# أبه — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%87/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%A8%D9%87/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أبه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%87.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: أبه

: ( *!أَبَهْتُه بكذا : زأننته به ) ، أَي اتَّهَمْتُه به .
( *!وأَبَهَ له وبه ، كمَنَعَ وفَرِحَ ) ، الأُولى عن أَبي زيْدٍ نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ ، ( *!أَبْهاً ، ويُحَرَّكُ ) ، وفيه لَفٌّ ونَشْرٌ مُرَتبٌ ؛ ( فَطِنَ .
( أَو ) أَبَهَ للشَّيءِ أَبْهاً : ( نَسِيَهُ ثم تَفَطَّنَ له ) .
( وقالَ أَبو زيْدٍ : هو الأمْرُ تَنْساهُ ثم تَنْتَبِه له .
وقالَ الجوْهرِيُّ : ويقالُ ما *!أَبْهتُ له ، بالكسْرِ ، *!آبَهُ *!أَبَهاً مِثْل نَبَهاً .
( وهو لا *!يُؤْبَهُ له ) : ) لا يُحْتَفَلُ به لحقَارَتِه ؛ ومنه الحدِيثُ : ( رُبَّ أَشْعَثَ أَغْبَرَ ذي طِمْرَيْن لا *!يُؤْبَهُ له ، لو أَقْسَم على اللَّهِ لأَبَرَّه ) .
( *!وأَبَّهْتُه *!تأْبِيهاً : نَبَّهْتُه وفَطَّنْتُه ) ؛ ) كِلاهُما عن كُراعٍ ، والمَعْنَيانِ مُتَقارِبانِ .
( و ) *!أَبهْتُه ( بكذا : أَزْنَنْتُهُ ) به .

( *!والأُبَّهَةُ ، كسُكَّرَةٍ : العَظَمَةُ والبَهْجَةُ ) والمَهَابَةُ والرّواءُ ؛ ومنه قوْلُ عليَ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنه : ( كمْ مِن ذِي *!أُبَّهَةٍ قد جَعَلْتُه حَقِيراً ) .
ويقالُ : ما عليه أُبَّهَةُ المُلْكِ ، أَي بَهْجتُه وعَظَمَتُه .
( و ) أَيْضاً : ( الكِبْرُ والنَّخْوَةُ ) ؛ ) ومنه حدِيثُ مُعاوِيَةَ : ( إذا لم يَكُنِ المَخْزوميُّ ذا بَأْوٍ *!وأُبَّهَةٍ لم يُشْبِه قَوْمَه ) ؛ يريدُ أَنَّ بَني مَخْزومٍ أَكْثَرُهم يكُونُونَ هكذا .
( *!وتأَبَّهَ ) الرَّجُلُ على فلانٍ : ( تَكَبَّرَ ) ورَفَعَ قدرَهُ عنه ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي لرُؤْبَة :
وطامِح من نَخْوَةِ التَّأَبُّهِ ( و ) *!تَأَبَّهَ ( من كذا : تَنَزَّه وتَعَظَّمَ ) ؛ ) نَقَلَهُ الزَّمَخْشرِيُّ .
( والأَبَهُّ للأَبَحِّ ، مَوْضِعُه ( ب ه ه ) ، وغَلِطَ الجوْهرِيُّ في إيرادِه هنا ) . ) ونَصّ الجوْهرِيُّ : ورُبَّما قالوا للأبَحِّ أَبَهٌّ ؛ وأَجابَ عنه شيْخُنا بما لا يُجْدِي فأَعْرَضْنا عنه مع أنَّ الجوْهرِيَّ ذَكَرَه في بهه ثانِياً على الصَّوابِ ، وكأَنَّ الذي ذَكَرَه هنا قَوْل لبعضِهم .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!آبَهْتُه ، بالمدِّ : أَعْلَمْتُه ؛ عن ابنِ بَرِّي ، وأَنْشَدَ لأُمَيَّة :
إذْ *!آبَهَتْهم ولم يَدْرُوا بفاحشةٍ وأَرْغَمَتْهم ولم يَدْرُوا بما هَجَعُوا ( (

### Türkçe

: **أَبَهْتُه بكذا : زأننته به**), yani onu bununla itham ettim.

(**وأَبَهَ له وبه** , **كمَنَعَ وفَرِحَ**), birincisini Ebû Zeyd’den Cevherî nakletmiştir; (**أَبْهاً** , ve harekelenir); onda tertipli bir “laf ve neşr” vardır; (zekî oldu.

(veya) şeye **أَبَهَ** , **أَبْهاً**: (onu unuttu, sonra ona karşı farkına vardı).

(Ebû Zeyd dedi ki: o, bir iştir; onu unutursun, sonra ona uyanırsın.

Cevherî dedi ki: ve denilir: ona **أَبْهتُ له** yoktur, kesre ile; **آبَهُ** **أَبَهاً** tıpkı **نَبَهاً** gibi.

(**وهو لا يُؤْبَهُ له**): değersizliğinden dolayı ona itina edilmez; bundan hadis: (Nice saçı dağınık, tozlu, iki yamalı elbiseli kimse vardır ki ona **يُؤْبَهُ له** edilmez; Allah’a yemin etse Allah onu mutlaka doğru çıkarır).

(**وأَبَّهْتُه تأْبِيهاً**: onu uyardım ve onu fark ettirdim); ikisi de Kurâ‘dan; iki mâna birbirine yakındır.

(ve) **أَبهْتُه** (bununla: onu **أَزْنَنْتُهُ** ) onunla.

(**والأُبَّهَةُ** , **كسُكَّرَةٍ**: azamet ve sevinç) ve heybet ve güzellik; bundan Ali’nin, Allah Teâlâ ondan razı olsun, sözü: (Nice **أُبَّهَةٍ** sahibi vardır ki onu hakir kıldım).

Ve denilir: onun üzerinde mülkün **أُبَّهَةُ**si yoktur; yani onun sevinci ve azameti.

(ve) ayrıca: (kibir ve böbürlenme); bundan Muâviye hadisi: (Mahzûmî, **بَأْوٍ** ve **أُبَّهَةٍ** sahibi olmazsa kavmine benzemez); Mahzûmoğullarının çoğunun böyle olduklarını kasteder.

(**وتأَبَّهَ**) adam falana karşı: (büyüklendi) ve onun üzerinden değerini yükseltti; İbn Berrî, Ru’be’ye ait olarak inşâd etti:
وطامِح من نَخْوَةِ التَّأَبُّهِ
(ve) **تَأَبَّهَ** (şundan: arındı ve büyüklendi); Zemahşerî onu nakletmiştir.

(**والأَبَهُّ للأَبَحِّ** , yeri (**ب ه ه**)dir; Cevherî onu burada zikretmekte hata etti). Cevherî’nin nassı: ve bazen **الأبَحِّ** için **أَبَهٌّ** derler; şeyhimiz ona fayda vermeyen bir şeyle cevap verdi, biz de ondan yüz çevirdik; bununla beraber Cevherî onu **بهه**’de ikinci defa doğru olarak zikretti; sanki onun burada zikrettiği, bazılarının bir sözüdür.

Ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir:
**آبَهْتُه** , med ile: ona bildirdim; İbn Berrî’den; ve Ümeyye’ye ait olarak inşâd etti:
إذْ **آبَهَتْهم** ولم يَدْرُوا بفاحشةٍ وأَرْغَمَتْهم ولم يَدْرُوا بما هَجَعُوا ( (
