# أتل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AA%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: أتل

أتل يأتل من حد ضرب أتلا بالفتح وأتلانا وأتلالا، محركتين: إذا مشى وقارب الخطو في غضب، وفي العباب: كأنه غضبان، قال عفير ابن المتمرس العكلي يعاتب أخاه:
  أرانـي لا آتـيك إلا كـأنـمـا                      أسأت وإلا أنت غضبان تـأتـل
  أردت لكيما لا تـرى لـي زلة                      ومن ذا الذي يعلى الكمال فيكمل وقيل: هو مشي بتثاقل، قال:
  مالك يا ناقة تأتلينا ويقال: ملأت بطنه من الطعام حتى أتل، أي: امتلأ عن أبي علي الأصفهاني، قال ابن بري وأنشد أبو زيد:
  وقد ملأت بطنه حتـى أتـل
  غيظا فأمسى ضغنه قد اعتدل والأوتل: الشبعان عن ابن عباد.
 وقال أيضا: قوم أتل، بضمتين، ووتل أيضا، أي: شباع.
 ومما يستدرك عليه: الأتل: سواد البرمة، عن ابن عباد.
 وقال أبو علي الأصفهاني: أتل الرجل يأتل أتولا: إذا تأخر وتخلف.
 وآتيل، كشاتيل: قرية بناحية الزوزان من قلاع الأكراد البختية، عن عز الدين أبي الحسن علي بن عبد الكريم الجزري، نقله ياقوت.
 وإتل، بكسر أوله وثانيه: اسم نهر عظيم شبيه بدجلة في بلاد الخزر، ويمر ببلاد الروس وبلغار، وقيل: إتل: قصبة بلاد الخزر، والنهر مسمى بها، وقد يتشعب منه نيف وسبعون نهرا نقله ياقوت.
 الأتول، كقعود: مقاربة الخطو في غضب، عن الفراء.

### Türkçe

**أتل**: **يأتل**; hadd-i darbdan **أتلا** (fetha ile) ve **أتلانا** ve **أتلالا** (ikisi de harekeli): öfke içinde yürüdüğü ve adımı yaklaştırdığı zaman; ve el-ʿUbâb’da: sanki o öfkelidir. ʿUfeyr b. el-Mutemerris el-ʿUklî, kardeşini azarlayarak dedi:

  Beni görüyorum, sana gelmiyorum; ancak sanki
                      kötülük ettim; yoksa sen öfkeli, **تأتـل** gelirsin
  İstedim ki, benim için bir sürçmeyi görmeyesin;
                      ve kimdir o ki, kemâle yükselir de tamamlar?

Ve denildi: o, ağırlaşarak yürüyüştür. Dedi:

  Senin neyin var ey dişi deve, bize **تأتلينا**?

Ve denilir: karnını yemekten doldurdu, ta ki **أتل**; yani: doldu. Ebû ʿAlî el-İsfahânî’den. İbn Berrî dedi; Ebû Zeyd inşâd etti:

  Ve karnını doldurdu, ta ki **أتـل**
  Öfkeden; böylece kini akşamladı, artık dengelenmiş oldu

Ve **الأوتل**: tok olan; İbn ʿAbbâd’dan.
Ve yine dedi: **قوم أتل** (iki damme ile) ve **وتل** de; yani: toklar.
Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **الأتل**: tencerenin karalığı; İbn ʿAbbâd’dan.
Ebû ʿAlî el-İsfahânî dedi: adam **أتل** eder, **يأتل** **أتولا**: geri kaldığı ve geride kaldığı zaman.
Ve **آتيل**, **شاتيل** gibi: el-Cûzân nahiyesinde, Buhtiyye Kürtlerinin kalelerinden bir köy; ʿİzzuddîn Ebû’l-Hasen ʿAlî b. ʿAbdilkerîm el-Cezerî’den; onu Yâkût nakletti.
Ve **إتل** (evvelini ve sânîsini kesre ile): Hazar diyarında Dicle’ye benzer büyük bir nehrin adıdır; Rus ve Bulgar diyarlarından geçer. Ve denildi: **إتل**: Hazar diyarının kasabasıdır; nehir de onunla adlandırılmıştır. Ondan yetmişi aşkın nehir dallanabilir; Yâkût nakletti.
**الأتول**, **قعود** gibi: öfke içinde adımı yaklaştırma; el-Ferrâ’dan.
