# جذر وكأ (و-ك-أ)

- الصفحة: https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3
- بيانات JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%83%D8%A3

> Lisan.digital: معجم للجذور العربية لفهم القرآن. هذه النسخة النصية للصفحة لأدوات الذكاء الاصطناعي؛ تشير الروابط إلى النسخ النصية للصفحات الأخرى.

“Vika” arkalık, sırtın yaslandığı şeydir

- الحروف: و - ك - أ
- في القرآن: الورود: ١١ · الآيات: ١١ · الصيغ: ٥
- المعاجم: ١١
- تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: وكء

## الصيغ (٥)

| الصيغة | الوزن | المعنى | الورود | الآيات | أول آية |
|---|---|---|---|---|---|
| [مُتَّكِئِينَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%90%D8%A6%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | مُفْتَعِلِينَ | Yaslananlar | ٧ | ٧ | [١٨:٣١](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/18:31.md) |
| [أَتَوَكَّأُ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%A3%D9%8F.md) | أَتَفَعَّلُ | Dayanırım | ١ | ١ | [٢٠:١٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/20:18.md) |
| [مُتَّكَأً](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E%D8%A3%D9%8B.md) | مُفْتَعَلًا | Yaslanılan | ١ | ١ | [١٢:٣١](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/12:31.md) |
| [مُتَّكِئُونَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%90%D8%A6%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | مُفْتَعِلُونَ | Yaslananlar | ١ | ١ | [٣٦:٥٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/36:56.md) |
| [يَتَّكِئُونَ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%90%D8%A6%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْتَعِلُونَ | Yaslanırlar | ١ | ١ | [٤٣:٣٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/43:34.md) |

## الجذور المجاورة — المجاورة: ٥٩ (الإجمالي: ٧٧)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

1. [أرك](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%B1%D9%83.md) — الآيات المشتركة: ٣ · G² ٣٢ · Misvak ağacıdır
2. [خضر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٧ · Hudr : Sebzedir
3. [برق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٥ · Berg parlak taş demektir
4. [رفرف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B1%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٣ · Deve kuşu kanadı demektir
5. [زمهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D9%85%D9%87%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٣ · Zehre çiçek demektir
6. [عبقر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%A8%D9%82%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٣ · عبقر “Habek” bir tür güzel kokulu yabani bitkidir
7. [هشش](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%87%D8%B4%D8%B4.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٣ · Ve çırparım
8. [أرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Ürbiye alça demektir
9. [جني](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%86%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · Cena toplanmış meyve demektir
10. [حاش](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%A7%D8%B4.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١٠ · İstisna edilir
11. [سرر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ١٠ · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
12. [سندس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٩ · İpek kumaş
13. [رفق](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D9%81%D9%82.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٨ · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir
14. [زوج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٨ · İlik ve düğme çiftinin her biridir
15. [فرش](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B4.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Feraş Suyun kuruduktan sonra toprak üzerinde bıraktığı…
16. [حلي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%84%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Hilye takı demektir
17. [غنم](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٧ · Ğanem Koyun sürüsü demektir
18. [عدن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…
19. [حور](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Hale güneşin etrafında oluşmuş beyaz halkadır
20. [صفف](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · “Soffa”, odalar arası oturma yeridir
21. [عصو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٦ · Asân
22. [سور](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir
23. [عتد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Hazırladık
24. [فكه](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%81%D9%83%D9%87.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Fakihe Elma demektir
25. [لبس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
26. [ثوب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Sevb dış elbise demektir
27. [مكر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Sinek kapan bitki demektir
28. [بوب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٥ · Bab kapı demektir
29. [بطن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Batın karın demektir
30. [حسن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٤ · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
31. [ظلل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B8%D9%84%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Gölge demektir
32. [جنن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٤ · Bahçe demektir
33. [شمس](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B3.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Güneş demektir
34. [شرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · İçecek
35. [قطع](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٤ · Kesinlikle keseceğim
36. [كرم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%B1%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Üzüm salkımıdır
37. [تحت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Ayağın alt tarafı demektir
38. [بيت](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Beyt ev demektir
39. [ذهب](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
40. [عين](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Ayn göz, “evya” göze demektir
41. [جري](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · Cariye yelkenli sandal demektir
42. [رأي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ٢ · G² ٣ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
43. [سكن](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٣ · “Sikkin” bıçak demektir
44. [نهر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
45. [يدي](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · El ve kol demektir
46. [بشر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٢ · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
47. [دنو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
48. [نعم](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
49. [وحد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
50. [كبر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Yaşlı adamdır
51. [خرج](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
52. [كثر](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Kesr(sin ile) kırık demektir
53. [سمع](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · İşiten
54. [دعو](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
55. [ملك](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
56. [أخر](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ١ · Uhur ense demektir
57. [قبل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Önce
58. [رسل](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Saçak demektir
59. [أتي](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — الآيات المشتركة: ١ · G² ٠ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

## تحليل الجذر

### تعريف الجذر والخلاصة

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وكأ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl-i vâvî ve mehmûzü'l-lâm |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سند](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF.md), [عمد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%85%D8%AF.md), [عتد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [نصب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneye dayanarak veya yaslanarak ağırlığı ona aktarma, yükten kurtulup rahatlama |
| Çekirdek Özet 2 | Dünyada asaya dayanarak destek alma, ahirette sedirlere yaslanarak vakar, güven ve nimet içinde bulunma |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın kendi ağırlığını haricî bir desteğe bırakmasıyla oluşan statik denge ve emniyet hali |
| Kritik Hata Riski | Yaslanma fiilini sadece fiziksel bir gevşeme veya tembellik sanıp, onun Kur'an'da egemenlik, vakar ve ebedî sükûnet sembolü olduğunu gözden kaçırmak |

### التحليل الثنائي

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وك | Bir nesneyi bir noktaya raptetme, sabitleme ve yük aktarma; aynı ikili çekirdeği paylaşan [وكد](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%AF.md) (sağlam bağlamak), [وكز](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%B2.md) (baskıyla itip yüklemek) ve [وكل](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D9%84.md) (işi birine dayandırmak) köklerinde de bu sabitlik ve yükleme hareketi esastır | أ | Çekirdeğin sonuna gelen hemze, ağırlık aktarma hareketini ani, doğrudan ve tam bir istinat zeminine oturtarak bedenin veya yükün tümüyle bir dayanağa bırakılması haline dönüştürmüştür |

### التحليل التصويري للحروف

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Ağırlığın veya bedenin haricî bir noktaya bağlanıp raptedilmesini imler |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Dayanağın yükü kavramasını, taşınacak desteğin elle tutulmasını veya minderin bedeni sarmasını imler |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Yükü taşıyan desteğin sağladığı gücü, sarsılmaz kararlılığı ve istinat kabiliyetini imler |
| وكأ | Çadır kazığı gibi rapteden bir bağ ile kavrayıcı bir zeminin birleşip ağırlığı güçlü bir desteğe aktarması | Bedenin veya yükün sarsılmaz bir dayanağa iliştirilip taşınması ve bu sayede ayakta durma veya rahatlama hareketidir |

### الاستعمال التاريخي والمبكر

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir asaya veya bastona abanarak yürümek, bedenin ağırlığını desteğe vermek; mindere ya da sedire arkasını yahut yanını verip oturmak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Cemîl Büseyne refah ve nimet meclisinde mindere yaslanarak içmeyi anlatırken kökü kullanmıştır: فظللنا نعمة واتكأنا / وشربنا الحلال من قلله |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

### الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde وكأ kökünün aslı /w-k-ʾ/ biçimindedir ve Arapçada ifti‘âl babı üzerinden /t-k-ʾ/ biçimine dönüşerek yaygınlaşan türevleri (ittikâ, tüke'e, müttekâ) bulunur. Güney Sami (Arapça ve Güney Arabistan) dil alanında kök, bir dayanağa yaslanma, bedenin ağırlığını haricî bir nesne üzerine bırakma ve istinat etme çekirdeğini korumuştur. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde /w-k-ʾ/ dizilişi bağımsız bir fiil kökü olarak belirginleşmemiş, benzer semantik ihtiyaçlar daha çok /s-m-k/ (desteklemek) veya /š-ʿ-n/ (yaslanmak) kökleriyle karşılanmıştır; ancak Güney Sami sahasında bir nesneden güç alma ve konforla oturma nüansı köke raptedilmiştir. Arapçada kökün ilk harfi olan vav harfinin ifti‘âl babında te harfine idgam edilerek [تكأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%AA%D9%83%D8%A3.md) şeklinde algılanması, kökün morfolojik olarak istinat kavramıyla özdeşleşmesini sağlamıştır.

درجة الثقة: Güçlü

المصدر: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### التحليل الاشتقاقي

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وكأ kökünden ifti'âl kalıbında ف fiilinin teye dönüşmesiyle اتكأ ve türevleri türetilmiştir | Asıl harf vav olduğu halde dilde te harfi asıl gibi benimsenmiş, dayanma ve yaslanma mekanizması bu kalıpla yerleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami havzasında korunan istinat ve dayanma çekirdeği | Kuzeybatı Sami dillerinde bu fonetik diziliş kök olarak zayıftır, anlam alanı komşu köklerle karşılanır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Geniş Afro-Asyatik dil ailesi karşılaştırması | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu kökle doğrudan doğrulanmış soydaş biçim tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

المصدر: Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon, David Cohen.

### الجذور الشقيقة (التقاليب)

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وكأ | Anlamlı | Bir nesneye dayanmak, yaslanmak | Asaya dayanıp yürümek veya sedire yaslanıp oturmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| وأك | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [كوأ](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%83%D9%88%D8%A3.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| كأو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [أوك](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%A3%D9%88%D9%83.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| أكو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |

### الجذور المجاورة والجذر المضاد

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وكأ | Merkez | Dayanmak, yaslanmak, ağırlığı aktarmak | Bedenin veya yükün bir desteğe (asa, yastık, taht) bırakılarak taşınması | Hem zayıflık desteğini hem de saltanat konforunu içerir |
| [سند](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF.md) | Komşu | Desteklemek, arkalık olmak | [سند](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF.md) bir şeyin arkasına konup onu dik tutan nesneye odaklanırken, وكأ kişinin bizzat kendini o nesneye bırakmasıdır | Nesnenin dik durmasını sağlama yönü ağır basar |
| [عمد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%85%D8%AF.md) | Komşu | Direkle taşımak, dayanak kılmak | [عمد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D9%85%D8%AF.md) dikey ve yapısal bir taşıyıcı unsuru bildirir; وكأ ise insanın serbestçe arkasını vermesidir | Yapısal taşıyıcılık esastır |
| [عتد](https://lisan.digital/ar/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%AF.md) | Komşu | Hazırlamak, hazır kılmak | Ziyafet ve ağırlama ortamının hazır edilmesi bağlamında meclis düzenini tamamlar | Konfor ortamının ön hazırlığıdır |
| [نصب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) | Zıt | Dikilmek, yorulmak, çabalamak | وكأ dinlenme, gevşeme ve yükü devretmeyi ifade ederken [نصب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) ayakta zahmet çekmeyi ve yorulmayı bildirir | Fiziksel ve ruhsal yük bakımından zıttır |

### مقابلات المعنى في لغات أخرى

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وكأ | Dayanmak, yaslanmak | Hem zayıflık halinde asaya abanmayı hem mecliste sedire yaslanmayı kuşatır | Kesin |
| Latince | reclinare, inniti | Yaslanmak, abanmak | reclinare arkaya doğru konforla yaslanmayı, inniti ise bir şeye abanıp kuvvet almayı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to lean, to recline | Dayanmak, uzanıp yaslanmak | to lean asaya dayanmayı, to recline ise koltuk veya sedirde istirahat etmeyi karşılar | Güçlü |
| Almanca | sich stützen, sich anlehnen | Destek almak, yaslanmak | sich stützen baston gibi bir aletle yükü hafifletmeyi, sich anlehnen arkasını bir yere vermeyi bildirir | Güçlü |
| Fransızca | s'appuyer, s'adosser | Dayanmak, sırtını yaslamak | s'appuyer bir nesneden destek almayı, s'adosser sırtını rahatça bir yere vermeyi ifade eder | Güçlü |

المصدر: Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Duden.

### الوجوه والنظائر

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أتوكأ | Yürürken veya dururken bir asaya abanıp ağırlığı ona vermek | Peygamberî beşeriyet ve asanın işlevsel yönünün anlatıldığı bağlam (Tâhâ [20:18](https://lisan.digital/ar/ayet/20:18.md)) |
| متكأ | Ziyafet meclisinde yaslanılan yastık, minder veya ziyafet meclisinin kendisi | Mısır sarayında kadınların ağırlandığı refah ve konfor meclisi bağlamı (Yûsuf [12:31](https://lisan.digital/ar/ayet/12:31.md)) |
| متكئين / متكئون | Cennet ehlinin sedirler, tahtlar ve yastıklar üzerinde güven ve saltanatla yaslanıp oturması | Uhrevî esenlik, hesaptan kurtuluş, vakar ve ebedî nimet bağlamı (el-Kehf [18:31](https://lisan.digital/ar/ayet/18:31.md), Yâsîn [36:56](https://lisan.digital/ar/ayet/36:56.md), es-Sâffât [37:44](https://lisan.digital/ar/ayet/37:44.md), Sâd [38:51](https://lisan.digital/ar/ayet/38:51.md), et-Tûr [52:20](https://lisan.digital/ar/ayet/52:20.md), er-Rahmân [55:54](https://lisan.digital/ar/ayet/55:54.md), er-Rahmân [55:76](https://lisan.digital/ar/ayet/55:76.md), el-Vâkı‘a [56:16](https://lisan.digital/ar/ayet/56:16.md), el-İnsân [76:13](https://lisan.digital/ar/ayet/76:13.md)) |

### سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ahvali ve cennet tasvirleri | Tahtlara yaslanmanın (ittikâ) cismanî lezzet mi yoksa müminlerin mutlak egemenlik ve emniyetinin remzi mi olduğu | Ebedî emniyet ve korkudan arınmışlık |
| Fıkıh | Yemek yeme ve oturma âdâbı | Yaslanarak veya kurularak yemek yemenin keraheti; bunun kibre yahut aşırı doyma hırsına yol açıp açmadığı | Yeme içmede tevazu ve zühd hali |
| Tefsir | Meclis ve ziyafet kültürü | Yûsuf suresindeki متكأ ifadesinin oturulacak minder mi yoksa kesilip yenecek meyve/yemek mi olduğu ihtilafı | Ziyafet konforu ve meclis teşrifatı |
| Hadis | Nebevî ahlak ve kulluk tavrı | Hz. Peygamber'in yaslanarak yemek yemediğini bildiren rivayetler çerçevesinde kulluk bilincinin korunması | Tevazu, teyakkuz ve rehavetten sakınma |

### تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevekkül ve ahiret inancı | İstinat ve uhrevî sükûn | İnsanın aczini idrak edip hakiki dayanağa yönelmesi, ahirette ise hesaptan kurtulup sedirlere kurulması | Kulun dünyada zayıflığını kabul edip ahirette ilahî güvenceye kavuşması | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Aksiyomatik dayanak (istinat noktası) | Bir bilginin veya hükmün sarsılmaz bir temel ilkeye dayandırılarak meşrulaştırılması | Bilginin havada kalmayıp sağlam bir zemin üzerinde karara bağlanması | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve meclis nizamı | Taht ve vakar oturumu | İktidar sahibinin sarsılmaz bir meşruiyet ve güvenle tahtına yaslanıp hüküm vermesi | İstikrar, sükûnet ve otoritenin sembolleşmesi | Güçlü |
| İktisadi | Refah düzeyi ve tüketim | Konfor ve lüks ekonomisi | Temel yaşam kaygısını aşmış toplumlarda tüketimin ziyafet ve mobilya estetiğine dönüşmesi | Artık değerin rahatlama ve ağırlama mekânları üretmesi | Kesin |

### التماثل في العلوم العددية والإنسانية

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Statik dengede mesnet tepkisi (support reaction) | Yapı mekaniğinde ve fizikte bir cismin taşıdığı tüm kütlesel yükü bir mesnede aktararak düşme hareketini sıfırlaması ve statik dengeye ulaşması halidir | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal güven ve sosyal istinat | Bireyin tek başına taşıyamayacağı varoluşsal, iktisadi veya hukuki yükleri aile, devlet ve kurumlar gibi sağlam yapılara dayandırarak psikolojik güvene kavuşmasıdır | Güçlü |

### التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir bedensel tembellik, koltuğa yayılma veya salt bir baston işlevine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Dünyada insanın ontolojik aczini ve desteğe muhtaçlığını (asaya dayanma), ahirette ise tüm kaygı ve yorgunlukların bittiği ebedî egemenlik, vakar ve güven halini (sedirlere yaslanma) kuşatması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennet ehlinin متكئين vasfını atıl bir rehavet gibi anlayıp, bunun aslında bütün tehlikelerin bertaraf edildiğini ilan eden en yüksek sükûnet ve iktidar makamı olduğunu ıskalamak |

### خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem beşerî zaaf ve dünya hayatındaki desteğe olan ihtiyacı (Hz. Mûsâ'nın asası), hem de ahirette kurtuluşa ermiş müminlerin mutlak sükûn ve egemenliğini aynı istinat ekseninde birleştirdiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet tasvirlerini içeren eskatolojik ayetlerde (özellikle el-Kehf, Yâsîn, es-Sâffât, Sâd, et-Tûr, er-Rahmân, el-Vâkı‘a, el-İnsân sureleri) ve Hz. Mûsâ ile Mısır kıssalarındaki meclis sahnelerinde (Tâhâ, Yûsuf) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cennetteki mükâfatın yalnızca maddî tüketimden ibaret olduğu yanılgısını giderir; asıl hazzın korku, telaş ve yorgunluğun ebediyen sona ermesiyle sedire rahatça yaslanabilme güvencesi olduğunu gösterir |

### التركيب النهائي والنموذج الرياضي

- Somut anlam: Taşınan ağırlığı bir asaya, mindere veya sedire devrederek bedeni güvenli bir dayanağa bırakma.
- Soyut anlam: Zahmet ve tehlikenin kalkmasıyla varlığın mutlak bir emniyet, istirahat, vakar ve sükûnet zeminine oturması.
- Sistematik karşılık: Yükün bir mesnede aktarılmasıyla dengelenen sistem ve bu dengenin doğurduğu kurumsal/uhrevî sükûn.
- LaTeX modeli: $$S = \frac{W}{R} \implies E$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $W$ varlığın taşıdığı ağırlığı ve çabayı, $R$ üzerine dayanılan ve yükü devralan istinat noktasını veya dayanağı, $S$ ağırlığın desteğe aktarılmasıyla elde edilen yaslanma ve statik denge durumunu, $E$ ise bu yük aktarımının neticesinde ulaşılan sükûnet, güven ve emniyet halini simgeler.

## الآيات التي ورد فيها (الآيات: ١١)

بترتيب المصحف، مع نصوصها. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%88%D9%83%D8%A3/occurrences?meal=IK

### [يوسف ١٢:٣١](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/12:31.md) — مُتَّكَأً

فَلَمَّا سَمِعَتْ بِمَكْرِهِنَّ أَرْسَلَتْ إِلَيْهِنَّ وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً وَآتَتْ كُلَّ وَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ سِكِّينًا وَقَالَتِ اخْرُجْ عَلَيْهِنَّ فَلَمَّا رَأَيْنَهُ أَكْبَرْنَهُ وَقَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ وَقُلْنَ حَاشَ لِلَّهِ مَا هَذَا بَشَرًا إِنْ هَذَا إِلَّا مَلَكٌ كَرِيمٌ

### [الكهف ١٨:٣١](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/18:31.md) — مُتَّكِئِينَ

أُولَئِكَ لَهُمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَيَلْبَسُونَ ثِيَابًا خُضْرًا مِنْ سُنْدُسٍ وَإِسْتَبْرَقٍ مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ نِعْمَ الثَّوَابُ وَحَسُنَتْ مُرْتَفَقًا

### [طه ٢٠:١٨](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/20:18.md) — أَتَوَكَّأُ

قَالَ هِيَ عَصَايَ أَتَوَكَّأُ عَلَيْهَا وَأَهُشُّ بِهَا عَلَى غَنَمِي وَلِيَ فِيهَا مَآرِبُ أُخْرَى

### [يس ٣٦:٥٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/36:56.md) — مُتَّكِئُونَ

هُمْ وَأَزْوَاجُهُمْ فِي ظِلَالٍ عَلَى الْأَرَائِكِ مُتَّكِئُونَ

### [ص ٣٨:٥١](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/38:51.md) — مُتَّكِئِينَ

مُتَّكِئِينَ فِيهَا يَدْعُونَ فِيهَا بِفَاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ وَشَرَابٍ

### [الزخرف ٤٣:٣٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/43:34.md) — يَتَّكِئُونَ

وَلِبُيُوتِهِمْ أَبْوَابًا وَسُرُرًا عَلَيْهَا يَتَّكِئُونَ

### [الطور ٥٢:٢٠](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/52:20.md) — مُتَّكِئِينَ

مُتَّكِئِينَ عَلَى سُرُرٍ مَصْفُوفَةٍ وَزَوَّجْنَاهُمْ بِحُورٍ عِينٍ

### [الرحمن ٥٥:٥٤](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/55:54.md) — مُتَّكِئِينَ

مُتَّكِئِينَ عَلَى فُرُشٍ بَطَائِنُهَا مِنْ إِسْتَبْرَقٍ وَجَنَى الْجَنَّتَيْنِ دَانٍ

### [الرحمن ٥٥:٧٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/55:76.md) — مُتَّكِئِينَ

مُتَّكِئِينَ عَلَى رَفْرَفٍ خُضْرٍ وَعَبْقَرِيٍّ حِسَانٍ

### [الواقعة ٥٦:١٦](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/56:16.md) — مُتَّكِئِينَ

مُتَّكِئِينَ عَلَيْهَا مُتَقَابِلِينَ

### [الإنسان ٧٦:١٣](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/ayet/76:13.md) — مُتَّكِئِينَ

مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ لَا يَرَوْنَ فِيهَا شَمْسًا وَلَا زَمْهَرِيرًا

## المعاجم (١١)

### ★ معجم آق إيفلر (بالتركية)

“Vika” arkalık, sırtın yaslandığı şeydir.

