# أثف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A3%D8%AB%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [أثف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: أثف

الأُثْفِيَّةُ والإثْفِيّةُ: الحجر الذي تُوضَعُ عليه القِدْرُ، وجمعها أَثافيُّ وأَثافٍ، قال الأَخفش: اعْتَزَمت العرب أَثافيَ أَي أَنهم لم يتكلموا بها إلامخففة. وفي حديث جابر: والبُرْمة بينَ الأَثافي؛ هي جمع أُثْفِيّة، وقد تخفف الياء في الجمع، وهي الحجارة التي تُنْصَبُ وتجعل القِدْرُ عليها. يقال: أَثْفَيْتُ القِدْرَ إذا جعلتَ لها الأَثافي، وثَفَّيْتُها إذا وضعتها عليها، والهمزة فيها زائدة؛ ورأَيت حاشية بخط بعض الأَفاضل. قال أَبو القاسم الزمخشَري: الأُثْفِيّةُ ذات وجهين تكون فُعْلُويةً وأُفْعُولةً، تقول أَثَّفْتُ القِدْرُ وثَفَّيْتُها وتأَثَّفَتِ القِدْرُ. الجوهري: أَثَّفْتُ القِدْرَ تأْثِيفاً لغة في ثَفَّيْتُها تَثْفِيةً إذا وضعتَها على الأَثافي. وقولهم: رماه اللّه بثالثة الأَثافي، قال ثعلب: أَي رماه اللّه بالجبل أَي بِداهيةٍ مثلِ الجبل، والمعنى أَنهم إذا لم يجدوا ثالثة من الأَثافي أَسْنَدُوا قُدُورَهم إلى الجبل. وقد آثَفَها وأَثَّفَها وأَثْفاها، وقِدْرٌ مُؤَثْفاةٌ؛ قال:
وصالياتٍ كَكما يُؤَثْفَيْنْ
(* قوله: ككما يُؤثْفَينْ هكذا في الأصل.)
وتأَثَّفْناه: صرنا حَوالَيْه كالأُثْفِيةِ.
ومرَةٌ مؤَثَّفةٌ: لزوجها امرأَتان سِواها وهي ثالثتهما، شبهت بأَثافي القِدْر. ومنه قول المخزومية: إني أَنا الـمُؤَثَّفة الـمُكَثَّفةُ؛ حكاه ابن الأَعرابي ولم يفسر واحدة منهما. والإثْفِيّةُ، بالكسر: العَدَدُ والجماعةُ من الناس. قال ابن الأَعرابي في حديث له: إن في الحِرْمازِ اليومَ لَثَفِنةً إثْفِيَّةً من أَثافي الناس صُلْبةً؛ نَصَب إثْفِيّة على البدل ولا تكون صفة لأَنها اسم.
وتأَثَّفوا بالمكان: أَقاموا فلم يبرحوا. وتأَثَّفوا على الأَمر: تَعاوَنُوا. وأَثَفْتُه آثِفُه أَثْفاً: تَبِعْتُه. والآثِفُ: التَّابِعُ، وقد أَثَفَه يأْثِفُه مثال كسَرَه يكْسِرُه أَي تَبِعَه. الجوهري: أَبو زيد تأَثَّفَ الرجلُ المكانَ إذا لم يَبْرَحْه. ويقال: تأَثَّفُوه أَي تَكَنَّفُوه؛ ومنه قول النابغة:
لا تَقْذِفَنِّي برُكْنٍ لا كِفاء له،
وإنْ تأَثَّفَك الأَعْداءُ بالرِّفَدِ
أَي لا تَرْمِني منكَ برُكْنٍ لا مِثْلَ له، وإِن تأَثَّفَك الأَعْداء واحْتَوَشُوكَ مُتَوازِرِينَ أَي مُتعاوِنِين. والرِّفَدُ: جمع رِفْدةٍ.

