# جذر وعظ (و-ع-ظ)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B9%D8%B8

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

“Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir

- الحروف: و - ع - ظ
- في القرآن: الورود: ٢٥ · الآيات: ٢٤ · الصيغ: ١٨
- المعاجم: ١٣

## الصيغ (١٨)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَمَوْعِظَةً](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%B9%D9%90%D8%B8%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | وَمَفْعِلَةً | Ve öğüt vermek | ٣ | ٣ | [٢:٦٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/2:66.md) |
| [يَعِظُكُمْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B9%D9%90%D8%B8%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يَفْعِلُكُمْ | Size öğüt verir | ٣ | ٣ | [٢:٢٣١](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/2:231.md) |
| [مَوْعِظَةٌ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/siga/%D9%85%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%B9%D9%90%D8%B8%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | مَفْعِلَةٌ | Öğüt vermek | ٢ | ٢ | [٢:٢٧٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/2:275.md) |
| [وَمَوْعِظَةٌ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%B9%D9%90%D8%B8%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | وَمَفْعِلَةٌ | Ve öğüt vermek | ٢ | ٢ | [٣:١٣٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/3:138.md) |
| [يُوعَظُ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%B9%D9%8E%D8%B8%D9%8F.md) | يُفْعَلُ | Ona öğüt verilir | ٢ | ٢ | [٢:٢٣٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/2:232.md) |
| [أَعِظُكَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B9%D9%90%D8%B8%D9%8F%D9%83%D9%8E.md) | أَفْعِلُكَ | Sana öğüt veririrm | ١ | ١ | [١١:٤٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/11:46.md) |
| [أَعِظُكُمْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B9%D9%90%D8%B8%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعِلُكُمْ | Size öğüt veririm | ١ | ١ | [٣٤:٤٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/34:46.md) |
| [أَوَعَظْتَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%B8%D9%92%D8%AA%D9%8E.md) | أَفَعَلْتَ | Öğüt vermen | ١ | ١ | [٢٦:١٣٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/26:136.md) |
| [الْوَاعِظِينَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%90%D8%B8%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Öğüt verenler | ١ | ١ | [٢٦:١٣٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/26:136.md) |
| [تَعِظُونَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B9%D9%90%D8%B8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعِلُونَ | Öğüt verirsiniz | ١ | ١ | [٧:١٦٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/7:164.md) |
| [تُوعَظُونَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/siga/%D8%AA%D9%8F%D9%88%D8%B9%D9%8E%D8%B8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تُفْعَلُونَ | Size öğüt verilir | ١ | ١ | [٥٨:٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/58:3.md) |
| [فَعِظُوهُنَّ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%90%D8%B8%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | فَافْعِلُوهُنَّ | Onlara öğüt verin | ١ | ١ | [٤:٣٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/4:34.md) |
| [مَوْعِظَةً](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/siga/%D9%85%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%B9%D9%90%D8%B8%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | مَفْعِلَةً | Öğüt vermek | ١ | ١ | [٧:١٤٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/7:145.md) |
| [وَالْمَوْعِظَةِ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%B9%D9%90%D8%B8%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | وَالْمَفْعِلَةِ | Ve öğüt vermek | ١ | ١ | [١٦:١٢٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/16:125.md) |
| [وَعِظْهُمْ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B9%D9%90%D8%B8%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَافْعِلْهُمْ | Ve onlara öğüt ver | ١ | ١ | [٤:٦٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/4:63.md) |
| [يَعِظُكُمُ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B9%D9%90%D8%B8%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | يَفْعِلُكُمْ | Size öğüt verir | ١ | ١ | [٢٤:١٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/24:17.md) |
| [يَعِظُهُ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B9%D9%90%D8%B8%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | يَفْعِلُهُ | Ona öğüt verir | ١ | ١ | [٣١:١٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/31:13.md) |
| [يُوعَظُونَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%88%D8%B9%D9%8E%D8%B8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعَلُونَ | Onlara öğüt verilir | ١ | ١ | [٤:٦٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/4:66.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٥٦ (الإجمالي: ١٨٣)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [وقي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٧ · G² ١٨ · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
2. [نسو](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ١٧ · Kadınlar
3. [عدل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ١٦ · Denk tutuyorlar
4. [بلغ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ١٥ · İş ayakkabısı
5. [عود](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ١٣ · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
6. [أجل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ١٢ · İcl havuz demektir
7. [بين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ٧ · G² ١٠ · Beyn topraktaki yarık demektir
8. [ثبت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٠ · Sibat(Te) kayış demektir
9. [عرف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ١٠ · Tanınan ile
10. [طلق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٩ · “Dalk” sansar demektir
11. [مسك](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٩ · Koku veren yağdır
12. [شدد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٨ · Sicim bağıdır
13. [يدي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٧ · El ve kol demektir
14. [أمر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ٦ · Murar acı bir ağacın adıdır
15. [أله](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ١٣ · G² ٦ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
16. [دور](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٦ · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
17. [نهي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٦ · Nihayet, son demektir
18. [مسس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٥ · Ona dokundu
19. [مثل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٥ · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
20. [هدي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ٥ · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
21. [قوم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ٦ · G² ٥ · Hayvanların ön ayaklarına denir
22. [حسن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٥ · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
23. [حكم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٤ · Gem demektir
24. [صحب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٤ · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
25. [بغي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٤ · Buğa boğa demektir
26. [فعل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٣ · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
27. [أمن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ٦ · G² ٣ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
28. [ذو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٣ · Sahip
29. [كون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ٨ · G² ٣ · Kevn, tepe demektir
30. [أهل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٣ · Hilal yeni ay demektir
31. [جيأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٣ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
32. [ذكر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٣ · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
33. [نفس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٣ · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
34. [بنو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٣ · Oğullar
35. [نعم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٣ · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
36. [كتب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٢ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
37. [خرج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٢ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
38. [أنس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٢ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
39. [سبل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٢ · Biribirini kesen yoldur
40. [صلح](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٢ · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
41. [نور](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٢ · Ateş demektir
42. [علم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ٥ · G² ٢ · Dağın sivri noktası demektir
43. [قول](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٨ · G² ٢ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
44. [أخر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١ · Uhur ense demektir
45. [أخذ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١ · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
46. [نزل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١ · “Nezle” konaklama yeri demektir
47. [قبل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١ · Önce
48. [ظلم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١ · Zalimler
49. [جعل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٠ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
50. [عمل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٠ · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
51. [عذب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٠ · Su yosunudur
52. [أيي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٠ · Evye kuş yuvası demektir
53. [ربب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ٤ · G² ٠ · Ribve, tümsek demektir
54. [يوم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٠ · “Yemm” durgun akan su demektir
55. [شيأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٠ · Şey
56. [أتي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٠ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وعظ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misal vavi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نصح](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD.md), [ذكر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md), [زجر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AC%D8%B1.md), [حذر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [غرر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Kalbi yumuşatacak, ürperti ve şefkat uyandıracak biçimde akıbeti hatırlatarak sakındırma ve öğüt verme |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi buyruk ve yasakların arkasındaki nihai sonuçları ve ilahi gözetimi vicdana hissettirerek iradeyi hayra yönlendirme |
| Çekirdek Özet 3 | Salt kuru bilgi veya kaba tehdit yerine kalbi harekete geçiren dinamik ahlaki-hukuki bilinç inşası |
| Kritik Hata Riski | Kökün anlamını yalnızca cami kürsüsündeki vaaz veya retorik bir ahlak konuşmasına indirgeyip hukuki ve caydırıcı boyutunu göz ardı etmek |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وع | Bilinci toplama, tutma, muhafaza etme ve bir şeyi içe alma hareketi; nitekim [وعي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D9%8A.md) bir bilgiyi veya idraki zihinde tutmayı, [وعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) ise sözü ve kararı bağlayıcı biçimde ortaya koyup saklamayı ifade eder. | ظ | Sert, keskin ve baskın bir sınır koyma niteliği eklenerek; toplanan bilincin kalpte sarsıcı bir etki, ürperti ve kesin bir sakınma uyarısı oluşturacak biçimde söze ve eyleme dönüşmesi sağlanmıştır. |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | İki durumu birbirine bağlama, dikkati sabitleme ve muhatabı uyarının nesnesine raptetme işlevi görür. |
| ع | Göz | Basireti açma, derunî hakikati ve akıbeti doğrudan görmeyi sağlama gücünü temsil eder. |
| ظ | Sepet, çark, koruyucu kabuk (türetme imge) | Sınırları belirginleştirme, zihni ve kalbi dağılmaktan koruyup kuşatıcı bir baskı ve ciddiyet altına alma hareketini ifade eder. |
| وعظ | Dikkati hakikate raptedip gözü ve basireti açarak insanı koruyucu bir sınır içine alan sarsıcı uyarı hareketi | Harflerin birleşimi, dağınık ve gaflet içindeki bilinci bir araya getirip nihai akıbeti doğrudan hissettirerek kişiyi koruma altına alan ahlaki ve kalbi yönlendirmeyi doğurur. |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kalbi yumuşatacak, ürperti verecek ve kötülükten alıkoyacak biçimde akıbeti haber verme; muhatapta korkuyla karışık bir rikkat ve uyanıklık meydana getiren sözlü veya fiili uyarı. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem kullanımında kök, bir kimseye felakete sürüklenmemesi için yapılan samimi ve caydırıcı uyarıyı ifade eder; Halîl b. Ahmed'in aktardığı kadim Arap darbımeselinde bu durum şu şekilde geçer: لا تَعِظيني وتَعَظْعَظي |
| Erken Arapça kullanım | İbn Sîde ve Lisânü'l-Arab'ın kaydettiği rivayetlerde, suçsuz birinin ibret olsun diye cezalandırılmasını yeren ve ibret almayı bildiren kullanım: السَّعِيدُ من وُعِظ بغيره والشقيُّ من اتَّعَظ به غيره |

