# أبد — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%AF/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%A8%D8%AF/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%AF.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: ابد

أَبَدَ
1 أَبَدَ ذ , aor. اَبِدَ , inf. n. أُبُودٌ, He remained, stayed, abode, or dwelt, (T, S, M, K,) constantly, continually, or permanently, without quitting, (T, L,) بِمَكَانٍ in a place; (T, S, M, K;) and so أَبَدَ having for its aor. اَبُدَ . (TA.) ― -b2- أَبَدَ, (S, M, A, &c.,) aor. اَبِدَ and اَبُدَ , (T, S, M, L, Msb, K,) inf. n. أُبُودٌ; (M, L, Msb;) and ↓ تأبّد; (T, M, A, Mgh, L;) He (a beast) became wild, or sky; syn. تَوَحَّشَ: (S, M, A, Mgh, L, Msb, K:) [because wild animals live long, unless killed by accident; accord. to what is said by As and others in explanation of أوَابِدٌ (sing. آبِدَةٌ) applied to animals, as meaning wild:] took fright, and fled, or ran away at random: (Mgh:) took fright at, and shunned, mankind. (T, Msb.) أُبُودٌ also signifies The shrinking from a thing, or shunning it; syn. نُفُورٌ. (Kull pp. 30 and 31.) And أَبِدَ, (S, K,) aor. اَبَدَ ; (K;) and ↓ تأبّد; (A, K;) He (a man, S, A,) became unsocial, unsociable, unfamiliar, or sky; like a wild animal; syn. توحّش. (S, A, K.) ― -b3- [Hence,] أَبَدَ, (K,) aor. اَبِدَ , inf. n. أُبُودٌ, (TA,) (tropical:) He (a poet) made use, in his verses, of words, or phrases, strange, unusual, unfamiliar, or far from being intelligible, (K, * TA,) such as were not understood (K) at first sight, or on first consideration. (TA.) ― -b4- [And perhaps from أَبِدَ in the sense explained above, but more probably, I think, by the substitution of أ for و,] أَبِدَ, aor, اَبَدَ , (T, S, &c.,) inf. n. أَبَدٌ, (L,) He (a man, S) was angry; (T, S, M, L, K;) as also أَمِدَ and وَبِدَ and وَمِدَ and عَبِدَ. (T, L.) You say, أَبِدَ عَلَيْهِ He was angry with him. (L.)

أبّد
2 أبّد ذ , inf. n. تَأْبِيدٌ, He made, or rendered, perpetual. (S, K.) [See also the pass. part. n. below.] لَمْ أَفْعَلْ تَأْبِيدًا is a phrase used as though meaning ↓ لَمْ آتِ بِآبِدَةٍ [I did not a deed ever to be remembered, or mentioned]. (Ham p. 191.) ― -b2- He, or it, made [a beast] to take fright; to become wild, or sky. (KL.)

تأبّد
5 تأبّد ذ : see 1, in two places. ― -b2- He (a man) was long distant from his home; expl. by طَالَتْ غُرْبَتُهُ; (K;) or was long in a state of celibacy; طالت عُزْبَتُهُ, as in one copy of the K; (TA;) and became little in need, or little desirous, of women. (K.) ― -b3- It (a place of abode or sojourning) became deserted [by mankind]: (T, M, K:) and became inhabited by wild animals. (T, M, A.)

