# أبب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%A8%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: أبب

الأَبُّ: الكَلأُ، وعَبَّر بعضُهم(1)
(1 قوله بعضهم: هو ابن دريد كما في المحكم.) عنه بأَنه الـمَرْعَى. وقال الزجاج: الأَبُّ جَمِيعُ الكَلإِ الذي تَعْتَلِفُه الماشِية. وفي التنزيل العزيز: وفاكِهةً وأَبّاً. قال أَبو حنيفة: سَمَّى اللّهُ تعالى المرعَى كُلَّه أَبّاً. قال الفرَّاءُ: الأَبُّ ما يأْكُلُه الأَنعامُ. وقال مجاهد: الفاكهةُ ما أَكَله الناس، والأَبُّ ما أَكَلَتِ الأَنْعامُ، فالأَبُّ من الـمَرْعى للدَّوابِّ كالفاكِهةِ للانسان. وقال الشاعر: جِذْمُنا قَيْسٌ، ونَجْدٌ دارُنا، *  ولَنا الأَبُّ بهِ والـمَكْرَعُ قال ثعلب: الأَبُّ كُلُّ ما أَخْرَجَتِ الأَرضُ من النَّباتِ. وقال عطاء: كُلُّ شيءٍ يَنْبُتُ على وَجْهِ الأَرضِ فهو الأَبُّ. وفي حديث أنس: أَنَّ عُمر بن الخَطاب، رضي اللّه عنهما، قرأً قوله، عز وجل، وفاكِهةً وأَبّاً، وقال: فما الأَبُّ، ثم قال: ما كُلِّفْنا وما أُمِرْنا بهذا. والأَبُّ: الـمَرْعَى الـمُتَهَيِّئُ للرَّعْيِ والقَطْع. ومنه حديث قُسّ بن ساعِدةَ: فَجعلَ يَرْتَعُ أَبّاً وأَصِيدُ ضَبّاً. وأَبَّ للسير يَئِبُّ ويَؤُبُّ أَبّاً وأَبِيباً وأَبابةً: تَهَيَّأً للذَّهابِ وتَجَهَّز. قال الأَعشى: صَرَمْتُ، ولم أَصْرِمْكُمُ، وكصارِمٍ؛ * أَخٌ قد طَوى كَشْحاً، وأَبَّ لِيَذْهَبا أَي صَرَمْتُكُم في تَهَيُّئي لـمُفارَقَتِكم، ومن تَهَيَّأَ للـمُفارقةِ، فهو كمن صَرَمَ. وكذلك ائْتَبَّ. قال أَبو عبيد: أبَبْتُ أَؤُبُّ أَبّاًإِذا عَزَمْتَ على الـمَسِير وتَهَيَّأْتَ. وهو في أَبَابه وإِبابَتِه وأَبابَتِه أَي في جَهازِه. التهذيب: والوَبُّ: التَّهَيُّؤ للحَمْلةِ في الحَرْبِ، يقال: هَبَّ ووَبَّ إِذا تَهَيَّأَ للحَمْلةِ. قال أَبو منصور: والأَصل فيه أَبَّ فقُلبت الهمزة واواً. ابن الأَعرابي: أَبَّ إِذا حَرَّك، وأَبَّ إِذا هَزَم بِحَمْلةٍ لا مَكْذُوبةَ فيها. والأَبُّ: النِّزاعُ إِلى الوَطَنِ. وأَبَّ إِلى وطَنِه يَؤُبُّ أَبَّاً وأَبابةً وإِبابةً: نَزَعَ، والـمَعْرُوفُ عند ابن دريد الكَسْرُ، وأَنشد لهِشامٍ أَخي ذي الرُّمة: وأَبَّ ذو الـمَحْضَرِ البادِي إِبَابَتَه، *  وقَوَّضَتْ نِيَّةٌ أَطْنابَ تَخْيِيمِ وأَبَّ يدَه إِلى سَيْفهِ: رَدَّها إليْه ليَسْتَلَّه. وأَبَّتْ أَبابةُ الشيءِ وإِبابَتُه: اسْتَقامَت طَريقَتُه. وقالوا للظِّباءِ: إِن أَصابَتِ الماءَ، فلا عَباب، وإِنْ لم تُصِب الماءَ، فلا أَبابَ. أَي لم تَأْتَبَّ له ولا تَتَهيَّأ لطلَبه، وهو مذكور في موضعه. والأُبابُ: الماءُ والسَّرابُ، عن ابن الأَعرابي، وأَنشد: قَوَّمْنَ ساجاً مُسْتَخَفَّ الحِمْلِ، *  تَشُقُّ أَعْرافَ الأُبابِ الحَفْلِ أَخبر أَنها سُفُنُ البَرِّ. وأُبابُ الماءِ: عُبابُه. قال: أُبابُ بَحْرٍ ضاحكٍ هَزُوقِ
قال ابن جني: ليست الهمزة فيه بدلاً من عين عُباب، وإِن كنا قد سمعنا، وإِنما هو فُعالٌ من أَبَّ إِذا تَهَيَّأَ. واسْتَئِبَّ أَباً: اتَّخِذْه، نادر، عن ابن الأَعرابي، وإِنما قياسه اسْتَأْبِ.