### [كتاب العين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — الخليل بن أحمد · القرن ٨

الكاف والتاء و"وايء" معهما
و ك ت، و ت ك، ك ي ت، ك ت أ، و ك أ مستعملات وكت: عين مَوْكُوتة: فيها وَكْتٌ، وهي نكتة كالنقطة من بياض على سوادها، والاسم من الوَكْت: الوَكْتةُ.
وتك: الأَوْتَكَى: التمر السهريز.
كتو: اكتوتَى الرجل يكَتْوَتي، إذا بالغ في صفة نفسه من غير فعل. وعند العمل يَكْتَوْتي، كأنه يتتعتع.
كيت: يقال: كان من الأمر كَيْتَ وكَيْتَ. هذه التاء في الأصل: هاء التأنيث، أطلقوها وخففوا، واستقبحوا أن يقولوا: كَيْهَ وكَيْهَ يا هذا.
كتأ: الكَتْأة بوزن فعلة، مهموز: نبات كالجرجير يطبخ فيؤكل.
تكأ: تُكَأَة بوزن فعلة. أصل هذه التاء من الواو. والتاء مستعملة في هذه الكلمة استعمال الحرف الأصلي: توكأت، واتكأت على مُتَكَأ، وأصل عربيته: وكأ يوكئ توكئة.

الكاف والواو والهمزة
و ك أ مستعمل فقط وكأ: أَوكأت فلاناً إيكاءً: نصبت له مُتّكَأً. وأَتْكَأْته: حملته على المتَّكَأ والاِّتكاء.
والمَواكئُ: جمع المتَّكَأ. وأصل المتَّكَأ من الواو، وأصله: مُوتكأ، فحولوا الواو تاء وأدغموها في التاء فشددوها وثقلوها.
والتَّوَكُّؤُ: التحامل على العصا، قال الله عز وجل، حكاية عن موسى: "أَتوكَّأُ عليها".
وتوكَّأَتِ الناقة: وهو تصلقها عند مخاضها.

### [الصحاح](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/sihah.md) — الجوهري · القرن ١٠

رجلٌ تُكَأَةٌ مثال هُمَزَةٍ: كثير الاتكاءِ. والتكَأَةُ أيضاً: ما يُتَّكَأُ عليه. واتَّكَأَ على الشيءِ، فهو مُتَّكيءٌ، والموضعُ مُتَّكَأٌ، وقرئ: "وأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً". قال الأخفش: هو في معنى مجلسٍ. وطعنه حتَّى أَتْكَأَهُ، على أفعَلَهُ، أي ألقاه على هيئةِ المُتَّكيءِ. وتَوَكَّأْتُ على العصا، وأصل التاء في جميع ذلك واوٌ. وأَوْكَأْتُ فلاناً إيكاءً، إذا نَصَبْتَ له مُتَّكَأً.

### [المفردات في غريب القرآن](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/mufredat.md) — الراغب الأصفهاني · القرن ١١

- الوكاء: رباط الشيء، وقد يجعل الوكاء اسما لما يجعل فيه الشيء فيشد به، ومنه أوكأت فلانا: جعلت له متكأ، وتوكأ على العصا: اعتمد بها وتشدد بها. قال تعالى: ﴿هي عصاي أتوكأ عليها﴾ [طه/18]، وفي الحديث: (كان يوكي بين الصفا والمروة) (هذا في حديث الزبير أنه كان يوكي بين الصفا والمروة سعيا.
فسره المؤلف بتفسير، وله تفسير آخر: أنه لا يتكلم، كأنه أوكى فاه فلم ينطق. انظر: النهابة 5/223؛ وغريب الحديث 4/8) قال معناه: يملأ ما بينهما سعيا كما يوكى السقاء بعد الملء، ويقال: أوكيت السقاء ولا يقال أوكأت.

### [أساس البلاغة](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/esas.md) — الزمخشري · القرن ١٢

و ك أ
جاء يتوكأ على هراوته‏:‏ يتحال عليها ورأيته متكئاً على وسادة وسوّيت له متّكأً وتكأةً ورجل تكأةٌ‏:‏ كثير الاتكاء وأوكأت الرجل‏:‏ نصبت له متّكأ وأتكأته‏:‏ حملته على الاتكاء‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ضربه فأتكأكه‏:‏ ألقاه على هيئة المتكئ‏.‏
واتكأنا عند فلان‏:‏ طعمنا‏.‏
قال جميل‏:‏ فظللنا نعمة واتكأنا وشربنا الحلال من قلله ومنه ‏"‏ وأعتدت لهنّ متكأً ‏"‏ لأن من دعوته أعددت له تكأةً‏.‏
ويقال‏:‏ إنه لتكأةٌ‏:‏ للثقيل الذي لا براح به‏.‏