المصدر: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça وعظ kökü, içerdiği fonetik yapı ve kök morfolojisi bakımından Güney Sami sahasında ve özellikle klasik Arapçada son derece özelleşmiş bir ahlaki-hukuki terimdir. Kökün ilk iki harfi olan وع tabanı, bilinci toplama, koruma ve bir kabın içine alma ([وعي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D9%8A.md)) semantiğiyle akrabadır. İbrânîce ve Süryânîce gibi Kuzeybatı Sami dillerinde bu kökün doğrudan birebir üçlü ses denkliği sınırlı kalmakta; benzer semantik alanlar bu dillerde daha ziyade יכח (azarlama, kanıtlama, ikna etme) veya יסר (terbiye etme, disipline etme, uyarma) kökleriyle karşılanmaktadır. Arapçada ظ sesinin korunduğu bu yapı, uyarının yalnızca zihinsel bir ikna değil, kalpte derin bir ürperti ve fiziki-ahlaki bir sakınma uyandıran özgül bir tesir mekanizmasına dönüştüğünü gösterir. Semantik matriste kök, salt ceza tehdidinden ziyade muhatabın maslahatını gözeten şefkatli bir korkutma ve hatırlatma katmanına yerleşir.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وع çekirdeğinden türeyen bilinç ve koruma alanı | İdrak etme ve koruma anlamındaki [وعي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D9%8A.md) ve söz verme anlamındaki [وعد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) kökleriyle akraba olup kalbi yumuşatan caydırıcı söze işaret eder. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerindeki ıslah ve terbiye kökleriyle anlamsal örtüşme | İbrânîce ve Aramicedeki disipline etme ve uyararak terbiye etme alanıyla işlevsel benzerlik taşır, ancak fonetik üçlü yapı Arapçaya özgü bir gelişim gösterir. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ses denkliğine sahip doğrudan bir kök biçimi tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

المصدر: Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, David Cohen.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وعظ | Anlamlı | Kalbi yumuşatarak öğüt verme | Muhatabı akıbetle uyararak hayra yöneltme ve kötülükten alıkoyma. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| وظع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez; kadim sözlüklerde mühmel kabul edilir. |
| عوظ | Anlamlı | Güçlük, darlık ve kıtlık hali | Bir işin zorlaşması veya geçimin daralması durumunu ifade eder. | Kur’an’da geçmez; hedef kökle zıtlaşma ve zorluk ilişkisi taşır. |
| [عظو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%88.md) | Anlamlı | Kertenkele veya benzeri sürüngen türü | Çölde yaşayan küçük sürüngenlere verilen ad (عظاية). | Kur’an’da geçmez; somut zoolojik adlandırma. |
| ظوع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez; sözlüklerde kaydı bulunmayan terkip. |
| ظعو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez; mühmel diziliş. |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وعظ | Merkez | Kalbi yumuşatarak akıbeti hatırlatma | Korkutma ve şefkati birlikte barındırarak kalbe tesir eden uyarılarda bulunma. | Salt bilgi değil, vicdanı titreten ve sonu gösteren yönlendirme. |
| [نصح](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD.md) | Komşu | İhlasla iyiliği isteme | İyiliği katışıksız olarak arzulama; وعظ gibi korkutma ve rikkat unsuru içermesi zorunlu değildir. | Bir şeyin saf, arı ve samimi olması, hilesiz öğüt verme. |
| [ذكر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) | Komşu | Unutulanı zihne getirme | Fıtratta veya hafızada var olan bir bilgiyi yeniden bilinç düzeyine çıkarma hareketi. | Zihinsel hatırlatma ağırlıklıdır; وعظ ise doğrudan kalbe hitap eder. |
| [زجر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D8%AC%D8%B1.md) | Komşu | Şiddetle menetme ve azarlama | Kötülükten menederken sertlik, ses yükseltme ve kaba bir engelleme ön plandadır. | وعظ kökündeki kalbi yumuşatma ve rikkat bu kökte bulunmaz. |
| [حذر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) | Komşu | Tehlikeden sakındırma | Doğrudan somut bir tehlike karşısında uyanık ve tedbirli olmayı sağlama. | Önleyici tedbire odaklanır; وعظ ahlaki uyanışı hedefler. |
| [غرر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) | Zıt | Aldatma ve ayartma | Kişiye sahte bir güven vererek onu tehlikeye ve gaflete sürükleme. | وعظ kökünün zıddı olarak gerçeği örtüp felakete zemin hazırlar. |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وعظ | Kalbi yumuşatarak uyarma | Akıbeti ve ilahi müeyyideyi hatırlatarak kişiyi kötülükten caydırma ve hayra sevk etme. | Kesin |
| Latince | Monere, exhortari | Uyarmak, cesaretlendirerek teşvik etmek | Monere daha çok akılla ihtarda bulunmayı karşılarken, exhortari ahlaki teşviki içerir; ancak kalbi rikkat boyutu eksiktir. | Güçlü |
| İngilizce | Admonish, exhort | İkaz etmek, nasihat etmek | Admonish eylemi kabahat karşısında uyarmayı, exhort ise gayrete getirmeyi anlatır; kökün vicdani sarsma yönünü kısmen karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Ermahnen | Uyarmak, tembih etmek | Hukuki ve ahlaki bir görevi hatırlatarak ihtarda bulunma anlamı baskındır; merhametle yumuşatma boyutu zayıftır. | Güçlü |
| Fransızca | Exhorter, admonester | Teşvik etmek, azarlamadan uyarmak | Admonester daha resmi veya disipliner bir ikazdır; kökün kalbe işleyen nasihat tonunu bütünüyle kapsamaz. | Güçlü |