### Türkçe

**الأُثْفِيَّةُ** ve **الإثْفِيّةُ**: üzerine tencerenin konulduğu taş; bunun çoğulu **أَثافيُّ** ve **أَثافٍ**’dir. **الأَخفش** dedi ki: Araplar **أَثافيَ**’yi (kullanmayı) kararlaştırdılar; yani onu ancak hafifletilmiş olarak konuştular. **جابر**’in hadîsinde: “ve **البُرْمة** **الأَثافي**’nin arasındadır”; o, **أُثْفِيّة**’nin çoğuludur; çoğulda **الياء** hafifletilebilir; bunlar dikilen ve tencerenin üzerine konulduğu taşlardır. Denir ki: **أَثْفَيْتُ القِدْرَ**: ona **الأَثافي** yaptığın zaman; ve **ثَفَّيْتُها**: onu onların üzerine koyduğun zaman; içindeki **الهمزة** ziyadedir; ve bazı fazilet sahiplerinin hattıyla bir haşiye gördüm. **أَبو القاسم الزمخشَري** dedi ki: **الأُثْفِيّةُ** iki veçhelidir; **فُعْلُويةً** de olur, **أُفْعُولةً** da; dersin: **أَثَّفْتُ القِدْرُ** ve **ثَفَّيْتُها** ve **تأَثَّفَتِ القِدْرُ**. **الجوهري**: **أَثَّفْتُ القِدْرَ تأْثِيفاً**, **ثَفَّيْتُها تَثْفِيةً**’de bir lugattır; onu **الأَثافي** üzerine koyduğun zaman. Ve onların sözü: “Allah onu **ثالثة الأَثافي** ile attı”; **ثعلب** dedi ki: yani Allah onu dağ ile attı; yani dağ gibi bir musibet ile; mânâ şudur ki: **الأَثافي**’den üçüncüsünü bulmadıkları zaman tencerelerini dağa dayarlardı. Ve onu **آثَفَها** ve **أَثَّفَها** ve **أَثْفاها** (diye de söyler); ve **قِدْرٌ مُؤَثْفاةٌ**; dedi ki:
وصالياتٍ كَكما يُؤَثْفَيْنْ
(* Sözü: ككما يُؤثْفَينْ asılda böylece(ydi).)
Ve **تأَثَّفْناه**: **الأُثْفِية** gibi onun etrafında olduk.

Ve **مرَةٌ مؤَثَّفةٌ**: kocası için, kendisinden başka iki kadın vardır ve o onların üçüncüsüdür; tencerenin **أَثافي**’sine benzetildi. Ve ondan **المخزومية**’nin sözü: “Şüphesiz ben, **الـمُؤَثَّفة** **الـمُكَثَّفةُ**’yim”; bunu **ابن الأَعرابي** rivayet etti ve ikisinden birini açıklamadı. Ve **الإثْفِيّةُ**, kesre ile: sayı ve insanlardan topluluk. **ابن الأَعرابي** bir hadîsinde dedi ki: “Şüphesiz bugün **الحِرْماز**’da, insanlardan **أَثافي**’den sert bir **ثَفِنةً** **إثْفِيَّةً** vardır”; **إثْفِيّة**’yi بدل üzerine nasbetti; sıfat olmaz; çünkü o bir isimdir.

Ve **تأَثَّفوا بالمكان**: ikamet ettiler de ayrılmadılar. Ve **تأَثَّفوا على الأَمر**: yardımlaştılar. Ve **أَثَفْتُه آثِفُه أَثْفاً**: onu tâbi oldum. Ve **الآثِفُ**: tâbi olan; ve onu **أَثَفَه يأْثِفُه** (diye de gelir), **كسَرَه يكْسِرُه** misali; yani ona tâbi oldu. **الجوهري**: **أَبو زيد** (dedi ki): **تأَثَّفَ الرجلُ المكانَ**: onu terk etmediği zaman. Ve denir ki: **تأَثَّفُوه**: yani onu kuşattılar; ve ondan **النابغة**’nin sözü:
لا تَقْذِفَنِّي برُكْنٍ لا كِفاء له،
وإنْ تأَثَّفَك الأَعْداءُ بالرِّفَدِ
Yani: benden, benzeri olmayan bir rükün ile beni atma; ve eğer düşmanlar seni **تأَثَّفَك** eder ve seni, birbirine destek verenler olarak kuşatırlarsa; yani yardımlaşanlar olarak. Ve **الرِّفَدُ**: **رِفْدةٍ**’nin çoğuludur.