### [لسان العرب](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/lisan.md) — ابن منظور · القرن ١٣

تَوَكَّأَ على الشيءِ واتَّكَأَ: تَحَمَّلَ واعتمَدَ، فهو مُتَّكِئٌ. والتُكأَةُ: العَصا يُتَّكَأُ عليها في المشي. وفي الصحاح: ما يُتَكَأُ عليه. يقال: هو يَتَوَكَّأُ على عصاه، ويَتَّكِئُ.
أَبو زيد: أَتْكَأْتُ الرجُلَ إِتْكاءً إِذا وَسَّدْتَه حتى يَتَّكِئَ. وفي الحديث: هذا الأَبيضُ الـمُتَّكِئُ الـمُرْتَفِقُ؛ يريد الجالِسَ الـمُتَمَكِّنَ في جلوسه. وفي الحديث: التُّكَأَةُ مِن النَّعْمةِ. التُكَأَةُ، بوزن الهُمَزة: ما يُتَّكَأُ عليه. ورجل تُكَأَةٌ: كثير الاتِّكاءِ، والتاءُ بدل من الواو وبابها هذا الباب، والموضعُ مُتَّكَأٌ. وأَتْكَأَ الرَّجُلَ: جَعل له مُتَّكَأً، وقُرئَ: وأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً. وقال الزجاج: هو ما يُتَّكَأُ عليه لطَعام أَو شراب أَو حديثٍ. وقال المفسرون في قوله تعالى: وأَعْتَدَتْ لهنَّ مُتَّكَأً، أَي طعاماً، وقيل للطَّعامِ مُتَّكَأٌ لأَنَّ القومَ إِذا قَعَدوا على الطعام اتَّكَؤُوا، وقد نُهِيَتْ هذه الأُمَّةُ عن ذلك. قال النبي، صلى اللّه عليه وسلم: آكُلُ كما يأَكُلُ العَبْدُ. وفي الحديث: لا آكُلُ مُتَّكِئاً.الـمُتَّكِئُ في العَرَبِيَّةِ كُلُّ مَن اسْتَوَى قاعِداً على وِطاءٍ مُتَمَكِّناً، والعامّةُ لا تعرف الـمُتَّكِئَ إِلاّ مَنْ مالَ في قُعُودِه مُعْتَمِداً على أَحَدِ شِقَّيْه؛ والتاءُ فيه بدل من الواو، وأَصله من الوِكاءِ، وهو \<ص:201>
ما يُشَدُّ به الكِيسُ وغيره، كأَنه أَوْكَأَ مَقْعَدَتَه وشَدَّها بالقُعود عَلى الوِطاءِ الذي تحْتَه. قال ابن الأَثير: ومعنى الحديث: أَنـِّي إِذا أَكَلْتُ لم أَقْعُدْ مُتَمَكِّناً فِعْلَ مَن يُرِيدُ الاسْتِكْثارَ منه، ولكِنْ آكُلُ بُلْغةً، فيكون قُعُودي له مُسْتَوْفِزاً. قال: ومَن حَمَل الاتِّكاءَ على المَيْلِ إِلى أَحَد الشّقَّيْنِ تأَوَّلَه على مَذْهَب الطِّبِّ، فإِنه لا يَنْحَدِرُ في مَجاري الطعامِ سَهْلاً، ولا يُسِيغُه هَنِيئاً، ورُبَّما تأَذَّى به. وقال الأَخفش: مُتَّكَأً هو في معنى مَجْلِسٍ. ويقال: تَكِئَ الرجلُ يَتْكَأُ تَكَأً؛ والتُّكَأَةُ، بوزن فُعَلةٍ، أَصله وُكَأَةٌ، وإِنما مُتَّكَأٌ، أَصله مُوتَكَأٌ، مثل مُتَّفَقٍ، أَصله مُوتَفَقٌ. وقال أَبو عبيد: تُكَأَةٌ، بوزن فُعَلةٍ، وأَصلُهُ وُكَأَة، فَقُلِبت الواو تاءً في تُكَأَةٍ، كما قالوا تُراثٌ، وأَصله وُراثٌ. واتَّكَأْتُ اتِّكَاءً، أَصله اوتَكَيْتُ، فأُدغمت الواو في التاءِ وشُدّدت، وأَصل الحرف وكَّأَ يُوَكِّئُ تَوْكِئةً. وضربه فأَتْكَأَه، على أَفْعَله، أَي أَلقاه على هيئة الـمُتَّكِئِ. وقيل: أَتْكَأَه أَلقاه على جانبه الأَيسر. والتاءُ في جميع ذلك مبدلة من واو. أَوْكَأْتُ فلاناً إِيكاءً إِذا نصبت له مُتَّكَأً، وأَتْكَأْته إِذا حَمَلْتَه على الاتِّكاءِ. ورجل تُكَأَةٌ، مثل هُمَزة: كثير الاتِّكاءِ. الليث: تَوَكَّأَتِ الناقةُ، وهو تَصَلُّقُها عند مَخاضِها. والتَّوَكُّؤُ: التَّحامُل على العَصا في الـمَشْي. وفي حديث الاسْتِسْقاءِ قال جابِرٌ، رضي اللّه عنه: رأُيتُ النبيَّ، صلى اللّه عليه وسلم، يُواكِئُ أَي يَتَحامَلُ على يَدَيْهِ إِذا رَفَعَهما ومدّهما في الدُّعاءِ. ومنه التَّوَكُّؤُ على العَصا، وهو التَّحامُلُ عليها. قال ابن الأَثير: هكذا قال الخطابي في مَعالِم السُّنَن، والذي جاءَ في السُّنَن، على اخْتِلاف رواياتِها ونسخها، بالباء الموحدة. قال: والصحيح ما ذكره الخطابي.

### [القاموس المحيط](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/kamus.md) — الفيروزآبادي · القرن ١٥

* و ك أ * * المُتَكَأُ * موضع * الاتِّكاءِ * وفَّسره الأَخفش في الآية بالمجلس و * تَوَكَّأَ * على العصا و * أَوْكَأَهُ إيكاءً * أي نصب له مُتَّكأً

### [تاج العروس](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/tac.md) — الزبيدي · القرن ١٨

توكأ عليه أي الشيء: تحمل واعتمد وهو متوكئ، كأوكأ، وهذه عن نوادر أبي عبيدة. وتوكأت الناقة: أخذها الطلق فصرخت، وقال الليث: تصلقت عند مخاضها. والتكأة، كهمزة: العصا يتكأ عليها في المشي، وفي الصحاح: ما يتكأ عليه ولو غير عصا، كسيف أو قوس، يقال: هو يتوكأ على عصاه ويتكئ. وعن أبي زيد: أتكأت الرجل إتكاء، إذا وسدته حتى يتكئ. وفي الحديث  هذا الأبيض المتكئ المرتفق  يريد الجالس المتمكن في جلوسه، وفي الحديث  التكأة من النعمة  والتكأة، كهمزة أيضا: الرجل الكثير الاتكاء والتاء بدل من الواو، وبابها هذا الباب، كما قالوا: تراث وأصله وراث. وأوكأه إيكاء: نصب له متكأ، وأتكأه: إذا حمله على الاتكاء وقرئ  وأعتدت لهن متكأ  قال الزجاج: هو ما يتكأ عليه لطعام أو شراب أو حديث. وقال المفسرون: أي طعاما، وهو مجاز، ومنه اتكأنا عند زيد أي طعمنا، وقال الأخفش: متكأ هو في معنى مجلس. وفي الأساس: ومن المجاز ضربه فأتكأه وطعنه فأتكأه كأخرجه على أفعله أي ألقاه على هيئة المتكئ، أو أتكأه: ألقاه على جانبه الأيسر. وأتكأ: جعل له متكأ، وإنما قيل للطعام متكأ، لأن القوم إذا قعدوا على الطعام اتكؤوا، وقد نهيت هذه الأمة عن ذلك ومن ذلك قوله صلى الله عليه وسلم  آكل كما يأكل العبد  وفي حديث آخر  أما أنا فلا آكل متكئا  أي جالسا على هيئة المتمكن المتربع ونحوها من الهيئات المستدعية لكثرة الأكل، لأن المتكئ في العربية كل من استوى قاعدا على وطاء متمكنا بل معنى الحديث كما قال ابن الأثير: كان جلوسه للأكل مقعيا مستوفزا للقيام غير متربع ولا متمكن، كمن يريد الاستكثار منه وليس المراد منه أي في الحديث الميل إلى شق معتمدا عليه كما يظنه عوام الطلبة ومن حمل الاتكاء على الميل إلى أحد الشقين تأوله على مذهب الطب، فإنه لا ينحدر في مجاري الطعام سهلا، ولا يسيغه هنيئا، وربما تأذى به. ومما يستدرك عليه: واكأ مواكأة ووكاء إذا تحامل على يديه ورفعهما ومدهما في الدعاء. ورجل تكأة، كهمزة: ثقيل.

### [معجم لين](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — إدوارد لين · القرن ١٩

1 وَكڤاَ see 8.

واكأ عَلَى يَدَيْهِ
3 واكأ عَلَى يَدَيْهِ ذ He leaned upon his hands, or arms. Mohammad was seen to do so when he raised and extended his hands in supplication to God. (IAth.)

أَوْكَأَهُ
4 أَوْكَأَهُ ذ , (S, K,) inf. n. اِيكَاءٌ, (S,) He set up for him a thing upon which to recline (مُتَّكَأٌ.) (S, K.) ― -b2- أَتْكَأَهُ, (in which ت is substituted for و,) inf. n. اِتْكَاهُ, He propped him up by a cushion or other thing whereon to recline; made him recline upon a cushion &c. (AZ, TA.) ― -b3- ضَرَبَهُ فَأَتْكَأَهُ, (A,) or طَعَنَهُ حَتَّى أَتْكَأَهُ, originally أَوْكَأَهُ, (S,) (tropical:) He smote him, (A,) or pierced him, (S,) so that he made him fall in a reclining posture: (S, A, K: *) or, so that he threw him down upon his left side. (K.) ― -b4- See 3.