المصدر: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İlahi emir ve yasakların vicdani yaptırımı | İbadet ve muamelatta ilahi gözetimi hatırlatan bağlayıcı öğüt | Boşanma, nafaka, emanetlerin ehline verilmesi gibi hukuki hükümlerin ardından gelen yaptırım uyarısı (Bakara [2:231](https://lisan.digital/ar/ayet/2:231.md), Nisâ [4:58](https://lisan.digital/ar/ayet/4:58.md)). |
| Vahyin bütünü ve hidayet kaynağı | Kalplere şifa veren, eğiten ve doğru yolu gösteren ilahi bildiri | Kur'an'ın veya geçmiş kitapların evrensel bir kılavuz ve uyarıcı olarak nitelendiği bağlamlar (Âl-i İmrân [3:138](https://lisan.digital/ar/ayet/3:138.md), Yûnus [10:57](https://lisan.digital/ar/ayet/10:57.md)). |
| Tarihsel helakler ve ibretlik cezalar | Somut felaket ve cezalardan çıkarılacak sarsıcı ders | Cumartesi yasağını çiğneyenlerin cezalandırılması gibi geçmiş hadiselerin sonrakilere ibret kılınması (Bakara [2:66](https://lisan.digital/ar/ayet/2:66.md), Mâide [5:46](https://lisan.digital/ar/ayet/5:46.md)). |
| Bireysel/ailevi ahlaki ıslah adımı | Hukuki yollara başvurmadan önceki sözlü ve ikna edici ikaz | Aile içi geçimsizlikte ve itaatsizlikte ilk ıslah aşaması olarak öğüt verme (Nisâ [4:34](https://lisan.digital/ar/ayet/4:34.md)). |
| Peygamberi tebliğ yöntemi | Hikmetle birlikte kullanılan yumuşak ve ikna edici çağrı | İnsanları Rabbin yoluna davet ederken başvurulan ahlaki ve duygusal ikna üslubu (Nahl [16:125](https://lisan.digital/ar/ayet/16:125.md), Lokmân [31:13](https://lisan.digital/ar/ayet/31:13.md)). |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hüsün ve kubuh, teklif ve ilahi lütuf meselesi | Allah'ın kullarına vaaz etmesinin (öğüt vermesinin) teklif-i mâ lâ yutâk ile çelişip çelişmediği ve teklifin bir lütuf olup olmadığı. | Kök, mükellefe sorumluluğunu bildiren ve hücceti ikame eden ilahi delil olarak anlaşılmıştır. |
| Fıkıh | Hukuki uyuşmazlıkların çözüm aşamaları ve emr-i bi'l-maruf | Aile hukukunda (örneğin nüşûz durumunda) veya kamu düzeninde ceza ve yaptırımdan önce vaazın bir ön şart olup olmadığı. | Hukuki bir müeyyide uygulanmadan önce tüketilmesi gereken ilk basamak ve ıslah edici ikaz. |
| Tefsir | Ahkâm ayetlerinin hitamı ve tebliğ metodolojisi | Ayet sonlarındaki vaaz ifadelerinin salt tavsiye mi yoksa bağlayıcı bir yükümlülük mü bildirdiği tartışması. | İnsanın hem aklını hem duygusunu hedef alan, kalbi yumuşatarak itaate hazırlayan ikna edici tebliğ. |
| Hadis | Hutbe, kalpleri diriltme ve içsel vicdan mekanizması | Peygamber'in gözleri yaşartan vaazları ve her müminin kalbinde bulunan ilahi vaiz (واعظ الله في قلب كل مسلم) tasviri. | Dışsal bir nasihatten ziyade insan fıtratına yerleştirilmiş ahlaki caydırıcı güç ve sarsıcı hitabet. |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin muhatapla kurduğu deruni bağ | Vicdani ve kalbi uyanış | İnsanın ilahi huzurda hesap verme bilincini diri tutarak günah ve gafletten alıkoyma. | Bireyin aşkın olanla irtibatını salt ritüelden ahlaki ve canlı bir bilince dönüştürür. | Kesin |
| İlmi | Bilginin ahlak ve sorumlulukla birleşmesi | Ameli dönüştüren idrak | Bilginin salt teorik veri olmaktan çıkıp eylemi yönlendiren bir sorumluluğa dönüşmesini sağlama. | Kuru malumatı kalbi hassasiyetle yoğurarak hikmete dönüştüren pedagojik mekanizmadır. | Güçlü |
| Siyasi | Yöneten-yönetilen ilişkisi ve kamu düzeni | Hukukun vicdani meşruiyeti | Yöneticilerin adaletle hükmetmesini, toplumun ise hukuka içsel rıza ile uymasını sağlama. | Salt kaba kuvvet ve polis gücü yerine ahlaki otokontrol ile kamusal itaati ve adaleti temin eder. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet, faiz ve ticari ahlak | Hırsları sınırlayan ahlaki denetim | Faiz, haksız kazanç ve infaktan kaçınma eğilimlerini ilahi akıbet korkusuyla dizginleme. | İktisadi ilişkilerde bireyin bencil dürtülerini ahiret bilinciyle dengeleyerek sömürüyü engeller. | Güçlü |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geri besleme ve sönümleme mekanizması (damping feedback) | Kontrol sistemlerinde bir parametrenin kritik eşiği aşmasını engellemek için sisteme uygulanan ve sapmayı yumuşatarak dengeye getiren karşıt kuvvet; وعظ de insan iradesini aşırılıktan caydıran bir sönümleyicidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Normatif içselleştirme ve ahlaki otokontrol (internalization) | Sosyoloji ve psikolojide dışsal hukuki yaptırımların ve toplumsal normların bireyin süper-egosuna veya vicdanına mal edilerek dış zorlama olmadan gönüllü uyum üretmesi süreci. | Kesin |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca cami kürsülerinde yapılan dinî-retorik konuşmalar, tesirsiz nasihatler veya hukuki bağlayıcılığı olmayan kuru tavsiyeler düzeyine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | وعظ, doğrudan hukuk normlarının (aile, ticaret, adalet), ilahi azap tehditlerinin ve somut tarihsel helaklerin merkezinde yer alan; aklı ve kalbi sarsarak iradeyi bağlayan somut bir ıslah ve caydırma aracıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın ahkâm ayetlerinde geçen bu kökü sırf ahlaki bir temenni gibi görmek, bu ayetlerdeki ilahi yaptırım gücünü ve emirlerin hukuki ciddiyetini zaafa uğratır; dinin ahlak ile hukuk arasındaki kurucu bağını koparır. |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insanı dönüştürme metodolojisinin kalbinde yer alır. İlahi hitap, insanı yalnızca mantıksal argümanlarla veya salt kaba cezalarla değil; aklı, vicdanı ve duyguyu birleştiren sarsıcı bir hatırlatma (وعظ) ile inşa eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Aile hukuku ve nüşûz ayetlerinde (Nisâ [4:34](https://lisan.digital/ar/ayet/4:34.md)), boşanma ve emanet ahkâmında (Bakara [2:231](https://lisan.digital/ar/ayet/2:231.md), Nisâ [4:58](https://lisan.digital/ar/ayet/4:58.md)), tebliğ ve davet ilkelerinde (Nahl [16:125](https://lisan.digital/ar/ayet/16:125.md)), faiz yasağının yaptırımında (Bakara [2:275](https://lisan.digital/ar/ayet/2:275.md)) ve peygamberlerin kavimleriyle diyaloglarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinî tebliğin kaba bir dayatma veya kupkuru felsefi bir münazara olduğu yanılgısını düzeltir. Hukuk kurallarının vicdandan bağımsız sadece şekilsel emirler olmadığını; her hukuki kuralın arkasında kalbi ürperten ilahi bir gözetim ve akıbet uyarısı bulunduğunu gösterir. |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Kalbi ürpertecek ve yumuşatacak biçimde gelecekteki akıbeti haber vererek kötülükten alıkoyma ve iyiliğe yöneltme.
- Soyut anlam: Dışsal bir yasa veya kuralın, bireyin deruni vicdanında kalbi rikkat ve haşyet mekanizmasıyla içselleştirilmesi.
- Sistematik karşılık: Hukuki ve ahlaki sistemlerde kaba ceza veya şekilsel kuraldan önce devreye giren önleyici, ıslah edici ve vicdan inşa edici denetim kuvveti.
- LaTeX modeli: $$V = \int_{t_0}^{t} \left( \alpha \cdot \Delta H(\tau) + \beta \cdot \Psi(\tau) \right) e^{-\lambda (t - \tau)} \, d\tau \implies \frac{d\Omega}{dt} < 0$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $V$, biriken toplam vaaz etkisini temsil eder. $\Delta H$, geçmiş veya gelecekteki akıbete dair hatırlatmayı; $\Psi$, bu hatırlatmanın kalpte meydana getirdiği rikkat ve ürperti katsayısını; $\alpha$ ve $\beta$ ise bu bileşenlerin ağırlıklarını gösterir. Zaman içindeki unutma veya gaflet faktörü $e^{-\lambda (t - \tau)}$ sönümleme terimi ile ifade edilmiştir. Eşitliğin sağındaki sonuç ($\frac{d\Omega}{dt} < 0$), bu içselleşmiş etkinin muhatabın sapma, taşkınlık ve kötülük eğilimini ($\Omega$) zamanla sıfırlayarak sınırlandırdığını sembolize eder.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ٢٤)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D8%B9%D8%B8/occurrences?meal=IK

### [البقرة ٢:٦٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/2:66.md) — وَمَوْعِظَةً

فَجَعَلْنَاهَا نَكَالًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَمَا خَلْفَهَا وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ

### [البقرة ٢:٢٣١](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/2:231.md) — يَعِظُكُمْ

وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا لِتَعْتَدُوا وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ وَلَا تَتَّخِذُوا آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمَا أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتَابِ وَالْحِكْمَةِ يَعِظُكُمْ بِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

