# أتي — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AA%D9%8A/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: أتي

أ ت ي
أتى إليه إحساناً إذا فعله‏.‏
ووعد الله مأتي‏.‏
وأتيت الأمر من مأتاه ومأتاته أي من وجهه‏.‏
قال‏:‏ وحاجة بت على صماتها أتيتها وحدي من مأتاتها وأتـى عليهـم الدهـر‏:‏ أفناهم‏.‏
وأتى امرأته‏.‏
واستأتت الناقة‏:‏ اغتلمت وطلبت أن تؤتى‏.‏
ويقال‏:‏ ما أتيتنا حتى استأتيناك إذا استبطئوه‏.‏
وطريق ميتاءٌ مفعالٌ من الإتيان كقولهم دارٌ محلـال‏.‏
تقول‏:‏ الموت طريق ميتاء وهو لكل حيّ ميداء أي غابة‏.‏
وهو أتيٌّ فينا وأتاويَّ أي غريبٌ‏.‏
وسيلٌ أتيُّ وأتاوي‏:‏ أتى من حيث لا يدرى‏.‏
وتقول‏:‏ فلان كريم المواتاة جميل المواساه‏.‏
وهذا تأتي له الدهر حتى انجبر وتأتيت لهذا الأمر‏:‏ ترفقت له وقيل تهيأت‏.‏
وتأتيت له بسهم حتى أصبته إذا تفصدت له‏.‏
وأتى للسيل‏:‏ سهل له سبيله‏.‏
وفتح الماء فأتّ له إلى أرضك‏.‏
وكثر إتاء أرضه أي ريعها‏.‏
ونخل ذو إتاء ولبن ذو إتاء أي ذو زبدٍ كثير‏.‏
قال عمرو ابن الإطنابة‏:‏ وبعـض القول ليس له عناج كمخض الماء ليس له إتاء وأدى إتاوة أرضه أي خراجها وضربت عليهم الإتاوة وهي الجباية‏.‏
قال جابر بن حنيّ التغلبي‏:‏ وفي كـل أسـواق العـراق إتـاوة وفي كل ما باع امرؤ مكس درهم وشكم فاه بالإتاوة أي بالرشوة‏.‏

### Türkçe

أ ت ي
**أتى** ona bir iyilik olarak; onu yaptığı zaman.
Ve Allah’ın vaadi **مأتي**’dir.
Ve işi **مأتاه**’ından ve **مأتاته**’sinden **أتيت**; yani onun yönünden.
Dedi ki: “Ve bir ihtiyaç, suskunlukları üzerine geceleyin kaldım; onu tek başıma **مأتاتها**’sından **أتيت**.” Ve zaman onlara **أتـى**: onları yok etti.
Ve karısına **أتى**.
Ve dişi deve **استأتت**: azdı ve kendisine gelinmesini talep etti.
Ve denilir: Onu ağır buldukları zaman: “Bize **أتيتنا**; nihayet seni **استأتيناك**.”
Ve **ميتاءٌ** yol; **مفعالٌ** (vezninde), **الإتيان**’dan; onların “**محلـال** ev” demeleri gibi.
Dersin ki: ölüm **ميتاء** bir yoldur; ve o, her diri için **ميداء**’dır; yani bir uç (nihayet).
Ve o, aramızda **أتيٌّ** ve **أتاويَّ**’dir; yani yabancıdır.
Ve **أتيُّ** ve **أتاوي** bir sel: nereden olduğu bilinmez yerden geldi.
Ve dersin ki: falan, **المواتاة**’si kerim, **المواساه**’si güzel (kimsedir).
Ve bu, zaman ona **تأتي** eder; nihayet düzeldi. Ve bu iş için **تأتيت**: ona yumuşak davrandım; ve “hazırlandım” denildi.
Ve ona bir ok ile **تأتيت**; nihayet onu vurdum: ona (damarını) yardığım zaman.
Ve sele **أتى**: onun yolunu kolaylaştırdı.
Ve suyu açtı; böylece o, senin toprağına ona **فأتّ** etti.
Ve onun toprağının **إتاء**’ı çoğaldı; yani onun geliri.
Ve **إتاء** sahibi hurmalık ve **إتاء** sahibi süt; yani çok köpük sahibi.
Amr İbnü’l-İطنابة dedi ki:
“Ve sözün bir kısmı, onun için bir tutunacak yoktur; suyu çalkalamanın, onun için **إتاء**’ı olmadığı gibi.”
Ve onun toprağının **إتاوة**’sini **أدى** etti; yani onun haracını. Ve onların üzerine **الإتاوة**’yi vurdum; ve o, cebayettir.
Câbir b. Hanî’ et-Taglibî dedi ki:
“Ve Irak’ın bütün pazarlarında **إتـاوة** vardır; ve bir kimsenin sattığı her şeyde bir dirhem vergi.
Ve onun ağzını **بالإتاوة** ile tıkadı; yani rüşvet ile.”