5 تَوَكَّاَ see 8.

اِتَّكَأَ
8 اِتَّكَأَ ذ He sat in a firm, or settled, manner: and he sat leaning upon one of his sides: (Msb, in art. تكأ:) the vulgar know it only in the latter sense: but it signifies he leaned, rested, or stayed, his back, or his side, against, or upon, a thing: and he leaned, rested, or stayed, himself in any manner, upon a thing. (IAth, in Msb, art. وكأ.) ― -b2- اِتَّكَأَ عَلَى شَىْءٍ, (S,) and ↓ توكّأ, (S, K,) and ↓ اوكأ; (K;) and ↓ تَكِئَ, [in which ت is substituted for و,] aor. يَتْكَأُ, inf. n. تَكْءٌ; (Lth;) and ↓ وَكَأَ; (CK;) He leaned, or reclined, upon a thing; supported, propped, or stayed, himself upon it. (K.) ― -b3- اِتَّكَأَ He reclined upon a cushion, &c. (TA.) ― -b4- اِتَّكَأَ He made for him [i. e., app., for himself,] a thing upon which to lean, or recline: (CK, and a MS. copy of the K:) or he made him to be a thing upon which to lean, or recline. (TA.) [The latter seems to be wrong, unless the verb be read أَتْكَأَ.] ― -b5- اِتَّكَأْنَا عِنْدَ فُلَانٍ (tropical:) We ate a repast with, or at the abode of, such a one. (TA.) -A2- اِتَّكَأَتْ (MF) and ↓ تَوَكَّأَتْ (K) She (a camel) was taken with the pains of labour, and cried out. (K.) Accord. to Lth, تَوَكُّؤُ النَّاقَةِ signifies تصلّفها عند مخاضها: (TA:) [but it is evident that the right reading is تصلّقها; and the sense agreeable with the above explanation].

تُكَأَةٌ
تُكَأَةٌ ذ (in which ت is substituted for و, TA) A staff, or stick, (K,) upon which one leans in walking; a walking-stick: (TA:) that upon which one leans or reclines. (S, K.) ― -b2- One who reclines much. (S, K.) ― -b3- (tropical:) A heavy person [app., in disposition]. (TA.)

مُتَّكِئٌ
مُتَّكِئٌ ذ act. part. n. of 8. ― -b2- لَا آكُلُ مُتَّكِئًا I (said Mohammad) eat not sitting in a firm, or settled, posture, cross-legged, or in such other similar manner as is adapted for much eating: for he used to eat sitting upon his hams, with his shanks erect, so as to be ready to rise. The meaning is not [only] “ inclining on one side, ” as the vulgar among students imagine. (K.)

مُتَّكَأ
مُتَّكَأ ذ A place in which one reclines: (S:) a chamber, or sitting-room. (Akh, S.) ― -b2- That upon which one leans, or reclines, in eating, drinking, or talking. (Zj.) ― -b3- (tropical:) Food, or a repast: so called because people used to recline when they sat to eat: but the Muslims are forbidden to do so. [See مُتَّكِئٌ.] It is said to have this last meaning in the Kur. xii. 31. (TA.)

### [قاموس سالمون](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/salmone.md) — هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩

#### المدخل: وكء

وَكَأَ
وَكَأَ أَوْكَأَ IV
a.  [ 'Ala ], Leant upon.

b.  Made   to rest; seated.

تَوَكَّأَ
تَوَكَّأَ V ,
a.  see IV (a) .

b.  Bellowed.

اِوْتَكَأَ
اِوْتَكَأَ VIII )ت( ,
a.  see IV (a) .

b.  Reclined.

مُتَّكِى
mut~akiY^ [ N. Ag.
a.  VIII], Reclining, recumbent.

مُتَّكَأ
مُتَّكَأ [ N. P.
a.  VIII ], ( pl. مُتَّكَأَات ), Couch.

اِتِّكَآء
اِتِّكَآء [ N. Ac.
a.  VIII], Leaning posture; recumbency.

تُكَأَة
تُكَأَة
a.  Recumbent; lounger.

b.  Staff.

رَئِيْس المُتَّكَأ
رَئِيْس المُتَّكَأ
a.  Steward, majordomo.

### [كتاب الله](https://lisan.digital/ar/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3/sozluk/kitab_allah.md) — مستخلص من الاستعمال القرآني

