# أبض — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%B6/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%A8%D8%B6/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أبض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%B6.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: أبض

باب الضاد والباء و و ا ي ء معهما
ض ي ب، ب ي ض، أ ب ض، ض ب أ
ضيب:
الضَّيْبُ شيءٌ من دَوابِّ البَرِّ على خِلْقةٍ الكلب، ولستُ على يَقينٍ منه.
بيض:
البَيضُ معروف، ودجاجة بَيُوضٌ، وهُنَّ بُيُضٌ للجماعةِ مثل حُيُد جمعُ حَيُود، وهي التي تحيد عنك.
وبَيْضَةُ الحديد معروفة، وبَيْضَةُ الاسِلام: جماعاتُهم.
والجارية بيضة الخِدْرِ لأنّها في خِدْرها مَكنونةٌ، قال امرؤ القيس:
وبَيْضَةِ خِدْرٍ لا يرامُ خِبـاؤهـا		تَمَتَّعْتُ من لَهْوٍ بها غيرَ مُعْجَلِ
ويقال ابْتِيضَ القومُ اذا استُبيحَتْ بَيْضَتُهم.
وابتاضَهم العَدُوُّ اذا استَأْصَلَهم.
وغُرابٌ بائضٌ، ودِيكٌ بائضٌ، وهما مثل الوالد.
وبَيْضَةٌ العُقْر مَثَلٌ يُضرَبُ وذلك ان تُغْتَصَبَ الجارية فتُفتَضَّ فتُجرَّبَ بيضةٍ، وتُسَمَّى تلك البَيضَةُ بيضةَ العُقْرِ.
وبَيْضةُ البَلَد: تَريكةُ النَّعامَةِ.
والأبَيضانِ: الشَّحْمُ واللَّبَن.
والبَيْضةُ الخُصْيةُ.
والبيضةُ بيضةُ الرَّمْل.
والبيضةُ: أصلُ القومِ ومَجْمَعُهم.
أبض:
الأَبْضُ: العَقْل في الرِّجْلَيْن، وربَّما استُعمِلَ في الأيدي، قال: أَكْلَفُ لم يَثْنِ يَدَيْهِ آبِضُ أي عاقِلٌ، ويأبِضُه: يَعْقِلُه.
والمَأْبِضانِ: باطِنا الرّكبَتَينِ وباطِنا المِرْفَقَيْنِ.
والأَباضِيَّةُ: قَومٌ من الحَرَوْرِيّة، لهم رأيٌ وهَوىً.
ويقال للغُرابِ: مُؤْتَبِضُ النَّسَا، لأنّه يَحْجِلُ كأنَّه مَأبُوضٌ.
ضبأ:
ضَبَأ الذِّئْبُ يَضْبَأُ ضَبْأً وضُبُوءاً أي لَزِقَ بالأرض أو بالشَّجَر ليَخْتِلَ الصَّيْدَ، ومن ذلك سُمِّيَ الرجلُ ضابئاً، قال:
إلاّ كُمَيْتاً كالقناةِ وضابئاً		بالفَرْجِ بينَ لَبانِه ويَدَيْهِ
يَعني الصَّيّاد.
وضَبَأ اي استَخْفَى في فَرْجِ ما بينَ يَدَيْ فَرَسه ليَخْتِلَ به الوَحْشَ، وكذلك النّاقةُ تُعَلَّمُ ذلك.
وأَضْبَأَ الرجلُ على شيءٍ في نفسه، ومثلُه أَضَبَّ أي أَضْمَرَ.
وضابئ: اسْمٌ.
والأَضباء: وَعْوَعَة جِرْوِ الكلب اذا وَحْوَحَ.

### Türkçe

باب **الضاد** ve **الباء** ve **و** ve **ا** ve **ي** ve **ء** onlarla birlikte

**ض ي ب**، **ب ي ض**، **أ ب ض**، **ض ب أ**

**ضيب**:
**الضَّيْبُ**: kara hayvanlarından, yaratılışça köpek (gibi) olan bir şeydir; ondan emin değilim.

**بيض**:
**البَيضُ** bilinir. Ve **دجاجة بَيُوضٌ**; ve onlar topluluk için **بُيُضٌ**dur; tıpkı **حُيُد**’ün **حَيُود**’un çoğulu olması gibi; o, senden uzaklaşandır.
Ve **بَيْضَةُ الحديد** bilinir; ve **بَيْضَةُ الاسِلام**: onların cemaatleridir.
Ve cariye **بيضة الخِدْرِ**dir; çünkü o, **خِدْر**’ında saklıdır. **امرؤ القيس** dedi ki:
وبَيْضَةِ خِدْرٍ لا يرامُ خِبـاؤهـا		تَمَتَّعْتُ من لَهْوٍ بها غيرَ مُعْجَلِ
Ve denir: **ابْتِيضَ القومُ**; **بَيْضَتُهم** helâl sayılıp çiğnendiği zaman.
Ve **ابتاضَهم العَدُوُّ**; onları kökünden kazıdığı zaman.
Ve **غُرابٌ بائضٌ**, ve **دِيكٌ بائضٌ**; ve ikisi de baba gibidir.
Ve **بَيْضَةٌ العُقْر**: bir meseldir, vurulur; bu da şudur: cariye zorla alınır da bekâreti bozulur da bir **بيضةٍ** ile denenir; ve o **البَيضَةُ**, **بيضةَ العُقْرِ** diye adlandırılır.
Ve **بَيْضةُ البَلَد**: devekuşunun yumurtladığı yerdir.
Ve **الأبَيضانِ**: içyağı ve süttür.
Ve **البَيْضةُ**: husyedir.
Ve **البيضةُ**: kumun yumurtasıdır.
Ve **البيضةُ**: kavmin aslı ve onların toplanma yeridir.

**أبض**:
**الأَبْضُ**: ayaklarda bağlamak (pranga/bağ); bazen ellerde de kullanılır. Dedi ki: **أَكْلَفُ لم يَثْنِ يَدَيْهِ آبِضُ**; yani bağlayan. Ve **يأبِضُه**: onu bağlar.
Ve **المَأْبِضانِ**: iki dizin içi ve iki dirseğin içidir.
Ve **الأَباضِيَّةُ**: **الحَرَوْرِيّة**’den bir kavimdir; onların bir görüşü ve bir hevesi vardır.
Ve kargaya denir: **مُؤْتَبِضُ النَّسَا**; çünkü o, sanki bağlanmış gibi sekerek yürür.

**ضبأ**:
**ضَبَأ الذِّئْبُ يَضْبَأُ ضَبْأً وضُبُوءاً**: yani avı aldatmak için yere yahut ağaca yapıştı. Bundan dolayı adama **ضابئاً** adı verildi. Dedi ki:
إلاّ كُمَيْتاً كالقناةِ وضابئاً		بالفَرْجِ بينَ لَبانِه ويَدَيْهِ
Avcıyı kastediyor.
Ve **ضَبَأ**: yani vahşiyi onunla aldatmak için atının iki eli arasındaki aralığın içine gizlendi; ve deve de buna alıştırılır.
Ve **أَضْبَأَ الرجلُ**: içindeki bir şey üzerine; benzeri **أَضَبَّ**’dır; yani gizledi.
Ve **ضابئ**: bir isimdir.
Ve **الأَضباء**: köpek yavrusunun, **وَحْوَحَ** ettiği zaman **وَعْوَعَة**’sıdır.