اِبْدٌ
اِبْدٌ أباد أبد أبدى ابد باد بد بدا آبد : see اِبِدٌ

أَبَدٌ
أَبَدٌ ذ Time, syn. دَهْرٌ, (S, M, Msb, K,) in an absolute sense: (TA:) or a long time, syn. دَهْرٌ طَوِيلٌ: (A, and Mgh: [and this may be meant in the S &c. by the syn. دَهْرٌ alone, q. v.:]) or, properly, a long time (دهر طويل) that is unlimited: (Msb, TA:) or an extended space of time that is indivisible; for you say زَمَانُ كَذَا: “ the time of such a thing,” but not أَبَدُ كَذَا: (Er-Rághib:) [and generally, time, or duration, or continuance, or existence, without end; endless time, &c.; prospective eternity; opposed to أَزَلٌ, which signifies “ time, or duration, &c., without beginning: ” (see the latter word for further explanations, &c.:) each of these significations may be meant by the explanation in the S and M and K, which is also given in the Msb: each correctly applies in particular instances:] pl. [of pauc.] آبَادٌ (S, M, Msb, K) and [of mult.] أُبُودٌ (S, M, K) [and أَبَدُونَ, of which an ex. will be found below]: but the use of these pls. is restricted to particular cases, to signify portions of time, or to serve as corroboratives to the sing.: (MF:) as signifying an extended indivisible space of time, [or the like,] أَبَدٌ should have neither dual nor pl.; but آبَادٌ is sometimes said, when the sing. is restricted to denote a particular part, or portion, of the whole of that to which it applies, in like manner as a generic noun is restricted to a special and partial signification: some, however, have mentioned آبَادٌ as being post-classical; not of the language of the Arabs called العَرَبُ العَرْبَآءُ. (Er-Rághib.) طَالَ الأَبَدْ عَلَى لُبَدْ [The time became long to Lubad, the last, and the longest of life, of Luk- mán's seven vultures, to the term of the life of which his own term of life was decreed to extend,] is a proverb applied to any thing that has been of long duration. (M.) And you say, رَزَقَكَ اللّٰهُ عُمُرًا طَوِيلَ الآبَادِ بَعِيدَ الآمَادِ [May God grant thee a life long in duration (lit. durations, the pl. form being used not in its proper sense, but to give intensiveness of signification), and remote in limit (lit. limits)]. (A.) And كَانَ هٰذَا فِى آبَادِ الدَّهْرِ This was a long time ago. (Mgh.) And ↓ أَبَدٌ آبِدٌ (TA) and ↓ أَبَدٌ أَبِيدٌ, (S, M, TA,) meaning دَائِمٌ [in an intensive sense]; (TA;) [A long, or an endless, period of time;] like as you say, دَهْرٌ دَاهِرٌ (S) or دَهْرٌ دَهِيرٌ. (M.) [In each of these phrases, the latter word is added as a corroborative, or to give intensiveness to the signification.] لِلْأَبِدَ and لِأَبِدٍ and [in an intensive sense, as will be seen below,] لِأَبِدَ أَبَدٍ and لِأَبَدِ الأَبَدِ, accord. to different recitals of a trad., signify To the end of time; for ever; and for ever and ever. (TA.) أَبَدًا is an adv. n., of which the signification includes all future time; [meaning Ever; like قَطُّ in relation to past time;] (El-Khafájee, El-Bedr Ed-Demámeenee, MF;) and عَلَى الأَبَدِ signifies the same. (TA.) [So, too, does الأَبَدَ, unless used in a limited sense known to the hearer.] When you say, لَا أُكَلِّمُهُ أَبَدًا, you mean, [I will not speak to him as long as I live, or henceforth, or ever; or I will never speak to him; i. e.,] from the time of your speaking to the end of your life. (Msb.) [In this case, أَبَدًا may also be considered as a mere corroborative. It is used in both these ways (للتَّأْسِيسِ and لِلتَّوْكِيدِ) in affirmative as well as negative sentences. For exs. of its use in affirmative sentences, see the Kur xviii. 2 and iv. 60, &c.] One also says, لَا أَفْعَلُهُ, (S, M, A,) and لَا آتِيهِ, (T, K,) أَبَدَ الآبَادِ, (T, M, A, K,) which, though of classical authority, is said to be no evidence of the use of آباد as a pl. of أَبَدٌ in a general way by the Arabs of the classical ages, as it is here added merely as a corroborative, as آزال is in the phrase أَزَلَ الآزَالِ; (MF;) and أَبَدَ الأَبَدِينَ, (M, A, K,) in which the latter word is not a rel. n., for if so it would be الأَبَدِيِّينَ, but app. a pl., (M,) like أَرَضُونَ; (M, K;) and ↓ أَبَدَ الآبِدِينَ, (S, K,) like as you say, دَهْرَ الآبِدِينَ; (S;) and ↓ أَبَدَ الأَبَدِيَّةِ; (M, K;) and ↓ أَبَدَ الأَبِيدِ; (T, S, M, A, K;) and أَبِيدَ ↓ الأَبِيدِ; (M, K;) and أَبَدَ الأَبَدِ; (K;) and أَبَدَ الدَّهْرِ; (M, K; [in the T يَدَ الدَّهْرِ;]) all of which phrases are the same in meaning; (K;) [i. e. I will not do it, and I will not come to him, (or لا آتيه may here mean the same as لا افعله,) during the endless space of all future times, or time; or the like; or for ever and ever; εἰς αἰῶνα τῶν αἰώνων ; in seculum seculorum; in omne ævum;] the last word in every case being a corroborative. (MF.) ― -b2- Also, [for ذُو أَبَدٍ, and (applied to a fem. n.) ذَاتُ أَبَدٍ,] Lasting: or everlasting. (S, A, K.) So in the saying, الدُّنيَاء أَمَدٌ وَالآخِرَةُ أَبَدٌ [The present state of existence is limited in duration, but the final state of existence is everlasting]. ('Obeyd Ibn-'Omeyr and L.) And الأَبَدُ signifies [The Everlasting; i. e. God; because He alone is ↓ البَاقِى الأَبَدِيّ The Enduring without end or cessation; for the Muslims hold that all living creatures (even the angels) must die, and be raised again to life: or] The Ancient without beginning. (K.) -A2- Also Offspring that is a year old. (K.)

أَبِدٌ
أَبِدٌ ذ Unsocial, unsociable, unfamiliar, or shy; like a wild animal; applied to a man, and to a young camel: (S, L:) and ↓ اِبِدٌ, applied to a female slave, and to a she-ass, signifies shunning mankind, shy, or wild. (K.) [See also آبِدٌ.] -A2- See also اِبِدٌ, in four places.