#### المدخل: وكء

وكء
وَكَأَ - يَكَأُ - تَوَكَّأَ - يَتَوَكَّأُ
وَكَأَ - يَكَأُ + الكائن + إلى كائن أو مكان: يتجه ويقبل إليه أو عليه بشكل قائم ومنتصب ومعامد ومباشر
وَكَأَ - يَكَأُ + الكائن + إلى كائن أو مكان + على شيء: يتجه ويقبل إليه مباشرة معتمداً ومستعيناً بالشيء
تَوَكَّأَ - يَتَوَكَّأُ: على وزن " تفَعَّلَ "  من " وَكَأَ - يَكَأُ " يقوم بفعل " وَكَأَ - يَكَأُ" بشكل ذاتي على وجه الشدة: يسعى أن ينتصب ويستقيم واقفاً معامداً للأرض: يعتمد: ينتصب كالعمود على الأرض
﴿قال هي عصاي أتوكأ عليها وأهش بها على غنمي﴾: استقيم وانتصب وأقف بالاعتماد عليها
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التوجه والإقبال والاقتراب نحو الشيء مباشرة وبشكل قائم أو متعامد عليه"، وهي:
عَمَدَ - يَعْمِدُ، وَسَطَ - يَسِطُ، حَنَفَ - يَحْنِفُ (حَنِفَ - يَحْنَفُ)، قَامَ - يَقُوْمُ، قَبَلَ - يَقْبُلُ، وَكَأَ - يَكَأُ
يفرق لفظاً:
وَكَأَ - يَكَأُ + الكائن + إلى كائن أو مكان: يتجه ويقبل إليه أو عليه بشكل قائم ومنتصب ومعامد ومباشر
تَكِئَ - يَتْكَأُ + الكائن + على شيء: يجلس بوضعية نصف الاستلقاء، بين الجلوس ولاضطجاع
توكأ - يتوكأ - أتوكأ
	﴿قال هي عصاي أتوكأ عليها وأهش بها على غنمي ولي فيها مآرب أخرى(18)﴾ طه
مختار الصحاح
● [وكأ] و ك أ: المُتَكَأُ موضع الاتِّكاءِ وفَّسره الأَخفش في الآية بالمجلس و تَوَكَّأَ على العصا و أَوْكَأَهُ إيكاءً أي نصب له مُتَّكأً
الراغب
وكأ
- الوكاء: رباط الشيء، وقد يجعل الوكاء اسما لما يجعل فيه الشيء فيشد به، ومنه أوكأت فلانا: جعلت له متكأ، وتوكأ على العصا: اعتمد بها وتشدد بها. قال تعالى: }هي عصاي أتوكأ عليها{ [طه/18]، وفي الحديث: (كان يوكي بين الصفا والمروة) (هذا في حديث الزبير أنه كان يوكي بين الصفا والمروة سعيا.
فسره المؤلف بتفسير، وله تفسير آخر: أنه لا يتكلم، كأنه أوكى فاه فلم ينطق. انظر: النهابة 5/223؛ وغريب الحديث 4/8) قال معناه: يملأ ما بينهما سعيا كما يوكى السقاء بعد الملء، ويقال: أوكيت السقاء ولا يقال أوكأت.
ملخص اللسان
1.                     تَكِئَ الرجلُ يَتْكَأُ تَكَأً؛ تَوَكَّأَ على الشيءِ واتَّكَأَ: تَحَمَّلَ واعتمَدَ،
2.   والتُكأَةُ: العَصا يُتَّكَأُ عليها في المشي.
3.    أَتْكَأْتُ الرجُلَ إِتْكاءً إِذا وَسَّدْتَه حتى يَتَّكِئَ.
4. هذا الأَبيضُ الـمُتَّكِئُ الـمُرْتَفِقُ؛ يريد الجالِسَ  الـمُتَمَكِّنَ في جلوسه.
5.    التُّكَأَةُ مِن النَّعْمة: ما يُتَّكَأُ عليه.
6.    ورجل تُكَأَةٌ: كثير الاتِّكاءِ،
7.                        وأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً: هو ما يُتَّكَأُ عليه لطَعام أَو شراب أَو حديثٍ.
8. الـمُتَّكِئُ في العَرَبِيَّةِ كُلُّ مَن اسْتَوَى قاعِداً على وِطاءٍ مُتَمَكِّناً،
9.                       مُتَّكَأً هو في معنى مَجْلِسٍ.
10.              وضربه فأَتْكَأَه، أَي أَلقاه على هيئة الـمُتَّكِئِ.
11.           أَتْكَأَه أَلقاه على جانبه الأَيسر.
12.                    أَوْكَأْتُ فلاناً إِيكاءً إِذا نصبت له مُتَّكَأً،
13.                  تَوَكَّأَتِ الناقةُ، وهو تَصَلُّقُها عند مَخاضِها.
14.                 والتَّوَكُّؤُ: التَّحامُل على العَصا في الـمَشْي.
15.                   رأُيتُ النبيَّ، صلى اللّه عليه وسلم،  يُواكِئُ أَي يَتَحامَلُ على يَدَيْهِ إِذا رَفَعَهما ومدّهما في الدُّعاءِ.
لسان العرب
● - تكأ: ذكر الأَزهري هنا ما سنذكره في وكأَ، وقال هو أَيضاً: إِنّ تُكأَةً أَصله وُكأَةٌ.
● - وكأ: تَوَكَّأَ على الشيءِ واتَّكَأَ: تَحَمَّلَ واعتمَدَ، فهو مُتَّكِئٌ.  والتُكأَةُ: العَصا يُتَّكَأُ عليها في المشي. وفي الصحاح: ما يُتَكَأُ  عليه. يقال: هو يَتَوَكَّأُ على عصاه، ويَتَّكِئُ.  أَبو زيد: أَتْكَأْتُ الرجُلَ إِتْكاءً إِذا وَسَّدْتَه حتى يَتَّكِئَ.  وفي الحديث: هذا الأَبيضُ الـمُتَّكِئُ الـمُرْتَفِقُ؛ يريد الجالِسَ  الـمُتَمَكِّنَ في جلوسه. وفي الحديث: التُّكَأَةُ مِن النَّعْمةِ.  التُكَأَةُ، بوزن الهُمَزة: ما يُتَّكَأُ عليه. ورجل تُكَأَةٌ: كثير الاتِّكاءِ،  والتاءُ بدل من الواو وبابها هذا الباب، والموضعُ مُتَّكَأٌ. وأَتْكَأَ  الرَّجُلَ: جَعل له مُتَّكَأً، وقُرئَ: وأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً.  وقال الزجاج: هو ما يُتَّكَأُ عليه لطَعام أَو شراب أَو حديثٍ. وقال  المفسرون في قوله تعالى: وأَعْتَدَتْ لهنَّ مُتَّكَأً، أَي طعاماً، وقيل  للطَّعامِ مُتَّكَأٌ لأَنَّ القومَ إِذا قَعَدوا على الطعام اتَّكَؤُوا، وقد نُهِيَتْ هذه الأُمَّةُ عن ذلك. قال النبي، صلى اللّه عليه وسلم: آكُلُ كما يأَكُلُ العَبْدُ. وفي الحديث: لا آكُلُ مُتَّكِئاً.الـمُتَّكِئُ في العَرَبِيَّةِ كُلُّ مَن اسْتَوَى قاعِداً على وِطاءٍ مُتَمَكِّناً، والعامّةُ لا تعرف الـمُتَّكِئَ إِلاّ مَنْ مالَ في قُعُودِه مُعْتَمِداً على أَحَدِ شِقَّيْه؛ والتاءُ فيه بدل من الواو، وأَصله من الوِكاءِ، وهو  \<ص:201>  ما يُشَدُّ به الكِيسُ وغيره، كأَنه أَوْكَأَ مَقْعَدَتَه وشَدَّها بالقُعود عَلى الوِطاءِ الذي تحْتَه. قال ابن الأَثير: ومعنى الحديث: أَنـِّي إِذا  أَكَلْتُ لم أَقْعُدْ مُتَمَكِّناً فِعْلَ مَن يُرِيدُ الاسْتِكْثارَ منه، ولكِنْ آكُلُ بُلْغةً، فيكون قُعُودي له مُسْتَوْفِزاً. قال: ومَن حَمَل الاتِّكاءَ على المَيْلِ إِلى أَحَد الشّقَّيْنِ تأَوَّلَه على مَذْهَب الطِّبِّ، فإِنه لا يَنْحَدِرُ في مَجاري الطعامِ سَهْلاً، ولا يُسِيغُه هَنِيئاً، ورُبَّما تأَذَّى به. وقال الأَخفش: مُتَّكَأً هو في معنى مَجْلِسٍ. ويقال: تَكِئَ الرجلُ يَتْكَأُ تَكَأً؛ والتُّكَأَةُ، بوزن فُعَلةٍ، أَصله وُكَأَةٌ، وإِنما مُتَّكَأٌ، أَصله مُوتَكَأٌ، مثل مُتَّفَقٍ، أَصله مُوتَفَقٌ. وقال أَبو عبيد: تُكَأَةٌ، بوزن فُعَلةٍ، وأَصلُهُ وُكَأَة، فَقُلِبت الواو تاءً في تُكَأَةٍ، كما قالوا تُراثٌ، وأَصله وُراثٌ.  واتَّكَأْتُ اتِّكَاءً، أَصله اوتَكَيْتُ، فأُدغمت الواو في التاءِ وشُدّدت، وأَصل الحرف وكَّأَ يُوَكِّئُ تَوْكِئةً. وضربه فأَتْكَأَه، على أَفْعَله، أَي أَلقاه على هيئة الـمُتَّكِئِ. وقيل: أَتْكَأَه أَلقاه على جانبه الأَيسر. والتاءُ في جميع ذلك مبدلة من واو.