### [البقرة ٢:٢٣٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/2:232.md) — يُوعَظُ

وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ إِذَا تَرَاضَوْا بَيْنَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ ذَلِكَ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكُمْ أَزْكَى لَكُمْ وَأَطْهَرُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

### [البقرة ٢:٢٧٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/2:275.md) — مَوْعِظَةٌ

الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَى فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

### [آل عمران ٣:١٣٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/3:138.md) — وَمَوْعِظَةٌ

هَذَا بَيَانٌ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِينَ

### [النساء ٤:٣٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/4:34.md) — فَعِظُوهُنَّ

الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا

### [النساء ٤:٥٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/4:58.md) — يَعِظُكُمْ

إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ سَمِيعًا بَصِيرًا

### [النساء ٤:٦٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/4:63.md) — وَعِظْهُمْ

أُولَئِكَ الَّذِينَ يَعْلَمُ اللَّهُ مَا فِي قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَعِظْهُمْ وَقُلْ لَهُمْ فِي أَنْفُسِهِمْ قَوْلًا بَلِيغًا

### [النساء ٤:٦٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/4:66.md) — يُوعَظُونَ

وَلَوْ أَنَّا كَتَبْنَا عَلَيْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ أَوِ اخْرُجُوا مِنْ دِيَارِكُمْ مَا فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيلٌ مِنْهُمْ وَلَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا مَا يُوعَظُونَ بِهِ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ وَأَشَدَّ تَثْبِيتًا

### [المائدة ٥:٤٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/5:46.md) — وَمَوْعِظَةً

وَقَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِمْ بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَآتَيْنَاهُ الْإِنْجِيلَ فِيهِ هُدًى وَنُورٌ وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ

### [الأعراف ٧:١٤٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/7:145.md) — مَوْعِظَةً

وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الْأَلْوَاحِ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْعِظَةً وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ فَخُذْهَا بِقُوَّةٍ وَأْمُرْ قَوْمَكَ يَأْخُذُوا بِأَحْسَنِهَا سَأُرِيكُمْ دَارَ الْفَاسِقِينَ

### [الأعراف ٧:١٦٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/7:164.md) — تَعِظُونَ

وَإِذْ قَالَتْ أُمَّةٌ مِنْهُمْ لِمَ تَعِظُونَ قَوْمًا اللَّهُ مُهْلِكُهُمْ أَوْ مُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا قَالُوا مَعْذِرَةً إِلَى رَبِّكُمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ

### [يونس ١٠:٥٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/10:57.md) — مَوْعِظَةٌ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ

### [هود ١١:٤٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/11:46.md) — أَعِظُكَ

قَالَ يَانُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ فَلَا تَسْأَلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنِّي أَعِظُكَ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ

### [هود ١١:١٢٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/11:120.md) — وَمَوْعِظَةٌ

وَكُلًّا نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤَادَكَ وَجَاءَكَ فِي هَذِهِ الْحَقُّ وَمَوْعِظَةٌ وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ

### [النحل ١٦:٩٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/16:90.md) — يَعِظُكُمْ

إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

### [النحل ١٦:١٢٥](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/16:125.md) — وَالْمَوْعِظَةِ

ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ

### [النور ٢٤:١٧](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/24:17.md) — يَعِظُكُمُ

يَعِظُكُمُ اللَّهُ أَنْ تَعُودُوا لِمِثْلِهِ أَبَدًا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

### [النور ٢٤:٣٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/24:34.md) — وَمَوْعِظَةً

وَلَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ آيَاتٍ مُبَيِّنَاتٍ وَمَثَلًا مِنَ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ

### [الشعراء ٢٦:١٣٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/26:136.md) — أَوَعَظْتَ · الْوَاعِظِينَ

قَالُوا سَوَاءٌ عَلَيْنَا أَوَعَظْتَ أَمْ لَمْ تَكُنْ مِنَ الْوَاعِظِينَ

### [لقمان ٣١:١٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/31:13.md) — يَعِظُهُ

وَإِذْ قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ وَهُوَ يَعِظُهُ يَابُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ

### [سبأ ٣٤:٤٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/34:46.md) — أَعِظُكُمْ

قُلْ إِنَّمَا أَعِظُكُمْ بِوَاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَى وَفُرَادَى ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا مَا بِصَاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذَابٍ شَدِيدٍ

### [المجادلة ٥٨:٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/58:3.md) — تُوعَظُونَ

وَالَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا ذَلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

### [الطلاق ٦٥:٢](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/ayet/65:2.md) — يُوعَظُ

فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ فَارِقُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَأَشْهِدُوا ذَوَيْ عَدْلٍ مِنْكُمْ وَأَقِيمُوا الشَّهَادَةَ لِلَّهِ ذَلِكُمْ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا

## المعاجم (١٣)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

“Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir. Gelecek yağmuru haber vermesinden “va’d” etmek, bir şeyi yapacağına söz vermek anlamında kullanılmıştır. (ze) ile üstü kapalı anlatmak, dolaylı anlatmak, işaretle anlatmak, önermek anlamlarında kullanılmaktadır. “zı” ile nasihat etmek, öğüt vermek, va’d etmek anlamlarına gelir. “Nezr” ileride olacak kötülükleri haber vermek, “va’z” ile gelecekte olacak iyilikleri haber vermek anlamına gelir.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

باب العين والظّاء وواي معهما
ع ظ ي، و ع ظ مستعملان
عظي:
العَظايَةُ على خِلْقةِ سامٍّ أبرص، أو أُعَيظِم منهُ شيئاً، والذّكر يقال له اللحم غير أنه إذا لم تَرَ قوائمها ظَنَنْتَ أن رأسها رأسُ حيّةٍ. وتجمع: عَظاء، وثلاث عَظايات، والعَظاءَةُ: لغة فيها.
وعظ:
العِظَةُ: الموعظة. وَعَظْتُ الرّجلَ أَعِظُهُ عِظَةً وموعظة. واتَّعَظَ: تقبّل العِظَةَ، وهو تذكيرُك إيّاه الخيرَ ونحوَه ممّا يرقُّ له قلبُهُ.
ومن أمثالِهم المعروفة: لا تَعِظيني وتَعَظْعَظي، أي: اتَّعظي أنتِ ودَعي موعظتي.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

الوَعْظُ: النُصْحُ، والتذكيرُ بالعواقب. تقول: وَعَظْتُهُ وَعْظاً وعِظَةً فاتَّعَظَ، أي قبِلَ المَوْعِظَةَ. يقال: السعيدُ من وُعِظَ بغيره، والشقيُّ من اتَّعَظَ به غيره.

### [تهذيب اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/sozluk/tehzib.md) — الأزهري · القرن ١٠

باب العين والظاء
عظا ، وعظ .
عظا : قال الليث : العظاية : على خِلْقة سامّ أبرص أو أعِيظم منه شيأ . قال والعظاءة لغة فيها ؛ والجمع العَظَاء ، وثلاث عظايات .
الحراني عن ابن السكيت : يقال : عظاءة وعظاية ، لغتان ؛ كما يقال : امرأة سقّاءة وسقّاية .
الأصمعيّ عن أبي عمرو بن العلاء : تقول العرب : أَرَدْتَ ما يُلهيني ، فقلتَ ما يَعْظيني ، قال : يقال هذا للرجل يريد أن ينصح صاحبه فيخطىء ، ويقولُ ما يسوءه . قال ومثله : أراد ما يحظيها فقال ما يَعْظيها .
وقال اللحْياني : يقال : قلت : ما أورمه وعَظَاه ، أي قلت ما أسخطه .
وقال ابن شميل العَظَى أن تأكل الإبل العُنْظُوان ، وهو شجر فلا تستطيع أن تجترَّه ولا أن تَبْغره فتحبَط بطونُها ، فيقال : عِظى الجمل يعظي عظًى شديداً فهو عظٍ عَظْيان . قال وعظى فلان فلاناً إذا ساءه بأمر يأتيه إليه يَعْظيه عَظْياً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : عظا فلاناً يعظوه إذا قطَّعه بالغِيبة .
وقال ابن دريد : عظاه يعظوه عَظْواً إذا اغتاله فسقاه سمّاً .
وعظ : قال الليث : العِظة : الموعظة ، وكذلك الوعظ . والرجل يتَّعظ إذا قَبِل الموعظة حين يذَكَّرُ الخَير ونحوه ، مما يرقّ لذلك قلبه . يقال وعظته عظة . ومن أمثالهم المعروفة : لاتعظيني وتَعَظْعَظِي أي اتْعظي ولا تَعظي .
قلت وقوله تعظعظي وإن كان كمكرّر المضاعف فإن أصله من الوعظ ، كما قالوا : خضخض الشَّيْءَ في الماء وأصله من خاض .