اِبِدٌ
اِبِدٌ أباد أبد أبدى ابد باد بد بدا آبد : see أَبِدٌ. -A2- This word, (Lth, ISh, S, K,) said by Lth and ISh to be the only word of its measure heard from the Arabs except اِبِلٌ and نِكِحٌ and خِطِبٌ, but Az says that he had not heard the last two from any person worthy of reliance, and that they are pronounced نِكْحٌ and خِطْبٌ, (L,) [see اِبِلٌ,] and ↓ أَبِدٌ and ↓ اِبْدٌ, (K,) which are thought by Az to be dial. vars. of the first, (L,) applied to a female slave, and to a she-ass, signify Prolific; that breeds, or brings forth, plentifully; (S, K;) and ↓ أَبِدٌ and ↓ أَبِدَةٌ (Aboo-Málik, TA) and ↓ اِبِدَةٌ, (Aboo-Málik, K,) applied to a she-camel, signify the same: (Aboo-Málik, K, TA:) and اِبِدٌ (Lth, ISh, L) and ↓ أَبِدٌ, (M, L,) applied to a female slave, (M, L,) and to a she-ass, (Lth, ISh, M, L,) and to a mare, (M, L,) that brings forth every year; (Lth, ISh, L;) or applied as a pl. to the female slave and the mare and the she-ass, that breed, or bring forth: (M, L:) and الاِبِدَانِ the female slave and the mare. (K, TA.) In the following saying,
الَّابِجَدِّ ذِى الاِبِدْ
لَنْ يُقْلِعَ الجَدُّ النَّكِدْ
فِى كُلِّ مَا عَامٍ تَلِدْ
[Hard fortune will not depart save with the fortune which is the necessary attendant of the possessor of the female slave, as long as he possesses her, (or, if we take ذى in the sense of هٰذِهِ, save with the fortune of this female slave,) who every year (ما being redundant) brings forth,] الابد means the female slave because her being prolific is an obstacle to prosperity, and is not good fortune; i. e., she only increases evil [and brings reproach upon her master by bearing him children; for the Arab in ancient times was considered as dishonoured by his having a child by a slave]. (S.) The Arabs also said, لَنْ يَبْلُغَ الجَدَّ النَّكِدْ ↓ الاَّ الأَبِدْ, meaning Nothing will attain to the object of removing hard fortune save female slaves and beasts or cattle which breed, or bring forth. (M, L: [in the latter of which is added, فِى كُلِّ عَامٍ تَلِدْ in every year bringing forth.])

أَبِدَةٌ
أَبِدَةٌ ذ : see اِبِدٌ.

اِبِدَةٌ
اِبِدَةٌ أباد أبد أبدى أبده ابده ابدة باد بد بدا بده آبد آبده آبدة : see اِبِدٌ.

أَبَدِىٌّ
أَبَدِىٌّ ذ : see أَبَدٌ, last sentence but one.

أَبَدِيَّةٌ
أَبَدِيَّةٌ ذ [The quality, or attribute, of unlimited, indivisible, or endless, duration; everlastingness]. (M, K.) See أَبَدٌ. ― -b2- أَبَدِيَّاتٌ a term applied to Sayings of which the following is an ex.: لَا آتِيكَ مَا بَلَّ بَحْرٌ صُوفَةً. (M in art. صوف [q. v.]; &c.)

أَبُودٌ
أَبُودٌ ذ : see آبِدٌ.

أَبِيدٌ
أَبِيدٌ ذ : see أَبَدٌ, in three places.

آبِدٌ
آبِدٌ آبد Remaining, staying, abiding, or dwelling, constantly, continually, or permanently, in a place; applied to a man [and to a bird]. (L.) And أَوَابِدُ [pl. of آبِدَةٌ] Birds that remain in a country constantly, winter and summer; (T, L;) contr. of قَوَاطِعُ. (A, L.) ― -b2- For the phrases أَبَدٌ آبِدٌ and أَبَدَ الآبِدِينَ, see أَبَدٌ. ― -b3- A wild animal; (M, L, Msb;) that shuns, and takes fright at, mankind, amp;c.: (L, Msb:) fem. with ة: pl. [properly fem.] أَوَابِدُ, (M, Mgh, L,) and [masc. and fem.] أُبَّدٌ: (M, L:) and ↓ أَبُودٌ is syn. with آبِدٌ; (M;) as also ↓ مُتَأَبِّدٌ. (A.) Wild animals are called أَوَابِدُ (S, M, L, K) and أُبَّدٌ (M, L, K) because they endure for a long, or [naturally] unlimited, time; (M, L;) because they do not die a natural death, (As, M, L, K,) but from some evil accident; and the same is asserted of the serpent. (As, M, L.) [See also أَبِدٌ.] [Hence,] قَيْدُ الأَوَابِدِ (assumed tropical:) The light, or active, horse, which overtakes the wild animals, and which they can hardly, or never, escape: so called because he prevents their escaping the pursuer like a shackle. (Msb.) [See also art. قيد.] [Hence also the saying,] النِّعَمُ أَوَابِدُ فَقَيِّدُوهَا بِالشُّكْرِ (tropical:) [Benefits are fugitive, or fleeting; therefore detain ye them by gratitude]. (A trad.)

