# أبل — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%84/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%A8%D9%84/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%84.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: أبل

الإبْلُ لا واحد لها من لفظها، وهي مؤنَّثة لأنَّ أسماء الجموع التي لا واحدَ لها من لفظها إذا كانت لغير الآدميين، فالتأنيث لها لازمٌ. والجمع آبَالٌ. وأرضٌ مَأْبَلةٌ: ذاتُ إبِلٍ. وبالنسبة إلى الإبِلِ إبَليُّ، يفتحون الباء استيحاشاً لتوالي الكسَرات. وإبِلٌ أُبَّلٌ، أي مُهْمَلَةٌ. فإن كانت للقُنْيَةِ فهي إبِلٌ مُؤبَّلَةٌ. فإن كانت كثيرة قيل إبِلٌ أَوابِلُ. قال الأخفش: يقال جاءت إبِلُكَ أَبابيلَ، أي فِرقاً. وطيرٌ أَبابيلُ. قال: وهذا يجيء في معنى التكثير؛ وهو من الَجمْع الذي لا واحد له. وأَبَلتََ الإبِلُ والوحشُ تابِلُ وتَأْبُلُ أبولا، أي اجتزأتْ بالرُطْبِ عن الماء. ومنه قول لبيد:
وإذا حَرَّكْتُ رِجْلي أَرْقَلَتْبيَ تَعْدو عَدْوَ جَوْنٍ قد أبَلْ
وأَبَلَ الرجلُ عن امرأته، إذاً امتنع من غشيانها، وتأَبَّلَ. وأَبِلَ الرجلُ بالكسر يأْبَلُ أبالَةً، فهو أبِلٌ وآبل أي حاذقٌ بمصلحة الإبِل. وفلان من آبلِ الناس، أي من أشدّهم تأنُّقاً في رِعْيَةِ الإبِلِ وأعلمهم بها. ورجلٌ إبَليُّ بفتح الباء، أي صاحب إبِلٍ. وأَبَّلَ الرجلُ، أي اتخذ إبلا واقتناها. وأُبِلَتِ الإبِلُ، أي اقْتُنِتَتْ، فهي مَأْبولَةٌ. وفلان لا يَأْتَبِلُ، أي لا يَثْبُتُ على الإبل إذا ركبها، وكذلك إذا لم يقم عليها فيما يصلحها. والأَبَلَةُ بالتحريك: الوَخامة والثِقَلُ من الطعام. وفي الحديث: "كلُّ مالٍ أدّيتَ زكاته فقد ذهبتْ أَبَلَتُهُ". والإبَّالَةُ بالكسر: الحُزْمة من الحطب. وفي المثل: "ضِغْثٌ على إبَّالَةٍ، أي بليّةٌ على أخرى كانت قبلّها. والأبُلَّةُ: الفِدْرَةُ من التمر. والأبيلُ: راهب النصارى. وكانوا يسمُّون عيسى السلام: أبيلَ الأَبيلينَ قال الشاعر:
أَما ودماءٍ مائِراتٍ تَخـالُـهـاعلى قُنَّةِ العُزَّى وبالنَسْرِ عَنْدَما
وما سَبَّحَ الرهبانُ في كل بِيعَةٍ		أَبِيلَ الأَبيلينَ المسيحَ ابنَ مريما
لقد ذاق منا عامِرٌ يومَ لَعْـلَـعٍ		حُساماً إذا ما هُزَّ بالكَفِّ صَمَّما

### Türkçe

**الإبْلُ**: Lafzından bir tekili yoktur; ve o müennestir; çünkü lafzından bir tekili olmayan cem‘ isimleri, âdemoğulları dışında olanlar için olduğunda, te’nîs ona lâzımdır. Cem‘i **آبَالٌ**’dır. Ve **أرضٌ مَأْبَلةٌ**: **إبِلٍ** sahibi (olan). Ve **الإبِلِ**’e nisbetle **إبَليُّ** (denir); kesrelerin peş peşe gelmesinden ürkerek **الباء**’yı fetha ile okurlar. Ve **إبِلٌ أُبَّلٌ**: yani ihmal edilmiş. Şayet **القُنْيَةِ** (edinip saklama) için ise, o **إبِلٌ مُؤبَّلَةٌ**’dir. Şayet çok ise **إبِلٌ أَوابِلُ** denir. **الأخفش** dedi: **جاءت إبِلُكَ أَبابيلَ** denir; yani bölükler hâlinde. Ve **طيرٌ أَبابيلُ**. Dedi: Bu, çokluk mânâsında gelir; ve o, tekili olmayan cem‘dendir. Ve **أَبَلتََ الإبِلُ** ve **الوحشُ** **تابِلُ** ve **تَأْبُلُ** **أبولا**: yani suya karşı yaş ile yetindi. Ondan **لبيد**’in sözü:
وإذا حَرَّكْتُ رِجْلي أَرْقَلَتْبيَ تَعْدو عَدْوَ جَوْنٍ قد أبَلْ

Ve **أَبَلَ** adam karısından: yani onunla cima etmekten kaçındı; ve **تأَبَّلَ**. Ve **أَبِلَ** adam (kesre ile) **يأْبَلُ** **أبالَةً**: o hâlde o **أبِلٌ** ve **آبل**’dir; yani **الإبِل**’in maslahatı hususunda mahir. Ve falan, insanların **آبلِ**’indendir: yani **الإبِلِ**’i gütmede en şiddetli teennuk sahibi ve onunla en bilgili olanlarındandır. Ve **رجلٌ إبَليُّ** (**الباء**’nın fethasıyla): yani **إبِلٍ** sahibi. Ve **أَبَّلَ** adam: yani deve edindi ve onu iktina etti. Ve **أُبِلَتِ الإبِلُ**: yani iktina olundu; o hâlde o **مَأْبولَةٌ**’dir. Ve falan **لا يَأْتَبِلُ**: yani ona bindiğinde deve üzerinde sebat etmez; yine, onu ıslah eden şeylerde onun üzerinde durmadığında da böyledir. Ve **الأَبَلَةُ** (hareke ile): yemekten olan ağırlık ve sıklet. Ve hadiste: “Her mal ki zekâtını eda ettin, onun **أَبَلَتُهُ** gitmiştir.” Ve **الإبَّالَةُ** (kesre ile): odundan demet. Ve meselde: “**ضِغْثٌ على إبَّالَةٍ**”: yani önce ondan önce olan bir diğerinin üzerine bir belâ. Ve **الأبُلَّةُ**: hurmadan parça. Ve **الأبيلُ**: Hristiyanların rahibi. Ve onlar İsa’ya—selâm—**أبيلَ الأَبيلينَ** derlerdi. Şair dedi:
أَما ودماءٍ مائِراتٍ تَخـالُـهـاعلى قُنَّةِ العُزَّى وبالنَسْرِ عَنْدَما
وما سَبَّحَ الرهبانُ في كل بِيعَةٍ		أَبِيلَ الأَبيلينَ المسيحَ ابنَ مريما
لقد ذاق منا عامِرٌ يومَ لَعْـلَـعٍ		حُساماً إذا ما هُزَّ بالكَفِّ صَمَّما