أَوْكَأْتُ فلاناً إِيكاءً إِذا نصبت له مُتَّكَأً، وأَتْكَأْته إِذا حَمَلْتَه على الاتِّكاءِ. ورجل تُكَأَةٌ، مثل هُمَزة: كثير الاتِّكاءِ.  الليث: تَوَكَّأَتِ الناقةُ، وهو تَصَلُّقُها عند مَخاضِها.  والتَّوَكُّؤُ: التَّحامُل على العَصا في الـمَشْي. وفي حديث الاسْتِسْقاءِ قال جابِرٌ، رضي اللّه عنه: رأُيتُ النبيَّ، صلى اللّه عليه وسلم،  يُواكِئُ أَي يَتَحامَلُ على يَدَيْهِ إِذا رَفَعَهما ومدّهما في الدُّعاءِ. ومنه التَّوَكُّؤُ على العَصا، وهو التَّحامُلُ عليها. قال ابن الأَثير:  هكذا قال الخطابي في مَعالِم السُّنَن، والذي جاءَ في السُّنَن، على  اخْتِلاف رواياتِها ونسخها، بالباء الموحدة. قال: والصحيح ما ذكره الخطابي.
مقاييس اللغة:
(وكا) الواو والكاف والحرف المعتل: أُصَيلٌ يدلُّ على شَدِّ شيء وشِدَّة. منه الوِكَاء: الذي يُشَدُّ به. وفي الحديث: "احفَظْ عِفاصَها ووِكاءَها". وتقول: سألته فأوكى عَلَيَّ، أي بَخِلَ، كأنَّه قد شَدَّ، وإنَّ فُلاناً لَوِكاءٌ ما يَبِضُّ بشَيء. قال أبو عُبيدٍ في حديث الزُّبير: "أنَّه كانَ يُوكِي بينَ الصَّفا والمَرْوَة"، قال: أي يَملأُ ما بَينَهما سَعياً، كما يُوكَى السِّقاءُ بعد المَلْء.‏
ومن الباب تَوَكَّأْتُ على كذا، أي اتَّكَأتُ، لأنَّه يتشدَّدُ به ويتقوّى به. وأوكأت فلاناً إيكاءً: نصَبْتُ له مُتَّكَأً.‏
القاموس المحيط:
تَوَكَّأَ عليه تَحَمَّلَ، واعْتَمَدَ، كأَوْكَأَ، والنَّاقَةُ أَخَذَها الطَّلْقُ فَصَرَخَتْ. والتُّكَأَةُ، كَهُمَزَة العَصا، وما يُتَّكَأُ عليه، والرَّجُلُ الكثيرُ الاتِّكاءِ. وأوْكَأَهُ نَصَبَ له مُتَّكَأَ. وضَرَبَه فَأَتْكَأَه، كأَخْرَجَه أَلْقاه على هَيْئَةِ المُتَّكِئ، أو على جانِبِه الأيْسَرِ. وأتْكَأَ جَعَلَ له مُتَّكَأً. وقولهُ صلى الله عليه وسلم " أما أنا فلا آكُلُ مُتَّكِئاً " ، أي جالِساً على هَيْئَة المُتَمَكِّنِ المُتَرَبّعِ ونَحْوِها من الهَيْئاتِ المُسْتَدْعِيَةِ لكَثْرةِ الأكْلِ، بل كان جُلُوسُه للأكْلِ مُقْعِياً مُسْتَوْفِزاً، غيرَ مُتَرَبّعٍ ولا مُتَمَكِّنٍ، وليس المُرادُ المَيْلَ على شِقٍّ كما يَظُنُّه عَوامُّ الطَّلَبَة.
تاج العروس:
ت ك أ
تكأَ ذكره الأَزهريُّ ها هنا وتبعه صاحبُ اللسانِ وسيأْتي في وَكَأَ إن شاء الله تعالى
و ك أ
تَوَكَّأَ عليه أَي الشَّيْء : تَحَمَّل واعْتَمَدَ وهو مُتَوَكِّئٌ كأَوْكَأَ وهذه عن نوادر أَبِي عبيدة . وتَوَكَّأَت الناقَةُ : أَخذها الطَّلْقُ فصَرَخَتْ وقال الليث : تَصَلَّقَتْ عند مَخاضِها . والتُّكَأَةُ كهُمَزَةٍ : العَصا يُتَّكَأُ عليها في المَشْيِ وفي الصحاح : ما يُتَّكَأُ عليه ولو غيرُ عَصاً كسَيْفٍ أَو قَوْسٍ يقال : هو يَتَوَكَّأُ على عصاه ويَتَّكِئُ . وعن أَبِي زيدٍ : أَتْكَأْتُ الرجُلَ إتكاءً إِذا وسَّدْتَه حتَّى يتَّكِئُ . وفي الحديث " هذا الأَبيضُ المُتَّكِئُ المُرْتَفِقُ " يريد الجالسَ المُتمكِّنَ في جُلُوسه وفي الحديث " التُّكَأَةُ من النَّعْمَةِ " والتُّكَأَة كهمزة أيضاً : الرَّجُلُ الكثيرُ الاتِّكاءِ والتاءُ بدلٌ من الواو وبابها هذا الباب كما قالوا : تُراثٌ وأَصله وُرَاث . وأَوْكَأَهُ إيكاءً : نصبَ له مُتَّكَأً وأَتْكَأَهُ : إِذا حمله على الاتِّكاءِ وقُرِئَ " وأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً " قال الزجَّاج : هو ما يُتَّكَأُ عليه لطعام أَو شراب أَو حديثٍ . وقال المفسِّرون : أَي طعاماً وهو مَجازٌ ومنه اتَّكَأْنا عِند زيد أَي طَعِمنا وقال الأَخفش : مُتَّكَأً هو في معنى مَجْلِس . وفي الأَساس : ومن المجاز ضَرَبَهُ فأَتْكَأَهُ وطَعَنَهُ فأَتْكَأَهُ كأَخرَجَهُ على أَفْعَلَهُ أَي أَلقاهُ على هَيْئَةِ المُتَّكِئِ أَو أَتْكَأَهُ : أَلقاهُ على جانِبِه الأَيسرِ . وأَتْكَأَ : جعلَ له مُتَّكَأً وإِنَّما قيل للطعام مُتَّكَأٌ لأنَّ القوم إِذا قَعَدوا على الطَّعام اتَّكَؤُوا وقد نُهِيَت هذه الأُمَّةُ عن ذلك ومن ذلك قوله صلّى الله عليه وسلّم " آكُلُ كما يَأْكُلُ العَبْدُ " وفي حديثٍ آخرَ " أَمَّا أَنا فلا آكُلُ مُتَّكِئاً " أَي جالساً على هَيْئَةِ المُتَمَكِّنِ المُتَرَبِّعِ ونحوِها من الهَيْئاتِ المُسْتَدْعِيَةِ لكثرَةِ الأَكْلِ لأنَّ المُتَّكِئَ في العربية كلُّ من استَوَى قاعداً على وِطاءٍ مُتَمَكِّناً بل معنى الحديث كما قال ابنُ الأَثير : كانَ جُلوسُهُ للأَكْلِ مُقْعِياً مُسْتَوْفِزاً للقيامِ غيرَ مُتَرَبِّعٍ ولا مُتَمَكِّنٍ كمن يُريد الاستكثار منه وليس المُرادُ منه أَي في الحديث المَيْلُ إلى شِقٍّ مُعْتَمِداً عليه كما يَظُنُّهُ عوامُّ الطَّلَبَةِ ومن حمل الاتِّكاءَ على الميل إلى أَحد الشقّيْنِ تأَوَّله على مذهب الطِّبِّ فإنَّه لا ينحدِرُ في مجاري الطَّعامِ سَهْلاً ولا يُسيغُه هَنيئاً وربَّما تأَذَّى به . وممَّا يستدرك عليه : واكَأَ مُواكَأَةً ووكاءً إِذا تحامَلَ على يَدَيْهِ ورَفَعهما ومَدَّهُما في الدُّعاءِ . ورَجُلٌ تُكَأَةٌ كهُمَزَةٍ : ثقيلٌ