آبِدَةٌ
آبِدَةٌ آبده آبدة fem. of آبِدٌ, q. v. ― -b2- Also, [as a subst.,] (assumed tropical:) A deed, (Har p. 364,) or a calamity, (S, M, K,) ever to be remembered, or mentioned, (S, M, K, Har,) by reason of its extraordinary nature, and its grievousness: (Har:) or a great, or formidable, event, at which people take fright, or are alarmed: (TA:) or a strange, abominable, or evil, thing: (Ham p. 627:) pl. أَوَابِدُ. (K.) You say, جَاءَ فُلَانٌ بِآبِدَةٍ Such a one did, or brought to pass, [a deed or] calamity ever to be remembered, or mentioned. (S.) See also 2. ― -b3- (tropical:) A strange, an unusual, or an unfamiliar, word or saying; one far from being intelligible; (M;) pl. أَوَابِدُ, signifying expressions of subtile meanings; so called because remote from perspicuity. (Msb.) ― -b4- The pl. also signifies (tropical:) Strange, unusual, unfamiliar, or extraordinary, rhymes, or verses, or poems; syn. شَوَارِدُ مِنَ القَوَافِى, (S,) or قَوَافٍ شُرَّدٌ. (K.) El-Farezdak says,
لَنْ تُدْرِكُوا كَرَمِى بِلُؤْمِ أَبِيكُمُ
وَ أَوَابِدِى بِتَنَحُّلِ الأَشْعَارِ
[Ye will not attain to my nobility with the ignobleness of your father, nor to my extraordinary verses by arrogating to yourselves the verses of other men]. (S.) [See أَبَدَ.]

مُؤَبَّدٌ
مُؤَبَّدٌ ذ [Made, or rendered, perpetual]. You say, وَقَفَ أَرْضَهُ وَقْفًا مُؤَبَدًا He made his land an unalienable bequest for pious uses in perpetuity, not to be sold nor to be inherited. (T.) ― -b2- Also, with ة, A she-camel that is wild, and intractable, or unmanageable; syn. وَحْشِيَّةٌ مُعْتَاصَةٌ. (K.)

مُتَأَبِّدٌ
مُتَأَبِّدٌ ذ : see آبِدٌ.

### Türkçe

**أَبَدَ**
1 **أَبَدَ** ذ , muzâri‘i **اَبِدَ** , mastar ismi **أُبُودٌ**, O kaldı, durdu, ikamet etti yahut mesken tuttu, (T, S, M, K,) sürekli, devamlı yahut daimî olarak, ayrılmaksızın, (T, L,) **بِمَكَانٍ** bir yerde; (T, S, M, K;) ve böyledir **أَبَدَ** ki onun muzâri‘i **اَبُدَ**’dur. (TA.) ― -b2- **أَبَدَ**, (S, M, A, &c.,) muzâri‘i **اَبِدَ** ve **اَبُدَ** , (T, S, M, L, Msb, K,) mastar ismi **أُبُودٌ**; (M, L, Msb;) ve ↓ **تأبّد**; (T, M, A, Mgh, L;) O (bir hayvan) yabanî oldu, yahut ürkek oldu; eşanlamlısı **تَوَحَّشَ**: (S, M, A, Mgh, L, Msb, K:) [çünkü yabanî hayvanlar, kazayla öldürülmedikçe, uzun yaşarlar; As ve başkalarının, hayvanlara nispetle kullanılan **أوَابِدٌ** (tekili **آبِدَةٌ**)’yi “yabanî” mânasında açıklamalarına göre:] ürktü ve kaçtı, yahut rastgele kaçıştı: (Mgh:) insanlardan ürktü ve onlardan kaçındı. (T, Msb.) **أُبُودٌ** ayrıca bir şeyden çekinmek, yahut ondan sakınmak mânasına gelir; eşanlamlısı **نُفُورٌ**. (Kull pp. 30 and 31.) Ve **أَبِدَ**, (S, K,) muzâri‘i **اَبَدَ** ; (K;) ve ↓ **تأبّد**; (A, K;) O (bir adam, S, A,) ünsiyet etmeyen, ünsiyetsiz, alışık olmayan, yahut ürkek oldu; yabanî hayvan gibi; eşanlamlısı **توحّش**. (S, A, K.) ― -b3- [Bundan dolayı,] **أَبَدَ**, (K,) muzâri‘i **اَبِدَ** , mastar ismi **أُبُودٌ**, (TA,) (mecaz:) O (bir şair) şiirlerinde, garip, alışılmadık, ünsiyet edilmeyen, yahut anlaşılır olmaktan uzak kelimeler yahut ibareler kullandı, (K, * TA,) ilk bakışta, yahut ilk düşünüşte anlaşılmayan türden. (TA.) ― -b4- [Ve belki yukarıda açıklanan mânadaki **أَبِدَ**’den; fakat bana göre daha muhtemel olarak و yerine أ’nin ikamesiyle,] **أَبِدَ**, muzâri‘i **اَبَدَ** , (T, S, &c.,) mastar ismi **أَبَدٌ**, (L,) O (bir adam, S) öfkelendi; (T, S, M, L, K;) ve ayrıca **أَمِدَ** ve **وَبِدَ** ve **وَمِدَ** ve **عَبِدَ**. (T, L.) Şöyle dersin: **أَبِدَ عَلَيْهِ** Ona öfkelendi. (L.)

