# أبا — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%A7/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%A8%D8%A7/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أبا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%A7.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: أبا

الأباء بالفتح والمد: القًّصَبُ، والواحدة أباءَهٌ. ويقال هو أَجَمةُ الحَلْفاء والقصَب خاصّةً. والإباءُ بالكسر. مصدر قولك: أَبى فلانٌ يَأْبى بالفتح أي امتنع؛ فهو آبٍ وأَبِيٌّ وأَبَيانٌ بالتحريك. قال الشاعر:
وقَـبْـلَـكَ مـا هـابَ الـرجـــالُ ظُـــلاَمـــتـــي		وفَـــقَّـــأْتُ عـــينَ الأَشْــــوَسِ الأَبَـــــــيانِ
وتَأَبَّى عليه، أي امتنع. وأبى فلانٌ الماءَ، وآبَيْتُهُ الماء. قال الشاعر:
قد أُوبِيَتْ كُلَّ ماءٍ فهي صادِيَةٌ		مهـمـا تُـصِـبْ أفُـقـاً مـــن بـــارِقٍ تَـــشِـــمِ
ويقال: أخذه أُباءٌ، إذا جعل يَأبى الطعام. وقولهم في تحيَّة الملوك في الجاهلية: أبيتَ اللعْنَ، قال ابن السكِّيت: أي أبَيتَ أن تأتي من الأمور ما تُلْعَنُ عليه.
والأبُ أصلخ أَبَوٌ بالتحريك، لأنَّ جمعه آباٌ، فالذاهب منه واوٌ، لأنك تقول في التثنية: أبَوَانِ.
ويقال: ما كنتَ أباً ولقد أَبَوْتَ أبُوَّة. وماله أبٌ يَأبوهُ، أي يَغْذُوهُ ويُرَبيهِ. وبالنسبة إليه أبَويٌّ. والأبَوان: الأبُ والأُمُّ. وبيني وبين فلان أُبُوَّةٌ. والأُبُوَّةُ أيضاً: الآباءُ، مثل العمومة والخُؤولة. وكان الأصمعي يروي قول أبي ذؤيب:
لو كان مِدْحَةُ حَيٍ أَنْشَرَتْ أَحَداً		أحْيا أُبُوَّتَكَ الـشُـمَّ الأَمـادِيحُ
وقولهم: يا أَبَةِ افْعَلْ، يجعلون علامة التأنيث عوضاً عن ياء الإضافة. ويقال: لا أبَ لك ولا أَبالَكَ، وهو مدح. وربما قالوا: لا أَباكَ؛ لأن اللام كالمُقحَمَةِ. قال ابن السكيت: يقال: فلان "بَحْرٌ لا يُؤبى"، وكذلك "كَلا لا يُؤبى" أي لا يجعلك تَأْباهُ، أي لا ينقطع من كثرته.

### Türkçe

**الأباء** fetih ve medd ile: kamış; tekili **أباءَهٌ**. Ve denilir: o, özellikle **الحَلْفاء** ve kamışın sazlığıdır. Ve **الإباءُ** kesre iledir; “**أَبى** falan **يَأْبى**” (fetih ile) sözünün masdarıdır; yani kaçındı/imtina etti; o hâlde o **آبٍ** ve **أَبِيٌّ** ve hareke ile **أَبَيانٌ**dur. Şair dedi ki:
وقَـبْـلَـكَ مـا هـابَ الـرجـــالُ ظُـــلاَمـــتـــي		وفَـــقَّـــأْتُ عـــينَ الأَشْــــوَسِ الأَبَـــــــيانِ

Ve **تَأَبَّى** ona karşı; yani imtina etti. Ve falan suyu **أبى**; ben de ona suyu **آبَيْتُهُ**. Şair dedi ki:
قد أُوبِيَتْ كُلَّ ماءٍ فهي صادِيَةٌ		مهـمـا تُـصِـبْ أفُـقـاً مـــن بـــارِقٍ تَـــشِـــمِ

Ve denilir: onu **أُباءٌ** aldı; yani yemeği reddeder/imtina eder hâle geldiği zaman. Ve onların cahiliyede kralların selamlamasında sözleri: **أبيتَ اللعْنَ**. İbnü’s-Sikkît dedi ki: yani, kendisi sebebiyle lânetleneceğin işlerden birini getirmeyi reddettin/imtina ettin.

Ve **الأبُ** aslı, hareke ile **أَبَوٌ**dur; çünkü onun çoğulu **آباٌ**dır; ondan giden bir **واوٌ**dur; çünkü tesniyede şöyle dersin: **أبَوَانِ**.

Ve denilir: sen baba olmadın; hâlbuki **أَبَوْتَ** babalık olarak **أبُوَّة** yaptın. Ve onun bir babası vardır, onu **يَأبوهُ**; yani onu besler ve onu yetiştirir. Ve ona nisbetle **أبَويٌّ**. Ve **الأبَوان**: baba ve anne. Ve benimle falan arasında **أُبُوَّةٌ** vardır. Ve **الأُبُوَّةُ** ayrıca: babalar; **العمومة** ve **الخُؤولة** gibi. Ve el-Asma‘î, Ebû Züeyb’in sözünü rivayet ederdi:
لو كان مِدْحَةُ حَيٍ أَنْشَرَتْ أَحَداً		أحْيا أُبُوَّتَكَ الـشُـمَّ الأَمـادِيحُ

Ve onların sözü: **يا أَبَةِ افْعَلْ**; dişillik alâmetini, izâfet yâsının yerine kılarlar. Ve denilir: **لا أبَ لك ولا أَبالَكَ**; bu bir övgüdür. Ve bazen derler: **لا أَباكَ**; çünkü lâm, sanki araya sokulmuş gibidir. İbnü’s-Sikkît dedi ki: denilir: falan “**بَحْرٌ لا يُؤبى**”, yine “**كَلا لا يُؤبى**”; yani seni onu **تَأْباهُ** kılmaz; yani çokluğundan dolayı kesilmez.