### [مقاييس اللغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/sozluk/mekayis.md) — ابن فارس · القرن ١١

(باب الواو والعين وما يثلثهما)
(وعق) الواو والعين والقاف: كلمتان: إحداهما الوَعِيق: صوتٌ يخرجُ من قُنْب الدّابّة. والثانية الوَعْقة، هو الرّجل السَّـيِّئُ الخُلُق، وكذلك الوَعق.‏
(وعك) الواو والعين والكاف، يدلُّ على عَركِ شيءٍ وتذليله. منه وعْك الحُمَّى، كأنَّها تعرُك الجسم عَرْكاً. وتقول العرب: أوْعَكَتِ الكلابُ الصَّيدَ، إذا مرَّغَتْه في التراب. والوَعْكَةُ: مَعركةُ الأبطال. وأوْعَكَتِ الإبلُ: ازْدَحَمَتْ، وهو ذلك القياس.‏
(وعل) الواو والعين واللام كلمتان: إحداهما الوَعِْل(1): ذكَر الأرْوَى. [و] على التشبيه قيل لِكِبار الناس وُعُول. وفي الحديث: "تَظْهَر التُّحُوت و[تذهب(2)] الوُعُول". التُحوت: الدُّون. والوُعول: الأشراف.‏
والثانية قولهم: لا وَعْلَ عنه، أي لا مَلْجَأ.‏
(وعن) الواو والعين والنون: ليس بأصلٍ، لكنهم يقولون: الوَعْنَة الأرضُ البيضاء(3). ويقولون: تَوَعَّنَت الإبلُ: أخَذَ فيها السِّمَن.‏
(وعي) الواو والعين والياء: كلمةٌ تدلُّ على ضمِّ شيء. ووَعَيْتُ العِلْمَ أعِيهِ وَعْياً. وأوْعَيْتُ المتاعَ في الوِعاء أُوعيه. قال:‏
* والشَّرُّ أخبَثُ ما أوعَيْتَ من زادِ(4) *‏
وأمَّا الوَعَى(5) فالجَلَبَةُ والأصوات. وهو عندنا من باب الإبدال، والأصل الغين. والوعية: الصَّارخَة، من الوَعَى. ويقولون: لا وَعْيَ عَنْ كذا.‏
(وعب) الواو* والعين والباء: كلمةٌ تدلُّ على استيظاف الشَّيء(6). وأوعَبْتُ الشَّيءَ: استوظَفْتُه كلَّه. ويقولون: "في الأنْفِ إذا استُوعِبَ جَدْعُه الدِّيَةُ"، أي استُؤصِلَ فلم يُتْرَك منه شَيء. وجاء فلانٌ مُوعِباً، أي جَمعَ ما استطاعَ من جَمْع. وأتَى الفَرَسُ بِرَكضٍ وَعِيبٍ، أي جاء بأقصَى ما عِنْده.‏
(وعث) الواو والعين والثاء: كلمةٌ تدلُّ على سُهولةٍ في الشَّيء ورَخاوَة. ومكانٌ أوْعَثُ. قال الخليل: الوَعْثُ من الرَّمْل: ما غابَتْ فيه القوائم. وامرأةٌ وَعْثةٌ: كثيرة اللَّحم. ووَعِثُ لِسانُه: التَاثَ فلم يُبَيِّنْ، كأنَّه استَرْخَى ولانَ.‏
فإنْ قيل: فكيف قال: "أعوذُ بك من وَعْثاء السَّفَر"، وقد زعمتم أنَّ ذلك دالٌّ على السهولة؟ قيل: المعنى الذي ذهبنا إليه صحيح، وإنما الرَّمْل إذا غابت فيه القوائم فإنَّه يدعُو إلى المشقَّة، فلذلك قيل: نعوذ بك من وَعْثاء السفر. والمعنيان صحيحان.‏
(وعد) الواو والعين والدال: كلمةٌ صحيحةٌ تدلُّ على تَرجِيَةٍ بِقَوْل(7). يقال: وَعَدْتُه أعِدُهُ وَعْداً. ويكون ذلك بخيرٍ وشَرٍّ. فأ[مّا ا] لوَعِيدُ فلا يكون إلاّ بشَرّ. يقولون: أوعَدْتُه بكذا. قال:‏
* أوْعَدَنِي بالسِّجْنِ والأداهِمِ(8) *‏
والمُوَاعَدَة من المِيعاد. والعِدَة: الوَعْد. وجمعها عِدَاتٌ: والوَعْد لا يجمع. ووَعِيدُ الفَحْل: [هَدِيرُه(9)] إذا همَّ أن يصول. قال:‏
* يُوعِدُ قلبَ الأعزلِ(10) *‏
وأرضُ بني فلانٍ واعِدَةٌ، إذا رُجِيَ خَيرُها من المطر والإعشاب. ويومٌ واعدٌ: أوّلُه يَعِدُ بحرٍّ أو بَرْد.‏
(وعر) الواو والعين والراء: كلمةٌ تدلُّ على صَلابةٍ وخُشونة. ومكان وَعْرٌ بيِّنُ الوُعورة، ووَعرَ يَوْعرُ(11) وتَوَعَّرَ. وفلانٌ وَعْر المعروفِ: نَكِدُه. وسألناه حاجةً فتوعَّرَ علينا، أي تشدّد.‏
(وعز) الواو والعين والزاء: كلمةٌ واحدةٌ في التَّقدمةِ في الشيء. يقال: وَعَزْتُ إليه: تقدَّمت في الأمر، وأوْعَزْت كذلك، وذلك إذا تقدَّمْتَ إليه فأمَرْته به.‏
(وعس) الواو والعين والسين: أصلٌ يدلُّ على سُهولةٍ في الشيء. من ذلك الوَعْساء: الأرض الليِّنةُ ذاتُ الرَّمْل. والمِيعَاسُ: الأرض لم تُوطَأُ. والمُوَاعَسةُ: ضَرْبٌ من سَير الإبِلِ سَهْل. يقال: واعَسْنَا ليلتَنا هذِهِ: أدْلَجْنا. ولا تكون المُوَاعَسَةُ إلاَّ باللّيل.‏
(وعظ) الواو والعين والظاء: كلمةٌ واحدة. فالوَعْظ: التخويف. والعِظَة الاسمُ منه؛ قال الخليل: هو التَّذكير بالخير وما يرقُّ له قلبُه(12).‏
---------------------__
(1) يقال بالفتح، وبفتح فكسر، وبضم فكسر.‏
(2) التكملة من المجمل. وسبق في (تحت) بلفظ: "تهلك الوعول وتظهر التحوت". وفي اللسان (وعل): "وفي حديث أبي هريرة: لا تقوم الساعة حتى تعلو التحوت وتهلك الوعول".‏
(3) زاد في المجمل: "لا تنبت".‏
(4) لعبيد بن الأبرص في اللسان (وعي) والكامل 64 ليبسك. وصدره:‏
* الخير يبقى وإن طال الزمان به *‏
(5) في الأصل: "الوعاء"، تحريف.‏
(6) الاستيظاف: الاستيعاب.‏
(7) في الأصل: "تقول".‏
(8) للعديل بن الفرح عند العيني (4: 190). وانظر اللسان (وعد، دهم) وإصلاح المنطق 253، 326.‏
(9) التكملة من المجمل.‏
(10) لأبي النجم العجلي من أرجوزته المشهورة بمجلة المجمع العلمي العربي بدمشق (العدد 8 ص474) صفر سنة 1347. والشطر بتمامه كما في المجمل ومجلة المجمع:‏  * يرعد أن يوعد قلب الأعزل *‏
(11) يقال من باب ظرف، وتعب، ووعد أيضاً.‏
(12) نص المجمل: "فيما يلين له قلبه".‏

ـ

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- الوعظ: زجر مقترن بتخويف. قال الخليل (العين 2/228) : هو التذكير بالخير فيما يرق له القلب، والعظة والموعظة: الاسم. قال تعالى: ﴿يعظكم لعلكم تذكرون﴾ [النحل/90]، ﴿قل إنما أعظكم بواحدة﴾ [سبأ/46]، ﴿ذلكم توعظون به﴾ [المجادلة/3]، ﴿قد جاءتكم موعظة من ربكم﴾ [يونس/57]، ﴿وجاءك في هذه الحق وموعظة وذكرى﴾ [هود/120]، ﴿وهدى وموعظة للمتقين﴾ [آل عمران/138]، ﴿وكتبنا له في الألواح من كل شيء موعظة وتفصيلا﴾ [الأعراف/145]، ﴿فأعرض عنهم وعظهم﴾ [النساء/63].