**أبّد**
2 **أبّد** ذ , mastar ismi **تَأْبِيدٌ**, O, ebedî kıldı yahut ebedî hale getirdi. (S, K.) [Aşağıdaki mef‘ûl ismine de bak.] **لَمْ أَفْعَلْ تَأْبِيدًا** ifadesi, ↓ **لَمْ آتِ بِآبِدَةٍ** [hatırlanacak yahut anılacak bir iş yapmadım] mânasındaymış gibi kullanılır. (Ham p. 191.) ― -b2- O, yahut o şey, [bir hayvanı] ürküttü; yabanî yahut ürkek hale getirdi. (KL.)

**تأبّد**
5 **تأبّد** ذ : 1’e, iki yerde, bak. ― -b2- O (bir adam) evinden uzun süre uzak kaldı; **طَالَتْ غُرْبَتُهُ** diye açıklanır; (K;) yahut uzun süre bekâr kaldı; K’nın bir nüshasında **طالت عُزْبَتُهُ**; (TA;) ve kadınlara az ihtiyaç duyar, yahut az istekli olur hale geldi. (K.) ― -b3- O (bir ikamet yahut konaklama yeri) [insanlardan] ıssızlaştı: (T, M, K:) ve yabanî hayvanların meskûn olduğu hale geldi. (T, M, A.)