### Türkçe

**الأَبُّ**: **الكَلأُ**, ve bazılarının(1) onu **الـمَرْعَى** diye ifade etmesi. Zجاج dedi ki: **الأَبُّ** hayvanların yediği **الكَلإِ**’in tamamıdır. Aziz tenzilde: “Ve meyve ve **أَبّاً**.” Ebû Hanîfe dedi ki: Allah Teâlâ mer‘ânın tamamını **أَبّاً** diye adlandırdı. Ferrâ dedi ki: **الأَبُّ** en‘âmın yediği şeydir. Mücâhid dedi ki: **الفاكهةُ** insanların yediği şeydir, **الأَبُّ** ise en‘âmın yediği şeydir; böylece **الأَبُّ**, binek hayvanları için **الـمَرْعى**’dan, insan için **الفاكِهةِ** gibidir. Şair dedi ki:
جِذْمُنا قَيْسٌ، ونَجْدٌ دارُنا، *  ولَنا الأَبُّ بهِ والـمَكْرَعُ
Sa‘leb dedi ki: **الأَبُّ** yerin bitkiden çıkardığı her şeydir. Atâ dedi ki: yerin yüzünde biten her şey, o **الأَبُّ**’dür. Enes hadîsinde: Ömer b. el-Hattâb, Allah onlardan razı olsun, O’nun, عز وجل, “Ve meyve ve **أَبّاً**” sözünü okudu ve dedi ki: “Peki **الأَبُّ** nedir?” Sonra dedi ki: “Biz buna yükümlü kılınmadık ve bununla emrolunmadık.”

Ve **الأَبُّ**: otlamaya ve kesmeye hazırlanmış **الـمَرْعَى**. Ondan, Kuss b. Sâ‘ide hadîsi: “Derken **أَبّاً** otladı ve **ضَبّاً** avlarım.”

Ve **أَبَّ** yolculuk için, **يَئِبُّ** ve **يَؤُبُّ**, **أَبّاً** ve **أَبِيباً** ve **أَبابةً**: gitmeye hazırlandı ve teçhizlendi. A‘şâ dedi ki:
صَرَمْتُ، ولم أَصْرِمْكُمُ، وكصارِمٍ؛ * أَخٌ قد طَوى كَشْحاً، وأَبَّ لِيَذْهَبا
Yani: sizden ayrılmaya hazırlanışımda sizi **صَرَمْتُ**; ayrılmaya hazırlanan kimse, **صَرَمَ** etmiş gibidir. Aynı şekilde **ائْتَبَّ**.

Ebû Ubeyd dedi ki: “**أبَبْتُ** **أَؤُبُّ** **أَبّاً**: yürümeye azmettiğinde ve hazırlandığında.” Ve o, onun **أَبَابه**’inde ve **إِبابَتِه**’nde ve **أَبابَتِه**’nde; yani onun teçhizatındadır.

**التهذيب**: ve **الوَبُّ**: savaşta hücuma hazırlanmadır; “**هَبَّ** ve **وَبَّ**” denir, hücuma hazırlandığında. Ebû Mansûr dedi ki: bunun aslı **أَبَّ**’dır; hemze **واواً**’ya çevrilmiştir. İbnü’l-A‘râbî: **أَبَّ**: hareket ettirdiğinde; ve **أَبَّ**: içinde yalan olmayan bir hücumla bozduğunda.

Ve **الأَبُّ**: vatana doğru çekiliştir. Ve **أَبَّ** vatanına, **يَؤُبُّ** **أَبَّاً** ve **أَبابةً** ve **إِبابةً**: çekildi; İbn Düreyd katında bilinen ise kesredir. Ve Zü’r-Rumme’nin kardeşi Hişâm için şu beyti okudu:
وأَبَّ ذو الـمَحْضَرِ البادِي إِبَابَتَه، *  وقَوَّضَتْ نِيَّةٌ أَطْنابَ تَخْيِيمِ
Ve **أَبَّ** elini kılıcına: onu çekip çıkarmak için onu ona geri çevirdi. Ve bir şeyin **أَبابةُ**’si ve **إِبابَتُه**: onun yolu doğruldu. Ve ceylanlara dediler ki: “Eğer suya rastlarsa, **عَباب** yok; eğer suya rastlamazsa, **أَبابَ** yok.” Yani onun için **تَأْتَبَّ** etmedi ve onu aramaya hazırlanmadı; o, yerinde zikredilmiştir. Ve **الأُبابُ**: su ve serap; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve şu beyti okudu:
قَوَّمْنَ ساجاً مُسْتَخَفَّ الحِمْلِ، *  تَشُقُّ أَعْرافَ الأُبابِ الحَفْلِ
Onun, kara gemileri olduğunu haber verdi. Ve suyun **أُبابُ**’u: onun **عُبابُ**’udur. Dedi ki:
أُبابُ بَحْرٍ ضاحكٍ هَزُوقِ
İbn Cinnî dedi ki: ondaki hemze, **عُباب**’ın ayn’ından bedel değildir, her ne kadar işitmiş olsak da; ancak o, **أَبَّ**’dan, hazırlandığında, **فُعالٌ**’dır.

Ve **اسْتَئِبَّ** **أَباً**: onu edin; nadirdir; İbnü’l-A‘râbî’den. Halbuki onun kıyası **اسْتَأْبِ**’dir.