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

و ع ظ
هو من بين الوعّاظ حسن الوعظ والعظة والموعظة والمواعظ‏.‏

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

الوَعْظ والعِظةُ والعَظةُ والمَوْعِظةُ: النُّصْح والتذْكير بالعَواقِب؛ قال ابن سيده: هو تذكيرك للإِنسان بما يُلَيِّن قلبَه من ثواب وعِقاب. وفي الحديث: لأَجْعلنك عِظة أَي مَوْعظة وعِبرة لغيرك، والهاء فيه عوض من الواو المحذوفة. وفي التنزيل: فمَن جاءه مَوْعِظة من ربه؛ لم يجئ بعلامة التأْنيث لأَنه غير حقيقي أَو لأَن الموعِظة في معنى الوَعْظ حتى كأَنه قال: فمن جاءه وعظ من ربه، وقد وَعَظه وَعْظاً وعِظة، واتَّعَظَ هو: قَبِل الموعظة، حين يُذكر الخبر ونحوه. وفي الحديث: وعلى رأْس السّراط واعظُ اللّه في قلب كل مسلم، يعني حُجَجه التي تَنْهاه عن الدُّخول فيما منعه اللّه منه وحرَّمه عليه والبصائر التي جعلها فيه. وفي الحديث أَيضاً: يأْتي على الناسِ زَمان يُسْتَحَلُّ فيه الرّبا بالبيع والقَتلُ بالموعظة؛ قال: هو أَن يُقتل البَريءُ ليتَّعِظَ به المُرِيب كما قال الحجاج في خطبته: وأَقْتلُ البريء بالسَّقِيم. ويقال: السَّعِيدُ من وُعِظ بغيره والشقيُّ من اتَّعَظ به غيره. قال: ومن أَمثالهم المعروفة: لا تَعِظيني وتَعَظْعَظِي أَي اتَّعِظي ولا تَعِظيني؛ قال الأَزهري: وقوله وتعظعظي وإِن كان كمكرّر المضاعف فأَصله من الوعظ كما قالوا خَضْخَضَ الشيءَ في الماء، وأَصله من خَضَّ.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* و ع ظ * * الوَعْظُ * النُّصح والتذكير بالعواقب وقد * وَعَظَهُ * من باب وعد و * عِظَةً * أيضا بالكسر * فاتَّعَظَ * أي قَبِل * المَوْعِظَةَ * يُقال لسَّعِيد من * وُعِظَ * بغيره والشَّقِي من * اتَّعَظَ * به غيره

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

وعظه يعظه وعظا، وعظة، كعدة، وموعظة: ذكره ما يلين قلبه من الثواب والعقاب، فاتعظ به. وفي الصحاح: الوعظ: النصح والتذكير بالعواقب. والاتعاظ: قبول الموعظة. يقال: السعيد من وعظ بغيره والشقي من به اتعظ. قلت: والجملة الأولى منه حديث، وتمامه: والشقي من شقي في بطن أمه. وفي حديث آخر: لأجعلنك عظة، أي موعظة وعبرة لغيرك، والهاء في العظة عوض عن الواو المحذوفة.
 وقال ابن فارس: الوعظ: هو التخويف والإنذار. وقال الخليل: هو التذكير في الخير بما يرقق القلب، وهاء الموعظة ليست للتأنيث، لأنه غير حقيقي، ومنه قوله تعالى:  فمن جاءه موعظة من ربه  وفي الحديث: سيأتي على الناس زمان يستحل فيه الربا بالبيع، والقتل بالموعظة هو أن يقتل البريء ليتعظ به المريب.
 ومما يستدرك عليه: العظات: جمع عظة. والواعظ: الناصح، وقد اشتهر به جماعة من المحدثين، والجمع وعاظ. والوعاظ، كشداد: الواعظة، قال رؤبة:
  لما رأونا عظعظت عظعاظا                      نبلهم وصدقوا الوعـاظـا يقول: كان وعظهم واعظ، وقال لهم: إن ذهبتم هلكتم، فلما ذهبوا أصابهم ما وعظهم به، فصدقوا الوعاظ حينئذ. والعظة، بفتح العين، لغة في العظة، بكسرها.
 وتعظعظ الرجل: اتعظ، وأصله من الوعظ، كما قالوا: تخضخض الماء، وأصله من خض، نقله الأزهري هكذا، وأورد المثل المذكور في ع ظ ع ظ، وقد بينا هناك خطأ هذا القول فراجعه.

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

وَعَظَهُ
1 وَعَظَهُ ذ , (S, Msb, K, &c,) aor. يَعِظُ, (Msb, K,) inf. n. وَعْظٌ and عِظَةٌ, (S, Msb, K,) in which the ة is a substitute for the elided و, (TA,) and عَظَةٌ, (TA,) and مَوْعِظَةٌ, (K,) in which the ة is not to denote the fem. gender, because this is not real, (TA,) or this last is a simple subst., (Msb,) He exhorted him, admonished him, or warned him; he put him in fear: (IF:) he exhorted him to obedience; commanded him to obey: (Msb:) he gave him good advice, or counsel; and reminded him of the results of affairs: (S:) he reminded him by informing him of that which should make the heart tender: (Kh:) he reminded him of that which should soften his heart, by the mention of reward and punishment. (K.) It is said in the Kur, [xxxiv. 45,] اِنَّمَا أَعِظكُمْ بِوَاحِدَةٍ I only exhort you, or command you, to do one thing. (Msb.) And you say, وُعِظَ بِغَيْرِهِ [He was exhorted, admonished, or warned, by the example of another: see 8]. (S.) [And وعَظَ, alone, He preached a sermon or sermons.]

اِتَّعَظَ
8 اِتَّعَظَ ذ [He became exhorted, admonished, warned, or put in fear:] he obeyed, or conformed to, [an exhortation to obedience, or] a command, and restrained himself: (Msb:) he accepted good advice, and the being reminded of the results of affairs: (S:) he became reminded of that which should soften his heart, by the mention of reward and punishment. (K.) It is said, السَّعِيدُ مَنْ وُعِظَ يِغَيْرِهِ وَالشَّقِىُّ مَنْ اتَّعَظَ بِهِ غَيْرُهُ [The happy is he who is exhorted, or admonished, or warned, by the example of another, and the unhappy is he by the example of whom another becomes exhorted, or admonished, or warned]. (S, L.)

عِظَةٌ
عِظَةٌ ذ : see 1. ― -b2- [As a simple subst.,] it has for its pl. عِظَاتٌ: and is syn. with ↓ مَوْعِظَةٌ: (TA:) [the pl. of the latter is مَوَاعِظُ.] It is said in trad., لَأَجْعَلَنَّكَ عِظَةً I will assuredly make thee a warning, or an example, to others. (TA.) And in the Kur, [ii. 276,] فَمَنْ جَآءَهُ مِنْ رَبِّهِ ↓ مَوْعِظَةٌ [But he to whom cometh an exhortation, or an admonition, or warning, from his Lord]. (TA.) And ↓ القَتْلُوبِالمَوْعِظَةِ [The slaying by way of warning], mentioned in a trad., is when the innocent is slain in order that he who gives reason for suspicion may become warned. (TA.)

وَعَّاظٌ
وَعَّاظٌ ذ : see وَاعِظٌ.

وَاعِظٌ
وَاعِظٌ ذ [One who exhorts, admonishes, warns, or puts in fear:] one who exhorts to obedience; who commands to obey: (Msb:) one who gives good advice, or counsel; [who reminds of the results of affairs; &c.: and a preacher of a sermon or sermons: see 1:] and in like manner ↓ وَعَّاظٌ [one who exhorts, &c., much, or frequently]: (TA:) pl. of the former وُعَّاظٌ. (Msb, TA.)

مَوْعِظَةٌ
مَوْعِظَةٌ ذ : see 1: ― -b2- and عِظَةٌ, in three places.

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

وَعَظَ
وَعَظَ
a.  [ يَعِظُ ] ( n. ac. وَعْظ 1 ,  عِظَة [ 2t ] ,  مَوْعِظَة 18t ) [ acc. &  'Ala ], Warned, admonished; exhorted.

b.  Preached.