**اِبْدٌ**
**اِبْدٌ** أباد أبد أبدى ابد باد بد بدا آبد : **اِبِدٌ**’e bak

**أَبَدٌ**
**أَبَدٌ** ذ Zaman; eşanlamlısı **دَهْرٌ**, (S, M, Msb, K,) mutlak mânada: (TA:) yahut uzun zaman; eşanlamlısı **دَهْرٌ طَوِيلٌ**: (A, ve Mgh: [ve bu, S vb.’de yalnız **دَهْرٌ** eşanlamlısıyla kastedilmiş olabilir, bk. o madde:]) yahut, asıl olarak, sınırı olmayan uzun zaman (دهر طويل): (Msb, TA:) yahut bölünmez olan yayılmış bir zaman aralığı; çünkü **زَمَانُ كَذَا** dersin: “şu şeyin zamanı,” fakat **أَبَدُ كَذَا** demezsin: (Er-Rághib:) [ve genellikle, sonu olmayan zaman yahut süre yahut devam yahut varlık; sonsuz zaman vb.; geleceğe dönük ebediyet; başlangıcı olmayan zaman mânasına gelen **أَزَلٌ**’in zıddı; (daha fazla açıklamalar vb. için o kelimeye bak:) bu mânaların her biri, S ve M ve K’daki ve Msb’de de verilen açıklamayla kastedilmiş olabilir: her biri, belirli örneklerde doğru olarak uygulanır:] [azlık çoğulu] **آبَادٌ** (S, M, Msb, K) ve [çokluk çoğulu] **أُبُودٌ** (S, M, K) [ve **أَبَدُونَ**, bunun bir örneği aşağıda bulunacaktır]: fakat bu çoğulların kullanımı, belirli hâllere mahsustur; zaman parçalarını ifade etmek yahut tekile pekiştirici olmak içindir: (MF:) bölünmez yayılmış bir zaman aralığı [yahut benzeri] mânasında **أَبَدٌ**’in ne tesniyesi ne çoğulu olmalıdır; fakat tekil, kendisine uygulandığı şeyin bütününün belirli bir kısmını yahut parçasını göstermeye tahsis edildiğinde, cins isminin özel ve kısmî bir mânaya tahsis edilmesi gibi, bazen **آبَادٌ** denir: bazıları ise **آبَادٌ**’un müteahhir (post-classical) olduğunu; **العَرَبُ العَرْبَآءُ** denilen Arapların dili olmadığını zikretmiştir. (Er-Rághib.) **طَالَ الأَبَدْ عَلَى لُبَدْ** [Zaman Lubad’a uzun geldi; Lubad, Lokmân’ın yedi akbabasının sonuncusu ve ömürce en uzunu olup, Lokmân’ın ömrünün süresi onun ömrünün süresine uzatılmak üzere takdir edilmişti] uzun süre devam etmiş her şeye uygulanan bir darbımeseldir. (M.) Ve şöyle dersin: **رَزَقَكَ اللّٰهُ عُمُرًا طَوِيلَ الآبَادِ بَعِيدَ الآمَادِ** [Allah sana, sürece (lafzen: süreler; çoğul şekil kendi aslî mânasında değil, mânayı şiddetlendirmek için kullanılmıştır) uzun, ve sınıra (lafzen: sınırlar) uzak bir ömür versin]. (A.) Ve **كَانَ هٰذَا فِى آبَادِ الدَّهْرِ** Bu, çok uzun zaman önceydi. (Mgh.) Ve ↓ **أَبَدٌ آبِدٌ** (TA) ve ↓ **أَبَدٌ أَبِيدٌ**, (S, M, TA,) **دَائِمٌ** mânasındadır [şiddetli/pekiştirilmiş mânada]; (TA;) [uzun yahut sonsuz bir zaman dönemi;] tıpkı **دَهْرٌ دَاهِرٌ** (S) yahut **دَهْرٌ دَهِيرٌ** demen gibi. (M.) [Bu ibarelerin her birinde, ikinci kelime pekiştirici yahut mânayı şiddetlendirmek için eklenmiştir.] **لِلْأَبِدَ** ve **لِأَبِدٍ** ve [aşağıda görüleceği üzere şiddetli mânada] **لِأَبِدَ أَبَدٍ** ve **لِأَبَدِ الأَبَدِ**, bir rivayetin farklı nakillerine göre, zamanın sonuna kadar; ebediyen; ve ebediyen ebediyen mânasına gelir. (TA.) **أَبَدًا** gelecekteki bütün zamanı içine alan bir zarf ismidir; [mânası: Daima; geçmiş zamana nispetle **قَطُّ** gibi;] (El-Khafájee, El-Bedr Ed-Demámeenee, MF;) ve **عَلَى الأَبَدِ** de aynı mânaya gelir. (TA.) [Böylece **الأَبَدَ** de; dinleyenin bildiği sınırlı bir mânada kullanılmadıkça.] **لَا أُكَلِّمُهُ أَبَدًا** dediğinde, [hayatta olduğum müddetçe, yahut bundan sonra, yahut daima; yahut asla konuşmayacağım; yani] konuşmandan, ömrünün sonuna kadar (mânasını) kastedersin. (Msb.) [Bu durumda **أَبَدًا** sırf pekiştirici de sayılabilir. Hem olumlu hem olumsuz cümlelerde iki şekilde de (للتَّأْسِيسِ ve لِلتَّوْكِيدِ) kullanılır. Olumlu cümlelerdeki örnekleri için Kur’ân xviii. 2 ve iv. 60 vb.’ye bak.] Şöyle de denir: **لَا أَفْعَلُهُ**, (S, M, A,) ve **لَا آتِيهِ**, (T, K,) **أَبَدَ الآبَادِ**, (T, M, A, K,) ki, klasik otoriteye sahip olmakla beraber, bunun, klasik çağların Arapları tarafından **آباد**’ın genel olarak **أَبَدٌ**’in çoğulu olarak kullanımına delil olmadığı söylenmiştir; çünkü burada sırf pekiştirici olarak eklenmiştir; **أَزَلَ الآزَالِ** ibaresindeki **آزال** gibi: (MF;) ve **أَبَدَ الأَبَدِينَ**, (M, A, K,) ki burada son kelime nisbet ismi değildir; öyle olsaydı **الأَبَدِيِّينَ** olurdu; fakat görünüşe göre bir çoğuldur, (M,) **أَرَضُونَ** gibi; (M, K;) ve ↓ **أَبَدَ الآبِدِينَ**, (S, K,) tıpkı **دَهْرَ الآبِدِينَ** demen gibi; (S;) ve ↓ **أَبَدَ الأَبَدِيَّةِ**; (M, K;) ve ↓ **أَبَدَ الأَبِيدِ**; (T, S, M, A, K;) ve **أَبِيدَ** ↓ **الأَبِيدِ**; (M, K;) ve **أَبَدَ الأَبَدِ**; (K;) ve **أَبَدَ الدَّهْرِ**; (M, K; [T’de **يَدَ الدَّهْرِ**;]) bunların hepsi mânaca aynıdır; (K;) [yani: onu yapmayacağım ve ona gelmeyeceğim (yahut burada **لا آتيه** **لا افعله** ile aynı mânada olabilir), bütün gelecek zamanların yahut zamanın sonsuz genişliği boyunca; yahut benzeri; yahut ebediyen ebediyen; εἰς αἰῶνα τῶν αἰώνων ; in seculum seculorum; in omne ævum;] her durumda son kelime pekiştiricidir. (MF.) ― -b2- Ayrıca, [**ذُو أَبَدٍ** için; ve (müennes isme uygulanınca) **ذَاتُ أَبَدٍ** için,] Kalıcı: yahut ebedî. (S, A, K.) Şu sözde olduğu gibi: **الدُّنيَاء أَمَدٌ وَالآخِرَةُ أَبَدٌ** [Dünya hâli süre bakımından sınırlıdır; fakat âhiret hâli ebedîdir]. ('Obeyd Ibn-'Omeyr and L.) Ve **الأَبَدُ** [Ebedî Olan; yani Allah; çünkü yalnız O, ↓ **البَاقِى الأَبَدِيّ** sonu yahut kesintisi olmaksızın bâkî olandır; zira Müslümanlar, bütün canlıların (melekler bile) öleceğini ve sonra yeniden diriltileceğini kabul ederler: yahut] başlangıcı olmayan Kadîm mânasına gelir. (K.) -A2- Ayrıca bir yaşında olan yavru. (K.)

