# أبق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%A8%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: أبق

الإباقُ: هرَبُ العبيد وذَهابهم من غير خوف ولا كدِّ عمل ،قال: وهذا الحكم فيه أَن يُردّ، فإذا كان من كدّ عمل أَو خوف لم يردّ. وفي حديث شريح: كان يَرُدُّ العبدَ من الإباق الباتِّ أي القاطع الذي لا شُبهة فيه. وقد أَبَقَ أي هربَ. وفي الحديث: أَن عبداً لابن عمر، رضي الله عنهما، أَبَق فلحِق بالروم. ابن سيده: أَبَقَ يَأْبِق ويأْبُق أَبْقاً وإباقاً، فهو آبق، وجمعه أُبَّاقٌ. وأَبَقَ وتأَبَّقَ: استخفى ثم ذهب؛ قال الأَعشى:فذاك ولم يَعْجِزْ من الموتِ رَبُّه،
ولكنْ أَتاه الموتُ لا يتَأَبَّقُ
الأَزهري: الإباقُ هرَبُ العبد من سيده. قال الله تعالى في يونس، عليه السلام، حين نَدَّ في الأَرض مُغاضِباً لقومه: إذ أَبَقَ إلى الفُلْك المَشْحُون. وتأَبَّق: استترَ، ويقال احتبس؛ وروى ثعلب أَنَّ ابن الأَعرابي أَنشده:
أَلا قالتْ بَهانِ ولم تأَبَّقْ:
كَبِرْتَ ولا يَلِيقُ بك النَّعيمُ
قال: لم تأَبَّق إذا لم تأَثَّم من مقالتها، وقيل: لم تأَبَّق لم تأْنَف؛ قال ابن بري: البيت لعامر بن كعب بن عمرو بن سعد، والذي في شعره: ولا يَلِيطُ، بالطاء، وكذلك أَنشده أَبو زيد؛ وبعده:
بَنُون وهَجْمةٌ كأَشاء بُسٍّ،
صَفايا كَثَّةُ الأَوْبارِ كُومُ
قال أبو حاتم: سأَلت الأَصمعي عن قوله ولم تأَبَّق فقال: لا أَعرفه؛ وقال أَبو زيد: لم تأَبَّق لم تبعد مأْخوذ من الإباق، وقيل لم تستخفِ أَي قالت علانية. والتأَبُّق: التواري، وكان الأَصمعي يرويه:
أَلا قالتْ حَذامِ وجارَتاها
وتأَبَّقت الناقة: حبَست لبنها.
والأَبَقُ، بالتحريك: القِنَّب، وقيل: قشره، وقيل: الحبل منه؛ ومنه قول زهير:
القائدَ الخيلِ مَنْكُوباً دوابرُها،
قد أُحْكِمَت حَكماتِ القِدِّ والأَبَقا
والأَبَقُ: الكتَّان؛ عن ثعلب. وأَبَّاق: رجل من رُجَّازهم، وهو يكنى أَبا قريبة.

### Türkçe

**الإباقُ**: kölelerin kaçması ve korku olmaksızın ve iş yorgunluğu olmaksızın gitmeleridir; dedi ki:

Ve bu hükümde, geri çevrilmesi gerekir; artık eğer iş yorgunluğundan yahut korkudan ise geri çevrilmez. Ve **شريح** hadîsinde: **الإباق الباتِّ**’ten, yani içinde şüphe olmayan kesici (kat‘î) olandan, köleyi geri çevirirdi.

Ve muhakkak **أَبَقَ**: yani kaçtı. Ve hadîste: İbn Ömer’in, Allah ikisinden de razı olsun, bir kölesinin **أَبَقَ** ettiği, sonra Rumlara katıldığı.

İbn Sîde: **أَبَقَ** **يَأْبِق** ve **يأْبُق**; **أَبْقاً** ve **إباقاً** (olarak); o hâlde o **آبق**tır; çoğulu **أُبَّاقٌ**dur.

Ve **أَبَقَ** ve **تأَبَّقَ**: gizlendi sonra gitti; **الأَعشى** dedi:

فذاك ولم يَعْجِزْ من الموتِ رَبُّه،
ولكنْ أَتاه الموتُ لا يتَأَبَّقُ

**الأَزهري**: **الإباقُ**, kölenin efendisinden kaçmasıdır. Allah Teâlâ, Yunus’ta, onun üzerine selâm olsun, kavmine kızgın olarak yerde kaçıp gittiği vakit şöyle dedi: **إذ أَبَقَ إلى الفُلْك المَشْحُون**.

Ve **تأَبَّق**: gizlendi; ve denilir: alıkondu. Ve Sa‘leb rivayet etti ki İbnü’l-A‘râbî ona şu beyti okuttu:

أَلا قالتْ بَهانِ ولم تأَبَّقْ:
كَبِرْتَ ولا يَلِيقُ بك النَّعيمُ

Dedi ki: Onun sözünden günaha girmediği zaman **لم تأَبَّق** (yani “kaçmadı”); ve denildi: **لم تأَبَّق** (yani) burun kıvırmadı. İbn Berrî dedi ki: Beyit, Âmir b. Ka‘b b. Amr b. Sa‘d’ındır; ve onun şiirinde olan: **ولا يَلِيطُ**, **الطاء** ile; ve Ebû Zeyd de onu böyle okuttu; ve ondan sonra:

بَنُون وهَجْمةٌ كأَشاء بُسٍّ،
صَفايا كَثَّةُ الأَوْبارِ كُومُ

Ebû Hâtim dedi ki: **ولم تأَبَّق** sözü hakkında Asma‘î’ye sordum; dedi ki: Onu bilmiyorum. Ebû Zeyd dedi ki: **لم تأَبَّق** (yani) uzaklaşmadı; **الإباق**’tan alınmıştır. Ve denildi: gizlenmedi; yani açıkça söyledi.

Ve **التأَبُّق**: gizlenmedir; ve Asma‘î onu şöyle rivayet ederdi:

أَلا قالتْ حَذامِ وجارَتاها

Ve deve **تأَبَّقت**: sütünü hapsetti.

Ve **الأَبَقُ**, harekeli olarak: kenevirdir; ve denildi: onun kabuğudur; ve denildi: ondan olan iptir. Ondan, Züheyr’in sözü:

القائدَ الخيلِ مَنْكُوباً دوابرُها،
قد أُحْكِمَت حَكماتِ القِدِّ والأَبَقا

Ve **الأَبَقُ**: ketendir; Sa‘leb’den. Ve **أَبَّاق**: onların recez şairlerinden bir adamdır; ve o, Ebû Kuraybe künyesiyle anılır.