اِوْتَعَظَ
اِوْتَعَظَ VIII ( t )
a.  Took warning; obeyed.

b.  [ Bi ], Took warning from.

وَعْظ
وَعْظ 1 ,
a.  Warning, exhortation, admonition, admonishment; advice, counsel.

وَعْظَة
وَعْظَة 1t , ( pl. وَعَظَات ),
a.  see 1 .

b.  Sermon.

وِعْظَة
وِعْظَة 2t ,
a.  see 1 .

مَوْعِظَة
مَوْعِظَة 18t , ( pl. مَوَاْعِظُ 44 ,  مَوَاْعِيْظُ 65 ),
a.  see 1 &  1t ( b ).

وَاْعِظ
وَاْعِظ 21 , ( pl. وُعَّاْظ 29 &  reg. ),
a.  Warner, exhorter, admonisher; monitor; adviser; counsellor.

b.  Preacher.

مَوْعُوْظُوْن
مَوْعُوْظُوْن
a.  [ coll. ], Catechumens.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

وعظ
وَعَظَ - يَعِظُ، وُعِظَ - يُوْعَظُ - وَاعِظ - وَاعِظِيْن - مَوْعِظَة

وَعَظَ - يَعِظُ + كائن + كائناً + بشيء: يبلغه أمراً مع ذكر عواقب رفض تنفيذه تحذيراً وزجراً:  يبلغ الأحكام والأوامر والنواهي الشرعية للمكلفين، ليقوموا بالتكليف ويتجنبوا بذلك العقاب
وُعِظَ - يُوْعَظُ: مبني للمجهول من " وَعَظَ - يَعِظُ "
وَاعِظ: اسم فاعل صفة مشبهة من " وَعَظَ - يَعِظُ "
وَاعِظِيْن: جمع " واعِظ"
مَوْعِظَة: اسم مفعول للمرة المؤكدة من " وَعَظَ - يَعِظُ ": الأوامر والنواهي الشرعية التي يتم تبليغها للمكلفين، ليقوموا بالتكليف ويتجنبوا بذلك العقاب
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الوعظ والنصح واللوم والنهر للتأثير على إرادة آخر" وهي:
وَعِدَ - يَوْعَدُ، جَلَبَ - يَجْلِبُ، نَهَرَ - يَنْهَرُ، لَامَ - يَلُوْمُ، وَعَظ َ - يَعِظُ، عَتِب - يَعْتَبُ (عَتَبَ - يَعْتِبُ)
الله يعظ
	﴿وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو سرحوهن بمعروف ولا تمسكوهن ضرارا لتعتدوا ومن يفعل ذلك فقد ظلم نفسه ولا تتخذوا آيات الله هزوا واذكروا نعمة الله عليكم وما أنزل عليكم من الكتاب والحكمة يعظكم به واتقوا الله واعلموا أن الله بكل شيء عليم(231)﴾ البقرة ﴿وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهن فلا تعضلوهن أن ينكحن أزواجهن إذا تراضوا بينهم بالمعروف ذلك يوعظ به من كان منكم يؤمن بالله واليوم الآخر ذلكم أزكى لكم وأطهر والله يعلم وأنتم لا تعلمون(232)﴾ البقرة
	﴿الذين يأكلون الربا لا يقومون إلا كما يقوم الذي يتخبطه الشيطان من المس ذلك بأنهم قالوا إنما البيع مثل الربا وأحل الله البيع وحرم الربا فمن جاءه موعظة من ربه فانتهى فله ما سلف وأمره إلى الله ومن عاد فأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(275)﴾ البقرة
	﴿إن الله يأمركم أن تؤدوا الأمانات إلى أهلها وإذا حكمتم بين الناس أن تحكموا بالعدل إن الله نعما يعظكم به إن الله كان سميعا بصيرا(58)﴾ النساء ﴿إن الله يأمر بالعدل والإحسان وإيتاء ذي القربى وينهى عن الفحشاء والمنكر والبغي يعظكم لعلكم تذكرون(90)﴾ النحل
	﴿قال يانوح إنه ليس من أهلك إنه عمل غير صالح فلا تسألني ما ليس لك به علم إني أعظك أن تكون من الجاهلين(46)﴾ هود ﴿يعظكم الله أن تعودوا لمثله أبدا إن كنتم مؤمنين(17)﴾ النور
	﴿والذين يظاهرون من نسائهم ثم يعودون لما قالوا فتحرير رقبة من قبل أن يتماسا ذلكم توعظون به والله بما تعملون خبير(3)﴾ المجادلة ﴿فإذا بلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو فارقوهن بمعروف وأشهدوا ذوى عدل منكم وأقيموا الشهادة لله ذلكم يوعظ به من كان يؤمن بالله واليوم الآخر ومن يتق الله يجعل له مخرجا(2)﴾ الطلاق
الأنبياء تعظ
لقمان﴿وإذ قال لقمان لابنه وهو يعظه يابني لا تشرك بالله إن الشرك لظلم عظيم(13)﴾ لقمان ﴿قالوا سواء علينا أوعظت أم لم تكن من الواعظين(136)﴾ الشعراء
النبي محمد (ص)	﴿قل إنما أعظكم بواحدة أن تقوموا لله مثنى وفرادى ثم تتفكروا ما بصاحبكم من جنة إن هو إلا نذير لكم بين يدي عذاب شديد(46)﴾ سبأ ﴿أولئك الذين يعلم الله ما في قلوبهم فأعرض عنهم وعظهم وقل لهم في أنفسهم قولا بليغا (63)﴾ النساء
 	﴿ادع إلى سبيل ربك بالحكمة والموعظة الحسنة وجادلهم بالتي هي أحسن إن ربك هو أعلم بمن ضل عن سبيله وهو أعلم بالمهتدين(125)﴾ النحل
الأزواج تعظ
﴿الرجال قوامون على النساء بما فضل الله بعضهم على بعض وبما أنفقوا من أموالهم فالصالحات قانتات حافظات للغيب بما حفظ الله واللاتي تخافون نشوزهن فعظوهن واهجروهن في المضاجع واضربوهن فإن أطعنكم فلا تبغوا عليهن سبيلا إن الله كان عليا كبيرا(34)﴾ النساء
الآثار تعظ
﴿فجعلناها نكالا لما بين يديها وما خلفها وموعظة للمتقين (66)﴾ البقرة
الارتكاس للوعظ
﴿وإذ قالت أمة منهم لم تعظون قوما الله مهلكهم أو معذبهم عذابا شديدا قالوا معذرة إلى ربكم ولعلهم يتقون (164)﴾ الأعراف ﴿قالوا سواء علينا أوعظت أم لم تكن من الواعظين(136)﴾ الشعراء
	﴿ولو أنا كتبنا عليهم أن اقتلوا أنفسكم أو اخرجوا من دياركم ما فعلوه إلا قليل منهم ولو أنهم فعلوا ما يوعظون به لكان خيرا لهم وأشد تثبيتا (66)﴾ النساء
موعظة
القرآن موعظة
 ﴿هذا بيان للناس وهدى وموعظة للمتقين (138)﴾ آل عمران ﴿ولقد أنزلنا إليكم آيات مبينات ومثلا من الذين خلوا من قبلكم وموعظة للمتقين(34)﴾ النور
موعظة للمؤمنين	﴿ياأيها الناس قد جاءتكم موعظة من ربكم وشفاء لما في الصدور وهدى ورحمة للمؤمنين (57)﴾ يونس ﴿وكلا نقص عليك من أنباء الرسل ما نثبت به فؤادك وجاءك في هذه الحق وموعظة وذكرى للمؤمنين(120)﴾ هود
جاءتكم موعظة من ربكم	﴿ياأيها الناس قد جاءتكم موعظة من ربكم وشفاء لما في الصدور وهدى ورحمة للمؤمنين (57)﴾ يونس ﴿الذين يأكلون الربا لا يقومون إلا كما يقوم الذي يتخبطه الشيطان من المس ذلك بأنهم قالوا إنما البيع مثل الربا وأحل الله البيع وحرم الربا فمن جاءه موعظة من ربه فانتهى فله ما سلف وأمره إلى الله ومن عاد فأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(275)﴾ البقرة
التوراة والإنجيل موعظة
موعظة للمتقين﴿وقفينا على آثارهم بعيسى ابن مريم مصدقا لما بين يديه من التوراة وآتيناه الإنجيل فيه هدى ونور ومصدقا لما بين يديه من التوراة وهدى وموعظة للمتقين (46)﴾ المائدة ﴿وكتبنا له في الألواح من كل شيء موعظة وتفصيلا لكل شيء فخذها بقوة وأمر قومك يأخذوا بأحسنها سأريكم دار الفاسقين(145)﴾ الأعراف
الآثار موعظة
 ﴿فجعلناها نكالا لما بين يديها وما خلفها وموعظة للمتقين (66)﴾ البقرة