**أَبِدٌ**
**أَبِدٌ** ذ Ünsiyet etmeyen, ünsiyetsiz, alışık olmayan, yahut ürkek; yabanî hayvan gibi; adama ve genç deveye uygulanır: (S, L:) ve ↓ **اِبِدٌ**, cariyeye ve dişi eşeğe uygulanınca, insanlardan kaçınan, ürkek, yahut yabanî mânasına gelir. (K.) [**آبِدٌ**’e de bak.] -A2- Ayrıca **اِبِدٌ**’e, dört yerde, bak.

**اِبِدٌ**
**اِبِدٌ** أباد أبد أبدى ابد باد بد بدا آبد : **أَبِدٌ**’e bak. -A2- Bu kelime, (Lth, ISh, S, K,) Lth ve ISh tarafından, Araplardan işitilen ölçüsünde, **اِبِلٌ** ve **نِكِحٌ** ve **خِطِبٌ** dışında tek kelime olduğu söylenmiştir; fakat Az, son ikisini güvenilir bir kimseden işitmediğini, ve bunların **نِكْحٌ** ve **خِطْبٌ** diye telaffuz edildiğini söyler, (L,) [**اِبِلٌ**’e bak,] ve ↓ **أَبِدٌ** ve ↓ **اِبْدٌ**, (K,) ki Az’a göre bunlar ilkinin lehçe varyantlarıdır, (L,) cariyeye ve dişi eşeğe uygulanınca, çok doğuran; bolca dölleyen yahut doğuran mânasına gelir; (S, K;) ve ↓ **أَبِدٌ** ve ↓ **أَبِدَةٌ** (Aboo-Málik, TA) ve ↓ **اِبِدَةٌ**, (Aboo-Málik, K,) dişi deveye uygulanınca, aynı mânaya gelir: (Aboo-Málik, K, TA:) ve **اِبِدٌ** (Lth, ISh, L) ve ↓ **أَبِدٌ**, (M, L,) cariyeye, (M, L,) ve dişi eşeğe, (Lth, ISh, M, L,) ve kısrağa, (M, L,) her yıl doğuran (mânasında): (Lth, ISh, L;) yahut cariye ve kısrak ve dişi eşeğe, doğuran yahut dölleyen (mânasında) çoğul olarak uygulanır: (M, L:) ve **الاِبِدَانِ** cariye ve kısrak (demektir). (K, TA.) Aşağıdaki sözde,
الَّابِجَدِّ ذِى الاِبِدْ
لَنْ يُقْلِعَ الجَدُّ النَّكِدْ
فِى كُلِّ مَا عَامٍ تَلِدْ
[zorlu talih, ancak cariyenin sahibinin zorunlu refakatçisi olan talihle gider; o, ona sahip oldukça (yahut **ذى**’yi **هٰذِهِ** mânasında alırsak, ancak bu cariyenin talihiyle gider); o cariye ki her yıl (burada **ما** زائدır) doğurur,] **الابد** cariye mânasındadır; çünkü onun çok doğurması refaha engeldir ve iyi talih değildir; yani o sadece kötülüğü artırır [ve efendisini, ondan çocuk doğurmakla ayıba düşürür; zira eski zamanda Arap, cariyeden çocuğu olmakla zelil sayılırdı]. (S.) Araplar ayrıca şöyle dediler: **لَنْ يَبْلُغَ الجَدَّ النَّكِدْ** ↓ **الاَّ الأَبِدْ**, mânası: Zorlu talihi gidermenin maksadına, ancak doğuran yahut dölleyen cariyeler ve hayvanlar yahut davarlar ulaşır. (M, L: [ikincisinde şu da eklenmiştir: **فِى كُلِّ عَامٍ تَلِدْ** her yıl doğurur.])

**أَبِدَةٌ**
**أَبِدَةٌ** ذ : **اِبِدٌ**’e bak.

**اِبِدَةٌ**
**اِبِدَةٌ** أباد أبد أبدى أبده ابده ابدة باد بد بدا بده آبد آبده آبدة : **اِبِدٌ**’e bak.

**أَبَدِىٌّ**
**أَبَدِىٌّ** ذ : **أَبَدٌ**’e, sondan bir önceki cümlede, bak.

**أَبَدِيَّةٌ**
**أَبَدِيَّةٌ** ذ [sınırsız, bölünmez, yahut sonsuz süre niteliği yahut sıfatı; ebedîlik]. (M, K.) **أَبَدٌ**’e bak. ― -b2- **أَبَدِيَّاتٌ** aşağıdaki sözün örnek olduğu türden sözlere uygulanan bir terimdir: **لَا آتِيكَ مَا بَلَّ بَحْرٌ صُوفَةً**. (M in art. صوف [&c.])

