَرَى الْماءَ قَدْ ازْرَقَّ ، يُفْتَحُ ذلِكَ | الثَّقْبُ ، فَيَنْزِلُ المَاءُ إِلى الحَوْضِ | الآخَرِ أَسْفَلَ مِنْهُ ، حَتَّى يَمْتَلِئَ ، حَتَّى | إِذا مَضَى عَلَيْهِ سَبْعَةُ أَيّامٍ نُزِح ذلِكَ | الماءُ فَيُرَى النَّيْلَجُ قَدْ رَسَبَ أَسْفَلَ | الحَوْض ، فَيُؤْخَذُ عَلى الثَّيابِ ، | وَتُفْرَشُ عَلى الرَّمْلِ ، فَتَذْهَبُ نُدُوَّتُهُ ، | وَيَبْقَى النَّيْلَجُ جامِدًا بَرّاقًا ، وَهذا هُو | الهِنْدِيُّ الخالِصُ الَّذي لاَ غِشَّ فِيْهِ ، | ( وَهُو مُبَرِّدٌ ، يَمْنَعُ جَمِيعَ الأَوْرامِ في | الابْتِداءِ ، وَإِذا شُرِبَ مِنْهُ أَرْبَعُ | شَعِيراتٍ مَحْلُولاً بِماءٍ سَكَّنَ هَيَجانَ | الأَوْرامِ والدَّمِ ، وَأَذْهَبَ العِشْقَ قَبْلَ | تَمَكُّنِهِ ، وَيَجْلُو الكَلَفَ والبَهَقَ ، | وَيَقْطَعُ دَمَ الطَّمْثِ ، وَيَنْفَعُ داءَ الثَّعْلَبِ | وَحَرْقَ النّارِ . وَشُرْبُ دِرْهَمٍ مِنَ | الهِنْدِيِّ في أُوْقِيَّةِ وَرْدٍ مُرَبًّى يُذْهِبُ | الوَحْشَةَ والغَمَّ والخَفَقانَ ) . | | ( وَمُحَمَّدُ بنُ * ! نِيلٍ الفِهْرِيُّ ، وَأَبو النِّيلِ | الشّامِيُّ ، وَقَدْ يُفْتَحان : مُحَدِّثان ) ، كَمَا | في العُباب . قُلْتُ : أَمّا مُحَمَّدُ بنُ نِيلٍ | فَقَد ذَكَرهُ ابنُ حِبّان في ثِقاتِ التّابِعِين ، | رَوَى عَنْ ابْنِ عُمَرَ ، وَعَنْهُ اللَّيْثُ بنُ | سَعْدٍ ، وَذَكَرَ الفَتْحَ في النُّونِ أَيْضًا . | | ( و ) مِنَ المَجاز : ( * ! نالَ ) فُلاَنٌ ( مِنْ | عِرْضِهِ ) : إِذا ( سَبَّهُ ) ، وَمِنْهُ الحَدِيث : |
  أَنَّ رَجُلاً كانَ * ! يَنالُ مِنَ الصَّحابَةِ   ، | يَعْنِي الوَقِيْعَةَ فِيْهِم . | | ( * ! ونُيال ، بالضَّمّ : ع ) ، قَالَ |