 ﴿ادع إلى سبيل ربك بالحكمة والموعظة الحسنة وجادلهم بالتي هي أحسن إن ربك هو أعلم بمن ضل عن سبيله وهو أعلم بالمهتدين(125)﴾ النحل
واعظين
 ﴿قالوا سواء علينا أوعظت أم لم تكن من الواعظين(136)﴾ الشعراء
مختار الصحاح
● [وعظ] و ع ظ: الوَعْظُ النُّصح والتذكير بالعواقب وقد وَعَظَهُ من باب وعد و عِظَةً أيضا بالكسر فاتَّعَظَ أي قَبِل المَوْعِظَةَ يُقال لسَّعِيد من وُعِظَ بغيره والشَّقِي من اتَّعَظَ به غيره
الراغب
وعظ
- الوعظ: زجر مقترن بتخويف. قال الخليل (العين 2/228) : هو التذكير بالخير فيما يرق له القلب، والعظة والموعظة: الاسم. قال تعالى: }يعظكم لعلكم تذكرون﴿[النحل/90]،﴾قل إنما أعظكم بواحدة﴿[سبأ/46]،﴾ذلكم توعظون به﴿[المجادلة/3]،﴾قد جاءتكم موعظة من ربكم﴿[يونس/57]،﴾وجاءك في هذه الحق وموعظة وذكرى﴿[هود/120]،﴾وهدى وموعظة للمتقين﴿[آل عمران/138]،﴾وكتبنا له في الألواح من كل شيء موعظة وتفصيلا﴿[الأعراف/145]،﴾فأعرض عنهم وعظهم{ [النساء/63].
ملخص اللسان
1.    الوَعْظ والعِظةُ والعَظةُ والمَوْعِظةُ: النُّصْح والتذْكير  بالعَواقِب؛ قال ابن سيده: هو تذكيرك للإِنسان بما يُلَيِّن قلبَه من ثواب وعِقاب.
2.    وقد وَعَظه وَعْظاً وعِظة، واتَّعَظَ  هو: قَبِل الموعظة، حين يُذكر الخبر ونحوه
لسان العرب
● - وعظ: الوَعْظ والعِظةُ والعَظةُ والمَوْعِظةُ: النُّصْح والتذْكير  بالعَواقِب؛ قال ابن سيده: هو تذكيرك للإِنسان بما يُلَيِّن قلبَه من ثواب  وعِقاب. وفي الحديث: لأَجْعلنك عِظة أَي مَوْعظة وعِبرة لغيرك، والهاء فيه  عوض من الواو المحذوفة. وفي التنزيل: فمَن جاءه مَوْعِظة من ربه؛ لم يجئ  بعلامة التأْنيث لأَنه غير حقيقي أَو لأَن الموعِظة في معنى الوَعْظ حتى  كأَنه قال: فمن جاءه وعظ من ربه، وقد وَعَظه وَعْظاً وعِظة، واتَّعَظَ  هو: قَبِل الموعظة، حين يُذكر الخبر ونحوه. وفي الحديث: وعلى رأْس السّراط  واعظُ اللّه في قلب كل مسلم، يعني حُجَجه التي تَنْهاه عن الدُّخول فيما  منعه اللّه منه وحرَّمه عليه والبصائر التي جعلها فيه. وفي الحديث  أَيضاً: يأْتي على الناسِ زَمان يُسْتَحَلُّ فيه الرّبا بالبيع والقَتلُ  بالموعظة؛ قال: هو أَن يُقتل البَريءُ ليتَّعِظَ به المُرِيب كما قال الحجاج في  خطبته: وأَقْتلُ البريء بالسَّقِيم. ويقال: السَّعِيدُ من وُعِظ بغيره  والشقيُّ من اتَّعَظ به غيره. قال: ومن أَمثالهم المعروفة: لا تَعِظيني  وتَعَظْعَظِي أَي اتَّعِظي ولا تَعِظيني؛ قال الأَزهري: وقوله وتعظعظي وإِن  كان كمكرّر المضاعف فأَصله من الوعظ كما قالوا خَضْخَضَ الشيءَ في  الماء، وأَصله من خَضَّ.
مقاييس اللغة:
(وعظ) الواو والعين والظاء: كلمةٌ واحدة. فالوَعْظ: التخويف. والعِظَة الاسمُ منه؛ قال الخليل: هو التَّذكير بالخير وما يرقُّ له قلبُه(12).‏
القاموس المحيط:
وعَظَه، يَعِظُه وعْظاً وعِظَةً ومَوْعِظَةً ذَكَّرَه ما يُلَيِّنُ قَلْبَه مِن الثوابِ والعِقابِ، فاتَّعَظَ.
تاج العروس:
و ع ظ
وَعَظَه يَعِظُه وَعْظاً وعِظَةً كعِدَةٍ ومَوْعِظَةً : ذَكَّرَهُ ما يُلَيِّنُ قَلْبَهُ من الثَّوابِ والعِقابِ فاتَّعَظَ به . وفي الصَّحاح : الوَعْظُ : النُّصْحُ والتَّذْكِيرُ بالعَوَاقِبِ . والاتِّعَاظُ : قَبُولُ المَوْعِظَةِ . يُقَالُ : السَّعِيدُ مَنْ وُعِظَ بغَيْرِهِ والشَّقِيُّ مَنْ به اتَّعِظَ . قُلْتُ : والجُمْلَةُ الأُولَى مِنْهُ حَدِيثٌ وتَمامُه : والشَّقِيُّ مَنْ شَقِيَ في بَطْنِ أُمِّهِ . وفي حَدِيثٍ آخَرَ : لأَجْعَلَنَّكَ عِظَة أَيْ مَوْعِظَةً وعِبْرَةً لِغَيْرك والهاءُ في العِظَة عِوَضٌ عن الواوِ المَحْذُوفَةِ
وقالَ ابنُ فَارِسٍ : الوَعْظُ : هو التَّخْوِيفُ والإِنْذَارُ . وقَالَ الخلِيلُ : هو التَّذْكِيرُ في الخَيْرِ بما يُرَقِّقُ القَلْبَ وهَاءُ المَوْعِظَةِ لَيْسَتْ للتَّأْنِيثِ لأَنَّهُ غَيْرُ حَقِيقِيّ ومنه قَوْلُهُ تَعَالَى : " فمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ " وفي الحَدِيثِ : سَيَأْتِي عَلى النّاسِ زَمانٌ يُسْتَحَلُّ فِيهِ الرِّبَا بالبَيْعِ والقَتْلُ بالمَوْعِظَةِ هو أَنْ يُقْتَلَ البَرِيءُ لِيَتَّعِظَ به المُرِيبُ
وممّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : العِظَاتُ : جَمْع عِظَةٍ . والوَاعِظُ : النّاصِحُ وقَدْ اشْتَهَرَ بِهِ جَمَاعَةٌ مِنَ المُحَدِّثِينَ والجَمْعُ وُعَّاظٌ . والوَعَّاظُ كشَدّادٍ : الوَاعِظَةُ قالَ رُؤْبَةُ :
لَمَّا رَأَوْنا عَظْعَظَتْ عِظْعَاظَا ... نَبْلُهُم وصَدَّقُوا الوَعَّاظا يَقُولُ : كانَ َوعَظَهُمْ وَاعِظٌ وقالَ لَهُمْ : إِنْ ذَهَبْتُمْ هَلَكْتُمْ فَلَمَّا ذَهَبُوا أَصَابَهُمْ ما وَعَظَهُمْ به فصَدَّقُوا الوَعّاظَ حِينَئِذٍ . والعَظَةُ بفَتْحِ العَيْنِ لُغَةٌ في العِظَةِ بِكَسْرِهَا
وتَعَظْعَظَ الرَّجُلُ : اتَّعَظَ وأَصْلُه من الوَعْظِ كما قالُوا : تَخَضْخَضَ الماءُ وأَصْلُهُ من خَضَّ نَقَلَهُ الأَزْهَرِيُّ هكَذا وأَوْرَدَ المَثَلَ المَذْكُورَ في ع ظ ع ظ وقَدْ بَيَّنّا هُنَاك خَطَأً هذا القَوْلِ فَرَاجِعْهُ