**أَبُودٌ**
**أَبُودٌ** ذ : **آبِدٌ**’e bak.

**أَبِيدٌ**
**أَبِيدٌ** ذ : **أَبَدٌ**’e, üç yerde, bak.

**آبِدٌ**
**آبِدٌ** آبد Bir yerde sürekli, devamlı, yahut daimî olarak kalan, duran, ikamet eden, yahut mesken tutan; adama [ve kuşa] uygulanır. (L.) Ve **أَوَابِدُ** [**آبِدَةٌ**’nin çoğulu] bir ülkede kış ve yaz sürekli kalan kuşlardır; (T, L;) **قَوَاطِعُ**’ın zıddıdır. (A, L.) ― -b2- **أَبَدٌ آبِدٌ** ve **أَبَدَ الآبِدِينَ** ibareleri için **أَبَدٌ**’e bak. ― -b3- Yabanî hayvan; (M, L, Msb;) insanlardan kaçınan ve onlardan ürken vb.: (L, Msb:) müennesi ة ile: çoğulu [aslında müennes] **أَوَابِدُ**, (M, Mgh, L,) ve [müzekker ve müennes] **أُبَّدٌ**: (M, L:) ve ↓ **أَبُودٌ** **آبِدٌ** ile eşanlamlıdır; (M;) ve ayrıca ↓ **مُتَأَبِّدٌ**. (A.) Yabanî hayvanlara **أَوَابِدُ** (S, M, L, K) ve **أُبَّدٌ** (M, L, K) denir; çünkü uzun, yahut [tabiaten] sınırsız bir zaman dayanırlar; (M, L;) çünkü tabiî ölümle ölmezler, (As, M, L, K,) bilakis bir kötü kazadan (ölürler); ve aynı şeyin yılan hakkında da söylendiği nakledilir. (As, M, L.) [**أَبِدٌ**’e de bak.] [Bundan dolayı,] **قَيْدُ الأَوَابِدِ** (farz edilen mecaz:) yabanî hayvanlara yetişen ve onların güçlükle yahut asla kaçamadığı hafif yahut çevik attır: onu böyle adlandırdılar; çünkü o, onları, prangaya benzer biçimde, takip edenden kaçmaktan alıkoyar. (Msb.) [**قيد** maddesine de bak.] [Bundan dolayı ayrıca şu söz:] **النِّعَمُ أَوَابِدُ فَقَيِّدُوهَا بِالشُّكْرِ** (mecaz:) [Nimetler kaçıcıdır; öyleyse onları şükürle bağlayınız]. (Bir hadis.)

**آبِدَةٌ**
**آبِدَةٌ** آبده آبدة **آبِدٌ**’ün müennesi, bk. o. ― -b2- Ayrıca, [isim olarak,] (farz edilen mecaz:) bir iş, (Har p. 364,) yahut bir musibet, (S, M, K,) olağanüstü oluşu ve ağırlığı sebebiyle, daima hatırlanacak yahut anılacak olan: (Har:) yahut insanların ürktüğü yahut korktuğu büyük yahut dehşetli bir olay: (TA:) yahut garip, iğrenç, yahut kötü bir şey: (Ham p. 627:) çoğulu **أَوَابِدُ**. (K.) Şöyle dersin: **جَاءَ فُلَانٌ بِآبِدَةٍ** Falan kimse, daima hatırlanacak yahut anılacak [bir iş yahut] musibet yaptı yahut meydana getirdi. (S.) 2’ye de bak. ― -b3- (mecaz:) garip, alışılmadık, yahut ünsiyet edilmeyen bir kelime yahut söz; anlaşılır olmaktan uzak olan; (M;) çoğulu **أَوَابِدُ**, ince mânalı ifadeler mânasına gelir; açıklıktan uzak olduğu için böyle adlandırılmıştır. (Msb.) ― -b4- Çoğul ayrıca (mecaz:) garip, alışılmadık, ünsiyet edilmeyen, yahut olağanüstü kafiyeler, yahut beyitler, yahut şiirler mânasına gelir; eşanlamlısı **شَوَارِدُ مِنَ القَوَافِى**, (S,) yahut **قَوَافٍ شُرَّدٌ**. (K.) El-Farezdak şöyle der:
لَنْ تُدْرِكُوا كَرَمِى بِلُؤْمِ أَبِيكُمُ
وَ أَوَابِدِى بِتَنَحُّلِ الأَشْعَارِ
[Siz, babanızın alçaklığıyla benim keremime; ve başkalarının şiirlerini kendinize mal etmekle benim olağanüstü beyitlerime erişemezsiniz]. (S.) [**أَبَدَ**’e bak.]

**مُؤَبَّدٌ**
**مُؤَبَّدٌ** ذ [ebedî kılınmış]. Şöyle dersin: **وَقَفَ أَرْضَهُ وَقْفًا مُؤَبَدًا** O, arazisini, satılmamak ve miras olunmamak üzere, ebediyen hayır işlerine tahsis edilmiş devredilmez bir vakıf yaptı. (T.) ― -b2- Ayrıca, ة ile, yabanî ve inatçı, yahut zaptedilemez bir dişi deve; eşanlamlısı **وَحْشِيَّةٌ مُعْتَاصَةٌ**. (K.)

**مُتَأَبِّدٌ**
**مُتَأَبِّدٌ** ذ : **آبِدٌ**’e bak.