| السُّلَيْكُ : | % ( أَلَمَّ خَيالٌ مِنْ أُمَيَّةَ بالرَّكْبِ % | وَهُنَّ عِجَالٌ مِنْ * ! نُيالٍ وَمِنْ نَقْبِ ) % | [ ] وَمِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | يُقالُ : هُوَ * ! يَنالُ مِنْ عَدُوِّهِ وَمِنْ مالِهِ : | إِذا وَتَرَهُ في مَالٍ أَو شَيْءٍ . | * ! ونالَ الرَّحِيلُ : حانَ وَدَنا ، وَمَا نَالَ | لَهُمْ أَنْ يَفْعَلُوا ، أَي : لَمْ يَقْرُبْ وَلَمْ | يَدْنُ . | * ! والنِّيلُ ، بِالكَسْرِ : السَّحابُ ، قَالَ | أُمَيَّةُ الهُذَلِيُّ : | % ( أَنَاخَ بِأَعْجازٍ وجاشَتْ بِحارُهُ % | وَمَدَّ لَهُ * ! نِيْلُ السَّماءِ الْمُنَزَّلُ ) % | وَقَالَ ابْنُ عَبّادْ : هُما يَتَناوَلاَنِ | * ! وَيَتَنايَلاَن ، بِمَعْنًى وَاحِد . | * ! وَاسْتَنَالَهُ : طَلَبَ أَنْ يَنَالَ . | وأَبُو * ! النِّيلِ عَمْرُو بن سَيَّارٍ | السَّكوني : شاعِرٌ ذَكَرَهُ ابْنُ الكَلْبِيّ . | ( فصل الواو مع اللاّم ) |

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

نَالَ مِنْهُ
1 نَالَ مِنْهُ ذ He defamed him. (L, art. قبح.) ― -b2- نَالَ مِنْ عِرْضِهِ He defamed him. (T, K, TA.) ― -b3- نَال مِنْهُ He harmed, hurt, or injured him, namely, an enemy. (Mgh.) ― -b4- نَالَهُ بِلِسَانِهِ is coupled in the Msb, art. قرص, with أَذَاهُ; and seems plainly to signify أَصاَبَهُ, which, in this case, is the same as أَذَاهُ. And ↓ تَنَاوَلَهُ has a similar meaning. ― -b5- نَالَ He obtained, or attained. (S, K.) نَالَ مِنْ عَدُوِّهِ He attained [or obtained] the object of his aim, or desire, from his enemy. (Msb.) ― -b6- نَالَهُ, aor. يَنَالُ, It reached him; came to him; syn. وَصَلَ اِلَيْهِ. (M, art. نيل.) See also Bd, xxii. 38. ― -b7- نَالَ لَكَ أَنْ نَفْعَلَ, aor. يَنِيلُ; and لَكَ ↓ أَنَالَ: see أَنَى. ― -b8- نَالَهُ, first. pers. نِلْتَهُ, inf. n. نَيْلٌ, He obtained it; he attained it; namely, the object of his wish, &c. (S, K, Msb, &c.)

4 أَنْيَلَ see 1.

٦
6 هُمَا يَتَنَايَلَانِ ذ and يَتَنَاوَلاَنِ signify the same. (TA.)

نَيْلٌ
نَيْلٌ ذ Obtainment; &c.: see 1.

اِنَانَةٌ
اِنَانَةٌ ذ The act of giving: (PS in art. نيل;) the giving a gift. (KL.) It seems properly to belong to art. نول.

نَيْلٌ
نَيْلٌ ذ (T, M, K) and ↓ نَائِلٌ (M, K) What one obtains, or acquires, (T, M, K,) of the bounty of another; like نَوَالَ. (T.)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

نَالَ
نَالَ ( y )  A ,  I ( n. ac. نَيْل 1 ,  نَال [ 1A ] ,  نَيْل 1tA ),
a.  Obtained, procured, got.

b.  [ Min ], Aspersed ( honour ).

c.  Gave to.

أَنْيَلَ
أَنْيَلَ IV ,
a.  Procured for; made to obtain, get.

نَيْل
نَيْل 1 ,
a.  Acquisition; good.

b.  Grace, bounty.

نَيْلَة
نَيْلَة 1t ,
a.  see 1 .

نَيْل
نَيْل 1tA ,
a.  Court.

نِيْل
نِيْل 2 ,
a.  Indigo; indigoplant.

b.  Nile.

نِيْلَة
نِيْلَة 2t ,
a.  Indigo, indigo-blue.

نِيْلَج
نِيْلَج P. ,
a.  Indigo.

نَيْلُوْفَر
نَيْلُوْفَر P. ,
a.  Nenuphar, water-lily.

نِيْلَنْج
نِيْلَنْج
a.  A green pigment.
